Recherche 'Red...' : 56 mots trouvés
Page 1 : de red-1 (1) à redour-bro (50) :- red .1red .1
adj.
I. Attr./Épith.
A. Courant, habituel.
●(1732) GReg 224a. Le prix courant, tr. «Ar pris red.»
B. (zoologie)
(1) Ki-red : chien courant.
●(1633) Nom 30b. Canis hybris, vel hybrida : vne lice : vn quies ret, vn quy á ve angandret á gouen an chaçc ret.
●(1732) GReg 164b. Chien de chasse, tr. «Qy-red. p. chaçz-red.»
●(1867) MGK 46. Pa zilamm eur c'hi red.
●(1932) ALMA 163. Ia, potret ar c'hil-krog, du ho staon, lemm ho dent, / Chas red, chas kigerien, a voe anavezet sent.
(2) Kiez-red : lice.
●(1633) Nom 30b. Canis hybris, vel hybrida : vne lice : vn quies ret, vn quy á ve angandret á gouen an chaçc ret.
(3) Pesk-red : poisson de passage.
●(1732) GReg 700a. Poisson passager, tr. «Pesqeud red.» ●(1744) L'Arm 271a. Poisson passager ; comme, Harang, Sardine, Aiguille, Maquereau, &c., tr. «Pisske-ritt.. sskétt-ritt. m.»
●(1925) BRUD n° 11, 12, 14, 15, en 1963 par Emgleo Breiz, Brest, graphie et pagination différentes de l’édition de 1925, puis en 2003 une édition bilingue par Skol Vreizh préparée par Bernard Cabon)">BILZ 103. Bac'ha a rê en e zein pesked-red : broged, meilhi. ●122. Ar pesked-red a deu, war hon ôchou, entre hanter miz kerdu ha divez miz genver, evit leuskel o lêzenn pe o viou. ●(1934) BRUS 257. Un poisson voyageur, tr. «ur pisk-réd.»
C. (hydrologie)
(1) Dour-red : eau courante.
●(1633) Nom 174a. Exipulæ : encloture de verges ou d'autre chose pour prendre les poissons aux coulants des eaux : an cloturic á grær á guyal pe á traezou all euit derchell pesquet en dour ret.
●(1732) GReg 224a. L'eau courante, tr. «Dour-red. p. doureyer-red.»
●(1849) LLB 1462. Pé de dal en deur rid, pé de dal en aujeu. ●(1869) FHB 207/405a. guelloc'h eo rei dour-red. ●(1889) SFA 148. eur c'houer dour-red.
●(1902) PIGO I 200. gwaziou dour-red. ●223. Dibri a rejont o-daou ar bara a oa gante, o tistrempan anean en dour-red. ●(1910) MAKE 81. n'eo ket dour punz, na dour-red.
(2) Gwazh-red : cours d'eau.
●(1866) FHB 86/268a. gouaz-red Cedron. ●(1866) LZBt Gouere 159. pa ve eur rizier pe eur waz-red-bennag da dreuzin. ●(1869) BSGc 20. eur c'houeren pe eur vouaz-red a c'helle da dreuzi heb diezamant.
D. (botanique)
(1) Gwrizienn-red : racine traçante.
●(1922) FHAB Ebrel 109. gwriziou-red ar gwez.
(2) Garzh-red : haie courante.
●(1955) STBJ 146. e-kreiz eur c'harz-red spern. ●(1957) BRUD 2/43. a-hed ar harz-red. ●(1964) ABRO 53. e rankis plantañ ur c'harzh-red stank en-dro d'am zrevajoù.
(3) Geot-red : agrostis, agrostide.
●(1934) BRUS 263. L'agrostis traçant, tr. «er géaot-réd.»(1) Las-red : cordelière.
(4) Draen-red =
●(1939) RIBA 40. er maligorn é valé ar drein-réd.
(5) Koad-red : bois qui pousse sur les souches des arbres d'une haie.
●(1876) TDE.BF 355b. Koat-red, s. m., tr. «Le bois qui pousse sur les souches des arbres d'une haie.» ●(1890) MOA 144b. Bois qui pousse sur les souches des arbres d'une haie, tr. «koat red.»
(6) Iliav-red : lierre.
●(1732) GReg 574a. Lierre, plante, tr. «Van[netois] delyau-rid, ou, red.» ●(1787) BI 274. Enn delyau-rid ë gresque, / hac ë stag doh er gué. ●(1792) CAg 151. En delyau-rid ë cresque, / Hac ë stag doh er gùé.
E. (ameublement)
(1) Dorn-red : rampe d'escalier.
●(1914) KZVr 69 - 28/06/14. Bann (...) rampe (d'un escalier), B[a]s-Trég[uier] (dorn-red, Corn[ouaille].
(2) Dor-red : porte coulissante.
●(1732) GReg 221b. Coulisse, porte-coulisse, herse sarrasine, tr. «un or-red. p. oryou-red.»
(3) Kador-red : chaise à roulettes.
●(1732) GReg 147b. Chaise à roulettes, tr. «Cador-red.»
F. (pathologie)
(1) Gwentl-red =
●(1904) LZBg Meurzh 76. ge (lire : get) er goal amzér é tei er guendr rid hag hilleih a glinùedeu aral.
(2) Kleñved-red : épidémie.
●(1982) TKRH 54. Ur seurt kleñved-red.
F. (en plt de qqn) Marc'hadour-red : marchand ambulant.
●(1859) MMN 61. marc'hadourien-red o tont ac o vont var ar méas. ●(1867) FHB 130/206a. Moriz koz oa eur marc'hadour red ha n'oa morse nemet he gi d'he heul. ●(1872) ROU 77b. Colporteur, tr. «Marc'hadour-red.»
G. (autres domaines)
(1) Las-red : cordon.
●(1924) KANNgwital 255/122. Ar zae a ioa klozet, huel kenan gant eul las-red a ioa a-ispill outhi eur bouch guen.
(2) Koulm-red, skoulm-red : nœud coulant.
●(1732) GReg 220b. Nœud coulant, tr. «Coulm-red.»
●(1895) CDFi 17 août 1a. Al lezenn Ribot a zo evel eur skoulm-red lakeat var gouzouk ar relijuzed.
(3) Gouloù-red : (?) feu-follet (?).
●(1958) BRUD 3/10. Gwechall (...) e veze gwelet aliez en noz ar goulou red, eur houlaouenn, o redeg he unan dre ar mêziou.
(4) Avel-red : vent coulis.
●(1732) GReg 221b. Vent coulis, tr. «Avel-red.»
●(1857) CBF 76. En em virit ouz ann avelou red, tr. «Evitez les courants d'air.»
●(1908) BOBL 03 octobre 197/2b. eur zolier tom ha fresket gant an avel red. ●(1927) GERI.Ern 31. avel-red, tr. «courant d'air.»
II. Adv. A-red.
(1) En courant.
●(1580) G 797. Duet aman a ret, tr. «Venez ici à la course.»
●(1732) GReg 224a. Tout courant, en courant, tr. «A red.»
●(1818) HJC 263. Quentèh int e ias dinò à ride. ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 121. Quentéh me yas a rid trema el léh ma oé bet laqueit. ●(1867) BUE 56. o vont a red d'he vaner Kervarzin.
●(1913) KZVr 25 - 24/08/13. A-red, tr. «en courant.»
(2) En coulant.
●(1792) CAg 178. er Goaid e zivirai / A-rid quenttoh eit à dapene.
●(1894) BUZmornik 111. e teuaz ar goad a red euz ar gouli en doa great.
- red .2red .2
m. & adv.
I. M.
(1) Course.
●(1633) Nom 188a. Excursio : course : an cours, an ret.
●(1939) RIBA 37. obér ur réd dré greiz ur park.
(2) Cours, courant.
●(1732) GReg 224a. Le courant de l'eau, tr. «ar red vès an dour.» ●226a. Cours de l'eau, tr. «red an dour.» ●Cours de la rivière, tr. «Red ar stear.» ●(1792) HS 172. distroein er rid ag ur vammenènn.
●(1849) LLB 126-127. un den e huéler é ruanat / Aben de rid er mor.
●(1931) VALL 164b. Cours (d'un astre etc.), tr. «red.»
(3) (agriculture) Traçants.
●(1922) FHAB C’hwevrer 51. Echu ar sivi, diwar ar re a dlie froueza c’hoaz er bloaz da zont e vez troc’het ar «red» hag an dougerien-frouez, gant ar falz. ●Ar plant yaouank savet war ar «red» eo ar re wella. ●(1963) EGRH II 171. red coll. -enn, tr. « traçants (de fraisiers, etc…). »
●(1969) BAHE 62/7. Dav dibab plant [sivi] a-zoare war ar red eus ar plant kozh o deus roet ar bravañ frouezh.
(4) Moment de lecture.
●(1860) BAL 89. Grit ur red var gourc'hemennou Doue.
(5) Reiñ red : permettre l'écoulement (d'un liquide).
●(1867) FHB 75/182a. Pellaat anezo eus a lojamant an dud hag al loenet, ha rei red d'an anouezen a deu anezi.
(6) = (?) À la mode, qui court (?).
●(1910) MBJL 68. Bean'zo aman ive sonio-red evel en Pariz : pa ver krog gant eur zon neve, e ve kanet bep (lire : hep) paouez… ken e teu unan all (…) Bean'zo ive lavario-red.
II. Loc. adv.
(1) A-benn-red : en courant.
●(1732) GReg 224a. Tout courant, en courant, tr. «a benn red.»
(2) D'ar red : à la va-vite.
●(1867) FHB 112/61a. Al linou en hon amzer a vez kempennet d'ar red.
(3) En ur red-nij : à tire d'ailes.
●(1870) MBR 270. Ra vezinn-me bran ; hag e oe dioc'h-tu, hag ez eaz enn eur red-nij da Naonet, tr. «...il alla à tire-d'ailes à Nantes.»
(4) D'ar red-tan : très vite.
●(1958) BRUD 3/20. Ar hleñved a grignas d'ar red-tan e izili, e zremm. ●(1958) BRUD 4/33. d'ar red-tan, en ti… ●(1978) BRUDn 19/19. Ha setu o tond, d’ar réd-tan ive, eur voger uhel-uhel a drêz du.
(5) D'ar red tan put : à toute vitesse.
●(1956) BLBR 94/6. Pemp bioc'h, an eil warlerc'h eben, a ziskennas d'ar red-tan-put wardu Treglonou.
(6) En ur penn-red : d'une seule traite.
●(1732) GReg 9a. Accourir, venir promptement, & en hâte, tr. «Dont èn ur penn-red.» ●(1766) MM 676. deomp var orchis en eur pen ret, tr. «revenons sur nos foulées tout d'une tire.»
(7) Àr red : en courant.
●(1905) BREH 62. É han, ar rid, de laret d'Annaig é ma staget er jau doh er har.
(8) En ur red : d'une seule traite.
●(1732) GReg 9a. Accourir, venir promptement, & en hâte, tr. «Dônet èr (lire : èn) ur red.»
III. Monet gant red an dour : voir dour.
- red .3red .3
m. & adv.
I. M.
(1) Nécessité.
●(1902) PIGO I 107. Oc'h red / N'euz ked a remed.
(2) Obligation.
●(1847) BDJ v. Beza leal a zo eur ret. ●159. hep eur ret ar braçza, tr. GMB 572) «hors le cas de grande nécessité.»
●(1902) PIGO I 107. Oc'h red / N'euz ked a remed. ●(1922) FHAB Mezheven 164. daoust ma ne oa ket eur red hag eur brao evito int deuet war o sikour.
(3) Ar red hag ar c'haled : l'inévitable.
●(1939) DIHU 5332/233. Er red hag er haled, tr. «l'inévitable.»
(4) (droit) =
●(1942) LANB 22. Ar red ivez a oa douget war al lizer : red evit an tieg da heulia ar vilin, ar forn ha lez-varn an aotrouniez.
II. Loc. adv.
(1) Ouzh, diouzh ur red : si nécessaire.
●(1821) SST 250. meme ér gadouer doh ur ret. ●(1847) MDM 323. ne dleer birviken hen ober nemed dioud eur red.
●(1932) FHAB Mezheven 250. ouz eur red, ec'h en em gargin va unan eus al labour-ze.
(2) Ouzh ar red : si nécessaire.
●(1910) MBJL 158. evit stourm, eus ar ret, ouz ar zellerien. ●187. Aman e c'hellfen, eus ar ret, klozan an danevell eus ma beaj Londrez.
(3) Dre ur red : si nécessaire.
●(1847) MDM 391. An dud divar ar meaz ne verzont ho zra nemet dre eur red.
- red-bro
- red-dired
- red-dourred-dour
m. (hydrologie) Cours d'eau.
●(1891) CLM 8. en devalen dôn ha stréh é péhani é ruella guet un trous eahus ur rid-deur bras.
- red-ed
- red-gwad
- red-kofred-kof
f. Diarrhée.
●(c.1718) CHal.ms ii. le vin dous donne la foire, tr. «er güin dous, gün neüe a laca de redec, era er red coff', e ra er foüerel, er foueriguel a lausq' er c'hof.» ●(c.1718) CHal.ms iv. flus de ventre, tr. «red cof.» ●(1723) CHal 36. Red cof, tr. «cours de ventre.» ●(1732) GReg 421a. Flux de ventre, tr. «Van[netois] red coff.» ●(1744) L'Arm 81a. Courante, tr. «Ritt-coff.» ●160a. Flux (…) de ventre ou Hépatique, tr. «Rid coff.»
●(1856) VNA 53. Flux de Ventre, tr. «Rid-Cov.» ●(1877) BSA 249. croget ennhan ar red-cof.
●(1922) FHAB Mae 148. ema gant ar red-kof c'houeac'h miz a zo. ●(1927) DIHU 187/204. trohein er rid-kov. ●(1936) DIHU 303/143. koh-fal get er rid-kov.
- red-korf
- redadegredadeg
f. –où
(1) Course.
●(1864) SMM 68. Ar vuez, eme Sant Augustin, so eur redadec.
●(1907) FHAB Mae 73. eur redadec foll varlerc'h ar blijadur. ●(1907) AVKA 57. o vont en ur redadek foll da n-am dôl er mor.
(2) (sport) Course (cycliste, de chevaux, etc.).
●(1866) FHB 67/119a. E Montroulez e vezo redadec kezeg. ●(1868) FHB 169/103a. redadegou kezeg.
●(1905) BOBL 07 octobre 55/2a. eur redadek tirvi ha toreadored. ●(1936) ONEN 33. eur redadeg etre ar baotred yaouank. ●(1941) ARVR 25/3a. eur redadeg kezeg-houarn evit gwelout piou an hini a oa gwella reder ar Frañs. ●(1942) FHAB Du/Kerzu 224b. ar redadeg war bemzek kant metr. ●(1944) SAV 30/72. Er redadegou kezeg e klever : An ebeul-mañ a zo bet letret gant X... pe gant Z... da lavarout eo e e galleg entraîné. ●(1955) STBJ 94. Eur redadeg kezek-houarn a dlee mont e-biou ha, morse c'hoaz, ne oa bet e Pleiben eur seurt tra da zidui an dud.
(3) Lakaat redadeg : préparer un concours de courses.
●(1890) MOA 192a. Installer des courses, tr. «lakaat redadek.»
- redadennredadenn
f. –où
I.
(1) Course.
●(1659) SCger 33b. course, tr. «redaden.» ●(1732) GReg 226a. Course, espace de chemin qu'on parcourt avec vitesse, tr. «Redadenn. p. redadennou.»
●(1878) BAY 13. ridadenn, tr. «course.»
●(1913) NECH 20. c'houez-dour-dispenn gant ar redaden foll en devoa graet. ●(1931) DIHU 245/263. un tammig ridaden. ●(1932) ALMA 102. Pebez redadenn ! ●(1955) STBJ 85. goude he redadenn foll.
(2) Ober ur redadenn =
●(1902) PIGO I 6. Yann a reaz eur redaden, betek gwelet Pipi, an evoa tapet lans a-raog.
(3) En ur redadenn : vite, rapidement.
●(1732) GReg 9a. Accourir, venir promptement, & en hâte, tr. «Dônet èn ur redadenn.»
●(1878) EKG II 116. da vont betek enn-hi en eur redadenn.
●(1915) HBPR 190. Raktal, e zajent, en eur redaden, beteg eno. ●(1925) BILZ 118-119. en eur redadenn int bet diskennet er saon. ●(1955) STBJ 188. e kerzen en eur redadenn, d'ar stal-ispisiri. ●(1974) TDBP III 206. Kerz d’ar porz en ur redadenn, tr. « va au port en une course (en courant) »
II. sens fig. En ur redadenn : en un rien de temps.
●(1909) KTLR 110. En eur redaden, ar vamm oa e toul an nor evit digori d'ezho. ●(1915) HBPR 152. En eur redaden ho lakeaz oll da blega. ●250. En eur redaden edo ar Prefet e Brest.
- redaksion
- redargañ
- redek / redet / regetredek / redet / reget
v. & adv.
I. V. intr.
A. (sens de déplacement)
(1) Courir.
●(1499) Ca 49a. Cours. vide in redec. ●173b. Redec. g. courir. ●(1633) Nom 49a. Tipula : espece d'araigne legere courant sur l'eau : vr spes á quifniden á ret buhan voar an dour. ●117b. Calopodium ferratum : sabot de glace : bottou da redecq voar an scorn.
●(1659) SCger 169a. redec p. redet, tr. «courir.» ●(c.1680) NG 1810. Tri blé hanter e redou. ●(1732) GReg 225a. Courir, tr. «Redecq. pr. redet. Van[netois] rideecq.»
●(1878) EKG II 12. reded euz an eil goaremm enn eben.
●(1928) TAPO 8. Mont a-hont, dont aman, redet a gleiz hag a zehou ha poania evel an drouk-spered.
(2) Redek war-lerc'h : courir après, poursuivre.
●(1659) SCger 95b. poursuivre, tr. «redec voar lerc'h.»
●(1878) EKG II 11-12. al louarn o reded varlerc'h ar c'had pe al lapin.
(3) (sport) Redek war : courir sur (telle ou telle distance).
●(1942) FHAB Du/Kerzu 224a. unan eus pep strollad a red war gant metr.
►[empl. comme subst.] Ar redek : la course à pied.
●(1936) ONEN 32. an hini barreka war ar redeg.
B. par ext.
(1) Aller vite.
●(1849) LLB 444-445. kogus ar en amzer, / É ridek. ●545-546. Er hogus e zeval, e chanj én ur vrumen, / En ur razein en doar e rid hag hum zispen.
(2) Aller et venir.
●(1878) EKG II 185. Hennez a veze noz-deiz o reded a-hed an aot.
(3) Partir.
●(1894) BUZmornik 881. raktal e oue laosket ar prizounier da redet.
(4) Vaguer, errer.
●(1659) SCger 122b. vaguer, tr. «redec.»
(5) Avoir la diarrhée.
●(c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms ii. le vin dous donne la foire, tr. «er güin dous, gün neüe a laca de redec, era er red coff', e ra er foüerel, er foueriguel a lausq' er c'hof.»
C. sens fig.
(1) Bouillir.
●(1910) MAKE 97. ar zouben, tiz warni, o redek hag o kantren.
(2) Redek war-lerc'h : courir après, rechercher.
●(1904) KANngalon Du 245. redet varlerc'h ar blijadur, rastellat arc'hant.
II. V. intr.
(1) Couler (en plt d'un liquide, d'un cours d'eau).
●(1633) Nom 144a. Tegula deliciaris : de laquelle coule l'eau : pen an san pe á hiny è ret an dour. ●239b. Elices, colliquiæ, silci aquarij : rayons pour escouler l'eau : hanchou, pe canyou en dour (lire : douar) da ober dan dour redecq. ●Alueus, canalis : conduit d'eau, escuyer, tuyau : vn canol pe dre læch ez ret an dour. ●245b. Flumen viuum, perenne : l'eau qui court tousiours : an dour á ret bepret.
●(1659) SCger 33a. couler, tr. «redec.»
●(1849) LLB 582. A ridek ér goehieu en deur e arsawé. ●(1861) BSJ 217. er riolen a Cédron, péhani e rid é soug manné Olivèd. ●(1872) FHB 408/341a. meur a zaelaouen a redaz e kuz. ●(1889) ISV 466. me fell din guelet a dost penauz e red ar voas dour a velan du-ze !
●(1907) PERS 217. ar goaziou dour o redek ken flour. ●(1921) BUFA 166-167. É gonzeu berùidant e lakas éleih a zareu de ridek.
(2) Redek gant : couler le long de.
●(1728) Resurrection 1462. Daero ma daou lagad aret gant ma diou jot.
(3) Couler (en plt d'argent).
●(1633) Nom 204a. Missilia : l'argent qu'un Prince seme : an archant á hat an Prinçc ha lacquaff da redec.
(4) =
●(1907) FHAB Here 228. Piou 'c'hoar e red ar stered gant kement a fouerez hag an heol, hag ho deus eveldhan hadet euz ho danvez du-man du-hont en oabl ?
(5) (en plt du temps) Passer.
●(1854) PSA I 8. caër en dès bet en amzér ridêc adal er pèn quetan ag er grechéneah betac omb.
III. V. tr. d.
A. (sens de déplacement)
(1) Faire courir.
●(1633) Nom 132b. Hippodromus : lieu ou baille où on fait courir les cheuaux : plaçen da redec ha da picquat an rounçeet.
(2) Courir, parcourir (le monde, etc.).
●(1557) B I 379. An bet a calet ez rede / (…) / Na dale muy ne deuruihe, tr. «elle courait vite le pays (…) et sans consentir à s'arrêter.»
●(1856) VNA 164. C'est (…) le sort de ceus qui aiment mieux courir le pays, tr. «Hennéh-é (…) partage er ré e vé gùel guet-hai ridêc bro.»
●(1910) MAKE 23. D'an amzer-ze, Yan ar Bombarder, a rede ar vro, brudet dre ma veze dalc'hmad o vont eus an eil maner d'egile. ●(1911) BUAZperrot 365. Redet a rea Breiz eus eur penn d'egile. ●(1920) LZBl Du 422. deuet da veza skuiz o redek bro. ●(1921) PGAZ 5. redet ar mor braz ha paka pesked. ●(1922) KANNgwital 234/380. laëroun a ioa d'an ampoent o reget ar vro.
(3) Redek e hent : décamper.
●(c.1802-1825) APS 133. el er vugulion lache hont, peré e lausq ou deved hac e rid ou hent, a pe uélant er bleï.
(4) Fréquenter (un lieu).
●(1878) EKG II 173. o reded an hostaleuriou hag an tavarniou.
(5) Redek e reuz : vivre sa vie.
●(1924) BILZbubr 41/946. Pa vi brasoc'h, kosoc'h, da dro a deuio, hag evelte ec'h i da redek da reuz. ●(1925) BILZ 155. Lavaret penôs ar marc'heg ac'h aio adarre da redek e reuz da Vontroulez, da Roazon ha da Bariz… ●178. Bilzig ac'h aio hep dale da redek e reuz, da heuilh e ouienn.
(6) fam. Redek e revr : bourlinguer.
●(1957) AMAH 240. war a gave din tra-walc'h am boa redet va reor diouzh eil penn ar voulouenn bri-mañ d'egile.
(7) (sport) Redek ar vell : jouer à la soule.
●(1896) GMB 402. redec-ar-vel, jouer à la soule, à Lézadrieux, etc.
(8) Poursuivre.
●(1923) FHAB C'hwevrer 55. eul lestr armet gant kanoliou evit redek ar Zôzon.
►[au passif]
●(1847) FVR 40. Ne oant heskinet ha redet nemed e leac’h ma oa Sitoianed vraz. ●315. redet, peuket gand ar re wenn, en em zastumjont e tour Bre. ●(1883) MIL 252. peseurt surentez a zo evit eun den redet gant tud fallakr hag ho deus touet he laza.
(9) Redek ar post : courir la poste.
●(1659) SCger 95a. courir la poste, tr. «redec ar post.» ●(1732) GReg 742a. Courre la poste, tr. «redecg ar post.»
B. (faire couler)
(1) Couler (un métal).
●(1633) Nom 175b. Lacus : où coule l'argent fondu : en læch ma reder an archant.
●(1732) GReg 480b. Couler la gueuse du grand fourneau dans le sable, tr. «Redecq an houarn.»
(2) Redek ar c'houez : couler la lessive, la buée. voir kouez .1
C. Parcourir, lire.
●(1860) BAL 76. Evelse e redan levr ar scritur sacr.
IV. Adv.
A. A-redek.
(1) En courant.
●(1580) G 1070. Ez ouf duet a redec, tr. «Je suis venu en courant.»
●(1787) BI 176. Ur vandenn bugalé (...) ë-yass à ridec forh scontet ér Chapel.
●(1861) BSJ 184. Marthe (…) e yas a ridèc én arben dehou é tifronqual guet hé halonad chagrin. ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 177. Tud gouév e zas a ridêc aben d'emb.
●(1900) LZBg 57 blezad-1añ lodenn 39. hag e fard a rideg én tiér. ●(1964) LLMM 107/413. Noblañs a oa aet, a-redek, da goachañ d'e gav.
(2) Promptement.
●(14--) Jer.ms 261. Ret eo ez meruhet a redec, tr. «Il faut que vous mourriez promptement.»
B. En ur redek : (parler une langue) couramment.
●(1638) Peiresc 7-10. Quement langaich à so er bet / Italien, Latin ha Grec, / Islanrd, Sauxnec ha Brezonec, / Och eux compset en eur redec, tr. «Toutes les langues qui existent en ce monde / Italien, latin et grec, / Iralndais, anglais et breton / Vous avez parlé couramment (mot à mot : en courant.»
V. Loc. verb. Redek ha diredek.
(1) Courir ça et là.
●(1732) GReg 225a. Courir ça & là, populairement, courailler, tr. «Redecq, ha diredecq.»
(2) Circuler.
●(1732) GReg 169b. Circuler, parlant du sang, tr. «redecq ha diredecq.»
VI.
(1) Redek evel ur c'had : voir gad.
(2) Redek ar c'had : voir gad.
(3) Redek evel un dremedal : voir dremedal.
(4) Redek evel ur c'hi difelc'het : voir chas.
(5) Redek evel ur c'hi klañv : voir ki.
(6) Redek evel un tenn : voir tenn.
(7) Redek evel an avel : voir avel.
(8) Redek e reuz : voir reuz.
(9) Redek e revr : voir revr.
(10) Redek ar c'hwitell : voir c'hwitell.
(11) Redek an angouitenn : voir angouitenn.
(12) Redek ar c'haritell : voir karitell.
(13) Redek ar yar : voir yar.
(14) Leuskel gedon da redek : voir gedon.
(15) Aet eo ar moc'h da redek : voir moc'h.
- redele / redereredele / redere
s.
(1) (domaine maritime, légendaire) Neuvième vague. cf. ogedoù, tarzh
●(1909) ADBr 25/414. Redéle [prononcé] Rẹdẹlẹ, tr. « Lame plus forte que les autres, et après laquelle il se produit quelques instants de calme. » ●(1927) GERI.Ern 505. redele s., tr. «Lame plus forte, après laquelle il y a quelques instants de calme Ouess[ant].»
(2) Mouvement de va-et-vient.
●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 150. (Plouarzhel) Redere = mone-done.
- redellredell
m. –où
(1) Avant-train de charrue.
●(1744) L'Arm 54b. Charruë (…) Chariot, tr. «Rédeell. m.»
●(1907) VBFV.bf 65a. Redel, f. pl. leu, tr. «avant-train (de la charrue).» ●(1934) BRUS 272. L'avant-train, tr. «er redel –eu.» ●(1938) DIHU 321/36. ar redel en arer.
►[au plur. après un art. ind.]
●(1903) EGBV 73. Ur redelleu hoarnet.
(2) Yev-redell =
●(1744) L'Arm 54a. Charruë (…) Traversier, où est appuié la latte, tr. «Yau rédeell. f.»
(3) Gwialenn-redell =
●(1744) L'Arm 54a. Chaîne de branches retorses, qui attache la latte au chariot, tr. «Guialeenn rédell f.»
- redempsion
- redemptorredemptor
m. Rédempteur.
●(1612) Cnf 10a. ma Redemptor doucc ha beniguet. ●(1621) Mc 91. hon redemtor beniguet.
●(c.1680) NG 100. Jesus, redempteur beneguet. ●(1732) GReg 790b. Redempteur, tr. «Redemptor.»
●(1838) OVD 275. passion hun Tad hac hur Redamptour. ●(1868) KMM 153. goad Jesus ar Redemptor. ●(1872) ROU 99b. Rédempteur, tr. «Redemtor.»
- redemptorez
- Redene
- redennredenn
f. –où (horticulture) Stolon, traçant.
●(1968) BAHE 57/74. Redenn : ar boutadennoù a sav diwar ar sivi da skouer hag a red war an douar.
- redennek
- reder / redourreder / redour
m. –ion
I.
(1) Coureur à pied, cycliste, etc..
●(1732) GReg 224b. Coureur, tr. «Reder. p. redéryen. Van[netois] ridour. redour. pp. yon, yan.»
●(18--) KTB.ms 14 p 247. d'ann heur laret, a em gav ann daou reder er par.
●(1941) ARVR 25/3a. eur redadeg kezeg-houarn evit gwelout piou an hini a oa gwella reder ar Frañs.
(2) Fréquenteur (en mauvaise part).
●(1803) MQG 9. Reder an toullou fall, pe furcher an davarn.
●(1916) KZVr 167 - 14/05/16. Eur sk[l]anker, eur reder tavarniou.
►absol.
●(1849) LLB 1972. ur vanden riderion.
(3) Coureur de jupons.
●(1912) MMPM 131. Mezvier ha reder, e ren eur vuez diroll ha lubrik.
(4) Homme qui ne tient pas en place.
●(1790) MG 80. disprisein e rér er ridour, péhani ne zalh é gobr er bet.
(5) Vagabond.
●(1659) SCger 122b. vagabond, tr. «reder.» ●(1732) GReg 224b. Coureur, vagabond, tr. «(Van[netois] ridour. p. yon) H[aute] C[ornouaille] reder. p. redéryen.» ●(1744) L'Arm 394b. Vagabond, tr. «Ridour.» ●(1767) ISpour 259. ne ver quet quenn obliget é quevir er riderion, el é quevit er-ré ag er harter. ●(1790) Ismar 93. Ne vér quet obliget de rein d'er riderion.
●(1870) FHB 309/381b. n'eus ket izom a rederien aman.
(6) =
●(1919) BUBR 10/267. Ar Guehennec, a oa reder er seizvet kompagnunez.
II. [empl. comme épith.]
(1) Errant, itinérant.
●(1903) LZBg Gwengolo 205. Chetu mé bremen misionér ridour !
(2) Maen-reder =
●(1934) MAAZ 13. Hag ean oeit d'el len de dennein tokadeu deur de durel ar er molajeu hag ean d'ou diskarg é lagad er maen ridour.
(3) Las-reder : cordon.
●(1659) SCger 33a. las courant, tr. «laçç reder.» ●(c.1718) CHal.ms i. un las courant, tr. «ul lacç reder.» ●(1732) GReg 224a. Las courant, tr. «Laçz-reder.»
- reder-bro / redour-broreder-bro / redour-bro
m. rederion-vro Vagabond.
●(1907) PERS 38. eul laër pe eur reder bro. ●(1912) BUEV 21. Keméret oé aveit ur laer pé ur ridour-bro. ●(1928) DIHU 202/52. mechér riderion bro. ●(1941) FHAB Gouere/Eost 60b. meur a dro, e kave ar reder-bro lojeiz er cmeur a dro, e kave ar reder-bro lojeiz er c'hraou-kezeg.
- reder-e-doullreder-e-doull
m. Qui a la bougeotte.
●(1966) BREZ novembre 109/8b. Peus ket gwelet Erwanig reder-e-doull ? ●8c. Pa veze adkavet ar reder e doull, e veze roet bourr dezañ gand e vamm.
- reder-e-revrreder-e-revr
m.
(1) Vagabond.
●(1964) KTMR 3. eur reder-e-revr bennag na-neus na kar na killour er vro. ●12. ar ganfarded, ar rederien-o-revr. ●(1970) BHAF 238. tud a beb bro, kazi a beb ouenn, rederien o reor.
(2) Qui a la bougeotte.
●(1966) BREZ novembre 109/8b. Dond a reas da veza tramailler, feker, gwidal ha reder-e-reor evel porhell bihan sant Anton.
- reder-morreder-mor
m. rederion-vor
(1) Corsaire.
●(1874) FHB 489/150a. Ar rederien-vor a ioa savet e ber amzer oll var al lestr saoz.
●(1924) FHAB Ebrel 99. hag e hano dija, evel reder-mor, a ioa brudet ha doujet.
(2) Pirate.
●(1915) MMED 264. D'ar mare ma saille an Turked divadez, rederien vor, var bagou ha douarou ar gristenien. ●(1921) PGAZ 90. ar rederien-vor o devoa lakeat ar freuz hag an tan var douarou ar C'hernik. ●(1959) LLMM 74/195. Norvegiz, ne lavaran ket, gouenn ar Vikinged, Veig, rederien-mor touet evel paotred da vro.
- reder-noz
- reder-prireder-pri
m. Homme qui est toujours en chemin, quelque soit le termps.
●(1874) FHB 516/377a. Te reder-pri, beleg santel.
- redereredere
voir redele
- rederez .2rederez .2
f. –ioù
I.
(1) Porte coulissante.
●(1732) GReg 221b. Coulisse, porte-coulisse, herse sarrasine, tr. «redeurès.»
(2) (botanique) Rederez wenn : nénuphar blanc Nymphea alba.
●(1933) FHAB Gwengolo 389. evel ar rederez-wenn war gorre an dour.
(3) Partie mobile (par oppostion à dormant).
●(1942) VALLsup 31b. Dans un chassis à partie mobile, la partie fixe, kouskerez f., la pièce mobile, rederez f.
II. [en apposition]
(1) Stalaf rederez : chassis coulissant.
●(1732) GReg 221b. Chassis, ou contrevent à coulisse, tr. «Stalaph rederès. p. stalaphou rederès.»
(2) Dor rederez : pourte coulissante.
●(1732) GReg 221b. Coulisse, porte-coulisse, herse sarrasine, tr. «Dor rederès.»
(3) (astronomie) =
●(1914) MAEV 30. evel eur stereden rederez.
- rederez .3
- rederez / redourez .1rederez / redourez .1
f. –ed
(1) Vagabonde.
●(1744) L'Arm 394b. Vagabonde, tr. «Ridéréss.»
(2) Femme qui fréquente (les jeux, etc.).
●(1860) BAL 233. rederez ar c'hoariou ac an ebatou.
(3) Putain.
●(c.1718) CHal.ms ii. fille de mechante vie, tr. «pautrés, gast, ur rederés, ur plah a c'hoal uuhé, a c'hoal gondu, ur plah libertin, ur fal dra, er plah sé n'endé nemeit ur uiles.» ●garce, tr. «gast' pl. güisti, rederés, redereset, puten.» ●(1732) GReg 225a. Coureuse, femme prostituée, tr. «rederés. p. rederesed. Van[netois] ridoures. p. ed.» ●(1744) L'Arm 169b. Garce, tr. «Ridouréss.. ézétt. f.» ●311b. Prostituée, tr. «Rideréss.»
(4) Coureuse.
●(1963) EGRH II 171. rederez f. -ed, tr. « coureuse. »
- rederezhrederezh
m.
(1) Rederezh gant al lañsoù : tournois de lances.
●(1633) Nom 187b. Decursio, decursus, decursio ludicra, Troiæ lusus : ioustes, tournois, courrement de lances : stourmerez, rederez gant an lançou.
(2) Course (de guerre).
●(1633) Nom 188a. Expeditio : voyages de guerre, cours de guerre : beagou á bresel, rederez á bresel.
(3) Course.
●(1913) BOBL 27 septembre 458/2e. Ar pur-sang, pe skanv-tre, a zo kezek mistr, dister da welet. Diwoanet euz an Arabie pe euz ar rummou norfolk-saoz, ez int great evit an daoulamm hag ar redërez. ●(1931) VALL 283b. l'exercice de la course, tr. «ar rederez m.» ●(1937) TBBN 52. ridereh ronsed. ●(1974) YABA 26.01. Nag ur riderèh e zo bet ! ●(1976) LIMO 29 mai. léh ma oè rederèh kezeg.
(4) Rederezh noz =
●(1767) ISpour 184. er ridéreaheu noss. ●(1790) Ismar 221. er riderreaheu noz, é spécial ag ur guær d'un-aral.
- rederig
- redetredet
voir redek
- rediredi
m. Contrainte, force.
●(1650) Nlou 96. Ez vo'en bet en redy, / En Ifern ez bergnet, tr. «le monde fut dans la contrainte, / On l'entassait en enfer.»
●(1659) SCger 169a. redi, tr. «contrainte.» ●dre nep redi, tr. «sans contrainte.» ●(1732) GReg 204b. Contrainte, violence, tr. «redy.» ●Par contrainte, tr. «gand redy.» ●Sans nulle contrainte, tr. «hep nep redy.» ●423b. De force, ou par force, tr. «dre redy.» ●654a. Necessité, contrainte, tr. «redy.»
- rediañ
- redigezh
- redijañredijañ
v.
(1) V. tr. d. Rédiger.
●(1499) Ca 174a. Redigaff. g. rediger. ●(1612) Cnfepist $$$. Quement à galler da lauaret, dré an læsén diuin ha humen ves an traezou à apparchant ouz an buhez, ha custumou an bellegyen, ha Ecclesiastiquet, à galler da redigeaff è try poent.
(2) V. pron. réfl. En em redijañ =
●(1625) Bel 169. Bezaff ezeus niuer bras deueus à vertuzyou , hoguen an re principalaff , ha pe da re en em redig an holl re arall, à so seiz : Da gouzout teir Theologal, Feiz, Spi (autramant Esperancc) ha Charitez, (autramant Charantez) ha peder Cardinal, an Prudancc, an Iusticc : an Nerz, hac an Temperancc.
- redimañredimañ
v. tr. d. Racheter.
●(1499) Ca 174a. Redimaff. g. redimer. ●(1576) Gk II 102. Redimafu an prisonyeryen. ●(1576) H 19. Redim an prysonyer gant da aour ha da argant, tr. « Redeem the prisoner with thy gold and thy silver. »
●(1659) SCger 100a-b. racheter, tr. «redima.» ●(c.1718) CHal.ms iii. Rachetable, tr. «un dra suiet de rachat, un dra a hell' bout redimet acquittet.» ●racheter, tr. «redimein, acquittein amortissein.» ●racheter au pois de L'or, tr. «redimein doh poës en eur.» ●(1727) HB 12. An hini en deus crouet / Ha redimet ar bed.
●(1834) APD 121. hon redima. ●(1850) JAC 12. Ouz da raç e savo / An hini er bed-màn eun deiz as redimo.
●(1907) AVKA 225. rei e vue da redima an oll.
- redimer
- redisañ / rondisañredisañ / rondisañ
v.
(1) V. tr. d. (cuisine) Faire bien bouillir.
●(1659) SCger 88a. parbouillir, tr. «redissa.» ●169a. redissa, tr. «pourbouillir.» ●(1732) GReg 791b. Refaire la viande, dans l'eau boüillante, &c., tr. «Rediçza. pr. rediçzet. rondiçza. pr. rondiçzet.»
●(1907) FHAB Eost 190. an dour fall ne ra nemet rondissa an traou.
(2) V. intr. Être sur le point de bouillir.
●(1931) VALL 75b. être sur le point de bouillir, tr. «redisa.»
- rediset
- RedonRedon
n. de l. Redon.
(1) Redon.
●(1499) Ca 174a. Redon. ga. idem.
●(1732) GReg 209a. Sant Conoyon, Abad a sant Salvèr a Redon. ●821a. Redon. rezon. reon. ●(1779) BRig I 22. trémen dre’ Redon, tr. « passer par Rhédon. »
●(1847) FVR 196. ma oa ar re ma o vont da gemer Redon. ●(1849) GBI I 272. Bars ar ger euz a Rudon, war ann hent pa her da Rom. ●(1865) FHB 19/152a. Eus a Gastellin da Redon. ●(1891) VNB 223. arrihet é Redon.
●(1902-1905) LARB 198a. Ur fest èl nen dès ket a Gemper de Redon. ●(1907) DIHU 19/IV. Sant Tetouiu monah Redon. ●(1910) ISBR 106. Hennen e ias nezé de venati Redon de drugèrékat Doué. ●(1911) BUAZmadeg 585. Hervez ar skridou koz, Nominoe, roue Breiz, a drec'haz ar Fransizien er bloaz 845 e kichen Redon. ●(1919) BSUF 24. Uisant e arriùas é Redon. ●(1922) GLPI 6. E-kichen kêr Redon. ●(1937) TBBN 58. Fulkrig, abad Redon.
(2) Nom de famille.
●(1970) NFBT 242 N° 1892. Redon.
(3) [Toponymie locale]
●(1732) GReg 209a. Sant Conoyon, Abad a sant Salvèr a Redon.
●(1923) FHAB Eost 8/290. Daou vloaz goudeze, pa voe laket e penn manati pinvidik Sant-Salver Redon.
- redoublet
- redour .1redour .1
voir reder
- redour .2
- redour-broredour-bro
voir reder-bro