Devri

Recherche 'abil...' : 13 mots trouvés

Page 1 : de abil (1) à abilite (13) :
  • abil
    abil

    [mbr abyl, abil, habil, brpm habil, abil < vfr habile < lat habilis (FLMB 67)]

    Adj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Habile, instruit, savant.

    (14--) Jer.ms 51. leuzryff un mesager / Abyl davede Pylat tyzmat hep nep atfer, tr. «députer un messager / Habile à Pilate, vite, sans aucun retard.» ●(1499) Ca 3a. Abil. g. abile. ●ga. habile plusbabile / treshabile. b. abil / abiloch. ●(1530) Pm 235 (Mab Den). Negueus a nep stil quen abil ve (…) / A aznaffe querent diouz hentez, tr. «Il n'y a, de nulle façon, si habile, (…) / Qui reconnaîtrait amis de parents.»

    (1659) SCger 64b. HAbile, tr. «habil.» ●(1790) MG 13. N'en don quet abilloh eit Charle. ●136. ur mæstr abil. ●(1792) HS 125. enn abillan hac enn eurussan Roué ag enn douar.

    (1854) PSA I 204. er ré abil avel er ré dihouyêc. ●(1869) SAG 26. goeziek hag abill.

    (1913) KZVr 26 - 31/08/13. Abil, tr. «instruit.»

    ►[empl. sans art.] Ceux qui sont habiles, instruits.

    (1821) SST vi. bras ha bihan, cos ha yoanq, habil hac ignorant.

    (2) Habile, adroit.

    (c.1500) Cb 42a. [coezaff] g. cest habile a cheoir. b. habil da coezaff. ●75b. [emolch] g. habile a chasser. b. abil da emolch. ●(1557) B I 69. Ha bezomp abil ha dilacc, tr. «et soyons habiles et diligents.»

    (3) Entreprenant.

    (1913) KZVr 26 - 31/08/13. Abil, tr. «entreprenant, hazardeux.»

    B. [en locution]

    (1) Fri abil : personne curieuse.

    (1913) KZVr 26 - 31/08/13. Fri abil, tr. «fureteur, curieux.»

    (2) Ober e fri abil : se faire fort de.

    (1913) KZVr 26 - 31/08/13. Ober e fri abil, tr. «se faire fort de.»

    (3) Bezañ abil war udb. =

    (1921) PGAZ 65. e kredan e vezo habil avoalc'h var he gatekiz !

    II. Adv. Ent abil : habilement.

    (1499) Ca 3a-b. aduerbia. g. habilement / tres abilement b. ent abil / ent abiloch. ●(c.1500) Cb 9a-b. aduerbia. g. abilement / plus abilement / tres abilement. bri. ent abil / ent abiloch / ent abilaff.

  • abilaat
    abilaat

    [brpm abillad < abil + -aat]

    V. tr. d. Rendre (qqn) plus instruit.

    (1790) MG 135. corrigein bugalé guet un taul colèr, e oai ou sotad quêntoh eit ou abillad.

  • abilañ
    abilañ

    [en em + abil + -añ]

    V. pron. réfl. En em abilañ da : entreprendre de, se risquer à.

    (18--) VSAl 3. a hoas nem abilan de riman en bresonec.

    (1903) MSLp xii 2 [253]. Dans l'Avis da lecteur d'une Vie de Saint Yves, Bué sant ar voan (sic !), manuscrit en 207 pages, que j'ai vu à Kerfot et qui doit dater du commencement du xviiie siècle, Conan, né à Kérity et habitant Trédrez, dit : Je suis âgé de 60 ans, «et encore je me risque à rimer en breton», a hoas nem abilan de riman en bresonec. Cette expression existe actuellement en Goello : 'n im abilan d'ober eun dra «se risquer à faire une chose». ●(1913) KZVr 26 - 31/08/13. en em abilan, tr. «se risquer à faire. Goelo.»

  • abilded
    abilded

    [brpm abiltèt < abil + -ded]

    F. Savoir, habileté.

    (1792) HS 124. enn abiltèt requiss eit hum aquittein ag é gargue.

    (1821) SST i. Hi u e ra habiltet d'er vugaligueu. ●(1838) OVD 125. guet un tamicg habiltæt. ●(1857) GUG 52. er huéen ag er faus abiltæd. ●(1861) BSJ 83. Er pharisiénèd hag er scribèd, carguet a hloér guet ou abiltèd, hum zrougué ag er gonz-cé.

    (1905) IMJK 8. En abilted (…) nen dé ket ur péhed. Mat é anehi é unan, mar dé rézet ar lézen Doué.

  • abilentez
    abilentez

    [abil + -entez]

    F. Habileté.

    (1866) HSH 156. he habilentez er brezel.

  • abilhamant
    abilhamant

    [mbr abillamant, habillamant < vfr abillement (FLMB 67)]

    M. –où Vêtement.

    (1464) Cms (d’après GMB 14). Abillamant da hoary, l. hec ludex, ludicis. ●(1633) Nom 107a. Syntesis : vn tas d'habillemens, vne garde-robe : vn bern habillamantou, habidou mezer á pep liou. ●107a-b. Stola, cultus : habillement : habillamant, dillat. ●107b. Vestimentum, vestis, indumentum amictus : vestement, habillement : guiscamant, habillamant.

    (1710) IN I 243. an habillamant. ●(1727) IN 243. an abillamant. ●(1767) ISpour 96. enn habillemanteu diffourniss. ●(17--) BMa 469. Pam bo a abillamant chanchet, tr. «Quand j'aurai mis d'autres vêtements.»

    (1834) SIM 156. E habillamant a zeree dioutàn ervad. ●(18--) AID 459. chanch a abillamant, tr. «changer d'habits.»

  • abilhañ / abilhiñ
    abilhañ / abilhiñ

    [brpm (hum) abillein, (enem) abillan < vfr (s’) (h)abiller + -añ & -iñ (TLFi s. habiller)]

    V. pron. réfl. En em abilhañ : s’habiller.

    (1767) ISpour 148. Hum abillein diffourniss. ●(1790) Ismar 215. hum abillein diffourniss. ●(17--) BMa 467. Enem abillan prop a renquan, tr. «Je dois m'habiller convenablement.»

  • abilhet
    abilhet

    [brpm abilliet, voir abilhañ / abilhiñ + -et .1]

    Adj. Habillé.

    (1792) BD 951-952. nen dequet abilliet / en form gant arreal aso breman erbet, tr. «Il n'est pas habillé / De la même façon que ceux qui sont à présent au monde.»

  • abilhetez
    abilhetez

    f. Entonnoir.

    (1941) FHAB Gwengolo/Here 89. (Tregon ha tro-dro) Abilhetez = gg. eur founilh da lakaat ar gwin en eur voutailh.

  • abilhiñ
    abilhiñ

    voir abilhañ

  • abilidañ / abilitañ
    abilidañ / abilitañ

    v. intr. Gaminer.

    (1913) KZVr 26 - 31/08/13. Abilitan, tr. «gaminer, Gouelo.» ●(1962) TDBP II 11. Heman na veze ket laosket da abilida, tr. «on ne laissait pas celui-ci toucher à tout.»

  • abilitañ
    abilitañ

    voir abilidañ

  • abilite
    abilite

    f. Savoir, habileté.

    (1869) SAG 27. ar re a gounter abill en amzer-man, ne dint abill nemet en eur poent-bennac, a c'hoaz pe sort abilite !

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...