Devri

Recherche 'pel...' : 84 mots trouvés

Page 1 : de pel-1 (1) à pellgelaouer (50) :
  • pel .1
    pel .1

    adj. Pelé.

    ●(1732) GReg 708b. Pelé, ée, sans poil, tr. «Pèl.»

  • pel .2
    pel .2

    m. Pelure, peau mince des fruits.

    ●(1931) VALL 542b. Peau mince des fruits, etc., tr. «pel m.» ●545a-b. Pelure, tr. «pel m.»

  • peladenn
    peladenn

    f. –où = (?) paladenn (?).

    ●(1872) GAM 35. laza ann eulfennou tan a daolit, c'houi, a beladennou, var ar c'holo seac'h.

  • pelbiz
    pelbiz

    m. Osselet de dévideur.

    ●(1732) GReg 283b. Osselet que les devideuses tiennent en main pour empêcher le fil de leur couper l'index, tr. «Pelbis. ar pelbis.»

    ●(1876) TDE.BF 502a. Pelbiz, s. m., tr. «Petit instrument dont se servent les dévideuses pour empêcher le fil de leur couper les doigts.» ●(1890) MOA 216b. Instrument dont les dévideuses se servent pour empêcher le fil de couper leur doigt, tr. «pelbiz, m.»

  • pelec'h
    pelec'h

    adv.

    I. Adv. interrog.

    (1) Où.

    ●(1499) Ca 154b. Pe en lech. g. en quel lieu.

    ●(1710) IN I 193. un ansain pehini a zisquez p' pehini a zisquez p'eleac'h e loich ar vertuz.

    ●(1857) HTB 134. pelec'h diazei an treid. ●(1880) SAB 244. Pelec'h, pedu ema ar baradoz ?

    ●(1902) PIGO I 100. Ouz e vale, e oa muioc'h a c'hoant d'ean da welet pelec'h ha penôz e tremene e vreur-kaer e amzer. ●(1907) AVKA 18. pelec'h ha pegoulz ho devoa gwelet ar stereden. ●(1910) YPAG 7. Ba, ba, ba ! pelec'h eman ma spered ?

    (2) Comment.

    ●(1889) ISV 331. Peleac'h e c'houfenme ? ●(1896) GMB 469. On dit en pet[it] Trég[uier] p'lac'h 'tije qe rî ? comment (litt. où) n'aurais-tu pas froid, comment veux-tu que tu n'aies pas froid ainsi, etc.

    II. Loc. adv. interrog.

    (1) E-pelec'h : où.

    ●(1910) MAKE 42. E pelec'h out bet o pesketa an hano-ze ?

    (2) A-belec'h : d'où.

    ●(1857) CBF 38. A beleac'h e teuit-hu ? tr. «D'où venez-vous ?» ●(1889) ISV 192. A beleac'h e teuez-te ?

    ●(1902) PIGO I 31. a belec'h oa deut ar c'hi-ze ? ●(1907) AVKA 7. A belec'h ar c'hras-ma d'in, ma teu em bete mam ma Aotro ?

    (3) Da belec'h : où.

    ●(1889) ISV 192. Da beleac'h e zez ?

    ●(1908) KMAF 47. da belec'h eo eat an amprevan-ze ?

    (4) Daoust a-belec'h ? : comment cela serait-il possible ?

    ●(1857) CBF 27. Daoust a beleac'h ?, tr. «Comment le serait-il ?» ●68. Daoust a beleac'h ?, tr. «et comment cela ?»

    (5) Eus a-belec'h ? =

    ●(18--) SAQ II 271. «Oh ! a lavar lod, eun ifern ? n'euz ifern hebet avat. Eus a beleac'h da vihana.

    ●(1902) PIGO I 87. lojan beajourien, a deue n'oun deuz a belec'h, 'vel digaset gant ar c'houez. ●(1936) CDFi 14 Mars. Eus a-belec'h, a gav deoc'h, hon divije e dapet.

    (6) Daoust pelec'h ? : mais où ?

    ●(1908) PIGO II 29. Daoust pelec'h eman ar plac'h a fell d'in ? ●(1926) BIVE 3. Daoust pelec'h eman tonton Jakez ?

    III. Loc. adv.

    (1) Forzh pelec'h : quelque soit l'endroit.

    ●(1977) PBDZ 259. (Douarnenez) forzh pelec'h e tragint war ar plaen, tr. «n'importe où ils chaluteront sur fond plat.»

    (2) War belec'h : vers où.

    ●(1926) FHAB Eost 308. War belec'h mont !

    IV. Pron. Où.

    ●(1872) DJL 23. ar Venn-dero koz n'oa eur C'hrien kuzet, hag a ziskenne plom-a-plom voar dare den betek pelec'h.

    V. [emploi relatif par erreur]

    (1) E pelec'h : là où.

    ●(1847) FVR 91. kaset da bariz e peleac'h e oent barnet d'ar maro, ha gillotinet.

    (2) Dre belec'h : par où.

    ●(1888) KZV 34. Ar frenestr dre belec'h e weled an amzer, tr. (KZRV 29/1913) «la fenêtre par où l'on voyait l'extérieur.»

  • Pelem
    Pelem

    n. de l. Ar Pelem : Le Pélem (pays de Saint-Nicolas-du-Pélem, Bothoa, ancienne seigneurie).

    ●(1933) BREI 331/4c. Pôtred yaouank ar Pelem a zibuno an danevel-man. (…) danzeet gant merc'hed ar Pelem. ●(1934) BREI 346/1b. Strollad ar Pelem, e Roazon.

  • peler
    peler

    m. (agriculture) Timon d'avant-train.

    ●(1732) GReg 155a. Le timon du chariot [de la charruë], tr. «Ar peller.»

    ●(1876) TDE.BF 502b. Peller, peler, s. m., tr. «Timon di chariot, de la charrue.»

    ●(1931) VALL 739b. Timon (…) d'avant-train de charrue, de chariot, tr. «peler.»

  • pelerin
    pelerin

    m. –ed Pélerin.

    ●(1659) SCger 90a. pelerin, tr. «pelerin.»

    ●(1903) MBJJ xv. bevan 'ræ an nen diwar an aluzen evel meur a belerin. ●2. pelerined all. ●(1907) PERS 90. kement burzud ha kement gras kaër a roe Doue d'ar belerined.

  • pelerinaj
    pelerinaj

    m. –où Pélerinage.

    ●(1877) BSA 296. poaniou estranj ne deuont da zistana nemet goude eur pelerinaj. ●(1889) ISV 183. Ar re a ioa en em laket e penn ar pelerinach-ze.

    ●(1903) MBJJ 1. e oestlan d'ei ma felerinaj. ●(1907) PERS 90. pelerinaj Ars. ●123. pa deuaz mare ar pelerinachou.

  • pelerinañ
    pelerinañ

    v. intr. Faire un pélerinage.

    ●(1903) MBJJ 1. Gant piou e pelerinan. ●153. eul loden vraz euz he bue o pelerinan.

  • pelerinenn
    pelerinenn

    f. –où (habillement) Pélerine.

    ●(1914) DFBP 240a. pélerine, tr. «Pelerinen.» ●(1954) BISO.llmm 34. ha setu penaos e sav cheu a-wechoù etrezo hag an dud o felerinennoù glas.

  • pelestr
    pelestr

    m. –où Baquet.

    ●(1732) GReg 74a. Bacquet, ou, baquet, cuvier fait d'une futaille sciée, tr. «pelestr.» ●(1744) L'Arm 24a. Bacquet, tr. «pelestre.. eu. m.»

    ●(1876) TDE.BF 502a. Pelestr, s. m., tr. «Cuve, baquet ; pl. ou.» ●(1890) MOA 137a. Baquet, Cuve, tr. «Pelestr, m.»

    ●(1931) VALL 57b. Baquet, tr. «pelestrad m.» ●(1934) BRUS 272. Un baquet, tr. «ur pelestr –eu.» ●(1998) FPLB 92. le linge entassé dans d'énormes baquet de bois (ar pelez).

  • pelestrad
    pelestrad

    m. –où Contenu d'un baquet.

    ●(1931) VALL 57b. Baquet (…) le contenu, tr. «pelestrad m.»

  • pelestrañ
    pelestrañ

    v. tr. d. Encuver.

    ●(1942) VALLsup 63b. Encuver, tr. «pelestra.»

  • peleu
    peleu

    m. Niais, idiot.

    ●(1907) VBFV.bf 59b. peleu, m., tr. «niais, idiot.»

  • peliadur
    peliadur

    m.

    (1) Action de peler, d'ôter le poil.

    ●(1732) GReg 708a. L'action de peler, tr. «Pèlyadur.»

    (2) Écorce arrachée pour le tan.

    ●(1931) VALL 239a. Écorce arrachée pour le tan, tr. «peliadur (de chêne dero) m.»

  • peliat / peliañ
    peliat / peliañ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Peler, éplucher.

    ●(1659) SCger 90a. peler, tr. «peliat.» ●163a. pelia, tr. «peler.»

    ●(1867) GBI I 322. Me 'well duont 'n aval melenn, / M'am bije 'r gontel, hen peilfenn.

    ●(1910) YPAG 4. peilhât pato, birvi dour, ribotât lêz, lakat lêz da zevel, skotan podou. ●(1927) FHAB Meurzh 62a. peilhat karotez. ●(1967) BAHE 52/21. Raskañ [patatez] n'eo ket peilhat.

    (2) Écorcer.

    ●(1732) GReg 318b. Lever ou ôter l'écorce, tr. «pelya. pr. pelyet.»

    ●(1876) TDE.BF 502a. Pelia, peliat, v. a., tr. «ôter l'écorce.»

    (3) Peler, ôter le poil.

    ●(1499) Ca 22b. [bleuenn] Jtem pilo as. g. arracher les poilz bri. pelyat. ●154b. Pelyat. g. peler l. repilo / las.

    ●(1732) GReg 708a. Peler, ôter le poil, tr. «Pèlya. pèlyat.»

    ●(1876) TDE.BF 502a. Pelia, peliat, v. a., tr. «Peler, dépiler.»

    (4) Déplumer, plumer.

    ●(1659) SCger 42b. deplumer, tr. «peliat.» ●93b. plumer, tr. «peliat.»

    (5) Cueillir.

    ●(1862) BBR 4. Peillet em euz huel-var, melchon, ha benterc'henn, tr. «j'ai cueilli le gui, le trèfle et la verveine.»

    ●(1986) PTGN 49. O pelhiat bezin war ar reier garo.

    (6) =

    ●(1580) G 476. Ho pluff gant a re uuel pep quentel so pelyet, tr. «Leurs plumes aux humbles gens à chaque instant sont enlevées.»

    II. V. intr. Perdre ses poils, ses plumes.

    ●(1876) TDE.BF 502a. Pelia, peliat, v. n., tr. «perdre ses poils ou ses plumes.»

  • peliet
    peliet

    adj.

    (1) Plumé.

    ●(c.1500) Cb. [pluenn] implumis et hoc / me. g. sanz plume. b. distuch pelyet.

    (2) Pelé, écorcé.

    ●(1890) MOA 229a. Bois écorcé, tr. «keuneud peliet, (T[régor]).»

    (3) Yar beliet : poule mouillée.

    ●(1876) TDE.BF 502b. D'un homme sans énergie, on dit : eur iar beliet. A la lettre, une poule pelée. En français on dit : une poule mouillée, en ce sens figuré.

    ●(1964) LLMM 107/413. Ne gredez ket donet, yar beliet !

  • pelisenn
    pelisenn

    f. –où (habillement)

    (1) Pelisse.

    ●(1633) Nom 109a. Vestis, pellita, pellicea : vestement fourré de peau de renard ou d'autre beste, vne pelisse, vn pelisson : guiscamant fourret á crechin loarn, pe á vn loezn all bennac, vr pelissen foutinen.

    ●(1659) SCger 90a. pelisse, tr. «pelissen.» ●(1732) GReg 708b. Pelisson, robe de chambre, ou jupe faite de peaux fourrées, tr. «Peliçzenn. p. peliçzennou.»

    (2) Palatine.

    ●(1732) GReg 687b. Palatine, fourrure que les Dames se mettent sur le cou en hyver, tr. «Peliçzenn. p. peliçzennou.»

  • pell .1
    pell .1

    m. adj. & interj. –où

    I. Adv.

    A. spat.

    (1) Loin.

    ●(1499) Ca 154b. pell. g. loing. ●(1621) Mc 7. pell diouziff.

    ●(1909) FHAB Eost 231. ne oa ket pell etre e zaou benn, mes krapet mad e oa ous e zouar.

    (2) =

    ●(1868) FHB 156/410a. Cals euz ar veleyen-se a oa deud a bell parres.

    (3) En e bellañ =

    ●(1911) BUAZperrot 766. p'edo ar mor en e bella.

    (4) Pell a hent = kemm bras.

    ●(1912) BUAZpermoal 313. Pell a hent a zo etre an dud.

    B. temp.

    (1) Ur pell amzer : beaucoup de temps.

    ●(1910) FHAB Here 303. eun torfed hag a c'houlen eur pell amzer evit e brepari.

    (2) Mil bell : très longtemps.

    ●(1911) BUAZperrot 131. mil bell araok ma oa deuet var an douar. ●269. mil bell araok e c'hinivelez. ●(1924) FHAB Eost 315. Anavezet eo ar boderez e Lannilis mil bell-zo. ●(1936) TKAL I 70. mil bell 'zo. ●(1957) AMAH 243. C’hoant hor boa da vont adarre mil-bell diouzh ar gêr.

    (3) Ur pell(ig) : un certain laps de temps.

    ●(1850) MOY 163. Eur pell bras goude ze.

    ●(1950) KROB 26-27/6. Karet a rafemp (...) poueza eur pellig war al labour graet gant an emgleo-ze.

    (4) Ur pell bras : pendant longtemps.

    ●(1869) FHB 240/242b. ne d'euz bet eur pell braz, nemed doan glac'har.

    (5) Ne vo ket pell : dans pas longtemps, dans peu de temps.

    ●(1926) FHAB Mezheven 222. Ne vo ket pell, e vo grêt enni ar pardon bras d'ar zul kenta a viz Gouere. ●(1927) FHAB Gouere 141. It er gegin ha ne vo ket pell ho po da goania. ●(1935) FHAB Mae 205. ha ma kendalc'h e vo paket en toull-bac'h ne vo ket pell.

    (6) Hep pell : bientôt, sans tarder.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 92. Hemb pêl ni hum huélou ! ●(1866) FHB 57/38. hep pell o c'hlaza. ●(1866) FHB 58/47a. Distrei a reaz hep-pell ar c'hreg euz ar c'hao. ●(1866) FHB 72/156a. hag e welomp e varfe hep pell. ●(1868) FHB 158/13b. Hep pell e tiblasimp.

    (7) Hep pell dale : bientôt.

    ●(1866) FHB 60/61a. Hep pell dale e savas etre d'he ho daou. ●(1874) POG 116. Teurveit, hep pell dale, kaout truez ouz-omp-ni.

    (8) Pell an noz : tard dans la nuit.

    ●(1752) BS 534. o veza chomet da bidi pell-an-nôs.

    (9) Longtemps.

    ●(1899) HZB 20. Goude eta pelgortoz, e c'hanas d'e eur mab.

    (10) Da bell goude : longtemps après.

    ●(1907) AVKA 262. Da bell goude, mestr a servijerien a distroas. ●(1969) BAHE 62/46. da bell goude ma oant (lire : oan) aet 'maez a vugel.

    (11) =

    ●(1911) BUAZperrot 258. Ar pell ma veze gant e offeren a roas tro d'an teodou abegus da youc'hal varnezan.

    (12) Bep pell ha pell : de temps en temps (éloigné).

    ●(1936) BREI 453/1a. Unan bep pell ha pell a vez kavet, koulskoude. Yann-Per Calloc'h a oa unan eus ar re-se. ●(1942) VALLsup 165a. de temps en temps, à intervalles éloignés, tr. «bep pell ha pell.»

    (13) Kent pell : avant longtemps, d'ici peu.

    ●(1790) MG 212. Ur melinnær ne lairehai quet, e uélehai quênt peèll é dreu é monèt de-dal er Groès. ●(1790) Ismar 2. rac ma houair en ou huittei quênt peèl.

    ●(1849) LLB 79. Hui er guélou kent pel é lezél er vicher. ●1967. Kent pel, é ankoéha ol en avizeu mat. ●2080. Kent pel é huélehèt, a greiz ur goh souchen, / Un taul iouank é tont.

    (14) A-raok vo pell : avant longtemps, d'ici peu.

    ●(1902) TMJG 353. Doué bëo anoc'h arôk vo pell.

    (15) Ne vo ket pell : avant longtemps, d'ici peu.

    ●(1906) BOBL 17 novembre 112/1c. Gortozomp 'ta ma vo draill ne vo ket pell.

    (16) =

    ●(c.1680) NG 83-84. Na ne veint quet pel a eno / Na daint der Jugement ar vn dro.

    C. sens fig.

    (1) Beaucoup.

    ●(1866) HSH 208. Petra-bennac ma oa habiloc'h pell eguet nicun eus he gonsortet.

    ●(1905) BOBL 29 juillet 45/2a. ar vortoloded Saoz zo pell re da vartoloded Franz. ●(1912) MMKE xi. tud pell muioc'h disket ha n'int ket gouest, peurvuian, da zispag an disteran mennoz uhel ? ●xviii. kenavo d'ar pardon, tremenet pell re vuhan. ●(1935) BREI 392/2a. pell gwasoc'h c'hoaz 'vit ar gelennadurez divreton. ●(1941) ARVR 11/6c. eun amzer pell gwasoc'h. ●(1944) EURW I 40. pell diaesoc'h.

    (2) Pell zo : il y a longtemps, depuis longtemps.

    ●(1909) FHAB Meurzh 72. ha setu prest ar forn pell-zo. ●(1942) DADO 12. An dud a oar pell a zo peseurt poñsin ec’h oc’h !

    (3) Bezañ erru pell ganti : être vieux.

    ●(1925) SATR 8. Mona goz 'zo arru pell ganti.

    (4) Pell ac'hano : tant s'en faut.

    ●(1893) IAI 126. ne voe ket dilezet neat ar studi, pell ac'hano.

    (5) Pell diouzh eno : tant s'en faut.

    ●(1883) SAQ I 28. N'eo ket, pell dioc'h eno, giz hon tudou koz.

    (6) Pell a-se : loin de là.

    ●(1930) FHAB Meurzh 88. setu evach ar vro ha n'eo ket yac'hus pell a-ze.

    (7) Pellañ ma c'hall : le plus qu'il peut.

    ●(1790) MG 225. hi em decri peèllan ma heèll, hac e lar n'en don quet ur vrahue.

    ●(1857) HTB 146. hag he dremm euzuz pell ha ma helle bean.

    ●(1935) BREI 392/stag 6. (Lali) Prest eo an dour, Katel ? (Katel) Ar wech-man e verv pella ma c'hell...

    II. Adj.

    (1) spat. Lointain.

    ●(1847) FVR iv. er broiou pell. ●(1868) KMM 103. en ur vro bell. ●(1876) TDE.BF 502b. Enn eur vro bell, tr. «dans un pays lointain.» ●(18--) SAQ I 184. a bartiaz evit eur vro bell.

    ●(1902) PIGO I 192. eur vro bell. ●(1911) BUAZperrot 349. o tizrei eus eun dachen bell. ●(1925) BUAZmadeg 61. kas an Eskop kalounek d'an harlu da belloc'h bro.

    (2) temp. Lointain.

    ●(1913) HIGO 23. me gomz eus eun amzer bell.

    (3) Kerent pell : parents éloignés.

    ●(1942) SAV 23/65. He gwaz a oa maro dishêr (sans héritier présomptif) hag ar susitourien (héritiers) a oa kerent pell o chom er-maez a vro.

    III. M. Ar pell : la distance, l'éloignement.

    ●(1872) ROU 81b. Ce n'est pas la distance qui empêche, neket ar pell eo a vir. ●(1890) MOA 221b-222a. Ce n'est pas la distance qui empêche, ne ket ar pell eo a vir. La distance, ar pell.

    ●(1911) BUAZperrot 92. daoust d'ar pell a vezo etrezomp.

    IV. [interjection] Ha mat pell zo ! : c’est tout, ça suffit !

    ●(1944) VKST Genver 8. Eun akt a geuz da lavarout ; an abolvenn war ar marc’had, ha mat pell ’zo ! ●(1982) HYZH 147/59. (Treboull) ur mañjer er gêr, ur banne pe zaou ha mat pell zo !

    V.

    (1) Lavaret udb. pell diouzh an-unan : être modeste.

    ●(1984) EBSY 176. (Sant-Ivi) c’hwi ‘lâr an dra-se pell diouzhoc’h, tr. «vous êtes modeste (vous dites ça loin de vous).»

    (2) Mont pell diouzh e gezeg : voir kezeg.

    (3) Mont pell diouzh ar gêr da wriat : voir kêr.

  • pell .2
    pell .2

    coll. (agriculture) Balle de céréales.

    I.

    ●(1499) Ca 154b. Pell. g. paille ou bale. ●(1633) Nom 74a. Gluma, vtriculus : la paille qui couure le grain : an pell pehiny á golo an greunen. ●74a-b. Festuca : festu : vn pellen bian á vez entr'en pell hac an greun.

    ●(1659) SCger 12a. bale d'auoine, tr. «pell querc'h.» ●(1732) GReg 77a. Bale de grains de blé, tr. «Pell.» ●(1744) L'Arm 25a. Bale de grain, tr. «Peell.»

    ●(1821) SST.ab xxxvii. scarhet e veint a ziar en doar, el er pel guet en avil. ●(1861) BSJ 49. Er plouz hag er péel. o●(1897) EST 33. Er pell e zou cherret ha kasset d'er bellèg.

    ●(1907) VBFV.bf 59a. pel, m., tr. «de la balle.» ●(1924) ZAMA 87. pell-kerc'h pe pell-gwiniz. ●(1927) FHAB Gouere 146b. didouezia ar greun diouz ar c'holo hag ar pell.

    II.

    (1) Skañv evel pell // Skañv evel ar pell : très léger.

    ●(1848) (T) SBI I 250. Carante ar plac'h iaouanc a zo scanv 'vel ar pell, tr. F.-V. an Uhel «amour de jeune fille est léger comme la balle (d'avoine).»

    ●(1957) BRUD 2/62 (G) (Kernasen) Ao. Lavollée. Ker kaozeu er merhed youank / E zou ken skañv èl pell.

    (2) Hejet evel pell en ur wenterez : être bien agité.

    ●(1970) BHAF 139 (T) E. ar Barzhig. Goude beza hejet ahanon evel pell en eur wenterez.

  • pell-kent
    pell-kent

    adv., prép. & conj.

    I. Adv.

    (1) Très longtemps.

    ●(1792) HS 154. enn devout chonge ag er péh e oai bet groet dehou ne oai quet houah pèl quent.

    (2) Bien avant.

    ●(1659) SCger 70b. deuant le iour, tr. «pell quent an deiz.» ●116b. long temps deuant le iour, tr. «pell quent an deiz.»

    ●(1838) OVD 291. perac ne mès-mé santet hou toustér pêl-quent ?

    II. Prép. Bien avant.

    ●(1792) HS 226. Pèl quent er péh e mèss laret déüéhan.

    III. Loc. conj. Pell-kent ma : bien avant que.

    ●(1838) OVD 301. pêl-quent me oen ganet.

  • pell-mell-kaotigell
    pell-mell-kaotigell

    adv. plais. Pêle-mêle.

    ●(1972) BAHE 72/10. Lezet omp bet da vale mesk-ha-mesk hervez hor faltazi. Pell-mell-kôtigell.

  • pellaat
    pellaat

    v.

    I. V. tr. d.

    A. spat.

    (1) Éloigner, écarter.

    ●(1659) SCger 163a. pellaat, tr. «eloigner.» ●(1790) Ismar 6. er péh hun tosta de Zoué, doh er péh hur peèlla doh-t'ou.

    ●(1857) LVH 340. Ne bêllet jamæs enta, men Doué, hou madeleah dohein. ●(1897) EST 69. De bêlat a zoh t'ai er brumenneu loskus.

    ●(1911) BUAZperrot 151. da bellât he bugale. ●(1915) HBPR 98. N'hon deuz klasket netra nemet ho fellaat deuz ho farreziou. ●(1937) TBBN 62. de bellat peb atahin doh en Iliz ha doh pobl Breih.

    (2) Pellaat bro : quitter le pays.

    ●(1937) TBBN 66. miret doh Salaün a bellat bro.

    B. temp. Retarder.

    ●(17--) ST 76. me ho ped da bellat ho peach, tr. «je vous en supplie, retardez votre voyage.»

    C. sens fig. Écarter.

    ●(1576) Gk I 242. an droucou à dleomp da pellaat, ha pidifu da vezafu pellhaet diuarnomp, tr. «les maux que nous devons écarter, et prier d'écarter de nous.»

    II. V. intr.

    A. spat.

    (1) S'éloigner.

    ●(1499) Ca 154b. Pellhat vide in difforch. longe aduerbia. ●(1621) Mc 99. pelhat (…) diouz tentation.

    ●(1659) SCger 47a. s'ecarter, tr. «pellaat.»

    ●(1878) EKG II 52. Eur paz am boa great evit pellaat. ●(1897) EST 68. E bêlei get ankin doh ul léh ker bourrus.

    (2) Pellaat diouzh : s'éloigner de.

    ●(1856) GRD 149. ma pêllehé doh en tavarneu, doh compagnoneah er bochardèd. ●(1878) EKG II 91. Me (…) a belleaz dioc'h ar c'hleuz. ●(1880) SAB 176. Jesus a dec'has o pellaat diouz an templ, a zisvel d'ar Iuzevien.

    ●(1942) DRAN 78. Bagadou soudarded tokarnet plat a ziskenn a-benn-herr, o divrec’h sounnet d’an nec’h : prizonidi o pellaat diouz an dachenn vraouac’hus.

    B. temp. S'éloigner.

    ●(1849) LLB 319. Kenteh èl mé huéler er gouian é pelat.

    C. sens fig.

    (1) S'éloigner.

    ●(1849) LLB 780. en ané e belei.

    (2) Pellaat diouzh : s'éloigner de.

    ●(1790) Ismar 6. de beèllad doh en droug. ●(1790) MG iii. peèllad doh en droug.

    ●(1825) COSp 247. mar péellehen a zoh er huirioné e huès anseignet teign. ●(1835) AMV 115. Pellât eus ar goal gompagnunezou. ●(1880) SAB 8. c'hoant deoc'h da gaout pardoun c'hoas, absolvenn var oc'h oll bec'hejou, en aviz pellaat ato diouz an ifern.

    III. par erreur V. pron. réfl. En em bellaat diouzh : s'éloigner, s'écarter de.

    ●(1894) BUZmornik 109. e renkit hasta fo her pellaat diouzhoc'h pe en em bellaat diouthan.

    IV.

    (1) Pellaat diouzh ar billig p'emañ o virviñ : voir pillig.

    (2) Pellaat diouzh e gezeg : voir kezeg.

  • pellad
    pellad

    m. –où (agriculture) Balle de céréales.

    ●(1916) LILH 25 a viz Genver. Un dra vat e hrant : goarn er pelladeu ar lerh ma vé dornet betag er gouian. Ind e hach betrav hag e geij er pelladeu-sé get er betrav ; er seud ou dèbr a végad.

  • pellaenn
    pellaenn

    f. –où

    (1) Éloignement.

    ●(1825) COSp 263. Conservamp d'un inean er peah hac er repos ag ur bellaen santel doh en dut.

    (2) (astronomie) Aberration (des étoiles).

    ●(1847) GON.FB.HV 2b. Aberration, s. f. Mouvement apparent des étoiles, tr. «Pellaen, f.»

    ●(1927) GERI.Ern 449. pellaënn f., tr. «aberration (des étoiles).» ●(1931) VALL 2b. Aberration des étoiles, tr. «pellaënn f. pl. ou.»

  • pellamzer
    pellamzer

    m. –ioù Époque lointaine.

    ●(1923) SKET I 6. sklerijenni ar pell-amzeriou.

  • Pellan
    Pellan

    n. de l. Plélauff.

    (1) Pellan.

    ●(1748) CI.pou 124. Pélann.

    ●(1936) BREI 442/4b. Bet ’zo dour bras e traouienn ar Blavez, war henchou Pellan, Sin-Trifin.

    (2) (étymologie populaire).

    ●(1862) GCN 761. her barez Pellan, tr. « la paroisse la plus éloignée de Vannes. »

  • pellbro
    pellbro

    voir pellvro

  • pellded
    pellded

    f. Distance, éloignement, lointain.

    ●(1744) L'Arm 113a. Distance (…) On pourroit imaginer Peelldaid m. mais point de plurier.

    ●(1876) TIM 50. hui hou pou ur squèd ag ou fêldèd.

    ●(1927) GERI.Ern 449. pellded f., tr. «distance, lointain.» ●(1934) BRUS 188. La distance, tr. «er pelded, m.»

  • pellder
    pellder

    m./f.

    (1) Distance, éloignement, lointain.

    ●(1727) HB 622. Eus a ur belder infinit.

    ●(c.1825-1830) AJC 761. eur belder vras.

    ●(1910) MAKE 35. An devalijen a zirede d'an daou-lamm eus ar pellder. ●(1927) GERI.Ern 449. pellder m., tr. «distance, lointain.» ●(1931) VALL 246b. distance, lointain, tr. «pellder m.» ●(1963) LLMM 99/264. Er pellder e kleve blejadennoù iskis. ●(1974) TDBP III 211. N’eo ket ar bellder a zo ac’hann di !, tr. « ce n’est pas la distance qu’il y a d’ici là ! »

    (2) Lointain.

    ●(1931) VALL 431a. l'horizon lointain, an diabell-gweled ; (un) lointain tr. «pellder m. pl. iou.»

  • pelldon
    pelldon

    m. Er pelldon : au plus profond, au tréfonds.

    ●(1974) YABA 20.04. chetu ean kollet ér pelldon ag er hoèd. ●(1974) LIMO 20 avril. Er pelldon, tr. «au plus profond.»

  • pelleg
    pelleg

    f. –où (agriculture) Tas de balle.

    ●(1897) EST 33. Er pell e zou cherret ha kasset d'er bellèg.

    ●(1907) VBFV.bf 59a. pelleg, f. pl. i, tr. «tas de balle.»

    ●(1931) VALL 55b. tas de balle, tr. «pelleg V[annetais] f. pl. –i, –ou, –eier.»

  • pellegenn
    pellegenn

    f. Couette de balle.

    ●(1979) BRUDn 24/31. Tommet veze e bell’genn. ●ar bellegenn : eur holhed pell.

  • pellek
    pellek

    adj. (agriculture) Qui a de la balle.

    ●(1732) GReg 77a. Couvert de bale, tr. «pellecq.»

    ●(1878) SVE 88. Heiz dibell ha gwiniz pellek / A lak' an arc'h da veza barrek, tr. «Orge sans balle et froment à balle / Font que la huche devient comble.»

    ●(1931) VALL 55b. couvert de bale, tr. «pellek.»

  • pellenn .1
    pellenn .1

    f. –où, pell (agriculture) Brin de balle.

    ●(1499) Ca 154b. Pellenn. ga. paille ou bale. ●198b. Tochadenn et pellenn cest tout vng ibi vide.

    ●(1633) Nom 74a-b. Festuca : festu : vn pellen bian á vez entr'en pell hac an greun.

    ●(1732) GReg 77a. Brin de bale, tr. «Pellénn. p. pellénnou, pell.» ●(1744) L'Arm 25a. Brin de bale, tr. «Peelleenn.. neu. f.»

    ●(1868) FHB 191/276b. Un dra bennag zo eet em lagad (...) eur gueillenen pe eur bellen, n'hon ket petra eo.

  • pellenn .2
    pellenn .2

    f. –où

    I.

    (1) Pelote (de fil, etc.).

    ●(1499) Ca 154b. Pellenn neut. g. linsseau de fil ou rondesse ou ferme.

    ●(1659) SCger 90a. peloton, tr. «pellenn.» ●(1744) L'Arm 275b. Peloton, tr. «Pællênn.. neu. f.»

    ●(1857) CBF 65. kavout penn dioc'h lost d'ho pellen, tr. «trouver le bout de votre peloton.»

    ●(1920) AMJV 110. peder bellen gloan. ●(1925) FHAB Ebrel 138. eur bellenn neud.

    (2) Sphère, boule.

    ●(1909) BOBL 23 janvier 213/1b. an douar ne oa, evel ar planedeunou all, nemed eur bellen mein, pri, ha tan mesk ha mesk (…). Eul loden euz ar gaz, a rea atmosfer ar bellen-ze.

    II. Cheñch penn diouzh penn d'e bellenn : prendre les choses par l’autre côté, changer du tout au tout, etc.

    ●(1986) PTGN 70 (L) *Tad Medar. Kaoud a reont atao penn diouz lost d'o hudenn, da cheñch penn diouz penn d'o fellen.

  • pellenn .3
    pellenn .3

    f. (pathologie) Gourme.

    ●(1919) DBFVsup 54b. pelen, pellen, pellennad, f., tr. «gourme (maladie des enfants.)» ●(1923) DIHU 147/327. Médisinour doh er vosen / Doh er goreu hag er bèlen. ●(1931) VALL 339b. Gourme des enfants, tr. «pellenn V[annetais] f.» ●(1934) BRUS 224. La gourme, tr. «er bellen.»

  • pellenn .4
    pellenn .4

    s. Girouette.

    ●(1868) FHB 201/358b. pellen pe girouet ve gret anean.

  • pellennad .1
    pellennad .1

    f. –où Peloton de.

    ●(1633) Nom 121a. Glomus : peloton de fil : pellennat neud.

  • pellennad .2
    pellennad .2

    f. (pathologie) Gourme.

    ●(1919) DBFVsup 54b. pelen, pellen, pellennad, f., tr. «gourme (maladie des enfants.)» ●(1931) VALL 339b. Gourme des enfants, tr. «pellennad V[annetais] f.»

  • pellennek
    pellennek

    adj. (agriculture) Qui a de la balle.

    ●(1732) GReg 77a. Couvert de bale, tr. «Pellénnecq.»

    ●(1931) VALL 55b. couvert de bale, tr. «pellennek.»

  • pellenniñ
    pellenniñ

    v. tr. d. Mettre (du fil, etc.) en pelote, peloter.

    ●(1767) ISpour 387. dibune pé pellennein næd. ●(1790) MG 179. pèllènnein ned. ●(1790) Ismar 192. dibun pé pèllennein næd.

    ●(1913) BUKE 5. Anna ha Leichon é pellennein ur bann. ●(1931) VALL 545a. Pelotonner, tr. «pellenna, pellenni.»

  • pelletenn
    pelletenn

    f. –ed Prostituée.

    ●(1732) GReg 137a. Carogne, injure, tr. «pelleteñ. p. pelletenned.» ●225a. Coureuse, femme prostituée, tr. «pelletenn. p. pelletenned. (Ce dernier mot semble venir du latin, pellex, pellicis.).» ●(1738) GGreg 20. pelletenn, ur belletenn, tr. «fille publique.»

  • pelleter
    pelleter

    m. –ion Pelletier.

    ●(1499) Ca 154b. Peleter. g. pelletier. ●(1633) Nom 311b. Pellio : pelletier, fourreur : pellèter, an hiny á aus an crechin.

    ●(1732) GReg 708b. Pelletier, qui prepare, & qui vend des peaux, peaucier, tr. «Pelleter. p. pelletéryen. Van[netois] pelletour. p. yon, yan.»

    ●(1876) TDE.BF 502b. Pelleter, s. m., tr. «Peaussier.»

  • pelleterezh
    pelleterezh

    m. Pelleterie.

    ●(1732) GReg 708b. Pelleterie, marchandise de peaux, tr. «pelletiry.»

  • pelletiri
    pelletiri

    m. Pelleterie.

    ●(1732) GReg 708b. Pelleterie, marchandise de peaux, tr. «Pelletérez.»

  • pellgar .1
    pellgar .1

    adj. De parenté lointaine.

    ●(1956) LLMM 58/17. ur gwaz pellgar a-berzh va gwreg.

  • pellgar .2
    pellgar .2

    m. pellgerent Parent éloigné.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. Nous ne sommes parents que de loin, tr. «pel guerent omp.»

    ●(1872) ROU 82b. Parents éloignés, tr. «Pellkerent.» ●(1876) TDE.BF 502b. Pell-kar, s. m., tr. «Parent éloigné.»

    ●(1931) VALL 531a. parent éloigné, tr. «pellgar.» ●(1951) LLMM 25/50. c'hoari un dro-gamm d'ur pell-gar.

  • pellgelaouer
    pellgelaouer

    m. Télégraphe.

    ●(1931) VALL 730b. Télégraphe, tr. «pellgelaouer m. pl. iou.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...