Recherche 'ambr...' : 32 mots trouvés
Page 1 : de ambr (1) à ambrun (32) :- ambr
- ambrankambrank
voir abrant
- ambrasambras
s. –où (habillement) =
●(1901) EPLQ 35. Le pet[it] tréc[orois] añbras, pl. añbracho parties d'habillement attachées au pourpoint.
- ambraus
- ambrazet
- ambre
- ambrederambreder
v. tr. d. Préoccuper, soucier.
●(1843) SEB 249. Né barlantan qet eus an ambaras ac eus ar vigilanç continuel a zo oc'h ho ambréder èn ho bugaleach, tr. (DEBR 6/445) «Je ne parle pas de la peine et de la vigilance continuelles qui les préoccupent pendant leur enfance».
- ambregambreg
m. (domaine maritime) Endroit dans la mer, où le courant, l'agitation, est le plus fort, décharge de courant.
●(1915-1916) RECe xxxvi 107. Le breton ambreg. Ce mot ne se trouve, à ma connaissance, dans aucun dictionnaire. Il est en usage à l'île de Sein et m'a été signalé par mon ami M. Cuillandre, professeur au collège de Morlaix, originaire de l'île Molènes. Il se dit en mer, m'écrit-il, de l'endroit où le courant le plus violent : l'ambreg est produit par un resserrement brusque du courant entre deux extrémités de plateaux, ou par une brusque dépression sous-marine. C'est ce que les marins, en français, appellent la décharge. ●(1942) VALLsup 5a. Agitation de la mer, à l'endroit où le courant est le plus fort, tr. «ambreg (île de Sein).»
- ambregañambregañ
voir embreg
- ambreilhonambreilhon
m. –ed (argot de La Roche-Derrien)
(1) Fils, garçon.
●(1885) ARN 25. Fils, tr. «Ambrellin.» ●(1893) RECe xiv 267. Eun dén en eva daou añbelhin. (...) Hag an añjes 'n a divoared i vado d'i añbelhined. ●268. an añbelhin miniq (...) an añbrelhin a oa deut da c'houes eur rup (...) da c'houl c'houil. (...) Kar më añbrelhin a oa tortet, a zo beo arre. (...) En añbrelhen henañ a oa baz er goneri a deuas d'ar c'houes. ●272. Añbrelhin, añbrelhen, añbelhin, añbreyen, fils, ami ; pluriel añbrelhined, añbreyonnet. Cette prononciation lh, y, n'empêche pas le mot de venir du v. franç. ambrelin.
●(1975) BAHE 87/9. Hennezh, klev, a oa un ambreilhon gourt. ●10. Ho chez, miñsoner, a zo ur sapre ambreilhon. ●11. selaouit 'ta, ambreilhoned, hirie eo gourt mont da spoeñsañ zer d'ar Baludenn. ●13. Abreilhon : paotr, den.
(2) Ambreilhon minik : ami.
●(1893) RECe xiv 269. d'en om divertisañ gañd më añbrelhonet miniq.
(3) Ambreilhon minik : jeune garçon.
●(1885) ARN 25. Les tout jeunes garçons, tr. «ann ambrellined minik.»
- ambren .1ambren .1
m. –où Délire. cf. rambre
●(1732) GReg 261b. Delire, rêverie d'un malade, tr. «(Treg[or] Alter. ambren) Van[netois] Ambren.»
●(1876) TDE.BF 10a. Ambrenn, s. m. V[annetais] T[régor], tr. «Délire de maladie.»
●(1904) DBFV 7a. anbren, s., tr. «délire.»
►sens fig.
●(1928) BREI 59/1c. klemmou hag ambrennou Absasiz (lire : Alsaziz) ha Loreniz.
- ambren .2ambren .2
voir ambreniñ
- ambrenerambrener
m. –ion Rêveur.
●(c.1718) CHal.ms iv. ce n'est plus quun vieus resueur, tr. «n'endé mui meit ur hoh ambrenour ur hoh bramour.» ●visionnaire, tr. «uisionner' ambrenour.»
- ambreniñ / ambrenambreniñ / ambren
v.
I. V. intr.
(1) Délirer.
●(1647) Am.ms 611. Ac eff ho amren me hargarz pen quy, tr. « Et lui de délirer : abomination ! tête de chien »
●(1732) GReg 261b. Avoir du delire, être en delire, tr. «Van[netois] Ambren. pr. ambreët.» ●(1779) BRig I 23. amrén, guider mal ou être en délire.
●(1872) ROU 101a. Rêvasser, tr. «Ambren.» ●(18--) KTB.ms 14 p 53. gwall-glanv a tle bea ma groeg ! Ambren a ra, a gredan.
●(1904) DBFV 7a. anbren, anbréein, part. anbréet, v. n., tr. «radoter, délirer.» ●(1920) KZVr 361 - 01/02/20. pour rambreal, on dit ambrenni, marmonner. ●(1936) BREI 453/3b. Ar bed a zo skuiz o klevet ar Frans oc'h ambren dalc'hmad war digare e vije riskl eviti. ●(1942) VALLsup 95b. avoir des imaginations désordonnées, tr. «ambren T[régor].»
(2) local. Réfléchir, se demander.
●(1919) DBFVsup 2a. ambrenein (Arv[or]), tr. «réfléchir, se demander.»
II. V. pron. réfl. En em ambreniñ gant udb. : se tracasser pour qqc.
●(1936) FHAB Du 417. Perak en em ambrenni evelse gand an traou da zont ?
- ambreziñambreziñ
v. intr. Contrefaire, chiacaner de mauvaise foi.
●(1919) DBFVsup 2a. ambrézein (B[as] v[annetais], M[eslan]), v. n., tr. «contrefaire, chicaner de mauvaise foi. V. diambrézein.»
- ambrezourambrezour
m. –ion Celui qui contrefait, chicaneur.
●(1919) DBFVsup 2a. ambrézour, m., tr. «qui contrefait, chicaneur.»
- ambriambri
s. –où plur. (agriculture) Ados, nom des deux bandes de terre décollées par le soc de la charrue.
●(1904) KZVr 349 - 17/07/04. ambri, ambriou a vez graet, e Leon, eus an daou vomm a zistager gant an alar en daou du d'an ant koz evit sevel, en e leac'h, eun ero nevez. Ober ambriou, digeri war an ambriou a vez graet eus al labour-se (Milin). ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. Ambriou, tr. «deux bandes, ou «bomm» jetées par la charrue de chaque côté pour former un nouveau sillon du creux, ou «ant», qui séparaient les deux anciens sillons. Cette opération s'appelle «ober» ou «digeri ambriou, digeri war an ambriou» H[au]t Leon.»
●(19--) DGEShy. ambri, s.m., chacune des deux bandes de terre rejetées par la charrue ; Haut Léon, 1880, Jarno ; ober ambriou digeri ambriou, digeri war an ambriou ; Haut Léon, Vallée, 1910. (Le creux du sillon est l'ant).- Syn. banm ; Cap-Sizun, 1912. (d'après HYZH 48-49/10).
- ambridañ / ambridiñambridañ / ambridiñ
v. pron. réfl. En em ambridañ : se rengorger, se pavaner, faire le beau.
●(c.1718) CHal.ms iii. se rengorger, tr. «him ambridein him vridein.» ●(1732) GReg 804a. Se rengorger, tr. «En hem ambrida. pr. èn hem ambridet. (Van[netois] hum ambrideiñ.» ●(1744) L'Arm 332b. Se rengorger, tr. «Um ambridein.. détt.»
●(1890) MOA 139b. Faire le beau (se pavaner), tr. «en em ambrida (C[ornouaille]).» ●438a. Rengorger (Se), v. pron., tr. «en em ambrida (C[ornouaille].»
●(1904) DBFV 7a. anbridein (hum), v. réfl., tr. «se rengorger.» ●(1933) DIHU 270/355. um ambridein, tr. «se rengorger.»
- ambridet
- ambridiñambridiñ
voir ambridañ
- ambroazambroaz
s. (botanique) Lauréole.
●(1633) Nom 83a. Daphnoides, offic. laureola, cuius gustatu accenditur os & guttur : laureole : amgroas, ambroas.
- Ambroaz
- ambroug .1ambroug .1
m. –où
I. Ober un ambroug da ub. : faire un bout de chemin en accompagnant qqn, le reconduire.
●(1732) GReg 789a. Reconduire, tr. «ober un hambrouc da ur re bennac.»
●(1792-1815) CHCH 104. Betag kroéz en tri horn groamb en anbrug tehé, tr. « Jusqu’à la croix des trois coins faisons-lui la conduite. »
●(1939) RIBA 10. hag e ia d'obér un ambroug d'en eutru betac é di.
II. En ambroug.
(1) Tout près.
●(1927) GERI.Ern 15. ambroug T[régor] m. : en ambroug, tr. «tout près.»
(2) En ambroug da : sur le point de.
●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. en ambroug da, tr. «sur le point de.» ●Bet on en ambroug da vean laret d'ac'h, tr. «j'ai été sur le point de vous dire.» ●en ambroug on bet da vont duze, tr. «j'ai été sur le point d'aller chez vous. Even.» ●(1927) GERI.Ern 15. ambroug T[régor] m. : en ambroug da vont, tr. «sur le point d'aller.»
(3) (en plt d'un endroit) Bezañ en ambroug da : être sur la route de.
●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. Ar park-ze 'zo en ambroug mat da Blouvouskan, tr. «ce champ est bien avancé sur le chemin de Plougrescant. Even.»
- ambroug .2ambroug .2
v. tr. d.
(1) Conduire, mener ; accompagner.
●(1530) J 104b. It de hambrouc, hep amouc muy, tr. «Allez, accompagnez-le, sans plus tarder.» ●(1575) M 1605. Da pechedou Iffam, ayel stram daz hambrouc, tr. «Tes péchés infâmes iront honteusement te conduire.»
●(1659) SCger 29a. conduire, tr. «ambrouc.» ●128b. Ambrouc, tr. «conduire.» ●(1732) GReg 614b. Mener, conduire par honnêteté une personne qui s'en va, tr. «hembroucq. pr. hembrouguet. hambroucq. pr. hambrouguet.» ●789a. Reconduire, tr. «Hambrouc. pr. hambrouguet.» ●(17--) TE 28. ind e yas ou hènd, hac Abraham e yas d'où ambrug. ●151. ean e yas d'en ambrug én hènd.
●(1792-1815) CHCH 105. Betag kroéz an tri horn ou des ind anbruget, tr. « Jusqu’à la croix des trois coins ils leur ont fait la conduite. » ●(1847) FVR 234. ambroug ar c'horf d'ar vered. ●(1857) CBF 17. Mar kirit me ielo d'hoc'h ambrouk beteg hanter ann hent, tr. «Si vous le voulez bien, je vous accompagnerai jusqu'à moitié chemin.» ●(1857) HTB 77. ar re a meump gwelet o vervel hag am meump embrouget betek ar bez. ●(1870) MBR 88. Ne falvezo ket d'ez-han zo-ken ez afac'h d'he ambroug. ●(1878) EKG II 323. Ar vugale (…) a ieaz d'hen ambrouk, betek an Ti-Nevez, en eur deurel mein var he lerc'h.
●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. Ambroug, tr. «conduire.» ●(1927) GERI.Ern 15. ambroug v. a., tr. «accompagner, escorter.» ●(1929) MKRN 95. an dud o tapo ar pez a gavent evit en ambroug. ●(1931) VALL 152b. Convoyer, tr. «ambroug»
(2) par antiphr. Aller à la rencontre, au devant (de qqn).
●(1900) MSJO 94. Sant Joseph a deu da ambroug anezho. ●(1911) BUAZperrot 262-263. ar pab santel a guiteas Rom evit mont da ambroug ar barbared a gavas e kichen Mantou. ●(1963) LLMM 99/262. Pa vo an ambrougadeg war dostaat.
- ambrougadeg
- ambrougadennambrougadenn
f. –où Suite (d'un roi, etc.).
●(1933) OALD 45/208. Ar roue hag e ambrougaden a zo chomet, du-hont en eun heolien.
- ambrougerambrouger
m. –ion Accompagnateur, guide, personne qui accompagne pour indiquer le chemin, la route à suivre.
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 20. ur gammbr (...) aveit men deu ambrugour. ●(1877) EKG I 69. hon ambrouger (...) a lavaras d'eomp : (...).
●(1903) MBJJ 29. Heñ 'zo bet ambrouger evit kas beb bla euz Frans da Jeruzalem pelerined dre gantcho. ●(1935) BREI 417/2c. eun ambrouger hag a ziskouez d'imp, da genta, ar gêr goz. ●(1942) DHKN 118. Hag éh an, arlerh me ambrougour.
►[empl. comme épith.]
●(1903) MBJJ 156. an Tad ambrouger. ●(1910) MBJL 69. er Bedekr (eul levr ambrouger).
- ambrougetambrouget
adj. Mené.
●(1530) Pm 281 (Mab Den). goal amouc ouz drouc hambroguet (lire : hambrouguet – rime en -oug), tr. Herve Bihan « Faute de secours, menés au mal »
- ambrozi
- ambrozianambrozian
adj. (religion) Ambroisien, ambrosien.
●(1732) GReg 471b. Le chant Gregorien, ou le chant Romain, ou le chant de l'Eglise, ou le plein chant, est le chant Ambrosien, corrigé par saint Gregoire Pape premier du nom, tr. «Ar c'han Gregoryan, pe ar c'han Roman, pe ar c'han eus an Ilis, a so ar c'han Ambrosyan, pe can sant Ambroaz, courriget, cresquet ha rentet publicq dre'n Ilis gand sant Gregor Pap qentâ èn hano.»
- ambrudiñambrudiñ
voir ambleudiñ
- ambrun