Recherche 'anao...' : 13 mots trouvés
Page 1 : de anao (1) à anaout (13) :- anao
- AnaonAnaon
pl. & Anaonoù plur. renforcé. cf. ene
(1) Pl. Âmes des défunts.
●(14--) N 1267. pidi scaff gant an anaffuon, tr. «(je vais) prier bien pour les défunts.» ●(1499) Ca 7b. Anauon an iffern. g. ames denfer. l. pluraliter hii manes manium. ●(1530) Pm 218 (Pemzec Leuenez). Ouz dazprenaff hon anauon ny, tr. «En rachetant nos âmes.» ●(1575) M 524. An anaffon daffnet, tr. «Les âmes damnées.» ●(1576) Cath 17. pan oant taulet en tan ez rentsont ho anauon da doue, tr. «Quand ils furent jétés (sic) au feu, ils rendirent leurs âmes à Dieu.» ●(1576) H 34. nep a pedo eguyt an anafuon en deuezo quement so dezaff necesser en bet man, tr. « whosoever shall pray for the souls, shall have as much as is necessary to him in this world. » ●35. dez goel an anaffuon. ●(1612) Cnf 57b. pé è graer vn eizuet eguit an anaffon. ●175 [69a]. da pediff an Anauon. ●(1633) Nom 200a. Inferiæ, piaculum, piaculare sacrum, missa pro defunctis : Messe pour les trespassez : Offeren euit an anaoun, offeren euit an re maru. ●226b. Feralia, februa : le iour de tous les Trespassez : dez pe gouel an Anaoun. ●(1650) Nlou 50/127. pren' an anaffon. ●66/180. An ol anaffoun. ●84/255. anaffon.
●(1659) SCger 37b. les deffuncts, tr. «an anaoûn.» ●81a. les morts, tr. «an anaoun.» ●129a. Anaoûn, tr. «ame des trepassez.» ●(1732) GReg 598a. manes, terme poëtique. An anaoun drémenet. ●(1775) BG 2527. dan anaon tremenet.
●(1834) ADM 22. N'ancoaet quet ive an anaon paour deus ar purgatoar. ●(1874) ADC 332. Ous an tourmanchou grevus / A souffr an anaon, (...) / Diganeoc'h e c'hortos / An anaoun hirvoudus / M'ho zennot da repos.
●(1925) BUAZmadeg 4. An anaon keiz. ●(1925) BILZ 14. Doue da bardono d'an anaon binniget ! ●(1931) FHAB Mae/195. Ne 'z an ket da gonta d'eoc'h troiou kamm paotred ar Zabat na danevellou doanius an anaoun a zistro a-wechou, gand aotre an Aotrou Doue, el lec'h m'o deus bevet.
(2) =
●(1913) KANNgwital 122/233. Pa valeit varlec’h korf eur c’hristen maro, pedit evit he anaoun. En tan ema, peurliesa : soulajit anezhan, dilivrit anezhan dre ho pedennou.
(3) [plur. renforcé] Anaonoù.
●(1913) DGES 7. anaono, pluriel renforcé = anaoun, Tréc. Trd. Trépassés. - Inconnu d'Even en 1910. - N'ankouaom ket hon anaonou ! fin d'épitaphe datée 1902 vue 1910 au cimetière de Ploubazlanec.
(4) Tombe.
●(1732) GReg 927a. tombe, pierre tombale. Mæn-bez. p. mein bez. (à Audierne, Anaoun, outre mæn bez. ●Retirez-vous de dessus ma tombe, s'il vous plaît, tr. « Teac'hit mar plich, divar va bez » ou « divar va mæn bez. qemeret ar boan da déc'het divar ma anaoun. » ●(1799) CAm 41. Dans le Léonnais, on dit à ceux qui foulent les tombeaux, tr. « Quit a ha lesse divar va anaoun » ●Mot-à-mot « Retirez-vous de dessus mon trépassé. »
(5) Épith. =
●(1911) KANNgwital 108/83. pedet evitho hag evit ho zud anaoun. ●(1921) FHAB Du 302. D’an holl Varzed anaoun eus an holl amzeriou.
(6) (pêche) Taolig an Anaon : dernier jour de la pêche à la sardine.
●(1979) VSDZ 73. (Douarnenez) Taolig an Anaon, an dra-se zo ur goñchenn gozh, tr. (p. 236) «Le Coup des Trépassés (Taolig an Anaon), ça c’est une vieille histoire.»
(7) Kloc’h an Anaon : glas.
●(1860) BAL 5. coulz lavaret bep pardaez e clever cloc’h an anaoun, ar glaz-noz, evel oc’h ober caonv d’an deiz o tremen.
●(1947) YNVL 129. tiñsadoù kloc’hig an Anaon. ●(1970) BHAF 10. Da skouer, adaleg ma save e tour an iliz kloh an anaon, e veze kanet er porz, war ar memez ton gand ar hleier.
(8) Mont d’an Anaon : mourir, décéder.
●(1659) SCger 81a. il est mort, tr. «et eo dan anaoün.» ●(1732) GReg 257a. Defunt, unte, tr. «nep so eat da'n anaoun.» ●639b. Les morts, tr. «nep so eat d’an anaon.» ●643b. Mourir, tr. «moñnet d’an anaoun.»
●(1860) BAL 5. da bep mare e clever ano eus unan bennac eat d’an anaoun.
(9) Liñsel an Anaon =
●(1906) BOBL 01 décembre 114/1b. Perag e teuez, gant da zaouarn dizakr, da labea linsel an Anaon ?...
(10) Skubañ an Anaon : balaiement des morts.
●(1799) CAm 173. Jamais dans le district de Lesneven on ne balaie une maison la nuit; on y prétend que c'est éloigner le bonheur, que les trépassés s'y promènent, et que les mouvemens d'un balai les blessent et les écartent. Il nomment cet usage proscrit : Scuba an anaoun. Balaiement des morts.
(11) Foar an Anaon :
●(1955) STBJ 138. Ha da heul un engroez bras meurbet, kement pe vuioc'h a dud ennañ hag e foar an anaon e Karaez, e pignjomp war ar mene.
(12) Bara an Anaon.
●(1923) DGES.hy 12. anaon, s. m. pl., trépassés : bara an anaon, les petits pains que la paroisse propose de porte en porte pour une pièce d'argent, - et gwezenn an anaon, le bois taillé en candélabre de trois mètres aux branches duquel sont piquées des pommes, vendu aux enchères par une frairie; Plougastell-Daoulas, 1923, le jour des Morts.
(13) Gwezenn an Anaon.
●(1923) DGES.hy 12. anaon, s. m. pl., trépassés : bara an anaon, les petits pains que la paroisse propose de porte en porte pour une pièce d'argent, - et gwezenn an anaon, le bois taillé en candélabre de trois mètres aux branches duquel sont piquées des pommes, vendu aux enchères par une frairie; Plougastell-Daoulas, 1923, le jour des Morts.
- Anaorod
- anaoudeganaoudeg
m. –eion
(1) Personne que l'on connaît, familier.
●(1860) BAL vii. unan bennac eus ho tud pe eus oc'h anaoudeien. ●22. Pater, Ave, evit (…) oc'h anaoudeien. ●104. va zud a va anaoudeien. ●(1866) SEV 169. ho kerent hag hoc'h anaoudeien. ●(1868) KMM 172. ur mignon pe anaoudeg. ●(1869) HTC 156. Neuze ec'h en em lakejont da c'houlenn hano anezhan digant ho c'herent hag ho anaoudeien.
●(1906) KANngalon Kerzu 276. hor mignoned, hon anaoudeien. ●(1922) FHAB Eost 249. Eun anaoudek bennak d'ezan marteze. ●(1927) GERI.Ern 17. anaoudeg m. pl. –eien, tr. «Connaissance, personne qu'on connaît.» ●(1932) BSTR 229. eur bodadig kerent hag anaoudeien.
(2) [au plur.] Personnes qui se connaissent les uns les autres.
●(1732) GReg 198b. Nous nous connoissons, tr. «Aznoudéyen oump.»
●(1908) FHAB Gwengolo 278. eur pemp pe c'huec'h goaz, amezeien hag anaoudeien.
(3) Personne qui s'y connaît, connaisseur.
●(1870) FHB 265/27b. An anaoudeg a sell piz out-hi, a lavar eo bet great er seitecvet canvet. ●(1890) MOA 181a. Connaisseur, subs. et adj., tr. «Anaoudek euz eunn dra, – anaoudek var eunn dra.»
- anaoudegezhanaoudegezh
f.
(1) Connaissance.
●(1499) Ca 15a. Aznauoudeguez. g. cognoissance.
●(1825) COSp 89. dré en hanàuedigueah ag en treu crouéet. ●(1862) BSH 6. Demeus ar c'hrim souden e vo anaoudeguez. ●(1876) TIM 80. Neoah lod ag en dud e gonservas en hanàuedigueah ag er gùir Doué.
●(1927) GERI.Ern 17. anaoudegez, tr. «connaissance.»
(2) Personnes que l'on connaît, entourage.
●(1869) FHB 249/319a. anaoudegez all a gaver.
●(1910) MAKE 110. he dije lavaret d'he anaoudegez : «Alo, cheulkejen, war ho taoulin dirazon. ●(1915) MMED 246. etouez ho c'herent hag ho anaoudegez. ●(1945) GPRV 4. Goude koan e teu ar gerent, an amezeien ha tud eus an anaoudegez.
(3) En anaoudegezh : dans l'entourage, chez les gens que l'on connaît.
●(1907) FHAB Here 226. Kasit anezho [ar vugale] en anaoudegez, el leac'h ma vez great katekis.
(4) Kaout anaoudegezh e-barzh udb. : connaître qqc.
●(1857) HTB 85. Marteze hoc'h euz anoudegez ebarz an histoar-ze.
(5) Ober anaoudegezh da ub. : montrer, exprimer de la reconnaissance à qqn.
●(1868) FHB 166/79b. eur c'hiik bihan (...) ra ato canv d'he vest, ato e vez trist (...) ne ra anaoudeguez na laouenidiguez da zen.
(6) Bezañ anaoudegezh an eil d'egile : se connaître.
●(1907) PERS 108. an dud a zo oll anaoudegez an eil d'egile.
(7) Em anaoudegezh : à ma connaissance.
●(1883) MIL 178. Em anaoudegez, ne jom mui e nep leac'h eus he relegou.
(8) Ober anaoudegezh gant udb. : faire connaissance avec qqc.
●(1909) FHAB C'hwevrer 47. n'eus ket eur brankad skianchou ha n'en defe bet an dro d'ober anaoudegez gantan.
(9) Reconnaissance, gratitude.
●(1659) SCger 102a. reconnoissance, tr. «aznaoudeguez.»
●(1834) SIM 138. Ar vreg qèz na vouie penaus disqeuz e oll anaoudeguez da Simon.
(10) Mont an anaoudezh digant an-unan : perdre connaissance, conscience.
●(1911) SKRS II 228. Ar c'hlanvour n'oa ket eat he anaoudegez diganthan.
(11) Koll e anaoudegezh : perdre sa connaissance, perdre conscience.
●(1919) TOBB 29. A nevez e kollan va anaoudegez. Pa deuan adarre da vad, e oan va unan.
- anaoudegezh-vatanaoudegezh-vat
f.
(1) Reconnaissance.
●(1834) SIM 170. na vouie qet penaus disqeuz e anaoudeguez vad da Louis. ●(1856) GRD 236. En hanàuedigueah vad, er garanté. ●(1877) BSA 257. ma'z eo an dianaoudegez vad tech fall an douar, an anaoudegez vad eo vertuz ar baradoz.
●(1907) PERS 303. n'en devezo anaoudegez vad ebet. ●(1927) GERI.Ern 17. anaoudegez vat, tr. «reconnaissance, gratitude.»
(2) Kaout anaoudegezh-vat da ub. : être reconnaissant à qqn.
●(1878) EKG II 174. Per a garie he c'hoar, boazet oa diout-hi, kalz anaoudegez vad en d-oa d'ezhi.
- anaoudekanaoudek
adj.
(1) Compétent (dans son métier), connaisseur.
●(1499) Ca 15a. Aznauoudec. g. cognoisseur. ●(c.1500) Cb 20a. Aznauoudec. g. cognoissant.
●(1879) BMN 203. Eur jardiner anaoudec ha soursius a lamo kuit al louzeier bian-ze. ●(1889) SFA 270. el leac'h m'oa medisined anaoudek a c'hellche digas nerz dez-han.
●(1927) GERI.Ern 17. anaoudek adj., tr. «connaisseur.» ●(1982) MABL I 89. (Lesneven) A' re 'veze anaoudek a c'houie choaz an had.
(2) Bezañ anaoudek eus, war, war-dro udb. : s'y connaître en qqc.
●(1890) MOA 181a. Connaisseur, subs. et adj., tr. «Anaoudek euz eunn dra, – anaoudek var eunn dra.»
●(1909) FHAB Gouere 209. Unan benag eus pennou bras eur barrez, anaoudeg mad eus an emgleviou. ●(1919) FHAB Here 100. anaoudek war ar vicher. ●(1921) PGAZ 7. Anaoudeg oa deuz Eussa. ●10. anaoudeg eo deuz he giziou. ●(1922) FHAB Mezheven 187. tud eus ho kouenn, anaoudek eus hoc'h ezommou. ●(1955) STBJ 83. Anaoudek-tre e oa ma zad war-dro ar c'hezek.
(3) Bezañ anaoudek eus ub., udb. : bien connaître qqn, qqc.
●(1872) ROU 98b. J'ai oublié son nom, moi qui le connaît si bien, tr. «ancounac'heed e ano ganin, ha me ken anaoudeg aneza.»
●(1960) PETO 8. e voe heñchet ar bagad gant eur vaouez (…) anaoudek eus an tolead.
(4) Reconnaissant.
●(1659) SCger 102a. reconnoissant, tr. «aznaoudec.»
(5) Bezañ anaoudek e-keñver ub., ouzh ub. : être reconnaîssant envers qqn.
●(1727) HB 85. anaoudec ouz Jesus.
●(1889) SFA 276. Kear Asiz a oue anaoudek e kenver ar Zant.
●(1927) GERI.Ern 17. anaoudek adj., tr. «reconnaissant.» ●(1931) VALL 630b. Reconnaissant, tr. «anaoudek (à l'égard de ouz, e-kéñver).» ●(1939) MGGD 22. Anaoudek e vin atao en ho keñver en abeg d'ar vad hoc'h eus graet d'in.
(6) Bezañ anaoudek a : reconnaissant de.
●(1862) JKS 117. Rak ar c'hras a vez roet bepred d'ar re a zo anaoudek anezhi. ●(1878) EKG II 35. Evit guir, anaoudek oa bet a gement-se.
●(1911) BUAZperrot 195. bezomp anaoudek atô ; an dianaoudegez a zo eun dra ken divalo !
- anaoudek-mat
- anaouderanaouder
m. –ion Personne de connaissance.
●(1915) HBPR 97. ober he c'hourc'hemennou d'he anaouderien.
- anaoue / anaouennanaoue / anaouenn
m.
(1) Anathème.
●(1499) Ca 9a. Annouez vide in amonetaff cest tout vng. ●(1642) CAntiquou 91-9. Diegui à so vn anoüe.
●(1659) SCger 80a. monitoire, tr. «annaoue.» ●(1659) SCger 103a-b. rengreger vn monitoire, tr. «encresansi vn anaoue, crigea vn anaoue.» ●129a. Anaoue, tr. «monitoire.» ●(1732) GReg 36a. Anatheme, Excommunication, tr. «anaoüe. p. anaoüeou.»
●(1847) FVR 35. pa ne ro d'ez-he ann Iliz nep aotre, / E maint holl, hep arvar, dindan ann anaoue.
●(1927) GERI.Ern 17. anaoue m., tr. «Monitoire, excommunication, anathème.»
(2) Teurel an anaoue war ub. : lancer/prononcer l’anathème, l’excommunication contre qqn.
●(1873) FHB 463/362b. Teleur a ra an anaouen (excumunugen) var ar vanden catoliked coz. ●(1874) FHB 495/193b. Discleria a reomp e taolomp an anaouen (an excummugen) vras var ar bandennou laeron. (...) teleur an anaouen. ●(1889) ISV 386. Ha teleur a raimp-ni an anaouen varnezhan, pe clask a raimp c'hoaz an tu da rei dezhan da anaout hon aliou hag hor gourdrouzou.
(3) Dougen an anaoue a-enep ub. : lancer l'anathème contre qqn.
●(1847) FVR 324. ann Tad santel neuze / A zougaz ann anaoue a enep ar Roue.
- anaoueañanaoueañ
v. tr. d. Anathématiser.
●(1732) GReg 36a. Anathematiser, tr. «anaoüea. pr. anaoüeet.»
●(1847) FVR 55. Deuz Iliz Rom int distaget / Ha bezan 'int anaoueet. ●(1866) FHB 80/218b. Goude e voue anaouet, pe mar kirit, excumunuguet.
●(1927) GERI.Ern 17. anaouea v. a., tr. «excommunier, anathémiser.»
- anaoueetanaoueet
adj. Excommunié.
●(1847) FVR 63. Kement o deuz prenet madou pere a oa d’ann Iliz, a zo dre eno rannet diout-hi, hag ivez anaouet a hent all.
- anaoutanaout
voir anavezout