Devri

pleg .2

pleg .2

m. & prép. –où

I.

A.

(1) (couture) Ourlet, pli, repli.

●(1499) Ca 160a. Plec g ploy. ●(1633) Nom 114b. Ruga, plica, stria : ply : plecq, an pegou (lire : plegou).

●(1659) SCger 93a. pli, tr. «pleg.» ●164b. plec, tr. «pli.» ●(1732) GReg 731a. Pli, tr. «Plecg. p. plegou.» ●(1744) L'Arm 290b. Pléc.. égueu. m.»

●(1879) ERNsup 165. plek, m. ourlet, Trév[érec], St-M[ayeux]. ●(1880) SAB 72. ar bladenn sacr ganta cuzed e pleg ar voel. ●(1896) GMB 496. à Sarzeau plig.

●(1957) BLBR 102/14. Pa vez greet eur zae d'eur plahig vihan e vez lakeet «leh askouez enni» pe «leh astenn», eur pleg e traon ar zae hag a vo displeget pa vo kresket ar plah evid hirraad ar zae.

(2) Baissement.

●(1902) PIGO I 212. An dimezel a reaz (...) eur pleg d'he fenn, da asanti gant he zad.

(3) sens fig. =

●(1926) FHAB Genver 5. Houman a zo eus ar seurt gwirioneziou-ze n'ez eus enno na gwi, na pleg, na tro.

B. (anatomie)

(1) Pleg ar pav, an dorn : creux de la main.

●(18--) SAQ I 154. An amzer a zo e pleg he zourn.

●(1973) LBFR 54. groes likig dezan e pleg e bao.

(2) Pleg ar skouarn : creux de l'oreille.

●(1862) JKS 137. Ho c'homziou a choum e pleg ann diskouarn. ●(1877) MSA 33. eun niver bras a dud a sile d'ezhi e pleg he skouarn rebech ar belec bras.

●(1909) KTLR 91. en eur c'hrozmolat d'ezhan e pleg e skouarn : «Petra, maleurus, c'hoas e peuz great goab euz da dad ?» ●(1923) KTKG 25. e pleg he skouarn, er govesion.

(3) Pleg ar vorzhed : pli de l'aine.

●(1732) GReg 23a. Aine, partie du corps ou la cuisse & la hanche s'assemblent, tr. «Pleg ar vorzed.» ●(1744) L'Arm 10a. Aîne, tr. «Pleg er vorhaitt.» ●(1774) AC 135. plecq a vorsat, tr. «hernie de l'aîne.»

(4) Pleg ar gazel : gousset.

●(1499) Ca 33a. gal. le lieu dessoubz lesselle b. plec an casal.

(5) Pleg ar vrec'h : le pli du bras.

●(1732) GReg 731a. Le pli du bras, tr. «Plecg ar vreac'h.»

(6) Pleg ar c'har : le pli de la jambe.

●(1499) Ca 160a. la ploy de la iambe b. plec an garr.

(7) Pleg ar peñsoù : la raie des fesses.

●(1964) LLMM 107/416. hag e reas ur c'hempenn da bleg e beñsoù.

C. (pêche) Corde sur laquelle est fixé l'avançon.

●(1914) KZVr 66 - 07/06/14. Avanson, pl. –ou forte ficelle attachée contre une corde appelée «pleg» ; cette ficelle porte à son extrémité avancée de gros hameçons, «bac'hou», pour prendre des anguilles et autres poissons. Milin. En Bas-Tréguier, et ailleurs, probablement, ce mot est usité en parlant de toutes sortes de lignes.

II. [en apposition]

(1) Artizan-pleg, micherour-pleg : tailleur.

●(1847) FVR xi. e kase ar c'huilierien da gavout ur c'hoz mecherour-pleg. ●123. Eunn artisan pleg, o vonet d'he zevez. ●(1877) EKG I 131. Hennez a ioa eur c'hemener, pe eun artisan-pleg.

(2) (architecture) Skoazell-bleg : arc-boutant.

●(1732) GReg 48b-49a. Arc-boutant, grandes arcades appuyées sur des murs solides, qu'on fait pour soutenir les voûtes élevées des Eglises, &c., tr. «Scoazell-blec. p. scoazellou-plec.»

(3) Korn-pleg : virage, tournant.

●(1867) FHB 142/303a. er c'horn-pleg-ze e cave disheol ha frescadurez. ●(1869) FHB 234/195b. er c'horn-pleg da hent Montroulez.

III. sens fig.

A.

(1) Pli, inclination, penchant, pente, propension (de qqn).

●(1732) GReg 689a. Panchant, inclination, tr. «Pleg. p. plegou.» ●Il a un fort grand panchant pour la bouteille, tr. «Ur pleg terrup èn deus èn tu diouc'h ar guïn.»

●(1860) BAL 174. a nebeudou e teuas adarre de fleg coz. ●(1879) BMN 269. ne ouient ket argila da c'hourin ouz an techou hag ouz ar plegou fall. ●(18--) SAQ II 248. kemeret abred eur pleg mad.

●(1965) LLMM 109/90. tapet he devoa ar wreg ar pleg da garnañ.

(2) Nature.

●(1936) PRBD 90. eun dra eneb pleg an den. ●96. Pleg an den eo kofes.

(3) Kemer pleg diwar ub. : suivre l'exemple de qqn.

●(18--) SAQ II 299. beza 'zo ive eun den digoustianz benag ha nebeut da nebeut en eur ho henti, e kemerer pleg divar-n-ho.

(4) Terriñ ur pleg : perdre une inclination, se corriger.

●(1866) FHB 69/134b. Eur mezvier, eul lounker dour-tan pe gwin ardant na dorro ket he bleg.

●(1911) SKRS II 181. Dibaot a vech e vez guelet eur mesvier o terri he bleg fall.

(5) Pleg ar galon =

●(1867) MGK 24. hep damant diskouezomp / Plegou kuz hor c'haloun. ●(1879) BMN 123. ober d'ar bec'herien dizac'ha, dislonca an traou ar c'huzeta e pleg ar galon. ●202-203. Oh ! piou a lavaro pegen treset oa dorn ar medisin a furche ken scanv beteg ar plegou ar c'huzeta euz ar galon ! ●(18--) SAQ I 195. senti ouz pleg ar galoun.

►Plegoù ha displegoù : les méandres, les plis et replis (de la conscience, etc.)

●(1787) BI 179. sontéal enn ol plegeu ha displegueu ag é gonsciance. ●(1790) MG 389. sontéal erhad er plægeu ha displægeu ag er galon. ●(1790) Ismar 395. disolein en ol plægueu ha displægueu ag é gousciance.

●(c.1802-1825) APS 71. disoleit dehou neal en ol plegueu ha displegueu a hou couciance. ●(1855) BDE 130. Me gred é anàued en ol plégueu ha displégueu a me halon. ●(1894) BUZmornik 144. e furchaz (...) kement pleg ha displeg a ioa enn he c'houstians.

►Plegoù hag eilplegoù : les méandres, les plis et replis (de la conscience, etc.)

●(1732) GReg 199a. les plis, & replis de la conscience de chaque personne, tr. «ar plegou hac an eil blegou eus a goustyançz pep hiny.»

●(1839) BSI 10. dispacqa a reé dira-z-ân an eil blégou ha displégou e goustiançz.

(6) Obéissance.

●(1857) LVH 34. laquat don ér pen er plèg e zeliér en devout eid er supériorèd ag en ilis. ●97. er plèg a grechéneah.

(7) Possibilité d'inflexion (de la voix).

●(1866) LZBt Ebrel 114. Kalz a boan en devoe gant iez ar vro, rak nebeut a bleg a oa enn he vouez.

(8) (en plt de qqn) Bezañ pleg ennañ : être de caractère, de nature souple.

●(1935) BREI 390/4a. An Ao. Tannery, muioc'h a bleg ennan, a zo bet hanvet en e lec'h.

(9) Situation.

●(1869) KTB.ms 14 p 95. piou a c'hallfe a-walc'h ma zikour er pleg-man ? ●(18--) KTB.ms 14 p 26. hag ec'h halli c'hoaz em denna euz ar pleg-se.

●(1908) PIGO II 55. Red eo bean tremenet er seurt plegiou.

(10) Habitude, pli.

●(1732) GReg 731a. Prendre un bon pli, de bonnes habitudes, tr. «Qemer ur plecg mad.» ●731a. Prendre un mauvais pli, tr. «Qemeret ur plecg fall.»

B.

(1) Kavout e bleg, kavout ar pleg, kavout pleg : trouver le moyen de réussir.

●(18--) CST 3. Kavout a ris va fleg. ●14. Touï a reas e kavje e bleg ha n'eo ket pennaoui a raje, eosti founnus eo.

●(1936) PRBD 24. kerkent ha ma kavo ar pleg. ●(1954) VAZA 69. e Landreger e kavis pleg da vont war wellaat.

(2) Kavout pleg en ub : trouver le point faible de qqn.

●(1957) BRUD 2/48. …hag e klaske ar marhadour an tu d’e yenna p’e-nevoa kavet pleg ennañ.

(3) Klask e bleg : chercher le joint pour.

●(1925) BUAZmadeg 395. klask a rea atao he fleg evit en em denna euz a douez an dud.

(4) Kavout pleg war ub. =

●(1939) MGGD 52. Ret e voe d’ar rouanez, eta, ijina eun dra bennak evit gellout dont a-benn da gaout pleg warnañ.

(5) Tennañ e blegoù =

●(1909) KTLR 194. Nominoe a guie brao tenna he blegou.

(6) Azezañ e pleg kemener : s’asseoir en tailleur.

●(1918) LZBt Gouere 13. an holl bôtred a ve azeet, en pleg kemener.

(7) En em lakaat e pleg da =

●(1907) LZBt Genver 23. An oll en em lakeaz en pleg d’ober eun digemer deuz ar gwella.

(8) Kaout pleg da =

●(1957) AMAH 106. Eno hor bije bet pleg d’ober evel meur a geneil : krennañ diwar hon dispign ha sikour hor bern da greskiñ.

(9) Kemer ub. en e bleg =

●(1912) MMKE ix. Ar C'hernevad (…) an eus (…) karante gwirion da ginnig, da vihanan mar ouier kemer anezan en e bleg... Rak arabad, pet sonj, kemer anezan a-dreuz.

IV. Loc. prép. E pleg.

(1) À l'abri.

●(1787) PT 15. de bedein amen é plèc ur roh.

●(1900) MSJO 202. An ti (...) a oa arpet e pleg eur roc'h toul. ●(1904) BMSB 84. Skoachet e pleg eur roc'h. ●(1939) SAV 15/8. e pleg eur c'hleuz. ●(1939) KTMT 20. Kavet en doa eur varrikenn, kuzet e pleg eur roc'h.

(2) Dans le coin.

●(1915) HBPR 154. Ar briganted (...) a en em guze e pleg ar ruiou. ●(1923) KNOL 117. e pleg an hent.

(3) Pendant.

●(1982) ENEU 40. (Eusa) E pleg an dra-ze, e rankem... (...) kempen ar c'hreier.

(4) Au creux.

●(1912) BUAZpermoal 928. eur c'hastel-krenv savet en pleg ar zaonen

V. Loc. adv. E pleg : croisé.

●(1969) BAHE 62/30. an divrec'h en pleg.

VI.

(1) Tennañ e bleg : s’en tirer, savoir s’y prendre.

●(1878) EKG II 116 (L) L. Inisan. Chom a riz eur pennad er c'hiz-se da c'houzout penaoz tenna ar brava va fleg evit mont betek an iliz.

(2) Tennañ e blegoù : s’en tirer, savoir s’y prendre.

●(1909) KTLR 194 (L) K. Jezegou. Nominoe a guie brao tenna he blegou.

(3) Gouzout ar pleg war ub. : gouzout penaos o fakañ, pelec'h emañ ar gwan ganto...

●(1878) EKG II 316 (L) L. Inisan. Nann, d'ar re n'ho d-euz ket a ijin; mez me a c'hoar ar pleg var-n-ezho.

(4) Kavout ar pleg war-c'horre : gagner, réussir.

●(1924) FHAB Mezheven 239. pôtred an dispac'h ha pôtred an dizouelez n'o deus ket gellet kaout ar pleg war gorre e nep lec'h hag e bro Roazon end-eeun, n'eus êt ebarz nemet re vat. ●(1938) FHAB Ebrel 113. Ar brezel 70, etre ar Frans hag ar Prus, a darzas d'ar 15 a viz gouere; ar Brusianed a dapas buan ar pleg war gorre. ●(1943) FHAB Meurzh/Ebrel 255. Ar C'Homunism, evel ar wasa kelennadurez a zo bet biskoaz, hag a zigas d'he heul e kement lec'h ma teu da gaout ar pleg war gorre, ar gasoni, an dispac'h...

(5) Kavout e bleg : trouver le moyen.

●(1935) ANTO 147-148 (T) *Paotr Juluen. Ar re a oa neuze e penn ar «jeu», ne oar den pegeit a oa, bep tro ma veze eur votadeg bennak, a gave o fleg, a gave an tu da sacha brao an dour d'o milin, o wapaat Fanch-Kouer, en eur rei d'ezañ o ger e lakajent digeri hentou-houarn dre ar vro.

(6) Kemer pleg diwar ub. : prendre exemple sur qqun.

●(18--) SAQ II 299 (L) J. Quéré. Mez beza 'zo ive eun den digoustianz benag ha nebeut da nebeut en eur ho henti, e kemerer pleg diwarno.

(7) Ober ur pleg en he brozh : devenir plus riche par suite d’un héritage.

●(1912) MELU XI 316 (Go-Sant Vaeg). Ober eur pleg 'n hi bronz, tr. E. Ernault «Faire un pli à sa robe, devenir plus riche par suite d'un héritage. (Saint-Mayeux.) Pour un homme on dit : Ober eun trons d'i dok. Retrousser son chapeau.»

(8) Bezañ en e seizh pleg : être lové dans son lit.

●(1911) RIBR 129 (L) K. ar Prat. Hema a loc'h buhan eus ar gwele edo ennan en zeiz pleg, da glask ar prenvig douar.

(9) Kaout ar pleg war-c'horre : avoir le dessus.

●(1882) BAR 167 (L) Ao. Kerlann. Ken boazet edont da gaout ato ar pleg var c'horre.

(10) Kouezhañ en e bleg kozh : retourner à ses anciens errements.

●(1911) BUAZperrot 292. Goasa pez a oue, Gwilherm, pa bareas, a gouezas en e bleg koz. ●356. ar roue a ziskouezas, eur pennadik c’hoant da derri e dechou, mes dizale e kouezas en e blegou koz.

(11) Kemer e bleg kemener : voir kemener.

(12) Dont d'ar pleg d'an añch kozh : voir añch.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...