Devri

Recherche 'abr...' : 26 mots trouvés

Page 1 : de abr (1) à abrok (26) :
  • abr
    abr

    adj.

    (1) Âpre.

    ●(c.1500) Cb 54a. [cruel] g. cruel / fier / appre. b. orgueillus / cruel / abr. ●(1633) Nom 278b. Acre : aspre : ius apr ha cref. ●279a-b. Austerum : aspre, austere : ius apr, garu hac auster.

    (2) Bezañ abr da : être avide de.

    ●(1907) AVKA 124. Ken ab a oaint da welout c'hoaz ar burzudo hag ar pareo a rae !

    (3) Bezañ abr war udb. da zebriñ : se jeter avidement sur la nourriture.

    ●(1901) ADBr xvi 235. M. l'abbé Biler a eu l'obligeance de m'apprendre qu'il a entendu l'expression âb war (les pigeons) acharnés sur, avides de grains. C'est le moy.-bret. abr (du franç. âpre), dont je n'avais trouvé pour la langue moderne que la forme apr en 1633, Gloss. 14, et auquel je puis ainsi donner un certificat de vie.

  • abrank
    abrank

    voir abrant

  • abrant
    abrant

    f. –où, d. divabrant (anatomie)

    (1) Sourcil.

    ●(1499) Ca 3b. Abrant. g. sourcil. ●(c. 1501) Lv 232/10. diuabrant gl. supercilium. ●(c.1500) Cb 9b. g. lespace dentre les deux sourcils. b. intre an diou abrant. ●(1557) B I 456. Ann nyouabrant (variante 1647 B III : niuabrant) bet en plantou, tr. «des sourcils à la plante des pieds.» ●(1650) Nlou 41. An Diou abrant bet plant an troat, tr. «depuis les sourcils jusqu'à la plante des pieds.»

    ●(1659) SCger 113a. sourcil, tr. «abrant, p. diou abrant).» ●113a. les sourcils, tr. «an niou abrant).» ●128a. Abrant, tr. «sourcil.» ●Anniou abrant, tr. «les sourcils.» ●(1732) GReg 882a. Sourcil, sourci, tr. «abrant. p. an diou abrant.» ●(1779) BRig I 53a. an anbranto, tr. «les sourcils.» ●(17--) FG II 46. e reï ur pock, de ziouabrant.

    ●(1925) BILZ 105. dindan e ambrankou louet ha dru. ●Ambrankou, tr. «sourcils.» ●(1927) GERI.Ern 7. abrant L[éon] f., duel diwabrant, tr. «Sourcil.» ●(1931) GWAL 136-137/423. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Ambranchou (ambrantou) : diouabrant, hag ivez brenkou ar pesked (gg lies). ●(1962) EGRH I 6. ambrant m. -où, tr. « sourcil. » (=abrant).

    (2) Ouie (poisson).

    ●(1925) BILZ 127. Staga a eure an daou besk dre o ambrankou. ●(1931) GWAL 136-137/423. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Ambranchou (ambrantou) : diouabrant, hag ivez brenkou ar pesked (gg lies).

  • abrantek
    abrantek

    adj. Qui a de gros sourcils.

    ●(1499) Ca 3b. g. qui a grās sourcilz. b. abrantec.

    ●(1927) GERI.Ern 7. abrantek, tr. «qui a de grands sourcils.»

  • abraziñ
    abraziñ

    v.

    (1) V. tr. d. Embraser.

    ●(c.1680) NG 795. Pen du bet abrazet en tan.

    ●(1831) RDU 42. Er Sant-cé, ambraset guet er flam a garanté Doué. ●(1854) PSA I 193. hé halon, abraset a garanté doh-t-hou. ●(1857) GUG 18. Er memb caranté e abras / A bep-tu hur haloneu.

    ●(1904) DBFV 2a. abrazein, anbrazein, v. a., tr. «embraser.»

    (2) (?) V. intr. S'embraser (?).

    ●(c.1680) NG 890. Euait non pas vn dé en ifern ambrasset.

  • abred
    abred

    adv. & m.

    I. Adv.

    A.

    (1) Tôt.

    ●(1530) Pm 237 (Mab Den). Hep goap apret parfet detal, tr. «Sans moquerie, tôt, parfaitement, exactement.» ●(1575) M 448. Ma ne goelaff affet, dam pechet à pret mat, tr. «Si je ne pleure sérieusement mon péché de bonne heure.» ●1003-1004. à pret mat, tr. «de bonne heure.» ●(1580) G 83. Guenoch ma reet abret mat, tr. «Avec vous conduisez-moi bientôt.»

    ●(1710) IN I 145. un nebeut abretoc'h. ●(1732) GReg 930a. Tot, promptement, sans tarder, tr. «a-bred.» ●Assez tot, tr. «abred avoalc'h.» ●Trop tot, tr. «re abred.» ●(1790) MG 358. sehuel abrèttoh de vitin. ●(1792) BD 1177. nin vo minoret abret mat, tr. «Nous serons tôt orphelins.»

    ●(1834) SIM 146. An den-se a voa chommet intanv abred. ●(1867) GBI I 266. Ha me poursu ma marc'h, o sonjal bout abred, tr. «Et moi de presser mon cheval, pensant arriver de bonheur.»

    ●(1907) PERS 167. an dud a deue abred. ●(1913) AVIE 58. En trenoz, abret mat. ●(1920) FHAB Meurzh 263. Abred e teuas d'ezan ar c'hoant da veza beleg. ●(1927) GERI.Ern 7. abret adv., tr. «de bonne heure.»

    (2) À temps.

    ●(14--) Jer.ms 115. Foll eu apret ne quempreder, tr. «Fou est à temps ne (?) s'y conforme (?)» ●(1530) Pm 251 (Tremenuan). A pret preder ez mecherou, tr. «A temps, réfléchis à tes œuvres.»

    ●(1927) GERI.Ern 7. abret, adv., tr. «A temps.»

    (3) (en plt de qqn, d'une horloge) En avance.

    ●(1857) CBF 31. Ann horolach a zo re abred dioc'h ann heol, tr. «L'horloge avance.»

    ●(1978) PBPP 2.1/9. (Plougouskant) abred out, tr. «tu es en avance.» ●abred eo an horolaj, tr. «l'horloge avance.»

    (4) Abred-abred, abred-kaer, abred-mat : très tôt.

    ●(1904) SKRS I 7. Ho mamm a ioa bet en em gemeret abred-abred da zeski dezho ho c'hreansou. ●(1906) KANngalon Genver 17. abred kaer, kerkent ha ma tigore an ôr. ●(1911) BUAZperrot 288. abred abred da vihana. ●(1931) GUBI 211. Ha memb er ré vihan abret mat e houié / Hanù er beleg santél.

    (5) Ken abred : déjà, si tôt.

    ●(1727) HB 256. o commanç quen-abret-se da scuilla e C'hoad evidomp. ●(1752) BS 37-38. A red oa din-me hoc'h anaout quen diveat, evit ho coll quen abred !

    ●(1869) TDE.FB 251b. Vous êtes déjà arrivé, tr. «deuet oc'h ken abred.» ●(18--) GBI II 454. deut ken abred d'hon gwelet, tr. «venue si tôt nous voir.»

    ●(1927) GERI.Ern 277. ken-abret, tr. «sitôt.»

    (6) Ken abred all : aussitôt.

    ●(1907) AVKA 63. Ken abred-all Jesus a zantas e oa et un nerz diouthan.

    (7) Après, ensuite.

    ●(14--) N 1127. En hanu an tat han mab apret // quet queffret hac an speret glan, tr. «Au nom du Père et du Fils ensuite, et en même temps du Saint-Esprit.» ●(1575) M 1-5. En hano an Tat, han Map apret / Roe ha croer, han Glan Speret, tr. «Au nom du Père, du Fils ensuite, / Roi et créateur, et du Saint-Esprit.»

    (8) Vite.

    ●(1580) G 1003. Gueluet ma map abret da dont dam mettou, tr. «Appelez mon fils, vite, pour venir vers moi.»

    B. Loc. adv.

    (1) Abred an deiz : tôt le matin.

    ●(1910) MAKE 3. abred an deiz eo c'hoaz.

    (2) Abred pe ziwezhat : tôt ou tard.

    ●(c.1785) VO 65. er gouli e zaccor abred pé dehuehad. ●(1790) MG 342. hui e credai é vezai arrihuét gueneoh abrèd pé dehuehad.

    ●(1834) SIM 76. hac e zeo ar c'hriminal punisset abred pe divezat. ●(1847) FVR 72. abred pe zivezad ez a ann taol da fall.

    ●(1911) BUAZperrot 101. a lakaio e jaden da goueza, abred pe zivezad. ●121. Doue her graio, abred pe zivezat.

    (3) An abretañ ar gwellañ : le plus tôt possible.

    ●(1916) KANNlandunvez 53/373. Mad eo. Eur vez oa guelet tud o c’hedal an Anjelus e kichen an hostaliri, prest d’en em ampoezouni an abretta ar guella. ●(1932) KWLB 15. an abreta ar gwella.

    (4) D'an abretañ : au plus tôt.

    ●(1913) HIVR 61. Me garehé ma vehé saùet a neùé d'en abretan. ●(1919) BSUF 35. ma vehé bet lakeit Uisant ar en autérieu d'en abretan. ●(1922) BUPU 10. distruj en daulen d'en abretan.

    (5) Abred eo anezhi : il est tôt.

    ●(1738) GGreg 32. Il est de bonne heure, tr. «Abrèd eo anézy.»

    II. Adj. épith.

    A. (en plt de qqn)

    (1) Dégourdi.

    ●(1877) FHB (3e série) 11/85b. Paotr abred gant an dra-ze : Assa, eul Lamboliard !

    ●(1924) BILZbubr 42/974. pôtr abret, lemm ha prim. ●(1962) TDBP II 11. eur plah gwall abred, tr. «une fille bien dégourdie.»

    (2) Qui se lève tôt.

    ●(1956) LLMM 56/26. Leon ar Berr, hag a oa paotr abred peurvuiañ.

    (3) Précoce, hâtif.

    ●(1826/31) PPA 16. Clemantin a voa eur botres abret ac a voyee conta cojou, tr. «Clémentine était une jeune fille précoce, qui savait conter des histoires.»

    ●(1978) PBPP 2.1/9. (Plougouskant) honnezh zo plac'h abred, tr. «c'est une fille précoce.»

    (4) iron. Un peu sot.

    ●(1927) GERI.Ern 7. abred adj., tr. «par ironie, (homme) de peu d'esprit, un peu sot.»

    B. Komunion abred : première, petite communion.

    ●(1935) KANNgwital 391/65. Bugale ar Paskou solanel a bugaligou ar gomunion abred.

    C. (agriculture)

    (1) (en plt de la terre) Qui produit des primeurs.

    ●(1958) BLBR 110/2. Douar Rosko n'eo ket heb gwir e-neus brud : douar euz ar henta, douar abred. (d'après Kannadig Landi Meurz-Here 1957).

    ●(2000) PCRMM 832. (Plougastell-Daoulaz) Er bord ar mor ac'he, oa douar ni n'oa disposet evit ober sivi abred, douar kalz abretoc'h, tomoc'h.

    (2) (en plt des fruits, des légumes) Précoce, hâtif.

    ●(1633) Nom 71a. Vua præcia, præcoqua : hastiveaux : ræsin á præt.

    ●(1732) GReg 441a. Fruits précoces, tr. «Frouëz abred.» ●(1744) L'Arm 300a. Précoce, tr. «Abrétt.»

    ●(1905) DIHU 6/99. en avaleu abret get en avaleu devéhat. ●(1927) GERI.Ern 7. abret adj., tr. «(fruit) précoce.» ●(1933) ALBR 74. Vit kaout avalou-douar abred abred. ●(1934) BRUS 131. Hâtif, tr. «abret.» ●(1942) DHKN 47. groeit get avaleu abret.

    III. M. War an abred : au début d'un moment donné, précocement.

    ●(1962) TDBP II 11. Du-mañ war an abred e oa kaer ar herh, tr. «chez nous au début (de la saison) l'avoine était belle.»

    IV.

    Re abred e kan ho kilhog : voir kilhog.

  • abredik
    abredik

    adv. De bien bonne heure, un peu trop tôt.

    ●(1927) GERI.Ern 7. abredik adv., tr. «de bien bonne heure.» ●(1962) EGRH I 3. abredik adv., tr. « un peu trop tôt. » ●(1981) ANTR 113. Evid paka louarn pe had / Sevel abredig a zo mad.

  • abredikaat
    abredikaat

    v. intr. Venir, se lever, être un peu plus tôt.

    ●(1962) EGRH I 3. abredikaat v., tr. « venir, se lever, être un peu plus tôt. »

  • abrediñ
    abrediñ

    v. intr. (en plt d'une horloge) Avancer.

    ●(1962) TDBP II 11. abreji a ra an orolaj, tr. «l'horloge avance.»

  • abrej
    abrej

    [mbr abregeou (pl.), brpm abréich < rétro-f. du vfr adj. subst. abregié < abreger (v.) < lat abbrĕviare (TLFi s. abréger)]

    S. -où Abrégé, sommaire, épitomé.

    ●(1633) Nom 7b. Notæ, siglæ : abbreuiatures : abreuiaturiou, abregeou da scriffaff berr.

    ●(1732) GReg 5b. Abregé, sommaire, abreviation, tr. « (…) abréich. p. Abréichou » ●360b. Epitome, le précis d’un livre, tr « Un abreich. p. abreichou » ●388b. Extrait d’un Livre, le précis, tr. « An abreich vès a ul levr. (…) » ●748a. Précis, sommaire, tr. « (…) an abreich, eus a un dra-bennac »

  • abreje
    abreje

    [mbr abrege, brpm abregé, abbregeïeu (pl.) < vfr adj. subst. abregié < abreger (v.) < lat abbrĕviare (TLFi s. abrégé & abréger)]

    M. –ioù Abrégé.

    ●(1622) Do 4. vn abrege a Gourchemennou Doue.

    ●(c.1687) VEach 5. un abregé é furm à histor. ●41. vn abregé ames ar motiuou. ●159. vn abregé. ●164. vn abregé ames ar miraclou. ●(c.1718) CHal.ms i. Les abbreuiateurs ne font qu’effleurer les matieres, tr. «er berrerion erre a oura abbregeïeu, ne ourant nemeit tremen ar er matiereu, erré a glasqu’ en heent ber, n’examinant quet en treu el me faut.»

    ●(1821) SST.ab i. Abrégé a histoire er bet. ●(1857) LVH 170. en abregé a ol er religion. ●(1869) BSGc 6. Ne z’eus ama, guir eo, nemet eun abreje, pe eun diverr, eus a vuez ar Santez.

  • abrejet
    abrejet

    [mbr abreget < abrej + -et .1 (FLMB 68)]

    Adj. Abrégé.

    ●(1633) Nom 3b-4a. Breuiarium, breuis, breue : vn extraict, liure abregé : vn extræt, leuf abreget.

  • abretaat
    abretaat

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Avancer l'heure (d'un repas, etc.).

    ●(1829) IAY 87. abretad heur ar pred. ●(1880) SAB 311. daoust ma vez abreteed [ofiss ar pardaez].

    ●(1903) MBJJ 283. rag abalamour d'ê eo bet abretaet meren. ●(1907) BOBL 04 mai 136/3c. An-heuriou da zigerri he (lire : ha) da gloza (…) o abretaat pe o dilerc'ha. ●(1904) KZVr 348 - 10/07/04. abretaat ar gousperoù. ●(1927) GERI.Ern 7. abretaat v. a., tr. «avancer, mettre plus tôt (les vêpres).»

    (2) Commencer plus tôt, venir plus tôt.

    ●(1919) DBFVsup 1a. abretat v. n. et a., tr. «commencer plus tôt, venir plus tôt.»

    (3) [devant un v.] Se hâter de.

    ●(1964) BAHE 41/2. abretaat reiñ dezho o mennadoù.

    II. V. intr.

    (1) (en plt de la nuit) Tomber plus tôt.

    ●(1924) CBOU 2/29. an noz a abreta beb abardaez hag an deiz a zale bep beure.

    (2) (en plt des montres, etc.) Avancer.

    ●(1904) KZVr 348 - 10/07/04. abretaat a ra an horolach. ●(1913) KZVr 26 - 31/08/13. Abretaat, abretât, verb. act. et n. «avancer.» ●abretaat a ra ar c'hourier da zont, tr. «le courrier est avancé, arrive plus tôt.» ●(1927) GERI.Ern 7. abretaat v. n., tr. «être en avance (se dit d'une horloge).»

  • abreted
    abreted

    f. = (?).

    ●(1990) TTRK 152. em eus bet digarez da welout n'he deus abreted ar bloavezh netra da ober gant Pask.

  • abreviatur
    abreviatur

    m. Abréviation.

    ●(1633) Nom 7b. Notæ, siglæ : abbreuiatures : abreuiaturiou, abregeou da scriffaff berr.

  • abrevouer
    abrevouer

    m. Abreuvoir.

    ●(1633) Nom 239b. Aquarium, lacus : abbreuuoir : abbreuoüer.

  • abri
    abri

    [mbr abry, brpm abri < vfr abri du v. abrier « abriter » < lat pop apricare « chauffer, réchauffer par le soleil » (TLFi s. abrier)]

    M.

    (1) Abri.

    ●(1575) M 294. nac abry, na ty, na region, tr. «ni abri, ni maison, ni pays.» ●2493. Achap dre nep abry, nedeux muy na difenn, tr. «Il n'y a plus moyen d'échapper par aucun asile, ni de se défendre.» ●(1580) G 51. Deomp da clasc guell abry hep muy da Breyz byhan, tr. «Allons chercher meilleur abri, sans plus, en Petite-Bretagne.»

    ●(1787) BI 224. hui ë-hum lacaï énn abri doh é ardeu. ●(1790) MG 214. désquamb hum laquad én abri doh ur malheur quen terribl. ●(17--) TE 43. laquad Jacob én abri doh er goal-accidanteu.

    ●(1888) SBI II 306. Hac em lacad en abri, tr. «Et s'y mirent à l'abri.»

    (2) Demeure.

    ●(1557) B I 491. En un abry diamiabl, tr. «en une demeure incommode.» ●(1580) G 1097. Pan eu Ryou hoz map duet hep goap doz abry, tr. «Puique Riou votre fils est venu, sans mentir, à votre demeure.»

    (3) Soutien.

    ●(1530) J p. 38b. Guelet ho guyr mab, hep abry / Ouz mervell en croas gant casty, tr. «que vous vissiez votre propre fils, sans soutien, / mourir sur la croix dans les souffrances.»

    (4) Cœur, conscience, for intérieur.

    ●(1575) M 1342. Na coupabl em abry, tr. «Ni (que je sois) coupable dans mon for intérieur.»

  • abriet
    abriet

    [abri + -et .1]

    Adj. Abrité.

    ●(18--) ALB (FHAB Du/Kerzu 1941 p. 101b). Erfin, abriet oa atao / Ouz an avel hag ouz ar glao.

  • abriiñ
    abriiñ

    [abri + -iñ]

    v. tr. d. Abriter.

    ●(1838) OVD 180. abriein hou calon. ●(1861) JEI 292. eid abriein é bèn !

  • abrikez
    abrikez

    coll. (botanique) Abricots.

    ●(1927) GERI.Ern 7. abrikezenn f. pl. abrikez, tr. «Abricot.» ●(1931) VALL 3b. Abricot, tr. «abrikez sg. abrikezenn.»

  • abrikezenn .1
    abrikezenn .1

    f. –ed, abrikez (botanique) Abricotier.

    ●(1931) VALL 3b. Abricotier, tr. «abrikezenn f. pl. ed.»

  • abrikezenn .2
    abrikezenn .2

    f. –où, abrikez (botanique) Abricot.

    ●(1927) GERI.Ern 7. abrikezenn f. pl. abrikez, tr. «Abricot.» ●(1931) VALL 3b. Abricot, tr. «abrikez sg. abrikezenn.»

  • abrikod
    abrikod

    coll. & s. (botanique)

    (1) Coll. Abricots.

    ●(1710) IN I 140. ar c'heres, an abricot hac ar framboues. ●(1744) L'Arm 4a. Abricot, tr. «Abricodenn.. pl, abricott. f.»

    ●(1838) OVD 100. er hiris, er frès, en abricot.

    ●(1904) DBFV 2a. abrikoden, f. pl. abrikod, tr. «abricot.»

    (2) S. Abricot.

    ●(1710) IN I 344. ar c'heres hac an abricotet.

  • abrikodenn
    abrikodenn

    f. –où, abrikod (botanique)

    (1) Abricot.

    ●(1744) L'Arm 4a. Abricot, tr. «Abricodenn.. pl, abricott. f.»

    ●(1904) DBFV 2a. abrikoden, f. pl. abrikod, tr. «abricot.»

    (2) Abricotier.

    ●(1744) L'Arm 4a. Abricotier, tr. «Abricodenn.. pl, Gué Abricott. f.»

    ●(1856) VNA 20. un Abricotier, tr. «un Abricoden.»

  • abrikoz
    abrikoz

    coll. Abricots. (botanique)

    ●(1633) Nom 68b. Armeniacum, armenium, præcox : auant-pesche, abricot, pesche de Troie, carmaignole : arbricos, queres pe babu bras.

  • abrok
    abrok

    v. tr. d. Interroger.

    ●(1787) PT 29. Annas e abroq Jésus. ●37. Mæs abroquet er ré en dès me cheleuet. ●58. Mé mès (...) abroquet mat hou tén.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...