Recherche '"amañ"...' : 19 mots trouvés
Page 1 : de aman (1) à amantin-amant (19) :- amañamañ
adv.
I. Adv.
A. spat.
(1) Ici.
●(1331) Bossec f° 261d Henri Bossec ascriuas aman tr. « Henri Bossec écrivit ici » ●(1464) Cms (d’après GMB 23). Ama, ici. ●(14--) N 938. Aman nedeux rann na bannech, tr. «Ici il n’y a ni morceau ni goutte.» ●(1499) Ca 6b. Aman. g. icy. ●21a. Bet aman. g. iucques cy. ●(1530) Pm 56 (Tremenuan). Hac ez duiz aman hep dale tam, tr. «Et je vins ici sans point tarder.» ●(1612) Cnf 27a. pe-rac ez edoch-huy aman. ●(1621) Mc 58. euel maz ædy aman.
●(1659) SCger 128b. Aman, tr. «icy.» ●(c.1680) NG 200. Certain ne lochet quet aman.
●(1849) LLB 62. Amen é kresk er gué ha peloh ur héoteg. ●(1867) MGK 9. Ama, a-hont, el leac'h m'ho peuz c'hoant da vonet ?
●(1912) MMKE 92. Poan gorf ha poan galon aman ve pareet.
(2) D'ici, de ce lieu-ci.
●(1870) MBR 55-56. he bried n'ema ket tost ama.
B. temp. D'ici.
●(1834) SIM 168. Prometti a ràn dêc'h e reot anvi d'hoc'h amezeyen abars ur bloa amâ. ●(1870) MBR 162. abarz diou pe beder heur war-n-ugent ama. ●(1878) EKG II 219. abarz eun anter-heur aman, eman ho lizer e Kastel. ●(1894) BUZmornik 205. a benn nao bloaz ama e varvot.
●(1906) BOBL 20 janvier 70/2c. kaout a renki ac'hanoun abarz bloaz ama. ●(1907) PERS 275. abenn eur miz aman. ●(1927) GERI.Ern 15. abenn tri dé amañ T[régor], tr. «sous trois jours, dans trois jours d'ici.»
II. Loc. adv.
A. spat.
(1) War amañ : vers ici.
●(18--) AID 10. Mes chetu hi ari, a gaf din, voar aman, tr. «Mais la voilà qui arrive, je crois, ici.»
●(1908) PIGO II 122. Ar jendarmed, emean, 'zo arru war aman ! ●(1925) FHAB Du 432. Aze, emezi 'z eus daou zen dizanav o tont war aman, diouz tu ar stêr ! ●(1926) FHAB Mezheven 230. pa vo êt ar Re C'hlas war eno, ni a zigaso hon tud war aman.
(2) Amañ ha du-hont : ici et là.
●(1902) TMJG 348. skeud an torgosso derw 'n ho za aman ha duhont war ar c'hleuïo. ●(1919) LZBt Du 7. c'houezan tan aman ha du-hont.
(3) Amañ-hag-ahont : ici et là.
●(1633) Nom 18a. Oculi emissitij ; yeux regardant en tous endroits : daoulagat pere á sell è pep andret, ha sell hac ama hac aount. ●256a. Morbus palabundus : maladie qui regne par cy, par là : cleufuet á ren hac aman hac aount.
●(1868) FHB 193/294a. guelet a reer ama hag a-hont eun dorgen bennac. ●(1869) HTC 72. pa vioc'h oc'h endramm, lezit ama hag a-hont eur penn bennac da goueza. ●(1871) CST 62. En em ruza a reas, koulskoude, ha krabanata aman hag a-hont (...) eun digor bennak.
●(1931) KANNgwital 337/6. arabat digarteria, mont da redet ama hag ahont.
(4) Amañ diaraok : supra.
●(1880) SAB 302. Ur zell eta var unan bennac eus ar pennadou lenn a zo ama diarauc.
(5) Amañ e-giz-mañ : ici.
●(1982) HYZH 147/22. (Treboull) amañ e-giz-mañ n'eus ket ramaj kement all peogwir eo ur wenodenn ha n'int ket gouest da lak o otoioù en enni. ●(1984) EBSY 131. (Sant-Ivi) n'emaomp ket brav amañ e-giz-mañ, tr. «nous ne sommes pas bien ici.»
(6) Dre amañ : par ici.
●(1857) CBF 19. Ann henchou-treuz a zo fall dre aman, tr. «Les chemins de traverse sont mauvais par ici.» ●(1869) SAG 14. Dre-aman, er vro baour-man a vreiz-izell. ●(1878) EKG II 218. Dre aman ez euz ive. ●(1896) LZBt Meurzh 19. Ar gwellan planten a gredan deufe mad dre-aman eo ar blanten-gom.
(7) Dre amañ ha dre ahont : ici et là.
●(1834) SIM 179. planta a rear dre amâ ha dre aont plant avalou.
(8) Amañ ha du-hont : ici et là.
●(1902) TMJG 348. skeud an torgosso derw 'n ho za aman ha duhont war ar c'hleuïo. ●(1919) LZBt Du 7. c'houezan tan aman ha du-hont.
(9) Setu amañ : voici.
●(1877) EKG I 1. setu aman eun abadenn euz he iaouankiz.
●(1906) KANngalon Du 253. Setu ama eur skuer kaer var gementze ha n'eo ket a bell zo. ●(1910) MBJL 101. Setu aman, berr ha-berr, ar pez a lavaras.
B. temp.
(1) A-barzh-nemeur amañ : avant peu, d'ici peu.
●(1878) EKG II 193. abarz nemeur aman, ne deuio ken ar veleien da gounta d'eomp ho zorc'hennou diskiant.
(2) A-barzh-nebeut amañ : avant peu, d'ici peu.
●(1877) EKG I 244. abarz nebeut aman, me a vezo adarre distro en ho touez.
(3) Betek amañ : jusqu'ici.
●(1878) EKG II 285. Betek aman Anna e deuz bet kalon.
- amañ-ahont
- amañ-hag-ahontamañ-hag-ahont
adv. Ça et là, ici et là.
●(1868) FHB 193/294a. guelet a reer ama hag a-hont eun dorgen bennac. ●(1869) HTC 72. pa vioc'h oc'h endramm, lezit ama hag a-hont eur penn bennac da goueza. ●(1871) CST 62. En em ruza a reas, koulskoude, ha krabanata aman hag a-hont (...) eun digor bennak. ●(1872) ROU 98a. Quelques sillons ça et là, tr. «un ervenn bennac ama ac aount.»
●(1931) KANNgwital 337/6. arabat digarteria, mont da redet ama hag ahont. ●(1942) DRAN 79. harneziou stlapet amañ hag ahont gant ar c’haez tud a dec’h war du peoc’h ar c’hampou prizonidi.
- amañ-lennamañ-lenn
adv. Ici-même.
●(1947) TNOG 5/20. (Tregor ha Goelo) Amanlenn (gant ar pouez-mouezh war ar silabenn diwezhañ), rakverb : amañ ez resis, amañ evit gwir. Diverradur amañ-lec'h-hen.
- amand .1
- amand .2amand .2
s. -où
(1) Amende.
●(1633) Nom 208a. Mulcta, vel multa : amende : amand.
●(c.1718) CHal.ms i. amande pecuniaire, tr. «amand.»
●(1909) FHAB Eost 243. paea rin, pe ne rin an amandou a dapin. ●(1942) SAV 23/64. Eun amand a rankoc’h paea, ouspenn ar pez zo dleet a-hend-all.
(2) Bezañ lakaet en amand : être mis à l’amende.
●(1906) KANngalon Mae 105. katoliked lakeat en amand.
(3) = (?) Nécessité (?).
●(1792) BD 663-664. o transgressin gourchemen doue / esoch coet en amant se, tr. «en transgressant le commandement de Dieu / vous êtes tombés dans cette nécessité.»
- amandez
- amandezennamandezenn
f. –où, amandez (botanique) Amande.
●(1710) IN I 270. evel un amandesen eus e c'hlos hag eus e mean.
- amanenn / amannamanenn / amann
m. –où
I. (alimentation)
(1) Beurre.
●(1499) Ca 6b. Amanenn. g. beurre. ●38b. Clochenn amanenn. g. laiche de beurre.
●(1659) SCger 14b. beure, tr. «aman.» ●128b. Amann, tr. «beure.» ●(1732) GReg 91b. Beurre, tr. «Amann. Van[netois] Amonén. amenén.» ●(1744) L'Arm 30a. Beurre, tr. «Amoneenn.. neu. m.»
●(1834) SIM 72. da leas ha da amann. ●(1849) LLB 1311-1312. amonen / Milein avel en eur. ●(1878) EKG II 283. eur pillerad amann. ●(1897) EST 85. er guélan amenen.
●(1904) DBFV 6b. amonen, amenen, m. pl. eu, tr. «beurre.» ●(1926) FHAB Genver 27. amann blazet mat. ●(1936) BREI 457/2b. o sila lêz, o vêrat amann. ●(1941) ARVR 12/4a. dilaeza, sec'ha, gwaska an amann. ●(1942) DHKN III. Rak bara krazet hor bezè en noz-sé. A pe vezè melénet mat get er ouréz, doh en deu du liés, é lakèt arnehon un trohad amonen pé mél, hag e drezè aben, dré gant toul er bara, aveit donet de dapennein ar en dorn. ●(1943) VKST Gouere-Eost 312. rei tri lur amann d'an dastumer amann. ●(1985) AMRZ 52. Eur 'famill a zeu evel-se, d'en em voaza ouz blaz eun amann ha ne 'fello dezi morse prena digand eun all.
(2) Beurrée.
●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. Amanenn, tr. «beurrée T[régor].»
(3) Laezh-amanenn : babeurre.
●(1907) VBFV.fb 9a. babeurre, tr. «leah-amonen, m.»
II. (botanique) Bleuñv-an-amanenn : boutons d'or.
●(1931) GWAL 136-137/424. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Bleuñv- (pe "fleur" er yez-pobl) -an amann : paobran.
III.
(1) Aze emañ an amanenn : c’est là qu’est le nœud du problème (hic jacet lepus).
●(1949) KROB 13/13 (L) *Ab Sulio. Tremen ouz ar vamm evit kaout ar verc'h ! Aze edo an amann, an dalc'h.
(2) Kalet evel amanenn en heol : très mou.
●(1912) RVUm 238 (Gu). Kalet èl amonen én heaul, tr. P. ar Gov «Dur comme du beurre au soleil.»
(3) Klask tennañ amanenn eus gouzoug ur c'hi, eus a c'henoù ar c'hi : tenter l’impossible.
●(1871) FHB 312/414a. Ne liviriz grik : tenna aman euz a c'hinou ar c'hi a zo diez.
●(1931) VALL 378. Tenter l'impossible, tr. F. Vallée «klask tenna amann eus gouzoug eur c'hi popul.» ●(1942) VALLsup 53. Extrêmement difficile, tr. F. Vallée «ken diaes ha tenna amann eus gouzoug eur c'hi.» ●96. tenter l'impossible, tr. «klask tenna amann eus gouzoug eur c'hi.» ajouter le gallois 'chwech chwi ddim caws o fola ci, vous ne tireriez pas de fromage de l'estomac d'un chien («Y Ddraig goch» Ionawr 1938, p. 4). ●(1951) BLBR 39-40/19 K. Riou. Ken diaes kaout eur respont diganit ha tenna amann eus gouzoug eur c'hi. ●(1962) TDBP Ia 33 (T). Pa heller tenna diouti eun dra bennag, e vez 'vel tenna amann euz gouzoug eur hi (pe : gouzoug ar chas), tr. J. Gros «quand on peut tirer quelque chose d'elle, c'est aussi difficile que de tirer du beurre du gosier d'un chien (ou : des chiens).»
(4) An dienn hag an amann dezho : voir dienn.
- amanennañ / amanennat / amanenniñamanennañ / amanennat / amanenniñ
v.
(1) V. intr. Se former en beurre.
●(1732) GReg 92a. La créme commence à devenir, ou, à se former en beurre, tr. «Amanénna a ra al leaz, ou, an dyen.»
(2) V. tr. d. Beurrer.
●(1732) GReg 92a. Beurrer, étendre du beurre sur du pain &c., tr. «Amannénna bara, crampoës.» ●(1744) L'Arm 30a. Beurrer, tr. «Amoneenna ou nein… nétt. na.»
●(1904) DBFV 6b. amonennat, amonennein, part. –eit, v. a., tr. «beurrer.» ●(1934) BRUS 48. Beurrer, tr. «amonennat.»
- amanennatamanennat
voir amanennañ
- amanenner .1amanenner .1
m. –ion Marchand de beurre.
●(c.1718) CHal.ms i. beurrier, si c'est le uase pod a amonen, si c'est un marchant amonahour. ●(1732) GReg 92a. Beurrier, qui vend du beurre, tr. «Amannénner. p. amannéneryen.»
●(1908) FHAB Du 344-345. Eur mêrour eus an NOrmandi a gasse bemdez e leaz da di eun 3amanenner bras.
- amanenner .2
- amanennerezamanennerez
f. –ed Marchande de beurre.
●(1732) GReg 92a. Beurrier, qui vend du beurre, tr. «fem. amannénneres. p. amannénneresed.»
- amanennetamanennet
adj. Beurré.
●(1633) Nom 57b. Panys butyratus : pain beuré : bara amannennet. ●65a. Lac serosum, agitatum : laict beuré : læz ribot, læz amannennet.
●(1732) GReg 773b. on dit d'eux dans ce proverbe. Pain d'aveine & beurre frais, / C'est la vie des Quintinois, tr. «Bara-qerc'h fresq amannennet, / A blich da Guintinis meurbet.»
●(1910) MAKE 3. eun hanter dousen krampouez amanennet en e chakod.
- amanenniñamanenniñ
voir amanennañ
- amant .1amant .1
voir amand .2
- amant .2amant .2
voir amantiñ
- amantiñ / amantamantiñ / amant
v.
I. V. intr.
(1) S'amender.
●(1580) G 506. amantet dyrac Roe an bet man, tr. «amendez-vous devant le roi de ce monde.»
(2) Amantiñ ouzh : souffrir de.
●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. Amanti deus, tr. «souffrir par suite de ... Even.»
II. V. tr. d. Amender.
●(c.1680) NG 948. Quittait hou pihetdeu, hou buhé amantet.
●(1744) L'Arm 11b. Amander de prix, tr. «Amantein.»
III. V. pron. réfl. En em amantiñ : s'amender.
●(1612) Cnf 5a. ma ne deuzr en em amanty. ●(1580) G 741. Do nem amant nonneus hoant quet, tr. «Nous n'avons pas envie de nous repentir.»
●(1741) RO 871. donnet de nem amenty. ●(1792) BD 698. o songel erbet ont nem amantont quet choas, tr. «en pensant que dans ce monde là-bas ils ne s'amendent pas encore.»