Devri

war

war

prép. & conj. cf. a-war, e-war

I. Prép.

A. spat.

(1) Vers, par.

(1659) SCger 43b. deuers l'Orient, tr. «voar seuel heol, voar seuel heol.»

(18--) ADBr LXVIII ha LXIX 1961-1962.">AID 10. Mes chetu hi ari, a gaf din, voar aman, tr. «Mais la voilà qui arrive, je crois, ici.»

(1900) ANDP 6. Ar botred-man (...) a ie war ger, kazel-ouz-kazel. ●(1902) PIGO I 184. Eomp 'ta war aze, eme Bersonik. ●(1908) PIGO II 122. Ar jendarmed, emean, 'zo arru war aman ! ●(1925) FHAB Du 432. Aze, emezi 'z eus daou zen dizanav o tont war aman, diouz tu ar stêr ! ●(1926) FHAB Mezheven 230. pa vo êt ar Re C'hlas war eno, ni a zigaso hon tud war aman. ●(1926) FHAB Eost 308. War belec'h mont ! ●(1927) FHAB C'hwevrer 61. mont war e vete.

(2) = e.

(1935) BREI 421/4a. ar Vretoned deut war ar vro gant an hanv.

(3) =

(1928) FHAB Mae 179. eun nor vihan war o zi. (1934) FHAB 339. diou zor a zo war ar gegin.

(4) À.

(1866) FHB 69/133a. eur boutou ler huel var lassenou. ●(1867) BUE 57. sant Ervoan a e oa he voto war goreo.

(1919) FHAB Kerzu 184. eur boutou lêr war bouklou.

(5) =

(1874) FHB 479/66b. Ar Frans a c'hell eta beza war c'hortos da velet ar gatoliket-ze eus an Amerik e miz Even.

(6) =

(1907) AVKA 231. Martha a oa war ar gegin, ha Lazar, he breur, a oa ouz taol.

(7) Beza war : être en train de.

(1915) MMED 132. Rener bras theatr Milan a ioa var ar pourmen eun dervez.

(8) Bezañ war e vamm =

(1836) FLF 4. Me so c'hoas var va mam, n'on qet c'hoas disonet.

(9) War se : sur ce.

(1866) LZBt Gouere 148. War-ze e krogaz an diblas.

B. temp.

(1) War e vev : de son vivant.

(1752) BS 643. ar goal exempl en devoa roet dezo var e veo.

(2) War ar marv : à l'heure de la mort.

(1860) BAL 107. dreist-oll var or maro. ●(1864) SMM 44. setu ar pez a vel ar pec'her var he varo. ●(1866) SEV 61. pa vez war he varo. ●(1877) EKG I 192. Jesus ha Mari, var va maro va zikourit !!!

(1919) LZBt Du 11. badeza ra ane war ar maro.

(3) War ar sizhun : pendant la semaine.

(1894) BUZmornik 107. var ar zizun ne zebre morse nemed eur vech bemdez. ●495. eur mevell hag a risklfe er c'hoari da zul kement guennek en deuz gounezet var ar zizun.

(4) War an deiz : pendant la journée.

(1612) Cnf 68a. diouz an Nos, ha da Mintin, ha var an dez. ●(1633) Nom 166b. Accubitum, anaclinterium : petit lict pour dormir de iour : gueleic bihan euit cousquet voar an dez.

(1854) MMM 16. renêvesit goude-se oc'h offranç a amser da amser var an deis.

(1907) PERS 301. oja ar c'holc'het guele bet lakeat da heolia var an deiz.

(5) War gorf an deiz : au milieu du jour.

(1732) GReg 177b. Sur le cœur du jour, tr. «var gorf an deiz

(6) Au cours de.

(1944) VKST Ebrel 118. e kempennimp anezan [an hent] war ar goanv.

(7) [devant un v.] Sur le point de.

(1907) AVKA 115. Ema Rouantelez Doue war arruout. ●256. Maleur d'ar groage a vo o vaga pe war gaout bugel ! ●(1908) PIGO II 169. eur beleg eus koste Bear hag a zo war arruout. ●(1935) BREI 432/3c. Rouantelez nevez ar C'hrist a zo war c'hoarvezout.

(8) War an oad : âgé.

(1860) BAL vii. Iaouankis, a c'hui ive, tud var an oad. ●(1890) MOA 203b. Être sur le déclin de l'âge, tr. «dont war ann oad

(1902) PIGO I 120. gwrage ha tud war an oad. ●(1907) AVKA 2. Ha brema e oant arru war an oad. ●(1908) FHAB Even 177. erru var an hoad. ●(1911) SKRS II 261. eun den deuet dija var an oad.

(9) War e gozhni : sur ses vieux jours.

(1911) BUAZperrot 229. Eustas, var e gosni, a roas an dilez eus e garg. ●488. Goulven a oue greaet d'ezan, var e gozni, azeza var gador eskob Leon. ●821. Var e gozni, sant Jakez a en em dennas e Brescia.

C. sens fig.

(1) War sikour ub. : à l'aide de qqn.

(1925) FHAB Mae 167. n'hellent ket dont war zikour ar re a oa aet da ziavaez-bro. ●(1936) PRBD 121. pedit ar Spered Santel da zont war ho sikour.

(2) =

(1900) MSJO 154. Na vezit ket var enkrez. ●(1909) KTLR 217. Mez evel ma zeo fin e vezo var aon. ●(1923) KNOL 83. Evelkent, oant war aon. ●(1934) PONT 105. Bezomp war aon. ●(1936) PRBD 121. Ne vezit ket war aon. ●170. Labourit evit ho silvidigez, atao, war aon hag en eur grena.

(3) =

(1890) MOA 141b. En cas de besoin, secourez-moi, tr. «var va ezhom, skoaz d'in !»

(1938) FHAB Genver 14. m'hol lez Doue war hor yec'hed.

(4) =

(1866) HSH 86. ar boan a zo var va speret.

(5) =

(1860) BAL vii. pa vezoc'h var ho labour.

(1907) PERS 54. ped bloaz ez oa bet var ar studi.

(6) =

(1772) ADBr t. 75, 1968)">KI 523-525. mes bez o doa dianan / Tout clevet var glevet, tr. «mais elles avaient, du moins, toutes "ouï dire qu'on avait ouï dire".»

(7) War o c'hlevout : à les entendre.

(1883) SAQ I 29. Al laer, ar mesvier, an den libertin, ar jervicher didalvez, var ho c'hleved, int honesta tud a vale.

(8) War ger ub. : à la demande de, sur l'ordre de.

(1880) SAB 126. cousgoude, var ho ker, pa lavarit ober, e tolin ar roued.

(1904) BSAB 27. War e c'hir rank senti ar mor, / Hag ar prizonio a zigor.

(9) War goulenn : à la demande de.

(1900) MSJO 215. Var goulen an Eskibien. ●(1911) BUAZperrot 78. E gorf var e c'houlenn a oue douget da Annesi. ●83. var goulen ar pab.

D. Mont war : aller en.

(1957) ADBr lxiv 4/469. Le contraire de mond war greski se dit mond war gurz.

E. Warni (employé au neutre)

(1) Menel warni : échouer.

(1942) VALLsup 59b. Échouer, ne pas réussir, tr. «menel warni

(2) Leuskel warni : chanter à tue-tête.

(1903) MBJJ 21. pep-hini a lausk warni gwellan ma hell. ●(1924) ARVG Ebrel 81. Ar Gredo, avat, hini kentan Dumont, a ro lans d'ar Vretoned da leuskel warni ha da ziskouez eo yac'h o skevent.

(3) Sachañ warni : chanter à pleine voix.

(1903) MBJJ 243. hag ar mouezio krenv a jech warni euz o gwellan. ●(1910) MBJL 96. n'ê ket ar ganerien a jach ar muian warni a gan ar bravan. ●(1933) BLGA 19. gant mouez ar sakrist koz, pedet ivez d'an eured, hag a sache warni a-bouez frega e c'henou.

(4) Stardañ warni : travailler ferme.

(1955) VBRU 186. e-keit ha ma veze ar soudarded wirion (...) o stardañ warni adal ar beure bete serr-noz.

II. Loc. adv. [relie deux termes]

(1) [entre deux substantifs] Indique une proximité.

(1732) GReg 218b. Couche sur couche, tr. «Güisq var güisq.» ●(1744) L'Arm 79a. Couche sur couche, tr. «Gussque ar ussque.»

(1868) KMM 245. ac ac'hano e velent an douarou tro-var-dro. ●(1872) GAM 7. e ra eur sell tro var dro. ●(1882) BAR 30. eun droug heuzuz ho devoe great tro var dro. ●(1885) KAV 18. Ar pennou-maro bern var vern.

(1907) AVKA 66. bern war vern, tud magnet, tud dall. ●(1907) FHAB Even 113. trubuilhou bern war vern. ●(1908) PIGO II 141. Bean oa eno chas ha tud bern war vern. ●(1911) BUAZperrot 486. Dindan goat edo neuze ar vro tro var dro. ●(1915) HBPR 113. emaint bern var vern er memez sal. ●(1921) FHAB Du 301. elec'h m'eo bet douaret e dud koz ha lec'h m'en em gav o c'horfou gwisk war wisk. ●(1928) BFSA 205. en Asiz ha tro-war-dro.

(2) Indique un progression.

(1903) MBJJ 97. Kaer war gaeroc'h ec'h int.

III. Loc. conj.

(1) War ma : pourvu que.

(1792) BD 964. voar em bo assurans na vin quet offanset, tr. «Pourvu que j'ai l'assurance qu'on ne me fera pas de mal.»

(1850) MOY 227. Var n'o devo offanç.

(1929) SVBV 74. War n'o devo dizarbenn fall ebet !

(2) War a : à ce que.

(17--) EN 3199. Poend [eh] eo din astan, voair a sou lared din.

(18--) SAQ II 81. Var a lavarer, eun devez (…).

(1911) BUAZperrot 127. Var a lavar ar re goz.

►[form. conju.]

S1 warnon

(1612) Cnf.epist 35. gant an ré peré oz deueus gallout varnouff.

S2 warnout / warnoude

(1752) BS 196. promesseou quer caër na raïnt-y morse impression varnoude ?

S3m warnezhañ

(1902) PIGO I xi. dislontret o daoulagad warnean.

S3f warnezhi

(1772) ADBr t. 75, 1968)">KI 292. ornizi.

P3 warno / warne

(1907) AVKA 163. rei urz ma tiskenno tân an env warn-he d'ho faradi ! ●195. Hag an triwec'h den-ze e fraillas warnhe tour siloe.