Devri

sac'h .2

sac'h .2

m. sec'hier, seier, sier, sic'hier

I.

A.

(1) Sac.

(1499) Ca 178a. Sach. g. sac. ●(1580) G 1190. ha groiomp hon bech en on syher, tr. «Et cousons notre fardeau dans nos sacs.» ●(1612) Cnf 33a. vn sach bras græt à lezr. ●(1633) Nom 177a. Hapsus : sac qui conserue les playes : sach á conseru an goulyou.

(1659) SCger 107a. sac, tr. «sac'h p. sec'hier.» ●(1732) GReg 836b. Sac, poche, tr. «Sac'h. p. seyer.» ●(17--) TE 59. carguein ou séhiér.

(1849) LLB 1022. Lein é rah er sehier. ●2141. sehier lien.

(1904) DBFV 201a. sah, m. pl. sehiér, sihier, sihér, saheu, tr. «sac, bourse.» ●(1905) HFBI 498. or scier bian. ●(1906) BOBL 21 avril 83/2a. karga ar zic'hier ha dont d'ar gear.

(2) Poche.

(1659) SCger 94a. poche, tr. «sac'h p. sec'hier.» ●(c.1718) CHal.ms iii. poche d'habits, tr. «sah, sacot, fichet, poch' a sarz[eau].» ●(1732) GReg 733b. Poche de haut de chasse, d'habit, tr. «sac'h. p. seyer

(1931) VALL 669b.

(3) fam. Den d'e sac'h : égoïste.

(1955) VBRU 4. A-vepred e oa bet ha da viken e vanje va zad den d'e sac'h e-unan.

(4) C'hoari ar sac'h war udb. =

(1909) FHAB Ebrel 111. C'hoariet eo bet ar zac'h warnezo hag en doare-ze o deuz great plijadur da veur a hini.

(5) C'hoari sac'h : jouer à la loterie.

(1879) ERNsup 149. C'hoari zac'h, jouer à la loterie, Gom[menec'h], Pleud[aniel], Trég[uier].

(1935) BREI 405/3b. gonezet eur milion, er c'hoari-sac'h.

(6) Sac'h benniget : sac où le prêtre met ce dont il a besoin pour extrémiser les agonisants.

(1744) L'Arm 345a. Sac Bénit, tr. «Sah-béniguétt

B.

(1) (anatomie) Vessie.

(1995) BRYV III 13. (Milizag) eur zorohell, sah ar pemoh kwa.

(2) Poche des eaux.

(1975) UVUD 165. (Plougerne) amañ 'mañ ar vuoc'h o vont da ala marad. Dao d'ar c'hraou. Edo sac'h an dour eno hag ar glud o tont.

(3) (cuisine) Robe (d'andouille).

(1744) L'Arm 340b. Robe (…) D'andouilles, tr. «Goaidiguêñ f. : sah. m.»

(1904) DBFV 201a. sah, m. pl. sehiér, sihier, sihér, saheu, tr. «robe (d'andouille).»

(4) (phycologie) Sac'h kalkod : bulbe de Saccorhiza polyschides.

(1968) NOGO 217. Saccorhiza polyschides. si:er 'kalkod, «sacs de kalkod», le bulbe à Porz-Paol.

II. (élément de formation de termes péjoratifs)

(1) Sac'h-c'hwez : personne orgueilleuse.

(1910) MBJL 50. Ze ne harzo ket meur a zac'h-c'houez eus Bro-C'hall, d'eur briz-diskamant, d'he dispenn. ●(1954) VAZA 100. ur sac'h-c'hwezh anezhañ. ●(1964) KTMR 15. koz sah-c'hwez.

►(insulte)

(1970) BHAF 312. koz sah-c'houez.

(2) Sac'h-ardoù : personne qui fait des manières.

(1927) TSPY 21. Sac'h ardou ! Toull kamenbre !

(3) Sac'h-gevier : menteur.

(1908) FHAB Gouere 211. Sac'h geier, eme ar vamm d'he mab, en taol-man out flemmet en eur wech, ha mad 'zo great d'it.

(4) Sac'h moged : vantard.

(1909) HBAL 24. Allo, sac'h moged !... bombanser fall : setu te adarre o vralla da gloc'h eb ezom...

(5) Sac'h dizere : personne qui ne sait pas tenir sa langue.

(1732) GReg 853b. Qui ne peut garder un secret, tr. «sac'h disere. p. séyer disere

(6) =

(1905) HFBI 298. n'oun ket sac'h dan diaoul.

III. Loc. interj.

►jurons euphémiques pour «sakredie»

(1) Sac'h ar bier ! : sac à bière !

(18--) RGE 40. Sac'h ar bier ! ar re-màn eo an dud !

(1908) FHAB Gwengolo 269. Beac'h déi, sac'h ar bier ! ●(1909) KTLR 29. Lochore a lavare outhan he unan : sac'h ar bier ! en taol-ma e teuin sur a ben deuz va daou laer.

(2) Sac'h an dienn ! : sac à crème !

(1847) BDJ 52. Pa dlefhen, sac'h an dien, he lakât d'ar maro.

(1905) ALLO 27. Sac'h an dïen, kredi a ran / Gwelet ho tad pa ho kwelan. ●(1909) ATC 5. Oh ! Sac'h an dien ! Na me zo diot ! Bez' em eus aze er baner peadra da zibri... ●6. Evelato, sac'h-an- dien ! eun dra am laka gwall-nec'het : ar c'hoz tam lizer-man eo ! ●15. Mez, sac'h-an-dien ! ne ouzout na sou na dic'ha ! ●(1919) DBFVsup 61a. sah en dien, «sac à crème» (juron). ●(1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 13. Sac'h an dien ! ne voe ket tost d'ezan lakat ac'hanon-me da gila ! ●34. Nan ! Sac'h an dien ! Petra c'hoarvez ganeoc'h-c'houi hizio 'ta ? ●(1934) FHAB Mae 225. Deus Per, sac'h an dien ! Na pebez c'hoari !

(3) Sac'h an dienn trenket ! : sac à crème tournée !

(1965) KATR 43. Sah an dienn treñket ! N'az-peus ket furchet 'barz an arbel ?

(4) Sac'h ar butun ! : sac à tabac !

(1935) ANTO 74. Sac'h ar butun ! 'me Job Itrig.

(5) Sac'h an ognez =

(1907) MVET 108. Distag ac'hanon !... Buan, avad, sac'h an ognez !

►autres jurons.

(1) Sac'h an diaoul ! : sac du diable !

(1947) BIKA 14. Koulskoude, sac'h an diaoul, n'eo ket da benn eo a zo troet da fall. ●(1956) BLBR 89/9. Ne c'hounezo ket, sac'h an diaoul ! ●(1964) BRUD 17/32. «Salade de concombres !» Sah an diaoul ! Petra hellfe beza ar hokombrez ?

(2) Sac'h panez ! : sac à panais !

(1909) ATC 6. Buan avad, sac'h panez, rak mervel a ran gant an naoun hag ar zec'hed.

(3) Doubl sac'h panez ! : double sac à panais !

(1909) TTC 25. Doubl sac'h-panez ! Azen gornok ma'z out !

(4) Mil sac'h goullo ! : mille sacs vides.

(1907) DIHU 26/433. Nann, guir é, mil sah gouli !

(5) Sac'h ar soner ! : sac de sonneur !

(1908) KMAF 15. Ah ! Sac'h ar zoner ! Sell hag hen aman !