Devri

dremm

dremm

f., adv. & prép. –où

I. F.

A. (domaine de la vision)

(1) Vue.

●(1575) M 1123-1125. E drem lem (…) / Hac á breder hep gaou, hon pasaou disaouzan, tr. «Sa vue perçante (…) / Et il examine, sans mentir, nos pas sans erreur.»

●(1927) GERI.Ern 121. dremm f., tr. «Vue (verr courte).»

(2) Yeux.

●(1732) GReg 156b. Des yeux chassieux, tr. «drem picqousecq.» ●524a. Il est incommodé de la vue, tr. «Poan èn deus èn e zremm.» ●669b. Qui a les yeux ardens, tr. «dremm élumet.» ●Des yeux noirs, tr. «dremm zu.» ●Des yeux rouges, comme ceux du cochon, tr. «Dremm ruz.» ●J'ai mal aux yeux, tr. «droucq am eus èm dremm.»

►[au plur.] Regard.

●(1927) FHAB Gouere 141. Dremmou laouen a raent outan. (...) Eun dimezell yaouank gronchet war unan eus ar prenecher, dremmou brao, koantik ha kunv d'ezi (...) «Dimezell, emezan, perak dremmou ken doanius-ze d'eoc'h ?

(3) Vivacité du regard.

●(1927) GERI.Ern 121. dremm f., tr. «vivacité du regard.»

B. (domaine du visage)

(1) Visage.

●(c.1000) Clandev f° 164 v° [p. 452 édit. Lebecq]. Daniel drem rud alammanis rex fuit. ●(c.1000) Cqlé f° 21a. Daniel drem rud hic alamannis rex fuit. ●(c.1000) Chrondol p. 39. Huic successit Daniel Drem Rud (ms : Drennud), quod in lingua nostra sonat « visum rubrum ».

●(1499) Ca 72a. Drem g. (…). l. hic vultus / tus / tui. ●(c.1500) Cb 72b. Drem. g. visage. l. hic vultus / tus / tui. ●(1637) Vsba 355. Daniel surnõmé Drem-ruz fils de Ioan Comte de Cornoüaille. ●357. Daniel Drem-Ruz.

●(1659) SCger 55a. face, tr. «drem.» ●(1732) GReg 963a. Visage, tr. «dremm. p. dremmou.»

●(1889) ISV 429. eun ear gouez a ioa var he zrem. ●(1889) ISV 451a. Da dal gant ridou zo griet / Da zrem oll dishenvelebet.

●(1911) BUAZperrot 498. kaër a zremm. ●801. ar c'hlenved a zistummas e dremm ken euzus, ma souze an holl diwarnan. ●(1927) GERI.Ern 121. dremm f., tr. «visage ; face.» ●(1957) BRUD 2/42. Esoh, avad, e oa he spered evid an derhent hag an hast da weled hoaz dremm garet he mab, a-barz ma vije douget d’ar bez, a roe nerz dei da zifrea ar gwellika ma helle.

(2) Aspect du visage.

●(1732) GReg 626a. Mine, phisionomie, tr. «dremm.» ●963a. L'air du visage, tr. «Dremm. an dremm eus a un dèn.»

●(1865) LZBt Here 34. Gwasan pez labour eo ober kristenien vad gant hevelep dremm tud ! ●(1889) ISV 333. unan braz hag eun drem seac'h dezhan.

●(1911) BUAZperrot 67. dremm eun eal d'ezan. ●(1984) EBSY 169. (Sant-Ivi) he pe dremm 'ra honnezh, tr. «regardez la tête qu'elle fait.»

(3) Un dremm vat a zen : personne qui présente bien.

●(1732) GReg 626a. Une personne de bonne mine, tr. «un dremm vad a zèn.»

(4) Un dremm gaer a zen : un homme beau de visage.

●(1870) MBR 76. Ar paotr-man (…) a ioa eun dremm kaer a a zen.

(5) [au plur.] Ober dremmoù : faire des grimaces.

●(1984) EBSY 147. (Sant-Ivi) ober dremmoù, tr. «faire des grimaces.»

C. par anal.

(1) Face de qqc.

●(1866) BOM 10. dremm gaer al loar.

(2) Cadran.

●(1931) VALL 89b. Cadran, tr. «dremm f.»

D. sens fig.

(1) Visage, face.

●(1949) KROB 12/9. an dismantr, a jom warlerc'h an drailh, a ziskouez dremm heuzus hag iskis ar brezel milliget.

(2) Aspect.

●(1910) BOBL 30 avril 279/2e. na fiziet ket war drem ar gwez dre o bleun.

E. Tranchant (d'une hache, épée, etc.).

●(1659) SCger 57b. fil du cousteau, tr. «drem ar contel.» ●(1732) GReg 412a. Fil, tranchant d'un couteau, &c., tr. «dremm ar gountell, &c.» ●(1766) MM 389-390. ac e Lemmé fez fez fez fez / drem hé falch diouch an naou gostez, tr. «et raiguisait, fez fez fez fez, le fil de sa faux des deux faces.»

●(1866) FHB 60/62b. pe da bord, dindan drem va c'hountel, / E couezi gant da groas. ●(1869) HTC 158. Dremm ar vouc'hal a zo dija var griziou ar vezen. ●308. eur c'hleze a ziou zremm. ●(1894) BUZmornik 592. Dremm ar vouc'hal.

●(1927) GERI.Ern 121. dremm f., tr. «tranchant (d'outil).»

II. Loc. adv.

(1) A-wel-dremm : à vue d'œil.

●(1659) SCger 35a. croistre a veue d'œil, tr. «crisqui a vel drem.» ●130a. a vel drem, tr. «a veue d'œil.» ●(1732) GReg 237a. Cet enfant croît à vûë d'œil, tr. «Crisqi a ra ar buguel-hont a vell-dremm.» ●957b. A vûë d'œil, tr. «A vell-drémm.»

●(1867) BUE 169. eur c'hroek all a Blistin ive a wele he mab ho falaat a weldremm.

(2) En dremm : devant.

●(1869) FHB 229/156a. ne vele lestr all ebed tro var dro en drem.

III. Loc. prép.

(1) Rak-dremm : droit devant.

S1 rak ma dremm : devant moi.

●(1530) J p. 224b. Me a ya da Hierusalem / Tizmat, devoat, rac ma drem / Bede Nichodem tr. «Je me rends à Jérusalem ; je vais devant moi d'un pied leste et dégagé, jusqu'à la demeure de Nicodème.»

S2 rak da zremm : devant toi.

●(14--) N 47. Quae rac da drem lem a breman, tr. «Va tout droit, à l'instant.»

P2 rak ho tremm : devant vous.

●(14--) N 1845. Sellet rac hoz drem a breman, tr. «Regardez devant vous maintenant.»

(2) Dirak-dremm / Dirak an dremm : droit devant.

●(1575) M 982. Eno dirac an drem, ez chancher lem en poan, tr. Herve Bihan « Là, droit devant, elles seront changées vivement en peine. »

P2 dirak ho tremm : devant vous.

●(14--) N 1921-1922. Me mem caffo dirac hoz drem / Ne souyt quet, tr. «Je me trouverai devant vous / Ne reculez pas.»

(3) E dremm : devant, en face de.

●(1659) SCger 98b. publiquement, tr. «e drem an oll dut.»

IV. Bezañ du e zremm : voir du.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...