Devri

Recherche 'dougen...' : 1 mots trouvés

Page 1 : de dougen-doug-dougenn (1) à dougen-doug-dougenn (1) :
  • dougen / doug / dougenn
    dougen / doug / dougenn

    v.

    I. V. tr. d.

    A.

    (1) Porter (un fardeau, etc.).

    ●(1499) Ca 68b. Doen. g. porter. ●71a. doen. ●(1530) J 133. Vetez ouz an knech an bech man / Ne dougaf tam, tr. «je ne pourrai jamais porter ce fardeau jusqu’au but.» ●(1612) Cnf 36a. douguen ré bras bech. ●(1633) Nom 26b-27a. Iumentum clitellarium, dossuarium, farcinarium, faginarium, veterinum, vectarium ; beste à somme, sommier, cheual ou asne qui porte bahuz : loezn da douguen sammou, march pe asen á douc bahuou. ●157a. Sella gestatoria, gestatorium : vne selle à porter : vn cador da douguen tut. ●185b. Corytus : carquois à mettre l’arc : vn bouestl da douen an gouarec.

    ●(1659) SCger 95a. porter, tr. «douguen p. guet.» ●(1732) GReg 242a. Porter le dais, tr. «Douguen an dæz.» ●740b. Porter, tr. «Douguen. pr. douguet. (Van[netois] doug. dougueiñ. ppr. douguet.»

    ●(1879) GDI 112. ha ne zouguet ket sameu én dé consacret de Zoué.

    ●(1925) CHIM 19. c’houi ho peus sikouret dougen ar zamm en devoa lezet heman war hon choug da zougen. ●(1962) EGRH I 71. dougenn v. dougennet (= dougen).

    (2) spécial. Porter (qqn en terre).

    ●(1962) TDBP ii 139. Me a oa seiteg vloaz pa oan bet o tougen hennez (sous-ent. : d'ar vered), tr. «j'avais dix-sept ans lorsque j'avais été le porter en terre (au cimetière).»

    ►absol.

    ●(1962) TDBP ii 139. Piou a zo goulennet da zougen ? tr. «à qui a-t-on demandé de porter le cercueil ?»

    B. par ext.

    (1) Porter (des habits, etc.).

    ●(1580) G 39. Reun a dougo var e crouchen, tr. «Il portera du crin sur sa peau.»

    ●(1888) SBI ii 178. C’hui zur ’dougo mancho-bago, tr. «vous, certes, porterez des manches à gigots.»

    ●(1912) BUAZpermoal 239. Mar deo dre ourgouilh eo e touget an dillad-ze. ●(1915) MMED 79. dougen a rea eur zae venn dem-velen. ●(1915) KANNlandunvez 43/325. Perag e touges-te eur galabousen var da benn ?

    (2) Être enceinte (de).

    ●(c.1680) NG 182-184. Marië, / Er freh a buhe pe dougas, / He guir map Jesus. ●(17--) ST 76. ha c’houi ouz ma gwelet o tougenn bugale, tr. «et vous savez que je suis sur le point de devenir mère.»

    ●(1907) AVKA 4. an hini krede gan an oll na vije biken mam, a doug c’houec’h miz vugel. ●(1909) BROU 229. (Eusa) Pa edon o tougen ac’hanod-te.

    ►absol.

    ●(1904) ARPA 6. An hini hen deus lakeat da zougen ar vaouez coz ha difrouezus. ●(1909) BROU 229. (Eusa) Doúgen Se dit quelquefois absolument pour : Etre enceinte. ●(1910) BOBL 20 août 295/2c. Tregont devez e toug ar goniflez. ●(1927) GERI.Ern 117. dougen, tr. «être enceinte.»

    C. sens fig.

    (1) Dougen pouez : avoir de l’influence, peser sur une décision.

    ●(1926) FHAB C’hwevrer 49. boda Bretoned all ganeoc’h, niverus a-walc’h ar gont anezo evit gellout dougen pouez.

    (2) Dougen priz : coûter, valoir.

    ●(1955) STBJ 200. ar pez o deveze da werza ne zouge nemet priz dister.

    (3) Dougen ub. da ober udb. : instiguer, inciter qqn à faire qqc.

    ●(1838) OVD 203. er garanté rai vras e zougue de hoal jugein.

    ●(1902) MBKJ 186. Lod hon doug d’ober droug, hag hon tamall goude-ze. ●(1911) BUAZperrot 7. ne golle tro ebet da zougen ar re all da garet ha da henori mamm Jezuz. ●(1915) HBPR 243. Ober a reaz eul lizer evit dougen he veleien da gaout anaoudegez vad evit ho madoberourien. ●(1921) PGAZ 41. he zougenn d’en em rei oll da Zoue. ●(1925) BUAZmadeg 314. ar gouarner a glaskaz adarre he zougen da nac’h he Zoue. ●372. evit ho dougen da garet Doue. ●402. e teuaz eun itroun vraz da glask he zougen da offansi Doue.

    (4) Dougen ub. d’udb. : induire, incliner qqn à qqc.

    ●(1838) OVD 199. A fæd er péh e zougue un distér dra d’en dishonèstis.

    ●(1911) BUAZperrot 673. pa n’oa netra ouz o dougen d’an droug. ●(1921) PGAZ 77. Sant Fransez de Sales a lakeaz ugent vloaz evit dont a benn d’en em zispega diouz an têch fall a zouge anez’han d’ar goler.

    (5) Dougen doujañs, respet da : manifester du respect à.

    ●(1790) MG 293. deliét-è demb enta doug respèt d’hur horv, ha dihoal a er houchi dré en divodestiss.

    ●(1878) EKG ii 184. er broiou paian evel er broiou kristen, e touger doujanz d’ar maro.

    (6) (en plt de la terre, des arbres) Produire, rapporter.

    ●(1909) FHAB Mezheven 165. eostou puill a zoug.

    ►absol.

    ●(1839) BEScrom 276. ne oé doar erbet ér hartér gùel labouret nag e zougué muyoh eit é hani. ●(1857) LVH 354. idan er glouéh ag en néan, en doar e zougou guet larganté. ●(1897) EST 70. gué (…) É arsaüein a zoug, tr. «des arbres (…) cesser de rapporter.»

    (7) Dougen kuit ub. : évacuer qqn.

    ●(1906) KANngalon Eost 179. Seurezed an hospital epken a jomaz gant ho c’hlanvourien, ne c’hellet ket o dougen kuit.

    (8) Dougen ul lezenn : promulguer une loi.

    ●(1894) BUZmornik 879. pa zougaz an daou impalaer (...) eul lezenn a varo a enep ann holl gristenien. ●(18--) SAQ ii 119. al lezenn-ze a vije bet douget en eun taol kount.

    ●(1907) PERS 39. Napoleon en doa douget eul lezen hag a gase an oll dud d’ar zervij. ●(1907) BSPD i 25. Mes sant Télesfor-é, en deus douget ha spiset el lézen. ●(1915) HBPR 38. eun alvokat (...) a lakeaz dougen al lezen-ma. ●(1921) PGAZ 67. eo bet faziet o tougenn al lezenn-ze.

    (9) Dougen un urzh =

    ●(1911) BUAZperrot 21. Maximin a lakeas da dalvezout an ursiou striz a ioa bet douget gant an impalaëred all en e raok.

    (10) Dougen bri =

    ●(1838) OVD 211. douguein bri d’er vinceu aral.

    (11) Dougen avi da, ouzh ub. =

    ●(1732) GReg 356b. Porter envie à quelqu’un, tr. «douguen avy da ur re.» ●(17--) VO 142. Mar douguét ivi d’ur ré benac.

    ●(1910) MBJL 193. ha koulskoude e tougomp eun tamm anvi ouz ar gendalc’herien a zo bet hirie en Arundel (…) evit gwelet en e di an Duk a Norfolk.

    (12) Supporter.

    ●(1575) M 689. Da monet coupetant, dadouen tourmant gantaff, tr. «A aller justement supporter le tourment avec lui.» ●2123. goelaff ha doen caffou, tr. «pleurer et souffrir des tourments.»

    ●(1651) JK 19. Gret din davisiquen douguen pinigen bras, tr. «Faites-moi désormais supporter une grande pénitence.»

    (13) Dougen buhez : vivre, être vivant.

    ●(1575) M 92. Buhez quement he douc, ne fel ho diougan, tr. «Tous ceux qui ont la vie, l’arrêt de leur sort ne peut faillir.»

    ●(c.1680) NG 150. Ar er bet-man ou touen buhe. ●162. Nep a vezo en deueh-se / Ar en douar o touin buhé. ●(1792) BD 3796. quement adoug bue neuse afinisso, tr. «Tout être vivant alors finira.»

    (14) Dougen (an) dorn : donner un coup de main.

    ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. rei, teurel, dougen dorn, tr. «aider.» ●(1921) FHAB Du 291. Ac'hanta, red vo d’ec’h, Matilin, dougen dorn d'in. ●(1956) LLMM 57/28. An aotrou Yonkour, perc'henn Hotel ar Goñvers, hag an Aotrou Boncors, ostiz all, a zougas dorn din. ●(1982) PBLS 632. (Langoned) dougen an dorn, tr. «donner un coup de main.»

    (15) Dougen war roll ar sent : mettre au nombre des saints.

    ●(1934) PONT 7. Ran an Iliz, na n’eus nemeti, a c’hell dougen eun den war roll ar zent.

    (16) Dougen blaz war udb. : donner un mauvais goût à.

    ●(1971) BAHE 68/23. Dougen blaz war un dra bennak : reiñ blaz fall peurvuiañ.

    (17) Remporter (la victoire).

    ●(1787) BI 8. int ou-dess bet douguet er victoér ar guement-cé ol. ●(1792) CAg 180. douguet en dès er victoère, / (…) Ar er marhuë hac ar lucifere !

    (18) Dougen furnez : faire preuve de sagesse.

    ●(1926) FHAB Mae 182. Ar pôtrig a zouge eur furnez trec’h d’e oad.

    (19) Dougen yec’hed : bien se porter.

    ●(1857) HTB 27. bean eo-han eurusoc’h, dougen a ra-han gwelloc’h iec’het ?

    (20) Dougen liv : avoir l’apparence de.

    ●(1857) HTB 197. Gwirionez an histor-ma a dougfe liou eur gontadel.

    (21) Dougen testeni : porter témoignage.

    ●(1906) HIVL 59. hi e sellé èl un devér aveit hi doug testoni d’er huirioné. ●(1907) AVKA 214. na laeri ket ; na dougi ket a falz testeni.

    (22) (droit) Prononcer (un jugement, etc.).

    ●(1732) GReg 760a. Prononcer une sentence, tr. «Douguen ur setançz.»

    ●(1911) BUAZperrot 118. pa oue douget ar varnedigez-ze. ●285. kerkent ha ma vez douget ar varnedigez en e eneb.

    (23) Dougen pled : faire attention.

    ●(1575) M 577. hep doen plet de metal, tr. «sans faire attention à son métal.»

    (24) Dougen frouezh, bleuñv : porter des fruits, des fleurs.

    ●(1575) M 1127-1128. Yuez á quement guer, seder, á leuery, / Ma ne douc rez froez mat, da stat a trellaty, tr. «De plus, pour chaque parole, sûrement, que tu diras, / Si elle ne porte justement de bons fruits, ta condition sera troublée.» ●(1633) Nom 95a-b. Arbor infelix, religione damnata : arbre sterile, qui ne porte point de fruict : guezen steril, pehiny na doucq quet á froüez. ●95b. Arbor bifera : qui porte deux fois l’an : vn guezen á doucq froüez diu guez en bloaz.

    ●(1863) GOM 376. mæs a rai dezi douguen bleun ha frouez.

    (25) Remporter.

    ●(1792) CAg 180. douguet en dès er victoère, / (…) Ar er marhuë hac ar lucifere !

    ●(1831) RDU 117. douguein er victoër ar anemisèt ou salvedigueah.

    II. V. tr. i.

    (1) Ressembler à.

    ●(1913) PRPR 11. rag evel ma leverer en brezonek a zo gwir : ar botred «a zoug» d’o mam.

    (2) Mener.

    ●(1935) BREI 432/1d. Da betra e tougo kement-man ?

    (3) Dougen war an-unan =

    ●(1790) MG 402. jamæs n’eèllein doug ar-n’an d’en diabusein ag en istim en dès eid-on.

    III. V. pron.

    A. V. réfl. En em zougen.

    (1) Être fier.

    ●(1944) EURW I 127. Eun den terrupl, lorc’hus eun tamm, «en em zougen a rae» ’vel ma vez lavaret e Kerne.

    (2) En em zougen d’udb. =

    ●(1838) OVD 189. De vitin é ma ehué lipra sperèd mab-dén, hag en hum zougue guet mui a zoustér hag a houste d’en exelciceu a zevotion.

    (3) Se diriger.

    ●(1902) PIGO i 97. An hini a ra vad e lec’h drouk, / D’ar baradoz en em zoug.

    (4) Se présenter à une élection.

    ●(1907) BOBL 06 juillet 145/2c. Lavaret hon euz penoz an Aot. Gassis, senatour Kastellin, ne’n em zouge ken.

    (5) (météorologie) Se maintenir.

    ●(1906-1907) EVENnot 15. (Priel) Poan en evo an amzer en em douget hirie pad an de, tr. «maintenir, rester beau.»

    B. V. pron. réci. S’entreporter.

    ●(1710) IN I 253. en em sicouront, hac en em zougont d’ar mad quen entrezo.

    IV.

    (1) Dougen ub. : porter qqun dans son cœur.

    ●(1912) MELU XI 330. Dougen unan bennak, tr. E. Ernault «Porter quelqu'un (dans son coeur), l'aimer beaucoup : Kement e kar he mab ken e toug anean ; elle aime tant son fils qu'elle le «porte».

    (2) Dougen : (faire) durer son ressentiment.

    ●(1912) MELU XI 330. Dougen a ra, tr. E. Ernault «Il porte = son ressentiment dure.»

    (3) Dougen banniel Sant Laorañs : voir banniel.

    (4) Dougen dorn : voir dorn.

    (5) Dougen ar c’hernioù : voir korn.

    (6) Dougen ar boned : voir boned.

    (7) Dougen ar boned forc'hek : voir boned.

    (8) Dougen ar boned glas : voir glas.

    (9) Dougen ar big da gac'hat : voir pig.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...