Devri

Recherche 'ahe...' : 23 mots trouvés

Page 1 : de ahe (1) à ahezat-aezat-aezan (23) :
  • ahe
    ahe

    interj. =

    ●(1935) NOME 17. Ahe ! Kuit ac'han ! Buan d'an traoñ !

  • ahedet
    ahedet

    adj.

    (1) Allongé, étendu.

    ●(1841) IDH 75. el lezel ahédet hag hantér-varhue ar en doar.

    ●(1935) DIHU 284/220. ahetet ou feder gar getè. ●(1935) DIHU 285/236. er jao ahetet ar er rampèu.

    (2) sens fig. =

    ●(1936) DIHU 295/3. Tregont bléad sord-sé e uélamb ahetet ar hol lerh.

  • ahediñ
    ahediñ

    v.

    (1) V. tr. d. Prolonger, allonger.

    ●(1744) L'Arm 11a. Allonger, tr. «Ahedein.» ●310a. Prolonger, tr. «Ahedein.»

    ●(1904) DBFV 4a. ahedein, v. a., tr. «allonger, prolonger.»

    (2) V. intr. S'allonger.

    ●(1941) DIHU 363/320. setu en dén é ahetein ar é gov ar er pont.

  • ahel
    ahel

    m. –ioù, –où

    I.

    (1) Axe.

    ●(1499) Ca 6a. Ahel. g. laissel du ciel sur quoy le monde torne.

    ●(1792) HS 103. enn ahil brass à stèrn unn teissér.

    ●(18--) SAQ I 113. an douar a ioa diazezet var he ael.

    ●(1913) KZVr 26 - 31/08/13. ahel an douar, tr. «pôle terrestre.»

    (2) Axe de lame de couteau.

    ●(1879) ERNsup 145. ac'hel, m. (essieu) d'un couteau, clou qui attache la lame au manche ; Trév[érec]. èl, Pleudaniel et Langoat.

    ●(1913) KZVr 26 - 31/08/13. Ahel, tr. «axe de la lame d'un couteau.»

    (3) Essieu.

    ●(1659) SCger 53a. essieu, tr. «aël.»

    (4) Pivot.

    ●(1931) VALL 563a. Pivot, tr. «ahel m. pl. iou.»

    II. [en locution]

    (1) War aheloù = (?) automatique (?).

    ●(1909) KTLR 137. En eun taol, evel pa vije bet var aelou, William a zavas.

    (2) Bezañ sonn, start, dres war e aheloù = bezañ en e stad.

    ●(18--) SAQ II 257. Netra kaeroc'h var an douar, eget eun den kaer. Sounn ver (lire : var) he aelou, huel he benn, mont a ra e leac'h ma kar.

    ●(1909) FHAB Genver 30. Ha brema adarre a drugarez Clemenceau, ema ar Republik dres var he aelou. ●(1926) FHAB Here 375. Evit lakât adarre ar familhou breizad da veza start war o aelou, evel gwechall, eo red e vefent reizet evel gwechall, gant lezennou a furnez hag a justiz.

    (3) Bezañ aes war he aheloù : être à l'aise, bien où on est, etc.

    ●(1922) IATA 30. Ha neuze ma nout ket eaz avalc'h var da aelou, ouspenn aman e vezo bara hag amann da zibri evit Goulc'han...

  • ahel-bed
    ahel-bed

    m. (géographie) Axe terrestre.

    ●(1931) VALL 52b. l'axe terrestre, tr. «an ahel-bed.»

  • ahel-karr
    ahel-karr

    m. ahelioù-karr, aheloù-karr

    (1) Essieu.

    ●(1633) Nom 179b. Axis : essieu : vn haël car.

    ●(1732) GReg 25b. Aissieur de Charrette, tr. «Ahél Carr. p. ahelou Carr.» ●368b. Essieu, tr. «, aël-carr.» ●672a. On frotte les essieux &c avec du vieux oing, tr. «Gad lard coz ez lardér an aëlyou qarr &c.»

    (2) (sport) Sevel an ahel-karr : lever de l'essieu.

    ●(1942) FHAB Du/Kerzu 223a. Sevel an ahel-karr, perchenna, dibrada ar c'hravaz. ●(1955) STBJ 23. War-lerc'h an oferenn-bred hag ar gousperou, e chome da zellout ouz gwella pôtred an tolead da blomma al lañsenn, da jacha ouz ar fun, da boka ar mên-pouez ha da zevel an ahel-karr.

    ►absol.

    ●(1499) Ca 6a. Ahel. g. aissel de charrete.

    ●(1732) GReg 368b. Essieu, tr. «Ahel. p. ahelyou, ahelou.» ●(1744) L'Arm 10b. Aissieu, tr. «Ahèle.. lieu. m.»

    ●(1849) LLB 1026. En ahel hoarn. ●1303-1304. en ahel e griou, / Édan ou beh ponner er rodeu e darhou. ●(1857) CBF 95. Ael ho karr a zo torret, tr. «L'essieu de votre charrette est cassé.»

    ●(1903) MBJJ 2. trei a ræ ar rojo gant an ahel 'vel eur ganel gant ar werzid.

  • ahelañ / aheliñ
    ahelañ / aheliñ

    v. tr.

    I. V. tr. d.

    (1) Mettre un axe à.

    ●(1879) ERNsup 145. ac'heliñ, emmancher ; Trév[érec] ; elañ, èliñ Pleudaniel et Langoat.

    ●(1904) KZVr 348 - 10/07/04. Aelan, lakaat eun ael. Da skouer : Poent eo aelan ar gontel-man. ●(1913) KZVr 26 - 31/08/13. Ahel, tr. «axe de la lame d'un couteau ; ahelan, tr. «mettre cette pièce.» ●(1919) DBFVsup 1b. ahéliein, ahélein, v. a., tr. «mettre un essieu à, une rivure à (la charnière d'un couteau).»

    (2) Lakaat da ahelañ : adapter.

    ●(1872) ROU 72b. Adapter, tr. «Lacaat da aela…»

    II. V. tr. i. Ahelañ gant ub. : s'entendre avec qqn.

    ●(1872) ROU 72a. Je ne puis m'accommoder à son humeur, tr. «N'oun ket evit (en em) aela ganta.» ●89a. Incompatible, tr. «N'int ket evit aola an eil gant egile.» ●(1890) MOA 103b. S'accorder, tr. «aela (v. n.).»

    ●(1957) BLBR 101/14. «N'on ket evid ahela gand va breur kaer» (N'on ket evid en em gleved mad awalh gantañ).

    III. V. pron. récip. En em ahelañ : s'accorder.

    ●(1890) MOA 103b. S'accorder, tr. «en em aela.»

    ●(1931) VALL 6a. S'accommoder à, tr. «en em ahela (gant).»

  • ahelet
    ahelet

    adj.

    (1) (en plt de qqn) Remis d'aplomb.

    ●(1900) FHAB Genver 16. ha cetu chui aeled adarre evid eur pennadig.

    (2) Ahelet aes : souple, agile (dans ses mouvements).

    ●(1949) KROB 13/12. Un den start war e ellou hag aelet ken aes ma ne vez ket gwelet kals.

  • aheliñ
    aheliñ

    voir ahelañ

  • aheurtadenn
    aheurtadenn

    f. –où Acte d'obstination.

    ●(1931) VALL 506a. un acte d'obstination, tr. «aheurtadenn f.»

  • aheurtadur
    aheurtadur

    m. Obstination.

    ●(1931) VALL 506a. Obstination, manière d'agir obstinée, tr. «aheurtadur m.»

  • aheurtadurezh
    aheurtadurezh

    f. Obstination.

    ●(1931) VALL 506a. Obstination, manière d'agir obstinée, tr. «aheurtadurez f.»

  • aheurtaj
    aheurtaj

    m. Entêtement.

    ●(1767) ISpour 274. nameit disprisance, ahurtage ha disaboeissance ! ●(1792) HS 71. mar dalhant enn ou ahurtage.

    ●(1904) DBFV 4a. aheurtaj, ahurtaj, f. pl. eu, tr. «entêtement, acharnement, mutinerie.»

  • aheurtamant
    aheurtamant

    m. Entêtement.

    ●(1659) SCger 86a. opiniastrise, tr. «aheurtamant.» ●(1732) GReg 21a. Aheurtement, opiniâtreté, tr. «aheurtamand.» ●(1790) MG 370. èl-ce hi e dolp sacrillege ar sacrilege, hac e avance a bazeeu fonnabl trema en ahurtemant.

    ●(1838) OVD 50. dré m'ahurtemant ér péhèd. ●(1854) PSA I 303. én ur huélet péh aheurtemant en devoé er Juiffèd.

    ●(1904) DBFV 4a. aheurtemant, ahurtemant, f. pl. eu, tr. «entêtement, acharnement, mutinerie.» ●(1921) BUFA 148. Bout e oé ur Brér aral hag e cheleué mar-a-huéh doh é ahurtemant. ●160. aheurtemant er béherion.

  • aheurtañ
    aheurtañ

    voir aheurtiñ

  • aheurtañs
    aheurtañs

    f. Entêtement.

    ●(1732) GReg 21a. Aheurtement, opiniâtreté, tr. «Aheurtançz.» ●(1744) L'Arm 9b. Aheurtement, tr. «Ahurtance. m.»

    ●(1834) APD 55. N'ho pezit qet eta an aheurtanç hac an orgouill da nonpas falvezout ober un demarch a reconciliation. ●(1838) OVD 127. en ahurtance, en imur hag er barès.

    ●(1904) DBFV 4a. aheurtans, ahurtans, f. pl. eu, tr. «entêtement, acharnement, mutinerie.»

  • aheurtat
    aheurtat

    voir aheurtiñ

  • aheurterezh
    aheurterezh

    m. Entêtement.

    ●(1904) DBFV 4a. aheurtereh, ahurtereh, f. pl. eu, tr. «entêtement, acharnement, mutinerie.» ●(1931) VALL 506a. Obstination, manière d'agir obstinée, tr. «aheurterez m.» ●(1934) BRUS 208. L'entêtement, tr. «en aheurtereh.»

  • aheurtet
    aheurtet

    adj.

    I. (en plt de qqn)

    (1) Entêté.

    ●(1732) GReg 21a. Aheurté, tr. «Aheurtet.» ●(1744) L'Arm 9b. Aheurté, tr. «Ahurtétt.» ●(1790) MG 304. Ur hroaidur e vou gueuyyad, dissèntt, ahurtét. ●(1792) BD 2413. quen aueurtet och er bet man, tr. «Vous êtes si obstinés en ce monde.»

    ●(c.1825/30) AJC 4960. antren a ris aveurted. ●(1852) MML 143. distro ar bec'herien memeus ar muian aveurtet.

    ●(1904) DBFV 4a. aheurtet, ahurtet, tr. «obstiné, entêté, opiniâtre, endurci.» ●(1910) ISBR 323. er chouañned aheurtetan.

    (2) Bezañ aheurtet en udb. : être entêté dans (une attitude, etc.).

    ●(1659) SC 88. beza aheurtet en e bec'het. ●(1792) HS 282. hac enn aral, ahurtet enn é béhèt.

    ●(1907) VBFV.fb 53a. impénitent, tr. «aheurtet ér pehed.» ●(1907) KANngalon Gwengolo 485. zo ken aheurtet er c'hoant o deuz da gaout evel e Franz skoliou dizoue.

    ►[empl. comme subst.] Personne entêtée.

    ●(1824) BAM 264. ur revoltet hac un aheurtet. ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 31. Un ahurtet-ous.

    (3) Bezañ aheurtet d'e soñj, en e soñj : obstiné.

    ●(1854) PSA I 314. én ur huélèt en dud-men quen aheurtet d'où chonge.

    ●(1931) GUBI 13. er chignan-men a jalouzi karget, / Hag opén kement-se, én é chonj aheurtet.

    II. (en plt de qqc.) Obstiné.

    ●(1838) OVD 171. ur greden ahurtet.

  • aheurtiñ / aheurtañ / aheurtat
    aheurtiñ / aheurtañ / aheurtat

    v.

    I. V. intr.

    (1) S'entêter.

    ●(1744) L'Arm 249b. Se mutiner, tr. «Ahurtein.»

    ●(1904) DBFV 4a. aheurtein, ahurtein, v. n., tr. «s'opiniâtrer, s'obstiner.» ●(1910) ISBR 291. En dispeaherion é aheurtat.

    (2) Aheurtiñ en udb. : s'entêter dans qqc.

    ●(1901) LZBg 59 blezad-4e lodenn 230. sel mui é ahurtent én ou chism. ●(1939) RIBA 78. Bamdé éh aheurtè énnon [én é varhad].

    (3) Aheurtiñ ouzh ub. =

    ●(1767) ISpour 80. ean e ahurte doh é tutt.

    (4) Aheurtiñ da (+ v.) : s'entêter, s'obstiner à.

    ●(1872) ROU 93a-b. Pourquoi vous opiniâtrer à travailler, vous qui êtes malade ? tr. «Perac aheurti (aeurti) da labourat, ha c'hui clanv ?»

    ●(1910) ISBR 257. Ahertein e hré Loeiz XV de flastrein lézenneu Breih, mes aheurtein e hré eùé penneu Breih d'ou dihuen.

    II. V. pron. réfl. En em aheurtiñ da : s'entêter à.

    ●(1659) SCger 85a. s'obstiner, tr. «en em aheurti.» ●(1710) IN I 150. en em aheurti da exerci ar vertuz-se. ●(c.1718) CHal.ms i. S'acharner, tr. «him aheurtein, arragein, him gonnarein doh.» ●(1732) GReg 21a. S'aheurter, se préoccuper fortement d'une opinion, tr. «em aheurta. pr. ém aheurtet. Van[netois] Him aheurtein.» ●(1744) L'Arm 9b. S'aheurter, tr. «Um Ahurtein.»

    ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 35. mar hum ahurtès de chom hemb larèt guir. ●(1857) LVH 60. É caz mar dehai de hennen nezé refus ag er gobér ha mar hum aheurtehé d'hum genig. ●(1891) CLM 11. péhani n'hum ahurt quet de houni er péh en dès collet.

    ●(1904) DBFV 4a. hum aheurtein, hum ahurtein, v. réfl., tr. «s'opiniâtrer, s'obstiner.»

  • aheurtiz
    aheurtiz

    f. Entêtement.

    ●(c.1718) CHal.ms i. acharnement, tr. «aheurtis.» ●50. ahurtement, tr. «ahurtis.»

    ●(1904) DBFV 4a. aheurtis, ahurtis, f. pl., tr. «entêtement, acharnement, mutinerie.»

  • ahez / aez
    ahez / aez

    s.

    (1) Repos des animaux à midi.

    ●(1659) SCger 104a. les bestes se reposent à midy, tr. «ema ar saut en ehoaz, pe en aë.» ●(1732) GReg 808a. Le repos des bêtes à midi, au temps des mouches, en Eté, tr. «aë» ●Mener les bêtes à cornes à leur repos, tr. «Caçz ar saoud d’an aé.»

    (2) Méridienne.

    ●(1962) EGRH I 5. aez m., tr. « méridienne, sommeil après le repas de midi. »

    (3) (en plt de qqn) Kousk-ahez : sieste.

    ●(1869) FHB 226/134a. pa ree e gouskaë goude mern.

    ●(1947) BIKA 37. am eus graet eun tammig kousk-ae e-touez ar foenn. ●(1949) SIZH 53. en em ober diouzh ar c’housk-ae. ●(1964) ABRO 39. Azalek kreisteiz betek div eur, e raen va c’housk-ae. ●125. ober o c’housk-ae dindan ar gwez. ●(1974) THBI 177. An dud zo o ober kouskaë. war plouz pe war foenn.

  • ahezat / aezat / aezañ
    ahezat / aezat / aezañ

     

    I. V. tr. d. Faire reposer le bétail à l’ombre pendant les grosses chaleurs.

    ●(1876) TDE.BF 5b. Aea, v. a., tr. «Faire reposer les bestiaux en un lieu ombragé, pendant les heures de grande chaleur en été, dans un lieu ombragé.»

    II. V. intr. Faire la sieste.

    ●(1939) RIBA 46. Goudé kreisté éh oent oeit d’ahoéiat.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...