Devri

astenn / astenniñ .3

astenn / astenniñ .3

v.

I. V. tr. d.

A.

(1) Étendre, étirer.

●(1499) Ca 13a. Astenn. estandre / dilater. ●(1633) Nom 213a. Verricula, verticilli, epitonia : pieu pour tendre ou destendre les cordes : peig pe ibil euit asten da (lire : ha) diasten an querdin. ●257b-258a. Tetanus, rigor distentio & extentio : rigueur du col : drouc gouzouc, pa na guell plegaff nac asten an gouzouc.

●(c.1680) NG 859-860. Biscouah Jesus ne goulennas credeu / Euit asten e ol membreu. ●1582. Quén nen doué e Langroes e diureh astenet.

(2) Étendre (la pâte à crêpes, etc.).

●(1792) BD 787-790. Men ya da asten ma leuriat / men he dorno agalon vat / courag ameus vit he dornan / mar be mat ma greun da hadan, tr. «Je vais étendre mon airée. / Je la battrai de bon cœur. / J'ai du courage pour la battre, / Si mon grain est bon à semer.»

●(1908) FHAB Gwengolo 269. Jeannet (..) a astenne ar brest gant ar rozel. ●(1908) PIGO II 29. lakat toaz en gô hag astenn krampouez er bilig. ●(1933) MMPA 50. astenn al liou war al lien. ●(1934) FHAB C'hwevrer 57. Nag e vo ret d'ezi toka he zuilhenn, larda he fillig, astenn ar brest gant ar rozell, ha rei bec'h d'he astell-grampouez !...

(3) Astenn arc'hant da ub. : donner, tendre (de l'argent) à qqn pour l'aider financièrement.

●(1790) MG 92. Me astèn dehi un dra-bennac a uéhieu. ●158-159. astèn un dra-benac d'em zad.

●(1919) DBFVsup 4a. asten, v., tr. «avancer, prêter ou donner (de l'argent).» ●(1927) GERI.Ern 29. astenn et astenna v. a., tr. «avancer (de l'argent).»

►absol.

●(1790) MG 89. ha quenevè en dud-vat péré en dès astennét teign, ne ouian quet petra em bezai groeit.

(4) Tendre, installer (la voile) sur les mâts.

●(1877) EKG I 24. al lian a oue astennet var ar guerniou.

(5) Étendre.

●(1732) GReg 472b. Etendre la buée à secher sur la grève, tr. «Astenn ar c'houëz var ar c'hroa da sec'ha.»

●(1877) EKG I 50. e kavign frankiz da astenn eur guchenn golo. ●(1880) SAB 70. pa ne astennet an doussier pe linser auter nemet d'an ofertoer.

●(1904) DBFV 12b. asten, astennein, v. a., tr. «étendre, allonger.» ●(1925) BILZ 106. astenn ar fard war ar bili evit o digwea. ●(1949) KROB 11/13. astenn ar gannadenn war ar glazvez.

(6) Astenn e c'har, e zivesker : hâter le pas.

●(1876) TDE.BF 434. kaer avad en devoa astenn gant tiz he zivesker bihan ha skein mibin gant he zaou droadik enn hent. ●(1877) EKG I 220. Ha Kivoron hag ar zoudardet varzu ti ar Prat en eur astenn ho gar.

(7) Astenn e gammed : hâter le pas.

●(1878) EKG II 322. Ne reaz nemed astenn he gammed evit mont buannoc'h er meaz a vourk Plougasnou.

(8) Tendre (une partie du corps.)

●(1871) CST 85. krena a rae ar zoudarded pa welent ar Sarmat oc'h astenn e zourn pounner hag e vrec'h nervennet-teo en eur lavaret : «Allo, paotred, mar deus ganeoc'h, deuit ! ●(1878) EKG II 116. astenn a riz va gouzouk evit taoler eun taol-lagad a bep tu var an hent braz.

●(1909) NOAR 152. An azen hag an ejen a astenne o fenn a-zioutan. ●(1912) MMPM 89. Gant eur blijadur vraz eo ec'h hastennaz he gouzoug var ar c'hef-laz. ●(1925) BILZ 111. brec'hiou gwevn ha ramplus evel kroc'hen eur zilienn, oc'h astenn o spegou yen war ho troad pe war ho kof-gar ? ●(1941) FHAB Mae/Mezheven 48. Pa vez c'hoant da lakat eur velfedenn grogennek da zispaka he c'herniel e leverer d'ezi : – Birou, birou, astenn da gorn, me a lavaro d'it e pelec'h ema da dad ha da vamm ; dindan an daol, e Porz-Paol, o tebri kig ha kaol !

(9) Astenn udb. da ub. : passer qqc. à qqn.

●(1909) BROU 203. (Eusa) tendre, passer une chose, tr. «Astenn di[n] an dorz.»

(10) Tendre (un fil, etc.).

●(1659) SCger 117a. tendre aux oiseaux, tr. «asten rouegeou da &c.»

●(1907) KANngalon Mezheven 426. A dreuz ar ruiou e oue astennet garlantezennou kaer.

(11) Faire gagner de la surface.

●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 129. Er mihér-zén tennet a eil crouhen ur huen, e astennér guet ur mel-coêd.

(12) Étendre, faire tomber (qqn).

●(18--) SAQ I 219. pe gemeret eur vesventi hag ho c'hastenno maro e korn an hent.

(13) Lakaat an noz da astenn an deiz : prendre sur la nuit.

●(1936) FHAB Eost 300. Ret eo lakaat an noz da astenn an deiz evit gellout en em baka.

(14) Faire durer, prolonger.

●(1659) SCger 1a. Dieu vous face viure longtemps, tr. «Doue ra astenno oc'h hoazl.» ●98a. prolonger, tr. «astenn.» ●(1732) GReg 759b. Prolonger sa vie, tr. «astenn e vuhez.»

●(c.1825/30) AJC 268. vid asten on bué, tr. «pour prolonger notre vie.» ●(1894) BUZmornik 127. enn eur astenn he bedennou. ●349. Doue a zo en em blijet oc'h astenn merzerenti ar zant-ma.

(15) (en plt d'un mouvement, d'un groupe, d'une idée) Faire croître, prendre de l'importance, étendre son influence.

●(1866) LZBt Gwengolo 199. evit skoran hag astenn Breuriez ar Fe.

(16) Prolonger, proroger (un délai), différer.

●(1732) GReg 759a. Prolonger le terme, tr. «astenn an termen.»

●(1839) BESquil 27. er ré e za d'asten termén d'où honversion.

●(1904) DBFV 12b. asten termén, tr. «tarder, différer.»

(17) Astenn e deod diwar-goust ub. : médire de qqn.

●(1921) PGAZ 103. morse n'eo bet klevet koulskoude oc'h aztenn he zeod divar gouzt an nesa.

(18) Astenn e zeskadurezh : élargir le champ de ses connaissances.

●(1911) BUAZperrot 818. redet a rea ar bed evit kemeret e blijadur hag astenn e zeskadurez.

(19) Allonger d'eau.

●(1996) GRVE 6. Lakaad dour er jistr, hag astenn ar zoubenn.

(20) Appliquer.

●(1557) B I 185. Ha oar ho querchenn astennet / Aroez an glan croaz, tr. «faites sur vous le signe de la sainte croix.»

B. Loc. adv. Dre astenn ster : par extention de sens.

●(1944) GWAL 165/312-313. Kaoteriad : ur meuz aozet gant pesked a bep seurt ; dre astenn ster, ar pesked a vez degaset d'ar gêr evit pred an tiegezh.

II. V. intr.

A.

(1) (en plt de qqc.) S'allonger, s'étirer, prendre de la longueur.

●(1647) Am A-347. Me a bet ar grucq sec'h pe an huguen / Var becq da lanchen a mac'h asteno, tr. «Je souhaite (que) (?) la tumeur (?) sèche ou (?) l'ampoule (?) sur le bout de ta mauvaise langue et qu'elle s'étende.»

●(1909) KTLR 2. al lian a astenne, atao. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 197. gant al labour-douar an holl izili a c'hoari a-bep eil hag e tigoront, e kaletaont, ec'h astennont, e startaont.

(2) (en plt de qqn) S'allonger, s'étendre.

●(1909) NOAR 26. koll a rafen va amzer oc'h astenn a-nevez.

(3) =

●(1978) BZNZ 95. (Lilia-Plougernev) Hag a neuze ar vag a veze peseurt e veze great dac'h an dra-se ? Roet skuilh dezhi, en adreñv hag en araog. Setu an dra-se astenne muioc'h c'hoazh. Reiñ pente d'ar vag, ar penn petamant a-dreñv.

B. par ext. (en plt d'un mouvement, d'un groupe, d'une idée) Croître, grandir, prendre de l'importance, étendre son influence.

●(1912) BUAZpermoal 514. Dioustu an Urz neve a oe kavet mat gant ar pab Sixt V ; astenn a reas prim.

III. V. pron. réfl. En em astenn.

(1) (en plt de qqn, d'un animal) S'étendre, s'allonger.

●(1530) Pm 265 (Mab Den). Eynn guenn ho em astenn quentrat, tr. «De blancs agneaux s'étendent prématurément.» ●(1633) Nom 261a. Pandiculatio : s'estendre de tout son corps : en em astenn á chuen ez crochen.

●(1889) ISV 436. araog en em asten da gousket. ●(1897) EST 11. Lod (…) / hum asten ar en doar.

(2) S'étirer.

●(1633) Nom 14a. Tendo : tendons : an gouaziet perè en em asten.

(3) (en plt d'un mouvement, d'un groupe, d'une idée) Croître, prendre de l'importance, étendre son influence.

●(1877) EKG I 238. rak abaoue ar feiz ne deuz great nemed en em astenn hag en em grenvaat muioc'h-mui e Plougerne. ●(1894) BUZmornik 580. Evelse ive e lakeaz he Urs d'en em astenn enn eur feson burzuduz.

●(1911) BUAZperrot 184. An trede urz, dre he aked, a en em astennas ivez kenan. ●312. he devoa lakeat ar greden-ze d'en em astenn. ●520. o brud ne raio nemet en em astenn mui-oc'h-mui.

(4) (en plt d'un pays, etc.) S'étendre.

●(1926) FHAB Here 362. An holl broiou a zo dindan e c'halloud a en em astenn beteg harzou ar bed.

(5) En em astenn war : empiéter sur.

●(1869) TDE.FB 325b. La mer a empiété sur le rivage, tr. «ar mor a zo en em astennet war ann aot.»

IV.

(1) Lakaat an noz da astenn an deiz : voir noz.

(2) Lakaat astenn d'he zavañjer : voir tavañjer.

(3) Astenn ub. war e bevar ivin : voir ivin.

(4) Astenn e vrec'h : voir brec'h.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...