Devri

Recherche 'Ret...' : 23 mots trouvés

Page 1 : de ret-1 (1) à retretet (23) :
  • ret .1
    ret .1

    adj.

    I. Attr.

    (1) Obligatoire.

    ●(1612) Cnf 52a. Hac ez eo ret explicaff hac exprimaff, hac eo so bet an desir.

    (2) Ret eo : il faut.

    ●(1499) Ca 175b. Ret eu. g. il couuient. ●(1530) Pm 89 (Tremenuan). Ret eu hep abaff oz affif, tr. «Il faut sans doute que je vous embrasse.» ●(1557) B I 24. Ret eu astriff he poursuiuaff, tr. «il faut les pousser vaillamment.» ●(1575) M 270. Er ret eo feru meruell, ha lesell an bet man, tr. «Car il faut absolument mourir et quitter ce monde.» ●1137. An holl euffrou dezaff, ret eo scaff rentaff cont, tr. «Il faut vite lui rendre compte de toutes les œuvres. »

    ●(c.1680) NG 748. Rait dignë argant, red u cauet. ●(1732) GReg 653b. Il est necessaire de dormir, tr. «Redd eo cousqet.»

    ●(1869) EGB 212. il faut couper un peu les ronces qui gênent la route, tr. «réd eo ober eunn troc'ha d'ann dreiz a ziesa ann hent.»

    (3) Pan eo ret : puisqu'il faut.

    ●(1580) G 437. Pan eo ret monet stang peur franc gant an ancou ? tr. «Puisqu'il faut s'en aller, fatigués, très franchement avec la mort ?»

    (4) Bezañ ret : falloir.

    ●(1849) LLB 3-4. Me larou d'oh (…) / Peh doar e zou ret choej.

    (5) [après l'infinitif] Bezañ ret : être obligatoire.

    ●(c.1680) NG 1366. Meruel zo red. ●(1728) Resurrection 3155. ha decedin voa ret. ●(17--) EN 1651. meruel sou red, tr. «il est nécessaire de mourir.»

    ●(c.1825-1830) AJC 3000. horsa ma hamarad dispartian vou red. ●(1869) FHB 242/259a. Hen ansao zo ret : calon ar beachour a zo beiet o vont euz a Vontroulez. ●(1896) HIS 70. rekis e oé sentein doh er roué, ha monèt e oé red.

    ●(1904) LZBg 238. Monet kuit e zou ret. ●(1906) KANngalon Genver 6. Pedi e zo red. ●(1935) DIHU 284/222. Péein ar en tach e zo ret.

    (6) [après is, vBr] Is ret : c’est nécessaire.

    ●(vBr) MSvbr IV f° 78b (DVBR 498). is ret i degurmehim pan bo a dichreu argumenti incipiat, tr. « il est nécessaire de l’ajouter dès lors que c’est depuis le début du processus qu’il commence ».

    (7) Ret ha ma ve : assurément.

    ●(1859) MMN 33. Ama, ret eo m'a ve, o deus ancounac'heat ho chagrinou. ●(1866) FHB 56/25b. unan eus al levriou-ze nevez moullet, ha falloc'h c'hoaz, red ha ma ve, evit ar re all. ●32a. Ar merc'hed, red ha ma ve, ne blij ket ar gosni dezho. ●(1866) FHB 58/43a. Evel ma plije dezho, red ha ma vije, an tamou libebao-ze.

    ●(1907) MVET 142. Mez ar fa, red ha ma ve, ne zavont ket kaer er baradoz. ●(1911) RIBR 139. Eat eo d'ober eur gefridi, red eo ma ve !

    (8) Ar pep retañ : l'essentiel.

    ●(1920) MVRO 36/1a. ar pep reta eus ar gelennadurez a dleje beza bet roet d'ezo gant ar skol.

    (9) N'eo ret ebet : il est inutile de, il n'est pas nécessaire de.

    ●(1865) LZBt Gouere 14. N'eo red ebed larat e oa joa vraz gan-imp en em adwelat. ●(1866) LZBt Ebre 106. ha n'eo red e-bed bean den a vrezel.

    ●(1909) BLYA 130. N'eo red abed d'it kwitât da dud, da vro.

    (10) Ret mat : bien obligé.

    ●(1857) HTB 58. ret mad resoni war gement-ze dre suppoz muioc'h evit dre wiziegez.

    ●(1935) DIHU 293/257. Aveit obér er bâl é ma ret mat kemér en hevelep danseréz.

    (11) Ret eo : probablement.

    ●(1911) RIBR 35. Da dreid a zo gwenn gant ar boultrenn, eus pell e teuez, red eo ?

    (12) Bezañ ret udb., ub. : falloir qqc., qqn.

    ●(18--) CST 87. Koulskoude, e oa red eun den bennak evit diwall an ourz hag e voueta. ●(18--) SAQ I 85. red eo c'hoas bennos d'he heul.

    ●(1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 2. red eo plijadur a-wechou. ●(1923) AAKE 52. ma oe red daouzek ejen d'e dreina. ●(1936) PRBD 60. evit lakaat an ene da veva (…) eo red graz Doue.

    II. Épith.

    ●(1922) FHAB miz Even/188. Eun dra vad hag eun dra red eo d’eomp deski ar galleg : yez hon amezeien dosta eo. ●(1926) FHAB miz Genver/26. Gouzoud dibab ar zaout mad da rei laez, rei boued mad d’ezo, o derc’hel dilastez, setu tri dra ret evit kaout eur gwenneg bennak diouto.

    III. Adv.

    (1) A-ret : nécessairement.

    ●(1530) Pm 51 (Tremenuan). Iahann ha pezr paul hac a ret / Andreu ha ioseph quent queffret, tr. «Jean et Pierre, Paul et nécessairement / André et Joseph ensemble.» ●(1557) B I 202. Noz eux aret am requetiff, tr. «je n'ai aucun recours contre vous.» ●246. Nouzeux aret a arretiff, tr. «Vous n'avez rien qui vous arrête.» ●tr. R. Hemon « vous n'avez pas besoin d'hésiter.»

    (2) Dre ret : de force.

    ●(1847) MDM 403. tud koz, avisiou ifirm, pere na heller da denna divar ho c'hador nemet dre gri ha dre red.

    (3) Dre ret : nécessairement.

    ●(1732) GReg 653b. Necessairement, tr. «dre redd.»

    (4) Ouzh/Diouzh ret : si nécessaire, si cela est obligé.

    ●(1911) BUAZperrot 647. abalamour d’it d’en em zifenn ouz red. ●(1920) AMJV 113. ne ziliezin Cluny nemet oc’h red. ●(1939) RIBA 15. Doh ret éh iéhen d’obér, aveit er roué, unan pé an aral ag el labourieu-sé. ●(1941) ARVR 14 06/04 2. Hag er beleg de obér ar é dro, prest d’en nouiein doch ret. ●(1942) DHKN 283. Berr é en dé ; fresk en nozèhieu. Ne zigérér kén meit doh ret. ●(1957) AMAH 247. Ar brezel diabarzh e Bro-Spagn a voe ur rak-c’hoari evit an Alamaned, tuet dija da stourm diouzh ret ouzh ar bed a-bezh.

    (5) Ret ha ret : absolument obligatoire.

    ●(1939) RIBA 127. er ré ne stagant él labour a pe vè ret ha ret dehè.

  • ret .2
    ret .2

    m. Force, nécessité.

    ●(1499) Ca 175b. Ret quedam parua arbor vide in guezenn Jtem ret cest gallice force.

  • ret .3
    ret .3

    s. Piment royal.

    ●(1499) Ca 175b. Ret quedam parua arbor vide in guezenn Jtem ret cest gallice force.

  • retailh
    retailh

    m. –où

    (1) Retaille.

    ●(1744) L'Arm 57b. Chiffon, retaille d'étoffe, tr. «Retaill ou retailleu. f.» ●(1790) MG 215. a pe oarnant guet-t'ai er retailleu. ●pe rant ur yoh retailleu.

    ●(1907) VBFV.fb 33b. échantillon, tr. «tam retaill, m.»

    (2) plais. Pavillon de navire.

    ●(1904) LZBg Gouere 159. ur haer a vatimant angléz e dosta d'hun ani, baniél én aùél, mes ne abuzamb ket d'er sellet é tisplég é retailleu.

  • retailhenn
    retailhenn

    f. –où, retailh Retaille.

    ●(1732) GReg 314b. Échantillon, tr. «ratailhenn. p. ou.» ●816a. Retaille, rognures, tr. «Ratailhenn. p. ratailhennou, ratailh.» ●(1744) L'Arm 57b. Chiffon, retaille d'étoffe, tr. «Retailleenn. f.»

    ●(1856) VNA 136. un habit fait d'un échantillon de chaque pièce d'étoffes, tr. «ur sai groeit ag ur retaillen a bep péh mihér.»

    ●(1907) VBFV.fb 33b. échantillon, tr. «retaillen, f. (pl. retaill, retaillaj.»

  • reter
    reter

    m. & adj.

    I. M.

    (1) Est.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Est uent d'orient, tr. « Retel, aüel sau' ehaul.» ●(1732) GReg 369a. Est, vent Cardinal, vent d'Orient, tr. «Reter.» ●(1744) L'Arm 142b. Est, vent d'Orient, un des quatre=cardinaux, tr. «Reitérr. m.» ●(1752) PEll 749. Reter, Le vent d'Est, qui souffle de l'Orient des Equinoxes. ●(17--) VO 20. me chonge e oai monèt ér reitér.

    ●(1838) OVD 272. rideèt é reitér pé é cornoc, é sue pé é nord.

    (2) Er reter da : à l'est de.

    ●(1931) VALL 273a. à l'est de, tr. «er reter da.»

    (3) Reter pellañ : Extrême-Orient.

    ●(1931) VALL 517a. Extrême-Orient, tr. «Reter-Pella.»

    (4) Reter nesañ : Proche-Orient.

    ●(1931) VALL 517a. Extrême-Orient, tr. «Reter-Nesa.»

    II. Adj. (en plt du vent)

    (1) Attr. Qui souffle de l'est.

    ●(1732) GReg 369a. Le vent est d'Est, le temps sera beau, tr. «Reter eo an avel, caër e vezo an amser.»

    ●(1952) LLMM 34/48. (Douarnenez) An a'el zo reter.

    (2) Épith. Avel reter : vent d'est.

    ●(1732) GReg 369a. Est, vent Cardinal, vent d'Orient, tr. «avel reter.» ●Le vent est d'Est, le temps sera beau, tr. «avel reter a ra, ou, avel reter a c'huëz, amser gaër hon bezo.»

  • reter-gevred
    reter-gevred

    m. Est-sud-est.

    ●(1732) GReg 112. Est-suest, tr. «Reter-guevret.»

    ●(1970) GSBG 345. (Groe) reter-gevred (m.), tr. «est-sud-est.»

  • reterad
    reterad

    m. reteriz Oriental.

    ●(1931) VALL 517a. Oriental, tr. «Reterad, pl. –riz.»

  • reterañ
    reterañ

    v.

    (1) V. intr. S'orienter.

    ●(1931) VALL 517b. s'orienter, tr. «retera.»

    (2) V. pron. réfl. En em reterañ : s'orienter.

    ●(1931) VALL 517b. s'orienter, tr. «en em retera.»

  • reterel
    reterel

    adj. Oriental.

    ●(1923) SKET I 14. bevennou reterel ar bed. ●(1931) VALL 517a. oriental, tr. «reterel.»

  • reteriñ
    reteriñ

    v. impers. Virer à l'est.

    ●(1977) PBDZ 210. (Douarnenez) reteriñ, tr. «virer à l'est.»

  • retiramant
    retiramant

    m. Contraction.

    ●(1633) Nom 257b. Spasmus vel spasma, neruorum distentio, raptus, conuulso, conductio : spasme, retirement : rettiramant á gouaziet, pan diuer an gouaziet.

  • retirañ
    retirañ

    v. pron. réfl. En em retirañ : se retirer.

    ●(1621) Mc 100. en em retiraff à dreuff. ●(1633) Nom 232b. Secessus : lieu où on se retire à part, retraict : vn læch pe en hiny en em retterer á costez, rettræt.

  • retirañs
    retirañs

    f. –où

    (1) Asile, refuge, repaire.

    ●(1744) L'Arm 19a. Asile, tr. «Retirance.. eu. m.» ●(1790) PEdenneu 101. retirance assurét er béherion.

    ●(1856) GRD 242. ur retirance d'el lairon. ●(1884) MCJ 263. Me vou eit ur retiranç sur durant ou buhé. ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 173. deu hospitâl hag ur retiranç eit er vugalé en dès collet ou zud.

    ●(1904) DBFV 196b. retirans, m., tr. «repaire, asile (des bêtes sauvages) ; refuge (des pécheurs).» ●(1907) VBFV.bf 65b. retirans, m., tr. «asile, refuge, repaire.» ●(1931) GUBI 141. hui é hur retirans.

    (2) Ressource, expédient.

    ●(1904) DBFV 196b. retirans, m., tr. «ressource, expédient.»

    (3) Reiñ retirañs da ub. : donner asile à qqn.

    ●(1790) MG 216. rein retirance de dud youanq péré e ya d'ivèt hemb cousantemant ouz zud.

  • retolziñ
    retolziñ

    v. tr. d. Retaper.

    ●(1920) KZVr 361 - 01/02/20. retolzi eun tog, tr. «retaper un chapeau.»

  • retorik
    retorik

    m.

    (1) Rhétorique.

    ●(1499) Ca 175b. Retoric. g. retorique.

    ●(1894) BUZmornik 313. ober skol war ar rhétorik.

    (2) Classe où on enseigne la rhétorique.

    ●(1732) GReg 817b. Retorique, classe où l'on enseigne l'art oratoire, tr. «Ar Retolicq.»

  • retorisian
    retorisian

    m. –ed Rhétoricien.

    ●(1499) Ca 175b. Retoricien. g. idez.

    ●(1732) GReg 817a. Retoricien, qui étudie en Retorique, tr. «Retoricyan. p. retoricyaned.»

  • retorn .1
    retorn .1

    adj. & adv.

    (1) Attr./Épith. Bezañ retorn : être de retour.

    ●(c.1825/30) AJC 4274. quen na vigemp retorn an eil hac egile.

    (2) Adv. A-retorn : De nouveau.

    ●(1790) MG 384. ag en trenoz mem behai dobér a retourn de gavouét ma Hovezour.

    ●(1821) SST xiv. seüel a retourn er muriad a Jerusalem guet en temple. ●(1855) BDE 80. couéhet a retorn édan sclavage er pehed. ●(1857) LVH 28. goudé e zei a retorn dirag en autær. ●(1861) JEI 286. hag hul laquat a retorn ér stad caër hur boé collet. ●(1884) MCJ 140. montet-é a retorn.

  • retorn / retorniñ .2
    retorn / retorniñ .2

    v. intr.

    (1) Retourner.

    ●(1499) Ca 175b. Retorn. g. retorner. ●(c.1500) Cb 30b. retourner en son pays. b. retournn de bro. ●(1576) Cath p. 7. ouz retourn a dare da orient, tr. «et de retourner de là encore vers l'Orient.» ●(1612) Cnf 13a. mar retorn daued an memes Confessor. ●(1633) Nom 155a. Obliquare cursum : retourner : retourniff.

    ●(1659) SCger 105a. retourner a, tr. «retourn.» ●(c.1680) NG 327-328. Mar retournezent de ty, / E vesent dibennet. ●(1790) MG 390. hemb clasq retourn ar hou pazeu. ●(17--) TE 38. èl ma retournai d'er guær guet hé sam-deur. ●113. hac e retournas trema er vamén.

    ●(1869) KTB.ms 14 p 21. retorn d'ar ger.

    ●(1907) VBFV.bf 65b. retorn, v. n., tr. «retourner, revenir.» ●(1933) MMPA 162. retorn war o c'hiz.

    (2) Revenir.

    ●(1933) MMPA 25. hano Mari a retorn bepred war o muzellou.

    (3) (religion) Se convertir.

    ●(1907) VBFV.bf 65b. retorn, v. n., tr. «se convertir.»

    (4) Retorn ennañ e-unan : revenir à soi.

    ●(1659) SCger 105a. retourner a soy, tr. «retourne enna e vnan.»

  • retorniñ
    retorniñ

    voir retorn .2

  • retred
    retred

    m. –où

    I.

    (1) Retraite, lieu où on se retire.

    ●(1633) Nom 128a. Receptaculum : retraite : rettræt. ●130a. Conclaue, conclauum : chambre auec plusieurs retraits : cambr gant cals á retretou. ●Procœtium, antithalamus : salette deuvant la chambre, ou retrait des seruiteurs & seruantes : saletta dirac an cambr, pe retræt an seruicheryen, cambr an meuellou, pe'n mitizyen.

    (2) Retred publik : latrines.

    ●(1633) Nom 133b. Forica : retrait public : vr retræt puplic.

    ►[au plur.]

    ●(c.1500) Cb 33b. g. latrines. b. retredou.

    (3) (religion) Retraite.

    ●(1732) GReg 818a. Retraite, lieu de pieté, tr. «Retred. p. retrejou.» ● Aller en retraite une fois l'an, tr. «Moñnet d'ar retred ur veach èr bloaz.»

    ●(1829) CNG 14. un eih-diat a Retraite. ●(1860) BAL 5. da ober edoare ur pennadic retred evit en em lacaat er stad ma carfe beza en eur ar maro. ●(1872) ROU 80b. Une première retraite ne fait que dégrossir, tr. «Ar retred kenta ne ra nemet dic'hroza.»

    ●(1907) PERS 181. mont d'ar retrejou gant ar veleyen all. ●(1950) KROB 26-27/6. diou retred. ●(1953) BLBR 60/9. da genver ar misionou ha retrejou.

    (4) Retraite (d'un animal sauvage).

    ●(c.1718) CHal.ms iv. le bouge d'un sanglier, tr. «er güelé er retraitt un oh goüé.»

    (5) Refuge.

    ●(1621) Mc 67. Chuy vezo à quiriff ma Doue, ma nerz, ha ma goarant, ha ma retret.

    (6) Retraite professionnelle.

    ●(1913) PRPR 14. var dro 1837, e kemeraz e retred.

    (7) Somme touchée par un retraité.

    ●(1909) BOBL 20 février 217/1a. ar retrejou asuret dre ar breuriezou emzikour.

    II. (domaine militaire)

    (1) Retraite, action de se retirer.

    ●(1633) Nom 191a. Receptus : retraitte : retræt. ●212b. Classicum, tibia vel tuba classis : corne de retraict : corn á rettræt. ●232b. Secessus : lieu où on se retire à part, retraict : vn læch pe en hiny en em retterer á costez, rettræt.

    ●(1732) GReg 818a. Retraite, terme de guerre, tr. «Retred.»

    (2) Seniñ ar retred : sonner la retraite.

    ●(1633) Nom 192b. Canere receptui, receptui signum dare : sonner la retraicte : soun an rettræt.

    (3) Skeiñ ar retred : sonner la retraite.

    ●(1732) GReg 818a. Batre la retraite, tr. «Sqei ar retred var an daboulin.» ●876a. Sonner la retraite, terme de guerre, tr. «Sqei ar retredt.»

    (4) Ober ar retred : battre en retraite.

    ●(1792-1815) CHCH 106. Georg nezé e laras gobér bean er retred, tr. « Georges alors ordonna de battre vite en retraite. »

    (5) Foetal e retred : battre en retraite.

    ●(1792-1815) CHCH 109. Ha George e hourhemen foetal bean é retred, tr. « Et Georges ordonne battre vite en retraite. »

  • retren
    retren

    v.

    (1) V. tr. d. Retirer.

    ●(1575) M 2619-2620. Yuez scler pridiry, he imperfection, / A retre den membry, á delectation, tr. «De plus, la claire pensée de son imperfection / Retire l'homme, j'en réponds, du plaisir.» ●(1557) B I 127. Euit hon refren (variante : retren) a penet, tr. «pour nous retirer du châtiment.» ●419. na allo den / Reiff dezy retren he penet, tr. «personne ne pourra la soustraire au châtiment.» ●500. pan santaff an huez anezaff, am holl ancquen em retren, tr. «quand je sens son agréable odeur, je suis dégagée de tous mes maux.»

    (2) V. pron. réfl. Em retren : se retirer.

    ●(1557) B I 12. Hep dale enn em retreas, tr. «celui-ci se retira aussitôt.»

  • retretet
    retretet

    adj. =

    ●(1911) BZIZ 62. Pa oa retretet.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...