Recherche 'aer...' : 34 mots trouvés
Page 1 : de aer-1 (1) à aerwisk (34) :- aer .1aer .1
[vbr aer, mbr aer, ær, brpm ær, ear, éér < lat aer, aeris avec influence romane (TLFi s. 1. air, FLMB 20-22 & 70, DGVB 56a, LEIA A-20-21, GPCY 244a, Campanile 11) ; le vgall a awyr et le vcorn auir g. aer, le virl aér (ancien disyllabique) du lat aer ; le vbr aer était sans doute disyllabique, contrairement aux formes postérieures à compter de la période du mbr s. du roman ; à noter le corn utilise aujourd’hui la forme ayr, et le mcorn qui avait la variante yēr (NCED 9a, 182b)]
M./f. –ioù
I. M./F.
A.
(1) Air.
●(897) MSvbr IV Angers 477 f° 65b main A (DGVB 56a, 280b). donec pan cimpenner aer inter lucem et tenebras, iam ibi lux adpropinquat, tr. « quand on répartit également l’air (l’espace) entre lumière et ténèbres, déjà là la lumière approche »
●(1499) Ca 5a. Aer. g. lair. ●(1633) Nom 36a. Aues præpetes, augurales : oiseaux qui volent au ciel : labouçcet perè á nig èn euff, en ær. ●174b-175a. Tendicula, nebula, nebulosum rere : rets qu’on tend en l’air : rouegou á vez stinnet en ær. ●218a. Aër, inane, cœlum : l’air : an ær. ●(1650) Nlou § 141. Pan voa ganet ne fel quet é douetaff, / Ez deuez an ear (rime en aer), han caer da bout sclerhaff.
●(1659) SCger 128b. Ær, tr. «air.» ●(1732) GReg 23b. Air. Element, tr. «Ear. ær. Van[netois] éér. en éér. B[as] Leon. aër.»
●(1834) SIM 80. an ear a lesfec'h da antren en ho ty. ●131. cassit-én buan en ear vras. ●(1870) MBR 72. setu e kleo eunn trouz enn ear kement ma sao he benn da zellet.
(2) Odeur forte.
●(1877) BSA 271. An ear fall a deue euz ar gouliou-se.
●(1957) BLBR 98/19. (Skaer) Aer (Er) c'hwez fall, c'hwez kreñv. E kambr eur hlanvour : «Devet am eus paper c'hwez vad, êr 'zo gantañ.» ●(1982) PBLS 649. (Langoned) Me glewa an aer douzh ar sapin, tr. «je sens l'odeur (l'air) venant des sapins.»
B. Air, ciel.
(1) En aer : en l'air.
●(1834) SIM 91. Simon a leusquas e denn fusuill en ear.
(2) En aer ag an amzer : en l'air.
●(1838) OVD 41. èl en einèd én air hag en amzér.
●(1922) EOVD 44 èl en éned én ér ag en amzér. ●(1937) DIHU 314/311. Ne dalv ket demb rein « pour glas » da Belemiz [= kañnerion er Pelem] : anaùet int é Breih abéh – ér bed abéh kentoh, peguir é ma oeit boéh lod anehè ar neij én ér ag en amzér get en T.S.F.
(3) An aer ag an amzer : l'air.
●(1849) LLB 945-946. Lakeit étré pep plant, un troeted ha hanter, / Eid mé keméreint guèl en er ag en amzer.
(4) (zoologie) Labous-an-aer : alouette.
●(1903) CDFi août-septembre (d’après KBSA 66). Hag hi da gana ken drant ha labous-an-aer.
C.
(1) Air, apparence.
●(1834) SIM 27. un ær a laouennidiguez hac a gontantamant. ●(1878) EKG II 3. eun ear nec'het. ●60. gand eun ear griz. ●88. eun tammik ofiser bian, divarf, displed, an ear a driouac'h pe naontek vloaz. ●101. atao eun ear nec'het d'ezhan. ●158. n'en deuz ket an ear da gaout ouc'hpenn unnek vloaz. ●115. Ar re-all o doa an ear glac'haret. ●(1880) SAB 266-267. un ear vrao a grouadur, un earedigez da lacaat sonjal en Elez ! ●(18--) AID 61. gant o haer chagrinus, tr. «avec votre air chagrin.»
(2) Kemer un aer valc'h : prendre un air (?) ahuri, hébété (?).
●(1868) FHB 193/295b. mesvierien (…) Ho memor n'he c'hollont ket tre, mes berraat a ra. Kemeret a reont un ear valc'h ; chom a reont da zonjal pe da sora.
D. (en plt de chants) Air.
●(1727) HB 623. Var an ear gallec.
II. Kemer ur bannac'h aer : prendre un bol d’air.
●(1970) BHAF 141 (T) E. ar Barzhig. War-dro peder eur, e fell din kemer eur bannah aer ha setu ma kavan er gegin, a-dreg ar zal ostaleri, ma merh.
- aer .2aer .2
[vbr air g. stragem, vgall hair gl. cladis, aer, virl ár g. strages, gaul Ver-agri (Npeuple) < *agr- de *ag- « pousser, poursuivre » (GPCY 37b, LEIA A-82, DGVB 58a, Falileyev 80)]
F. -où Bataille, combat ; carnage, massacre.
●(c.850) MSvbr X. Orléans ms 221, f° 187, gl. 283 (DGVB 58a). air gl. stragem, tr. « massacre, combat » ●f° 188, gl. 288 (DGVB 58a). air gl. stragulent retibus. ●(c.850-900) MSvbr XI. Luxembourg ms 89, f° 4b, l. 9 (DGVB 58a). airou gl. strages, tr. « massacres, carnages ».
- aer .3aer .3
voir naer
- aeradenn
- aeradennet
- aeradenniñ
- aeradur
- aerañ / aeriañ
- aeraplaerapl
[aer .1 + -apl ; ici aer a surtout le sens d’espace]
adj. Confortable.
●(1934) BRUS 108. Confortable, tr. «érapl (maison).»
- aerborzh
- aerbouezer
- aeredigezhaeredigezh
voir aeridigezh
- aerel
- aerenaeren
s. Menue monnaie (d’airain).
●(1857) AVImaheu 34. Ne bieuéet nag eur, nag argant, nag æren en hou yalh.
- aeret
- aergelc'haergelc'h
[aer .1 + kelc’h ; formation identique au gall awyrgylch attesté depuis la fin du XVIIIe siècle, formation mod identique en corn ayrgelgh (GPCY 244c, NCED 9a)]
M. Atmosphère.
●(1914) DFBP 23a. atmosphère, tr. «Aërgelc’h.» ●(1931) VALL 43a. Atmosphère, tr. «aergelc’h m.» ●(1970) BRUD 35-36/145. O veza n’eus skeudenn ebed, ober a ra gand an trouzou evid maga an êrgelh. ●(1971) BAHE 68/8. Setu aze un aergelc’h plijus, ar plijadurioù plaen hag an didu a gaven pa’z aen da di ar gemenerez-se gant va moereb.
●(1971) BAHE 68/8. Setu aze un aergelc’h plijus, ar plijadurioù plaen hag an didu a gaven pa’z aen da di ar gemenerez-se gant va moereb.
- aergelc'hekaergelc'hek
[aergelc'h + -ek]
adj. Qui a une atmosphère.
●(1931) VALL 43a. qui possède une atmosphère, tr. «aergelc'hek.»
- aergelc'helaergelc'hel
[aergelc'h + -el ; cf. gall awyrgylchol (GPCY 244c)]
adj. Atmosphérique.
●(1931) VALL 43a. Atmosphérique, tr. «aergelc'hel.»
- aeriat
- aeridigezh / aeredigezhaeridigezh / aeredigezh
[aer .1 + -idigezh / -edigezh]
f.
(1) Air, apparence.
●(1868) KMM 116. Earidigez ar Verc'hez Vari. ●223. Souezi a ree un den, o velet ken brao earedigez, kement a barfetis, tud ken difazi, ken direbech. ●(1872) FHB 408/341a. An aeridigez koant anezhan. ●(1874) FHB 486/126a. Earidigez Beneat. ●(1880) SAB 42. earidigez, eveledigez an dud. ●266-267. un ear vrao a grouadur, un earedigez da lacaat sonjal en Elez !
●(1924) FHAB Kerzu 465. Pebeus aeridigez vat ! ●(1926) FHAB Gouere 260. evel bannou sklerijenn a oa en-dro d'e benn, eun earidigez a vadelez a oa brema war e zremm. ●(1978) BAHE 99-100/63. Ur plac’h yaouank 20 vloaz bennak dezhi, un aeredigezh vat dezhi, abof da welout met dizaon a-grenn pa veze kemennoù da gas eus an eil parrez d’eben pe eus an eil strollad-kuzh d’egile.
(2) Kaout aeridigezh gant ub. : ressembler à qqn, avoir un air de.
●(1914) FHAB Gouere 210. hag e kavas en doa eun tamm earidigez gant skeudenn eur beleg en doa gwelet e Kergastel.
- aerietaeriet
[aer .1 + -iet]
adj.
(1) Qui a l'air de.
●(1868) FHB 175/149b. eun drem a zoare dezhan, mes goal eariet. ●(1868) KMM 268. nac earied brao avoalc'h na doareed evel ma rancfet. ●(1872) ROU 91. C'est un homme de bonnes manières, tr. «earied brao.»
(2) Bezañ aeriet dezhañ : être de mauvaise mine, être sinistre.
●(1962) EGRH I 5. aeriet a., tr. « de mauvaise mine, sinistre. », hemañ a zo aeriet dezhañ, avat.
- aeriusaerius
[aer .1 + -ius]
adj. Aéré.
●(1877) BSA 271. An ear fall a deue euz ar gouliou-se a ioa ken bras, ma rencas an aotrou cure, pa ieas d'he c'hoves, dond er meaz euz ar gador ha selaou he c'hovession en eul leac'h-all eariussoc'h.
●(1957) ADBr lxiv 4/458. (An Ospital-Kammfroud) Êriuz (aeriuz) : adj. – Construit sur êr, aer (air) : hirio eo êriuz an amzer e-skoaz ma oa deh ; kê dindan ar gwez, êriusoh e vo dit en disheol. ●(1962) EGRH I 5. aerius a., tr. « aréré, exposé au vent » un ti aerius, dilhad aerius.
- aerlestraerlestr
[aer .1 + lestr ; cf. gall awyrlong de formation identique (GPCY 244c)]
m. aerlistri
(1) Aérostat.
●(1914) DFBP 9a. aérostat, tr. «Aerlestr.» ●(1931) VALL 56a. Ballon aérostat, tr. «aerlestr m. pl. aerlistri.»
(2) Avion.
●(1918) LILH 8 a Vezheven. Tammigeu ag en oèbl e huélan ha gueh-oh-gueh aerlestri e dremen. ●(1936) DIHU 296/30. Kornal e hra en èbr get en aerlestri.
- aerlestrieraerlestrier
[aerlestr + -ier]
m. –ion Aviateur.
●(1936) DIHU 296/30. Tennet é bet er luhskeudenneu get hon aerlestrierion.
- aerlinaerlin
m. Animal chimérique.
●(18--) KTB.ms 14 p 248. Un aerlinn (1) a zo aze bars ar c'hoad. (1) Ann aerlinn a zo ur serpant braz, gant ur c'horn war he benn.
- aernijer
- aernijerez
- aerouantaerouant
m. erevent, aerouanted
(1) Ennemi.
●(1450) Dag 132. Azrouaentet digoezien, tr. « D’ennemis et d’étrangers » ●(1499) Ca 15b. Azrouant. ga enemy qui couuoitte de greuer aultruy. sanz cause. ●(c.1500) Cb 17a. [assaut] gal. faire assault. b. ober vost a enep e azrouant. ●20a. [azrouant] g. cest celuy ou celle qui tue son ennemy. b. nep a laz e azrouant. ●(1530) Pm 226c (Pemzec Leuenez). He nefezo nep azrouant, tr. «Et tu n'auras aucun ennemi.» ●238b (Mab Den). Try azroant dre vn bandenn, tr. «Trois ennemis en une bande.» ●(1575) M 1224. an try azrouant, tr. «les trois ennemis.»
(2) Diable, démon.
●(1530) Pm 9b (Tremenuan). Nep azrouant no sourmonto (lire : tourmanto ; rime en -ant), tr. Herve Bihan « Nul démon ne vous tourmentera ». ●(1576) H 49. An try aduersser mortel a map den. An quic, an bet hac an azrouant, tr. « The three mortal adversaries of mankind : The Flesh, the World, nad the Enemy. »
●(1659) SCger 44a. diable, tr. «azrouant, ezreuent.» ●(1727) HB 241. chasseal an ærevent. ●(1732) GReg 285b. Diable, l'adversaire par excellence, de Dieu, & de l'homme, tr. «Azrouand. p. ezrevend. aëzrouand. p. aëzrevend. (Van[netois] aërevand.).» ●(1792) BD 1799-1800. Mar carges bout parffet hep besan variant / nas pige quet consantet re brest dan aerouant, tr. «Si tu avais voulu être parfait sans être inconstant, / tu n'aurais pas consenti trop rapidement au démon.»
●(1868) KMM 13. a laca an erevent da grena gant spont. ●173. Pa oe var e dremenvan, an erevent a rodas en dro d'e vele. ●(1894) BUZmornik 44. ar Zant a oue treac'h da holl ardou ann aerouant.
(3) Aerouant an ifern : surnom du diable.
●(1732) GReg 14a. azroüand. p. ezrevend. qui ne veut dire à-présent, que diable, notre adversaire par excellence, & qui autrefois s'appelloit, azroüand an ivern, l'adversaire qui est en enfer.
►absol.
●(1915) HBPR 67. Servicherien d'an aerouant.
- aerouantelezhaerouantelezh
f. Hostilité.
●(c.1500) Cb 20a. [azrouant] g. male vueillance / ennemistie g. azrouantelez. ●g. ennemiablete. b. azrouantelez. ●g. ennemiablement. b. dre azrouantelez.
- aerouantusaerouantus
adj. Hostile.
●(c.1500) Cb 20a. [azrouant] g. ennemyable / ou ennemy. b. azrouantus. ●g. ennemiablez. b. azrouantus.
- aervaaerva
[vbr airma, airmaou (plur.), mgall aerfa, mirl ármag < aer .2 + -ma .6 (DGVB 58a, 249a, GPCY 38a)]
M. –où Champ de bataille.
●(c.850-900) MSvbr XI Luxembourg ms 89, f° 4b, l. 9 (DGVB 58a). en airma (ms arima) gl. in agone, tr. « dans le champ de bataille » ●f° 4a, l. 9 (DGVB 58a). airmaou gl. machide(s), tr. « champs de bataille ».
●(1921) RNDLmocaer V-VI. deusto ma trouksanté e oè tonket dehon kouehell ken pell ar en èrva, hanni n’en doè rédet get muïoc’h a herr d’er brezel. ●(1942) GWAL 146-147/155. n’edo mui ar stourm war an aerva nemetken.
- aervaen
- aervagaervag
[aer .1 + bag]
f. –où, aervigi Ballon, aérostat.
●(1931) VALL 56a. Ballon aérostat, tr. «aervag f. pl. ou, –vigi.»
- aerwisk