Devri

Recherche 'yen...' : 18 mots trouvés

Page 1 : de yen-1 (1) à yenoni (18) :
  • yen .1
    yen .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Froid.

    ●(1575) M 2062. tom ha yen, tr. «chaud et froid.» ●(1633) Nom 135b. Frigidarium : bain en eau froide : bayn è dour yen. ●190a. Æstina : lieux champestres où il fait frais : læchyou voar an mæs ma vez fresq, yen. ●221a. Africus, Libs, ibonotus, qui á solstitio hiberno flat : Souëst : Suluest, auel yen.

    ●(c.1680) NG 540. yaint eual er scler. ●(1732) GReg 22b. Les Elephans ne s'aiment point dans les païs froids, tr. «An Olyfanded ne garont qet ar broezyou guien.» ●(1792) BD 476. petra reste ase euit an amser yen, tr. «Que fais-tu là par ce temps froid ?»

    ●(1852) MML 216. Pa redo var ma zal c'houezen ien ar maro.

    ●(1902) PIGO I 120. An noz a oa yen.

    (2) Yen-skorn : très froid.

    ●(1911) BUAZperrot 475. eur ster yen skourn. ●(1949) ENRO 301. Yen-skorn eo e zorn-eñ, ha, neoazh, ne gren ket ar plac'h.

    (3) Yen-sklas / yen glas : très froid.

    ●(1831) RDU 202. Eutru Doué, é uélet yein glasse en dud ag er bed. ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 129. un nebedik yein-sclass. ●(1882) CDFi 4 novembre p 3. Yen-sklas.

    (4) Yen-ruz : très froid.

    ●(1970) LIMO 19 décembre. Iein-ru é, Aotrou.

    B.

    (1) (agriculture) Douar yen : terre non labourée.

    ●(c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms iv. terre froide, tr. «doüar fraust', doüar distu, doüar ïein.» ●(1732) GReg 437a-b. Friche, terre qu'on ne cultive point, tr. «douar yen.» ●917a. Terre froide, tr. «Doüar yen.»

    ●(1834) SIM 69. perac e lezit-hu ar parc-hont en douar yen ? ●(1849) LLB 59. Mar dé doar tuem, doar iein, doar skan, pé doar ponner. ●(1857) CBF 106. Douar ien, tr. «terre froide.» ●(1869) FHB 243/270a. evel m'en deuz kalz douar ien.

    (2) Teil yen : menu fumier.

    ●(1732) GReg 442b. Menu fumier, tr. «téyl yen.»

    (3) Digarez yen :

    ●(1838) OVD 94. hé excus e oé un digaré yeine.

    (4) Mallozh yen :

    ●(1879) GDI 94. malloh yein ar-n-oh.

    (5) (Mort) Cruelle.

    ●(1530) Pm 224. An maru yen certen so guenez, tr. «La mort froide certaine t'accompagne.» ●247. Pan deuz dezo garu an maru yen, tr. «Quand vint à eux durement la mort froide.» ●(1557) B I 617. Da gozaff maru yen, tr. «pour souffrir une mort froide.» ●685. Gouzaff maru yen gant ancquen, tr. «souffrir avec angoisse la froide mort.» ●(1575) M 362. Er ret eo dit certen, dre'n maru yen doen penet, tr. «Car il te faut certainement par la mort froide souffrir la peine.» ●1036. Hac á gouzaffas plen, an maru yen gant penet, tr. «Et souffrit pleinement la mort froide avec douleur.»

    (6) (Accueil) froid.

    ●(c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms ii. faire froid a quelquun, tr. «ober un diguemer ïain d'unan bennac.»

    (7) (psychiatrie ancienne) Gwalc’h/Golc’h yen : douche froide.

    ●(1937) DIHU 310 Ebrel 247. Rak mar da d’hor mestr gout éh es aman un dén hag e zo bet amoet eroalh de zispign 5000 lur aveit lahein ur voualh, sur éan hrei ho terhel aben ha boutein ur golh iein genoh.

    (8) An ifern yen : l’enfer froid (enfer des Bretons).

    ●(1530) J 89b. A creis cistern ann ifern yen, tr. « Je sort du puits de l'enfer de glace. » ●(1557) B I 355. Dyaoullou bras vil ha bilen / En creis sistern ann iffernn yen, tr. «De grands démons hideux et repoussants ; au fond de l'abîme de l'enfer glacé.» ●(1650) Nlou 364. Mont dan citern an ifernien, tr. « aller à la citerne de l'enfer froid. »

    ●(c.1680) NG 1101. Beruet in iffernë iain, tr. « Boiled in cold Hell. » ●(1792) BD 3465. ehay neuse dan yfern yen, tr. « il ira alors dans l'enfer froid. »

    C. (en plt de qqn)

    (1) Froid (par la mort).

    ●(1580) G 1109. Ma mam a yoae yen lyenet, tr. «Ma mère était froide, ensevelie.»

    (2) Peu ardent sexuellement.

    ●(1647) Am 525. Quer gacq à quer yen da liboudennat, tr. «si bègue et si froid pour (?) courir les filles (?).»

    (3) Bezañ yen war : peu fervent.

    ●(1852) MML 102. mes bean oa bepret ien voar ar pes a sell ar relîgion.

    II. Adv.

    (1) Froidement.

    ●(1575) M 738. Quentse yen hon enep, ez saffo rep pep re, tr. «Mais froidement contre nous se lèveront, sévères, toutes choses.»

    (2) Sans ferveur.

    ●(1790) PEdenneu 155. Yeinnæd en hou coulennan-mé !

    ●(c.1802-1825) APS 22. quer bihan ha quer yein é peder eit ai.

    III.

    (1) Ober na tomm na yen da : voir tomm.

    (2) Ur c'hrez yen da wiskañ : voir krez.

    (3) Yen evel ar c'hler : voir kler.

    (4) Yen evel an erc'h : voir erc'h.

    (5) Yen evel ar skorn : voir skorn.

    (6) Yen evel ar sklas : voir sklas.

    (7) Yen evel ar frim : voir frim.

  • yen .2
    yen .2

    m.

    (1) Le froid de qqc.

    ●(1903) MBJJ 172. santout a ran, er mare-man, yen o c'hontel en em c'hein.

    (2) Dindan e yen = (?).

    ●(1902) PIGO I 201. Herve an em gave mui-ouz-mui dindan e yen.

    (3) Temps froid.

    ●(1716) PEll.ms 1210. Soubla a ra an ien, le froid s'adoucit, diminue. C'est-à-dire qu'il devient souple.

  • yenaat
    yenaat

    v.

    I. V. impers. Devenir de plus en plus froid, se refroidir.

    ●(1942) DIHU 378/173. iénat e ra ataù.

    II. V. intr.

    A. Devenir de plus en plus froid, se refroidir.

    ●(1884) LZBt Meurzh 58. Eman ann amzer o vond da ienaat.

    ●(1970) BHAF 287. ne rae an amzer nemed yenaad.

    B. sens fig.

    (1) (en plt d’un sentiment) s’amoindrir.

    ●(1860) BAL 80. ar garantez ne deu nepred da ienaat. ●(1866) HSH 230. e oa ieneet ar c'henta fervor. ●(1879) MGZ 255. ar garantez a zo deuet da ienat etouez ar gristenien.

    ●(1907) PERS 48. karantez an intanvez ne ienaz ket kennebeut.

    (2) Yenaat ouzh ub. : se désaffectionner de qqn.

    ●(1910) MAKE 23. an hostiz a yenaas ouz Yan. ●(1911) BUAZperrot 95. arabad rei tro d'ezan da yenât ouz e dud.

    (3) Yenaat e-keñver ub. : se désaffectionner de qqn.

    ●(1915) KANNlandunvez 43/328. ha c’hoaz red eo anzav ar Russi a iennea en hor c’henver.

    (4) Yenaat en udb. : faire qqc. avec moins d’ardeur, de zèle.

    ●(1911) BUAZperrot 757. Gwenaël ne deuas ket da yenât en e zervich.

    (5) Yenaat e-keñver ub., udb. : se détacher, s’éloigner.

    ●(1862) JKS 97. Pa zeu ann den da ienaat e-kenver Doue. ●(1868) FHB 166/73b. Kerkent avad ha ma teuent da ienaat, da laoskaat e kenver ho relijion.

    (6) =

    ●(1877) EKG I 190. ienaat a ra kaloun eun den enn he greiz oc'h ho c'hounta [traou ker kriz].

    III. V. tr. d.

    (1) Refroidir.

    ●(1499) Ca 208b. yenhat. g. refroidir.

    (2) Refroidir (l'ardeur de qqn).

    ●(1839) BESquil 325. er glàu hac er frime ne oènt quet capable de yeinnat en tuemdér ag é hrèd. ●(1850) MOY 122. hon yena é carantez... Doué a ra, tr. (GMB 332) «il refroidit notre zèle pour Dieu.»

    (3) Yenaat e benn : se calmer.

    ●(1850) MOY 259. Yenait ho penn, tr. (GMB 332) «calmez-vous.»

    IV. V. pron. réfl. En em yenaat ouzh ub., udb. : se détacher de qqn, qqc.

    ●(1847) MDM 336-337. Anebeud-anebeud e teuor da en em iennad ouzid. ●(1852) MML 132. e teuas da enem ienan ous ar relijion.

  • yenadur
    yenadur

    m.

    (1) Froidure.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. froidure, tr. «ïainadur, anoüedadur, ïainison, ce dernier signifie proprement refroidissement.» ●(c.1718) CHal.ms iii. refroidissement des corps, tr. «ïainadur, anoüededur.» ●(1732) GReg 439b. Froidure, le froid, tr. «Van[netois] yeynadur.»

    ●(1932) BRTG 75. harz doh iénadur en amzér.

    (2) Froideur.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. battre a froid, tr. «receu guet ïainadur er peh e larer, en ur fa'con poset, coms dre dejan. Le Moing.»

    (3) Refroidissement.

    ●(1931) VALL 635a. Refroidissement, tr. «yénadur m.»

  • yenadurezh
    yenadurezh

    f. Refroidissement.

    ●(1931) VALL 635a. Refroidissement, tr. «yénadurez f.»

  • yenañ / yeniñ
    yenañ / yeniñ

    v.

    I. V. intr.

    (1) Refroidir.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. Il faut laisser refroidir la soupe, tr. «red é lesel er souben d'ïainein.» ●(1790) MG 186. Ragousteu lausqét de yeinnein.

    ●(1848) GBI I 488. Rag 'ma ar zoubenn o ienan, tr. «Car la soupe refroidit.»

    ●(1906) KPSA 11. mein deuzet un menez-tan deuet da iena. ●(1909) FHAB Meurzh 74. lezel ar yod da yena epad an noz.

    ►sens fig.

    ●(1907) PERS 48. karantez an intanvez ne ienaz ket kennebeut. ●(1913) AVIE 271. karanté ul lod kaer e ieinou.

    (2) Attraper froid.

    ●(1919) FHAB Kerzu 182. chom a reas da iena gant an dilhad gleb-ze.

    (3) (agriculture ; en plt de la terre) Être en jachère.

    ●(1959) BRUD 8/21. Ne zalhin ket eun dachenn zoken da yena.

    (4) Tennañ da yenañ : se désintéresser.

    ●(1874) FHB 515/353b. ne deus nemet eur c'hristen guirion hag a labourfe evelse e coustians pa ve ken eas dezhan tenna da iena.

    II. V. tr.

    A. V. tr. d.

    (1) Refroidir.

    ●(1687) MArtin 3. Jennan goat an Orfellinet.

    ●(1861) BELeu 166. yeinnein hou caranté ém hevér.

    (2) Yenañ (ub.) ouzh udb. : décourager de.

    ●(1838) OVD 270. ne glasque nameit hou yennein hac hou tigalonein doh en œvreu mad.

    B. V. tr. i. Yenañ diouzh, ouzh ub. : se refroidir avec, à l'égard de qqn.

    ●(1872) ROU 99. Il s'est refroidi envers moi, tr. «deued eo da ièna ouzin.»

    ●(1909) KTLR 19. ne da ket re aliez da velet da gerent : iena 'rafent diouzhit.

    III. V. pron. réfl. En em yenañ en udb. : faire qqc. avec moins de ferveur.

    ●(1710) IN I 437. en em yena e servich Doue.

  • yended
    yended

    f. Froidure.

    ●(1931) VALL 321b. froidure, tr. «yénded f.»

  • yender
    yender

    m. Froid, froidure.

    ●(1732) GReg 439a. Froid, froidure, tr. «yender. guiender.» ●439b. Froideur, qualité de ce qui est froid, tr. «yender.» La froideur de l'hyver, tr. «ar yender eus ar goañ.»

    ●(1970) GSBG 372. (Groe) hag ur yender abominapl, tr. «Et (il faisait) un froid abominable.»

  • yenet
    yenet

    adj. sens fig. Refroidi.

    ●(1847) FVR 361a. Ar c’halono a oa ienet, / Ar sperejo dizunvanet.

  • yenien
    yenien

    voir yenion

  • yenijenn
    yenijenn

    f. sens fig. Froideur dans les relations.

    ●(1659) SCger 64b. haine, tr. «ienigen.» ●(c.1718) CHal.ms iii. refroidissement des coeurs, tr. «ïainison.»

    ●(1904) KANngalon Du 260. repech dezho ho ienijen !

  • yeniñ
    yeniñ

    voir yenañ

  • yenion / yenien
    yenion / yenien

    f.

    (1) Froidure.

    ●(1499) Ca 176b. g. froidure. b. ynien. ●(c.1500) Cb. g. refroidement attrempement. b. yenienn. ●yenien. g. froidure.

    ●(1633) Nom 116b. Pedule : souliers de laine contre la froidure : bouttou gloan ouz an yenien. ●267a. Rigor : tres-grande froidure : an yenien brassaff, yenien bras. ●(1732) GReg 439b. Froidure, le froid, tr. «Yenyenn.» ●(1792) BD 1893. yenion ha tomder, tr. «de froidure et de chaleur.» ●3809-3811. na vo na bot na goen yenion ha tomder, tr. «il n'y aura ni bosquet ni arbre, ni froideur ni chaleur.»

    ●(1846) BAZ 650. ar ienien, ar vroes, an avel. ●(1849) LLB 1007. Hemb doujein er ienion. ●(1856) VNA 102. Le froid fait fendre les arbres, tr. «Feutein e hra er gùé guet er yeinnion.» ●(1868) FHB 203/374b. eur ienien but. ●(1868) KTB.ms 14 p 254. ur iénion ar gwasa. ●(1872) ROU 78a. Ar prevet a grou er meaz (a vez croued), ac a ra nebeud a van eus ienien, tr. «les vers, conçus dehors, sont peu sensibles au froid.» ●(1877) EKG I 191. va izili morzet gant ar ienien hag ar gosni. ●(1878) EKG II 44. ienien an noz. ●53. ar ienien a ioa e fons ar punz.

    ●(1907) VBFV.bf 33a. ieinion (b[as] van[netais] ienijen), m., tr. «froid, froideur.»

    (2) Fourrad yenion : coup de froid.

    ●(1932) ALMA 65. eur fourrad yenien.

    (3) Yenion ar marv : froideur de la mort.

    ●(1911) BUAZperrot 150. He c'horf a veac'h dislivet gant yenien ar maro a zo c'hoaz en e bez en deiz a hirio.

    II. sens fig.

    (1) par ext. Bevañ er yenion : vivre dans la mésentente.

    ●(1925) BUAZmadeg 405. n'eo ket dibaot guelet ar gerent hag ar breudeur o veva er ienien.

    (2) sens fig. Froideur, indifférence.

    ●(1792) CAg 103. Ind ë gondann' hun yeinnion.

    ●(1821) SST 113. hemp cas na yenion doh en nessan.

    ●(1907) VBFV.bf 33a. ieinion (b[as] van[netais] ienijen), m., tr. «indifférence.» ●(1915) HBPR 76. Mez digemeret int bet gant kement a ienien.

  • yenizion
    yenizion

    f.

    (1) Froidure.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. froidure, tr. «ïainadur, anoüedadur, ïainison, ce dernier signifie proprement refroidissement.»

    ●(1954) BGUE 32/5. é ienizion er cherr-noz.

    (2) sens fig. Froideur.

    ●(1825) COSp 283. er yeinision-zé a galon.

  • yenn
    yenn

    voir genn

  • yennañ
    yennañ

    voir gennañ

  • yenner
    yenner

    voir genner

  • yenoni
    yenoni

    f. Froideur.

    ●(1841) IDH 219. guet dihoustemant ha yeinoni.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...