Recherche 'af...' : 83 mots trouvés
Page 1 : de af (1) à aflijus (50) :- af
- afadenn
- afamiñ
- afaminañ
- afañ / afetafañ / afet
v. tr.
(1) V. tr. d. Embrasser, baiser.
●(1530) Pm 73 (Tremenuan). Hac en affas (variante : effas) ne fallas quet, tr. «Et elle l'embrassa, elle n'(y) manqua pas.» ●89. Ret eu hep abaff oz affif, tr. «Il faut sans doute que je vous embrasse.»
●(1732) GReg 76a. Baiser, donner un baiser, tr. «affet.»
(2) V. tr. i. Embrasser, baiser.
●(1499) Ca 5b. Afet. g. baiser. ●(c.1500) Cb 11a. Affet. pe poquet. ga. baiser. ●(1557) B I 264. Dezy heb abaff me affo, tr. «Je la baiserai sans crainte.» ●(1612) Cnf 30a. Monet dan Ilys da sul, pé da gouel, eguit sellet ouz an graguez, ha merchet, pé eguit affet dezo.
●(1659) SCger 128b. Affet, tr. « baiser.»
- afeafe
interj. Forme abrégée de «a feiz».
●(1929) MKRN 86. Affe, emean, ar wechad-man eo erru Paolik, pedam ne tei ket guech ebet ! tr. «Grand Dieu ! dit Job...» ●93. Affe, eme Paolik, n'eus ket par d'Alen ar C'hleun-bras da zigas buhez d'an dud hanter varo ! tr. «Ma parole, dit Paolig...» ●102. Affe, Chann baour, kaer em eus esat ho lakat da breg mod-kêr, n'oc'h ket evit dont a-benn da laret eun dra evel ema, tr. «Enfin, ma pauvre Jeanne...» ●108. Affe, a lare Glodig, red eo d'in, koust pe goust, mont da welet petra zo c'hoarveit ebarz ar maner, tr. «Enfin, dit Glodig...»
- afe aoulafe aoul
interj. =
●(1889) SKG 16. Afé aoul ! lar paotr Torc'h, chilaou 'ta... orglejou, tr. «Oh ! tonnerre ! dit le gas de Tourc'h, écoute donc... des orgues.»
- afeajiñafeajiñ
v. tr. d. Afféager.
●(c.1718) CHal.ms i. acenser, tr. «afeagein, assansein.» ●affeager, tr. «affeageïn.»
- afedennafedenn
f. –où Baisure.
●(1732) GReg 76a. Baiseure, ou, bizeau, la marque qui est à côté du pain, lorqu'il a été pressé au four, tr. «affeden. ambouc'heñ. (le premier mot vient de, affet, baiser ; et le deuxième vient de boulc'h, entamure.).»
●(1876) TDE.BF 6a. afedenn, s. f., tr. «Baisure du pain.»
●(1917) KZVr 250 - 16/12/17. Afeden, tr. «partie d'un pain qui a touché un autre pain dans le four (E lec'hiou a zo e vez lavaret afleden, Loeiz ar Floc'h.» ●(1922) EMAR 37. Ken mat'oa c'houez ar guchenn, / Hec'h afedenn ken melen. ●(1931) VALL 55a. Baisure (du pain), tr. «afedenn f.»
- afedet
- afediñafediñ
v. intr. (en plt de pains au four) Coller les uns aux autres.
●(1857) CBF 72. Arabat eo lakaat harp ann eil torz oc'h eben, anez ec'h afedchent, tr. «Il ne faut pas mettre les pains à se toucher, sans cela elles auront des baisures.» (...) Ar bara pa vez afedet en em voulc'h, tr. «Les pains qui ont des baisures s'entament.»
- afehafeh
v. tr. d. Battre, moissonner.
●(1904) DBFV 3b. afeh, v. a., tr. «(dial. de B[atz]) battre (des mulons).»
- afeilhañafeilhañ
voir adfeilhañ
- afeksionafeksion
[mbr affection, affectio, brpm affection, affectionou (plur.) < fr affection < lat et lat chrét affectio « modification, disposition de l’âme résultant d’une influence subie » (GMB 20, FLMB 70, TLFi s. 2. affection) ; la forme affectio (Cath) est sans doute directement dérivée du latin]
F. –où Affection.
●(1499) Ca 5b. affection g. idem. ●(1621) Mc 63. vn affection bras. ●(1576) Cath f° 3 v° 9-10. hac a reuoqué da affectio diouz an doneou (lire : doueou). ●(1625) Bel 194. An Auaricc eo vn affection disordrenet da quehela an pinuiziguezou.
●(c.1680) NG 400. Ha hou affection. ●(1710) IN I 408. hor c’halon eo ar vezen, an affectionou hac ar santimanchou eo ar blenchou anezi.
- afeksionetafeksionet
[mbr affectionet < afeksion + -et .1]
adj. Affectionné.
●(1621) Mc 75. à volontez affectionet. ●79. Vn moyen deuot hac affectionet.
- afenn / alfennafenn / alfenn
f. Odeur, émanation mauvaise, forte et écœurante.
●(1938) WDAP 1/22. (Pleiben) Afenn, ano gwregel, C'houez fall ha kreñv hag a laka da heugi. Skouer : Darbet eo bet d'in koueza pa'z eo deuet an afenn-se betek ennoun. ●(1940) SAV 17/18. mouget gant an afenn. ●(1940) FHAB Ebrel 112. an afenn flerius a zeue eus eul lennad tan grizias. ●(1955) STBJ 120. an afenn eus tan ar fornigell. ●(1962) GERV 132. Eun alfenn a bec'hed hag a oriad en em sile didrouz, re bar d'eur c'hontamm soutil ha kuz e eneou dinoaz ha glan betek neuze. ●(1964) LLMM 102/25. suilhet ma fas gant an tan hag an afenn flaerius o tont dioutañ.
- aferafer
[mbr afferou (plur.), brpm æffer, affer < vfr afaire « ce que l’on a à faire » (DEBM 280, GMB 20, FLMB 70, TLFi s. affaire)] cf. efer et dérivés
f. –ioù, –où
I.
(1) Affaire.
●(1633) Nom 2a-b. Tabulæ publicæ : le liure de la ville : leufr ker, an leufr euit micher afferou ker. ●129a. Fabrica materaria, lignaria : l'ouuroir du marinier : an plaçc ma vez an merdeat ô ober ez afferou.
●(1732) GReg 15a. Une affaire scabreuse, tr. «Un æffer amgestr.» ●200a. Un affaire de consequence, tr. «Un æffer pouësus.» ●261a. Une affaire delicate, tr. «un æffer amgestr.»
●(1834) SIM 14. afferaou ar gouarnamant. ●75. un affer vad evidomp. ●(1896) GMB 658. à St-Mayeux (...) chomed e 'n afer-ze a-skléñj kaer, tr. «cette affaire est restée en suspens.» ●(1883) CDFi 165-10 mars p 2. affer ar skol a jomaz a zistribill.
(2) Dissension, querelle.
●(1869) FHB 251/330a. Eno, pa zave afer etre eur re bennag, e teuent avechou d'am c'haout evit va lacat da varner etrezho.
(3) Affaire, entreprise.
●(1659) SCger 51b. entreprise, tr. «affer.» ●(1732) GReg 193b. Conduire une affaire, tr. «Cundui un æffær.»
(4) Affaire, commerce.
●(1834) SIM 41. Louis qêz, e pez stat e mâ an afferaou ? ●60. Herves a velàn, ne c'heus qet grêt afferaou fall.
(5) Besoin.
●(1659) SCger 4b. i'ay affaire d'vn liure, tr. «ezom emeus, affer ameus eus vr levvr.»
●(1834) SIM 41. n'hon eus neb affer eus ar justiç.
(6) (droit) Affaire.
●(c.1680) NG 255-256. Dirac ur jugë, a guelou scler / Penaus e vo ol hun affairë.
II. [en locution]
(1) Pakañ afer fall : avoir des ennuis.
●(1915) HBPR 108. Ma zit eneb ho bolontez e pakfot afer fall.
(2) Kaout afer a : avoir besoin de, vouloir de (qqc.).
●(1909) BROU 201. (Eusa) N'em eus affer a netra ; – n'em eus ket afer, syncopé en… k'affer. Aux environs de Quimperlé on emploie la même expression, même au sens affirmatif. A Ouessant je ne l'ai jamais entendue qu'avec une négation ou une interrogation. ●(1909) KTLR 141. Pa lavaran eo drouk, dileaz, den n'hen deuz affer anezhi. ●(1984) EBSY 136. (Sant-Ivi) 'm eus ket afer, tr. «Je n'ai pas besoin.»
(3) Ober an afer : rendre enceinte.
●(18--) SBI II 138. Ha piou 'n eus grêt ann affer hac a neuz ho tapet, tr. «Et quel est celui qui a fait la chose et vous a pincée ?» (...) 'N hini 'n eus grêt ann affer, aôtro, 'c'h ê ho mevel, tr. «Celui qui a fait la chose, monsieur, c'est votre domestique.»
(4) Klask afer ouzh ub. : chercher chicane à qqn.
●(1872) DJL 17. divergon-avoalc'h evit klask affer deuz Ian.
●(1913) PRPR 22. Kernevaded o doa esaet klask afer outan. ●(1957) BLBR 98/19. «Klask abeg outañ», pe klask afer outañ, klask sinkan outañ ; klask tro da gaoud rendaël gantañ.
- aferiñaferiñ
v. intr. Faire un procès, mener une affaire.
●(1962) EGRH I 5. aferiñ v., tr. « faire un procès, mener une affaire. »
- afermañ
- afermet
- aferusaferus
voir eferus
- afesondedafesonded
f. Fait d'être bien conformé.
●(1710) IN I 327. beza ez eus bugale all pere a so vicius ha cousgoude ne dint quet hanter-velet gant o zad hac o mam, abalamour ma o deveus un afæçondet hac ur c'hraç bennâc a gorf.
- afesonerafesoner
m. –ion Décorateur.
●(1732) GReg 251b. Decorateur, homme de desseins pour les spectacles, théâtres, &c., tr. «Affæçzôner. p. affæçzônéryen.»
- afesoniezhafesoniezh
f. Décoration.
●(1732) GReg 251b. Decoration, ornement, embellissement, tr. «Affæçzounyaich.»
- afesoniñafesoniñ
v. tr. d.
(1) Décorer, ouvrer.
●(1659) SCger 3b. Adiancer, tr. «affeçounni.» ●48b. embellir, tr. «affeçonni.» ●86b. orner, tr. «affeçonni.» ●(1732) GReg 251b. Decorer, orner, tr. «Affæçzouni. pr. affæçzounet.»
●(1904) DBFV 3b. afésoñnein, v. a., tr. «ajuster, enjoliver, orner.»
(2) Agencer, disposer agréablement.
●(1732) GReg 19a. Agencer, disposer les choses d'une maniere qui les rende agréables, tr. «afféçzouni. pr. afféçzounet.»
- afeterezhafeterezh
[mbr afferetez probablement pr affeterez, brpm affeterez < mfr affelteries initialement « recherche d’élégance dans les paroles et actions » avec suffixe breton (-erezh) (FLMB 70, TLFi s. affèterie)]
m. Affectation, afféterie.
●(1647) Am.ms 711. Mar bez divulquet ma afferetez (lire (?) : *affeterez), tr. Herve Bihan « Si est divulguée mon affectation ».
●(1710) IN I 182. an artifiç, an affeterez, hac ar feintis a so control d'an douçder ha d'ar simplicite. ●285. liquit evez mad ouz an affeterez.
- afetet
- afetiñafetiñ
v. tr. d. Choyer, dorloter.
●(1919) DBFVsup 1a. afetein (Arv[or] (e bref), v. a., tr. «choyer, dorloter.»
- afeurmiñafeurmiñ
v. tr. d. Louer.
●(1834) SIM 75. evel ma zoun placet mad amàn, e affermàn va frenestrou ur pris mad.
- afezafez
adj. Auguste.
●(1557) B I 441. Ouz it un pas ne diasez / Prezec oar ho stat nos na dez / na oar ho buhez so affez bras, tr. «Cela ne te convient pas du tout de parler de leur fait, ni jour ni nuit, ni de leur vie si auguste.»
- afiafi
interj.
(1) =
●(1974) YABA 09.03. «Afi, ia ! Moïand e zo ober marhad ! ●06.07. «Afi ! me mab ! ●(1976) YABA 07.02. Afi ! e hras Oann Pier Er Horr, n'hellan ket mé lared nitra.
(2) Loc. interj. Afi dam ! =
●(1974) YABA 28.09. «Ur lé e glasket ? émé-ean. Afidam, dav e vo d'oh lakat er priz, rak mé e zo mé er Lé. ●30.11. «Afi dam ! e laras Albaod dehon ! ●(1975) 21.03. «Afi dam ! émé er ganiterv, nen don ket aveid doned de benn ag er lon vil-man.
- afiet .1
- afiet .2afiet .2
adj. Ponctuel, exact.
●(1924) NFLO. exact (régulier). un homme exact à l'heure, tr. «eun den afiet.»
- afiiñ
- afin .1
- afin .2afin .2
s. Un afin a : une infinité de.
●(1744) L'Arm 200a. Une infinité de peuples, tr. «Unn anfin à dud ou à boble.» ●(c.1785) VO 56. Er gùé e oai neoah arranquét én ur fæçon ma hoai un afin a aléieu tihoèl hèt-ha-hèt d’en davalèn. ●88. un afin a daulenneu. ●(1790) MG 33. eit hou laquad de gommettein un afin a béhedeu. ●40. hac èl-ce e rér un afin a sacrilegeu. ●53. Yvèt raï, quer clous èl daibrein raï, e zou caus, d'un afin a béhedeu. ●147. hui ou goarantou doh un afin a fauteu. ●(17--) TE 194. hèmb contein un afin a garhuèt, a heyézèt, ar yér hac a gibér-raral.
●(1856) VNA 141. ils ont habillé à la bretonne une infinité de mots français, tr. «ind ou dès gusquet é kis breton un afin a irieu gâllec.» ●(1872) ROU 48. Un anfin a dud, tr. «Une infinité de personnes.»
●(1907) BSPD I 318. dirak un anfin a dud tolpet. ●(1907) BSPD II 114. é hounid de Zoué un anfin a inéañneu. ●166. ma hounidas de Zoué un anfin a dud. ●281. tennet en des un anfin a dud a vouillen er péhed. ●(1908) AVES 13. un anfin a dud e ias ar é lerh. ●(1913) AVIE 17. un anfin a Eled aral. ●203. Èl ma hé getou un anfin bras a dud. ●242. get é zisipled hag un anfin bras a dud. ●244. un anfin bras a Juifed. ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Anfin ; eun anfin a dud, tr. «une infinité de personnes. Roudaut.»
- afinerafiner
m. Affineur.
●(1633) Nom 128a. Auricina : boutique & ouuroir d'orfeure, ou affineur : bouticl vn offebrer, pe affiner.
- afinet
- afinite
- afirmatif
- afitellaj
- afitelliñ
- aflegennaflegenn
f. Chair du bras pendante.
●(1919) DBFVsup 1b. aflegen (Arv[or]), f., tr. «chair pendante, partie molle du bras. Cf. fr. enflé ?»
- aflet .1
- aflet .2aflet .2
adj. Badin, léger, volage.
●(1752) PEll 6. Afflet, Badin, léger, volage. Je n'ai entendu ce mot qu'en Bas-Leon.
- aflijamant
- aflijañ / aflijiñ
- aflijetaflijet
adj.
(1) Infirme.
●(1790) MG 386. me ya de visitein en dud clan hac er-ré affligét.
●(1839) BSI 151. ar paour-qeaz affliget. ●(1846) BAZ 21. tud pere o devoa eur c'hrouadur afflijet. ●(1857) LVH 12. e quevér er ré affliget.
●(1974) THBI 182. Ar re goz hag ar re oflijet (infirmes). (...) ar yaouanka, klas 16, zistro oflijet, eur vrec'h trohet.
(2) Aflijet gant : affligé de.
●(1792) BD 5414. peguen hir e queffeste an amser pa veste afliget / eur pennat voar da voele gant neubet a glenv[et], tr. «Combien tu trouves le temps long quand tu es affligé, / pendant un certain temps, sur ton lit avec une légère maladie !»
●(1846) BAZ 83. afflijet gant eur c'hlenvet languissant.
- aflijiñaflijiñ
voir aflijañ
- aflijus