Devri

war

war

[cf. gour- .2]

prép. & conj. cf. àr & a-war, e-war

I. Prép.

A. spat.

(1) Vers, par.

●(1659) SCger 43b. deuers l'Orient, tr. «voar seuel heol, voar seuel heol.»

●(18--) ADBr LXVIII ha LXIX 1961-1962.">AID 10. Mes chetu hi ari, a gaf din, voar aman, tr. «Mais la voilà qui arrive, je crois, ici.»

●(1900) ANDP 6. Ar botred-man (...) a ie war ger, kazel-ouz-kazel. ●(1902) PIGO I 184. Eomp 'ta war aze, eme Bersonik. ●(1908) PIGO II 122. Ar jendarmed, emean, 'zo arru war aman ! ●(1925) FHAB Du 432. Aze, emezi 'z eus daou zen dizanav o tont war aman, diouz tu ar stêr ! ●(1926) FHAB Mezheven 230. pa vo êt ar Re C'hlas war eno, ni a zigaso hon tud war aman. ●(1926) FHAB Eost 308. War belec'h mont !

(2) Au, dans.

●(1935) BREI 421/4a. ar Vretoned deut war ar vro gant an hanv.

(3) Qui équipe.

●(1928) FHAB Mae 179. eun nor vihan war o zi. ●(1934) FHAB 339. diou zor a zo war ar gegin.

(4) À.

●(1866) FHB 69/133a. eur boutou ler huel var lassenou. ●(1867) BUE 57. sant Ervoan a e oa he voto war goreo.

●(1919) FHAB Kerzu 184. eur boutou lêr war bouklou.

(5) War + nom verbal.

●(1874) FHB 479/66b. Ar Frans a c'hell eta beza war c'hortos da velet ar gatoliket-ze eus an Amerik e miz Even.

(6) Bezañ war : s’occuper de.

●(1907) AVKA 231. Martha a oa war ar gegin, ha Lazar, he breur, a oa ouz taol.

(7) Bezañ war : être en train de.

●(1915) MMED 132. Rener bras theatr Milan a ioa var ar pourmen eun dervez.

(8) Bezañ war e vamm : être allaité(e) par sa mère.

●(1836) FLF 4. Me so c'hoas var va mam, n'on qet c'hoas disonet.

(9) War se : sur ce.

●(1866) LZBt Gouere 148. War-ze e krogaz an diblas.

(10) Sur.

●(14--) Steph f° 16 v°. Benoez doe apedaff : oar eneff brezre stephan, tr. « La bénédiction de Dieu j’implore sur l’âme du frère Stephan »

B. temp.

(1) War e vev : de son vivant.

●(1752) BS 643. ar goal exempl en devoa roet dezo var e veo.

(2) War ar marv : à l'heure de la mort.

●(1860) BAL 107. dreist-oll var or maro. ●(1864) SMM 44. setu ar pez a vel ar pec'her var he varo. ●(1866) SEV 61. pa vez war he varo. ●(1877) EKG I 192. Jesus ha Mari, var va maro va zikourit !!!

●(1919) LZBt Du 11. badeza ra ane war ar maro.

(3) War ar sizhun : pendant la semaine.

●(1894) BUZmornik 107. var ar zizun ne zebre morse nemed eur vech bemdez. ●495. eur mevell hag a risklfe er c'hoari da zul kement guennek en deuz gounezet var ar zizun.

(4) War an deiz : pendant la journée.

●(1612) Cnf 68a. diouz an Nos, ha da Mintin, ha var an dez. ●(1633) Nom 166b. Accubitum, anaclinterium : petit lict pour dormir de iour : gueleic bihan euit cousquet voar an dez.

●(1854) MMM 16. renêvesit goude-se oc'h offranç a amser da amser var an deis.

●(1907) PERS 301. oja ar c'holc'het guele bet lakeat da heolia var an deiz.

(5) War gorf an deiz : au milieu du jour.

●(1732) GReg 177b. Sur le cœur du jour, tr. «var gorf an deiz.»

(6) Au cours de.

●(1944) VKST Ebrel 118. e kempennimp anezan [an hent] war ar goanv.

(7) [devant un v.] Sur le point de.

●(1907) AVKA 115. Ema Rouantelez Doue war arruout. ●256. Maleur d'ar groage a vo o vaga pe war gaout bugel ! ●(1908) PIGO II 169. eur beleg eus koste Bear hag a zo war arruout. ●(1935) BREI 432/3c. Rouantelez nevez ar C'hrist a zo war c'hoarvezout.

(8) War an oad : âgé.

●(1860) BAL vii. Iaouankis, a c'hui ive, tud var an oad. ●(1890) MOA 203b. Être sur le déclin de l'âge, tr. «dont war ann oad.»

●(1902) PIGO I 120. gwrage ha tud war an oad. ●(1907) AVKA 2. Ha brema e oant arru war an oad. ●(1908) FHAB Even 177. erru var an hoad. ●(1911) SKRS II 261. eun den deuet dija var an oad.

(9) War e gozhni : sur ses vieux jours.

●(1911) BUAZperrot 229. Eustas, var e gosni, a roas an dilez eus e garg. ●488. Goulven a oue greaet d'ezan, var e gozni, azeza var gador eskob Leon. ●821. Var e gozni, sant Jakez a en em dennas e Brescia.

C. sens fig.

(1) War sikour ub. : à l'aide de qqn.

●(1925) FHAB Mae 167. n'hellent ket dont war zikour ar re a oa aet da ziavaez-bro. ●(1936) PRBD 121. pedit ar Spered Santel da zont war ho sikour.

(2) (Bezañ) war enkrez/aon : (être) inquiet, (avoir) peur.

●(1900) MSJO 154. Na vezit ket var enkrez. ●(1909) KTLR 217. Mez evel ma zeo fin e vezo var aon. ●(1923) KNOL 83. Evelkent, oant war aon. ●(1934) PONT 105. Bezomp war aon. ●(1936) PRBD 121. Ne vezit ket war aon. ●170. Labourit evit ho silvidigez, atao, war aon hag en eur grena.

(3) War + possessif :

●(1890) MOA 141b. En cas de besoin, secourez-moi, tr. «var va ezhom, skoaz d'in !»

●(1938) FHAB Genver 14. m'hol lez Doue war hor yec'hed.

(4) Bezañ war spered ub. : être préoccupé par.

●(1866) HSH 86. ar boan a zo var va speret.

(5) War + substantif : en train de.

●(1860) BAL vii. pa vezoc'h var ho labour.

●(1907) PERS 54. ped bloaz ez oa bet var ar studi.

(6) Klevet war glevet :

●(1772) ADBr t. 75, 1968)">KI 523-525. mes bez o doa dianan / Tout clevet var glevet, tr. «mais elles avaient, du moins, toutes "ouï dire qu'on avait ouï dire".»

(7) War o c'hlevout : à les entendre.

●(1883) SAQ I 29. Al laer, ar mesvier, an den libertin, ar jervicher didalvez, var ho c'hleved, int honesta tud a vale.

(8) War ger ub. : à la demande de, sur l'ordre de.

●(1880) SAB 126. cousgoude, var ho ker, pa lavarit ober, e tolin ar roued.

●(1904) BSAB 27. War e c'hir rank senti ar mor, / Hag ar prizonio a zigor.

(9) War goulenn : à la demande de.

●(1900) MSJO 215. Var goulen an Eskibien. ●(1911) BUAZperrot 78. E gorf var e c'houlenn a oue douget da Annesi. ●83. var goulen ar pab.

D. Mont war : aller en.

●(1957) ADBr lxiv 4/469. Le contraire de mond war greski se dit mond war gurz.

E. Warni (employé au neutre)

(1) Menel warni : échouer.

●(1942) VALLsup 59b. Échouer, ne pas réussir, tr. «menel warni.»

(2) Leuskel warni : chanter à tue-tête.

●(1903) MBJJ 21. pep-hini a lausk warni gwellan ma hell. ●(1924) ARVG Ebrel 81. Ar Gredo, avat, hini kentan Dumont, a ro lans d'ar Vretoned da leuskel warni ha da ziskouez eo yac'h o skevent.

(3) Sachañ warni : chanter à pleine voix.

●(1903) MBJJ 243. hag ar mouezio krenv a jech warni euz o gwellan. ●(1910) MBJL 96. n'ê ket ar ganerien a jach ar muian warni a gan ar bravan. ●(1933) BLGA 19. gant mouez ar sakrist koz, pedet ivez d'an eured, hag a sache warni a-bouez frega e c'henou.

(4) Stardañ warni : travailler ferme.

●(1955) VBRU 186. e-keit ha ma veze ar soudarded wirion (...) o stardañ warni adal ar beure bete serr-noz.

II. Loc. adv. [relie deux termes]

(1) [entre deux substantifs] Indique une proximité.

●(1732) GReg 218b. Couche sur couche, tr. «Güisq var güisq.»

●(1868) KMM 245. ac ac'hano e velent an douarou tro-var-dro. ●(1872) GAM 7. e ra eur sell tro var dro. ●(1882) BAR 30. eun droug heuzuz ho devoe great tro var dro. ●(1885) KAV 18. Ar pennou-maro bern var vern.

●(1907) AVKA 66. bern war vern, tud magnet, tud dall. ●(1907) FHAB Even 113. trubuilhou bern war vern. ●(1908) PIGO II 141. Bean oa eno chas ha tud bern war vern. ●(1911) BUAZperrot 486. Dindan goat edo neuze ar vro tro var dro. ●(1915) HBPR 113. emaint bern var vern er memez sal. ●(1921) FHAB Du 301. elec'h m'eo bet douaret e dud koz ha lec'h m'en em gav o c'horfou gwisk war wisk.

(2) Indique un progression.

●(1903) MBJJ 97. Kaer war gaeroc'h ec'h int.

III. Loc. conj.

(1) War na : pourvu que.

●(1792) BD 964. voar em bo assurans na vin quet offanset, tr. «Pourvu que j'ai l'assurance qu'on ne me fera pas de mal.»

●(1850) MOY 227. Var n'o devo offanç.

●(1929) SVBV 74. War n'o devo dizarbenn fall ebet !

(2) War a : à ce que.

●(17--) EN 3199. Poend [eh] eo din astan, voair a sou lared din.

●(18--) SAQ II 81. Var a lavarer, eun devez (…).

●(1911) BUAZperrot 127. Var a lavar ar re goz.

(3) War ez : pourvu que.

●(1530) J 168b. Me a cafo tut deputet / Oar ez vezint gae soudaet, tr. « Je trouverai des hommes d’élite, pourvu qu’on les soudoie bien. » ●(1557) B I 428. Oar ez querhet pepret heb arretaff / Ho azeuliff hac ho pidiff yuez, tr. « pourvu que vous vouliez toujours les adorer et aussi les prier. »

(4) War na : pourvu que ne pas.

●(1575) M 1214. Oar na ve ampeschet, dre fet á pechedou, tr. « Pourvu qu’elle ne soit pas empêchée par le fait des péchés. »

►[paradigme]

S1 warnon

●(1612) Cnf.epist 35. gant an ré peré oz deueus gallout varnouff.

S2 warnout / warnoude

●(1752) BS 196. promesseou quer caër na raïnt-y morse impression varnoude ?

S3m warnezhañ

●(c. 1501) Donoet 8-14. doubtance so uoarnezaff.

●(1902) PIGO I xi. dislontret o daoulagad warnean.

S3f warnezhi

●(1772) ADBr t. 75, 1968)">KI 292. ornizi.

P3 warno / warne

●(1907) AVKA 163. rei urz ma tiskenno tân an env warn-he d'ho faradi ! ●195. Hag an triwec'h den-ze e fraillas warnhe tour siloe.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...