Recherche 'ant...' : 54 mots trouvés
Page 1 : de ant-1 (1) à antreprenour (50) :- ant / nant .1ant / nant .1
m./f. –où
I. (agriculture) Creux de sillon, raie.
●(1499) Ca 9a. Ant. g. reye. ●(1633) Nom 235a. Sulcus : rayon : an hant. ●Porca : seillon, terre esleuée entre deux rayons : vn heru douar sauet etre diou hant. ●239b. Elices, colliquiæ, silci aquarij : rayons pour escouler l'eau : hanchou, pe canyou en dour (lire : douar) da ober dan dour redecq.
●(1849) LLB 87. krouiset don en anteu. ●354. Ne zoujet ket palat don pé don en anteu. ●1577. e lausk en arèr de boez e kreiz en ant. ●(1872) GAM 10. Hen en deuz digoret ann ant, deomp d'e bourchu.
●(1904) KZVr 349 - 17/07/04. ambri, ambriou a vez graet, e Leon, eus an daou vomm a zistager gant an alar en daou du d'an ant koz evit sevel, en e leac'h, eun ero nevez. Ober ambriou, digeri war an ambriou a vez graet eus al labour-se (Milin). ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. Ambriou, tr. «deux bandes, ou «bomm» jetées par la charrue de chaque côté pour former un nouveau sillon du creux, ou «ant», qui séparaient les deux anciens sillons. Cette opération s'appelle «ober» ou «digeri ambriou, digeri war an ambriou» H[au]t Leon.» ●(1919) DBFVsup 3a. ant, m. : ant pal, tr. «sillon creusé à la bêche.» ●(1934) BRUS 279. Un sillon, tr. «un ant.»
II. figu. Ride.
●(1938) ARBO 18. anteu don ar dal ar plah koantan.
III.
(1) Mervel en ant : mourir au travail. cf. mervel ouzh ar stern.
●(1939) DIHU 333/242 (G). Marù é én ant, gozik, éh obér é labour gazetour.
(2) Bezañ en nant :
●(1935) BREI 426/3d. niveri al labouriou o deus graet abaoe emaent en nant !
(3) Kaout nag erv nag ant : voir erv.
- antadantad
m. –où Contenu du creux d'un sillon.
●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Annchad, tr. «contenu du creux d'un sillon.»
- antamiñantamiñ
v. tr. d. Entamer.
●(1633) Nom 276b. Med. exulceratorium : medecine qui a vertu d'entamer ou vessier la peau : medicinerez en deus an vertuz da antamiff pe da clogorennaff an crochen.
- antañ / anchañantañ / anchañ
v. tr. d. Creuser des sillons pour irriguer.
●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Anncha (1er n nasal), tr. « faire des rigoles, pour dessécher, même sens que kanouc’helli. »
- antekristantekrist
m. Antéchrist.
●(1499) Ca 9a. Anticrist. g. idem. ●(c.1500) Cb 14b. Antechrist. g. idem.
●(c.1680) NG 1797. En Antechrist a day er bet-man. ●(1744) L'Arm 13b. Antechrist, tr. «Antecristt.»
●(1838) CGK 23. Marve guelet aben cant vla / An antec'hrist o tispaca. ●(1847) FVR 20. ma krede gand ann dud vad e oa arru amzer an Ante-Krist.
- antell .1
- antell .2antell .2
voir antellañ
- antellañ / antelliñ / antellantellañ / antelliñ / antell
v. tr. d.
(1) (chasse) Tendre, dresser (un piège, un filet, etc.).
●(1732) GReg 332a. Dresser des embuches, tr. «antell Rouëjou, ou, antell trapedou.» ●721b. Tendre des pieges, tr. «Antell gripedou.» ●912b. Tendre des piéges, tr. «antel peichou.»
●(1867) MGK 15. Gant stignou, krouk-lasou, zo e-kuz antellet / Evit paka ann evnigou. ●(1878) EKG II 190. Me am boa antellet va higennou etre Kornek ha Roc'h-Ledan.
●(1904) DBFV 8b. antellein, v., tr. «tendre un filet.» ●(1912) MMPM 128. unan euz ar stignou antellet d'an Eneou gant Satan. ●(1927) GERI.Ern 19. antell v. a., tr. «Tendre (un filet, un piège), bander.» ●(1981) ANTR 133-134. stigna eul las-kroug hag antell eur griped.
(2) par ext. Préparer en secret, ourdir, tramer.
●(1906) FHAB Gwengolo/Here 351. pe'n em zestument dre guz evit antella ho aferiou.
- anteller
- antellet
- antelliñantelliñ
voir antellañ
- antennantenn
s. -où Antienne, antiphone.
●(1576) H 32. Antenou deuot dan ytron Maria. ●Goude pep antenn leueret un oreson dan ytron Maria, tr. « After every antiphon say a prayer to the Lady Mary. »
- anterinanterin
adj.
I. Attr./Épith.
A.
(1) Complet.
●(14--) N 656. Greomp vng anclin anterin dan Trindet, tr. «Inclinons-nous tous devant la Trinité.» ●(1530) Pm 156 (Tremenuan). En creisic an couffy en vn fest anterin, tr. «Au beau milieu du repas, en un festin complet.»
●(c.1680) NG 85. Chetuy er pendec sin enterin.
(2) Entier.
●(1659) SCger 51b. entier, tr. «anterin.» ●(1732) GReg 351b. Entier, qui a toutes les parties qu'il doit avoir, tr. «Anterin.»
●(1919) DBFVsup 3a. antelin, adj., tr. «entier.»
(3) Tous, global.
●(14--) N 656. Greomp vng anclin anterin dan Trindet, tr. «Inclinons-nous tous devant la Trinité.» ●(1530) Pm 39 (Tremenuan). Da guir roe an ster anterin, tr. «Du vrai roi de tous les astres.»
(4) Intact.
●(1942) DRAN 94. Ha neuze, re hir amzer int bet e « Verdun », evit gallout sponta rak kornadou evel heman, anterin ar gwez, an tiez, an trevadou e pep lec’h ennañ.
B. (en plt d'un animé)
(1) (en plt de qqn) Expéditif.
●(1732) GReg 352a. Entier, qui veut resolument ce qu'il veut, tr. «Anterin.»
●(1835) AMV 122. ret e zoa beza vigilant hac antiren da zastum ar mann-se.
●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Antelin, tr. «prompt, expéditif, actif, éveillé, à la fois adroit et vif, H[au]te-Corn[ouaille].» ●antrin, tr. «laborieux, expédidif, Coadout (de anterin).» ●(1928) BREI 61/2d. Mari Kerlabour zo antilin. Boed d'he yer teir gwech bemde. (…) Yann Kerlabour 'zo antilin 'vel e wreg. Boed gant e zaoud leiz o frezebou. ●(1935) BREI 389/1b. en e vuhez a berson antrin hag oberiant. ●4a. d'ar Yaouankiz kristen da veza antrinoc'h c'hoaz, pegwir ganti eman ar wirione. ●(1936) BREI 442/1b-c. An Ao. Joanno, ken gouiziek, ken ampart, ken antrin ha ma oa, a c'houeze buhez a bep sort dre lec'h ma tremene.
(2) Gwreg anterin : virago.
●(1633) Nom 12b. Virago : femme vertueuse, & qui fait acte d'homme : gruec vertuzus, ha á gra actou á vn den gruec anterin.
(3) (en plt d'un animal) Marc'h anterin : étalon.
●(1732) GReg 162a. Cheval entier, tr. «marc'h anterin.»
●(1919) DBFVsup 3a. marh antelin, tr. «étalon.»
II. Adv.
(1) Absolument.
●(1575) M 3570. Nep à preder pep amser anterin, tr. «celui qui médite en tout temps absolument.»
(2) Vivement.
●(1575) M 1871-1872. Mardeu oarse barnn den, so ven hep soutenanç / A douger anterin, gant he examinanç, tr. «Si donc le jugement de l'homme, qui est vain, sans appui, / Est redouté vivement, avec son enquête.»
(3) Entièrement.
●(1688) MD II 7. E possedit anterin va enè.
- anterinamant
- anterinañanterinañ
v. tr. d.
(1) Faire qqc. complètement.
●(1530) J 152. Hy en mailluras, / Hac en lyen fin / He mab mat ha din / A anterinas, tr. «elle enveloppa de bandelettes en toile fine son bon et digne fils, de la tête au pieds.»
(2) Reconstituer.
●(1732) GReg 351b. Remettre la chose en son entier, tr. «Anterina un dra. pr. anterinet.»
- anterinañs
- anterinded
- anterinder
- antetamant
- antienenn
- antienn
- antierantier
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Entier.
●(1557) B I 411. Darnn he esper antier he pridiry, tr. «ce qu'elle veut et ce qu'elle pense.» ●(1621) Mc 49. hac ez pate an songeson se vn dez antier. ●(1633) Nom 202b. Caput, fors, summa : la somme principale & entiere : an soum principal hac antier. ●207b. Summam cauere alicui : assurer la somme entiere : assuriff an soum antier. ●222b-223a. Lustrum : temps de quatre ans accomplis : an amser á peuar bloaz antier, accoumplisset.
●(c.1680) NG 1242. Euit vr blé entier.
●(1835) AMV 52. ha just eo e rofac'h dezan ho calon antier. ●(1838) CGK 29. er rouanteles antier.
(2) Courageux.
●(1849) GBI II 330. N'hoc'h ket, ma mab, un den antier, tr. «Vous n'êtes pas, mon fils, un homme complet.»
(3) Intègre.
●(14--) N 1486. ez dle bezaff (…) prudant, constant vaillant antier, hep bout nep queuer azerant, tr. «Il doit être (….) / Prudent, constant, ferme, intègre, / Sans être à aucun égard partial.» ●(1557) B I 524. Bez fier feruant ha prudant hac antier, tr. «sois fière, fervente, sage et sans reproche.»
(4) Entier, non castré.
●(1633) Nom 272b. Integer : entier, tout frais : vn den antier, fournis á pep læch, castret mat.
●(1890) MOA 250a. Étalon, tr. «marc'h antier, – antierad, se disent également, à St-Pôl.).»
●(1920) FHAB C'hwevrer 233. asambleou marc'hou antier.
II. Adv. Complètement, tout à fait.
●(1557) B I 5. Gruet silancc ha maz commancer / Antier dre myster disclaeryet / Clouar ystoar sante (variante : santes) Barba, tr. «faites silence afin que l'on se mette à représenter tout entière, sous la forme d'un mystère, la douce histoire de sainte Barbe.» ●480. Quemeret diff tiz hoz bizyer, / Ha scourgezou calet seder, / Ha gruet antier he quenderen, tr. «Prenez-moi vite vos bâtons et des fouets bien durs, et amenez-la à bout.» ●(1575) M 1210. Squient, entendamant, da bout vaillant antier, tr. «Bon sens, entendement, pour qu'elle soit [l'âme] tout à fait vaillante.»
- antieradantierad
m. Étalon.
●(1890) MOA 250a. Étalon, tr. «marc'h antier, – antierad, se disent également, à St-Pôl.).»
- antieramantantieramant
adv. Entièrement.
●(1621) Mc 3-4. ha ma disquit do explica antieramant.
●(1659) SCger 51b. entierement, tr. «antieramant.» ●(1792) BD 1306. arbet casy hep mar so din antieramant, tr. «Le monde, presque sans exception, est à moi entièrement.» ●2059. ahane men voello arbet antieramant, tr. «De là-bas je verrai le monde en entier.»
●(1835) AMV 52. e ve dezan ho calon antieramant. ●(1849) GBI I 56. Hag a dewo ar bed-ma en holl antieramant, tr. «Destiné à incendier le monde entier.»
- antifon
- antifonenn
- antilinantilin
voir anterin
- antilopantilop
s. –ed (zoologie) Antilope.
●(1918) LZBt Mae 17. eur muzik fentus, gret gant kernio antilop, en giz da gernio-boukin.
- antilopennantilopenn
f. antiloped (zoologie) Antilope.
●(1931) VALL 28b. Antilope, tr. «antilopenn f. pl. –ped.»
- antimoanantimoan
m. (minéralogie) Antimoine.
●(1633) Nom 249b. Stibium, stimini, alabastrum, antimonium, officinis nominatur : de l'antimoine : an antimoën. ●(c.1718) CHal.ms ii. L'antimoine l'a fait uomir, tr. «en antimoin' en des ean lacait de durul.» ●(1732) GReg 40a. Antimoine, corps mineral compose de souffre & de mercure, tr. «Antimoan.»
●(1834) SIM 133. amann antimoan.
- antinalantinal
adj. Rétif.
●(1904) KZVr 353 - 12/08/04. Antinal. Kavet am eus ar ger-ze war notennou skrivet gwechall gant an abad Etienne, gant ar ger gallek «retif» da heul. Biskoaz n'em eus klevet ar ger-ze. [d'après F. Vallée]
- AntiochAntioch
n. de l. Antioche.
●(1530) Pm 55 (Tremenuan). Me a ioae e bro anthioche (variante : Antioche), tr. «J'étais au pays d'Antioche.»
- antirennantirenn
f. antired (ichtyonymie) Lutraire Lutraria lutraria.
●(1973) ICTB II p 243. R-103. (La Pensez) Lutraire antirenn, –tired.
- antisipañ
- antisipasion
- antisipet
- AntoenAntoen
voir Anton
- Anton / AntoenAnton / Antoen
n. pr.
I. Antoine.
●(c.1656) VEach 117. Anton Maignan ames ar memes quær a sant malou. ●(1772) KI 287. ac en ilis afourchet / var Bemmoch sant anton, tr. «dans l'église, à califourchon sur le cochon de saint Antoine.»
●(1862) BSH 22. Penos-ta açzanti gant ar roue Anton ? ●(1870) FHB 292/244a-b. an tad Anton a anavee an oll louzaou.
●(1904) BSAB 5. Sant Anton a oe ganet en ker Lisbon. ●10. Sant Anton adkaver an treo dianket.
●(1943) HERV 158. Trei a reas he fenn hag e welas kamaladed ha kamaladezed Anton o sellout outi, evel en eur c’hoarzin goap. ●(1980) MATIF 85. An Anthoennick.
II. (pathologie)
(1) Tan-sant-Anton : érysipèle.
●(1633) Nom 264a. Erysipelas, facer ignis, ignis : le feu sainct Antoine : tan sant Anton.
●(1890) MOA 247a. L'érésipèle, tr. «Tan-sant-Antoun, m.»
●(1931) VALL 270b. Érysipèle, tr. «tan-sant-Anton.»
(2) Droug-sant-Anton : érysipèle.
●(1931) VALL 270b. Érysipèle, tr. «droug-sant-Anton.»
- antoniñantoniñ
v. tr. d. Entonner.
●(1868) KMM 56. Mari (…) a antonas e c'hantic. ●(1889) SFA 294-295. ar Veleien hag ar breudeur-bian a antonaz an Te Deum.
●(1911) BUAZperrot 640. Sobieski a antonas an Te Deum. ●802. Mamm Doue a antonas an offis.
- antortilhetantortilhet
adj. Entortillé.
●(1633) Nom 17a. Cincinnus : passe fillon, cheueul entortillé : bleo plancounnennet, antortillet. ●108a. Mæander : bordure d'habillement entortillée : bordeür habidou ourlet hac antortillet.
- antoued
- antraetantraet
m. Onguent. cf. traet
●(1744) L'Arm 200b. énn unn ogan ou énn unn antrætt. ●259b. Ongan, tr. «Antrætte.. teu.»
●(1904) DBFV 8b. antret, atret, m. pl. eu, tr. «onguent, remède externe.» ●(1934) BRUS 225. De l'onguent, tr. «antret.» ●(1962) GERV 145. antred ha diennou flour evit ar c'hroc'hen. ●169. antred : onguent, e galleg.
- antreantre
m. –où
(1) Entrée.
●(1499) Ca 9b. Antre. g. antree. ●(1633) Nom 130b. Cauedium, cauum ædium : la court à l'entrée d'vne maison : an court á vez en antrè vn ty. ●145b. Propyleum : l'entrée de la porte du palais, maison, &c. : an digor pe an antrè á vn ty. ●231a. Fauces, angustiæ montium : entrée estroitte : vn antrè hencq. ●246a. Ostium portus : l'entrée du port : an antrè ves an portz mor.
●(1659) SCger 51b. entrée, tr. «antre.» ●(1732) GReg 354a. Les entrées des Villes sont sales, tr. «An antrëou eus ar c'hærryou a so ordinal hudur.»
●(1838) CGK 28. Penaos lyès e c'hancoënn / Prenna dorojou an antre.
●(1907) AVKA 163. en antre ur geriaden.
(2) Couloir d’entrée (de maison).
●(1962) EGRH I 7. antre f. -où, tr. « entrée, couloir d’entrée (de maison). »
(3) fig.
●(1818) HJC 117. car me honzeu ne gavant quet antré en hou calon.
(4) Début, commencement.
●(1727) HB 95. enn antre eus ãn Oferen.
(5) Ober antre vat : faire bonne mine.
●(c.1718) CHal.ms i. allants, faire bonne mine a tous allans et venants, tr. «ober cher uat dénol, ober diguemer mat de beb unon, ober antré vat min mat d'en oll.»
- antreadennantreadenn
f. –où Entrée en nombre de personnes.
●(1968) BAHE 57/20. hanter-kant million a antreadennoù.
- antredeusantredeus
m. Entredeux.
●(1633) Nom 76b. Sinus, alarum cauum : le creu d'où sortent les rameaux : an antredeus ves an coulm, an disparty ves an coulm.
- antreluantrelu
m. (ornithologie) Rouge-gorge.
●(1919) DBFVsup 3a. antrelu, lantrelu, m., tr. «rouge-gorge (Saint-Jean-Brévelay).»
- antrenantren
v. intr.
I.
(1) Entrer.
●(1499) Ca 9b. Antren. g. entrer. ●(c.1500) Cb [antren]. g. entree et issue secrette. b. lech secret da antren ha da saillaff. ●(1575) M 520. Ne antreo en eff, dre leff ho eneff cæz, tr. «Leur pauvre âme n'entrera pas au ciel, par malheur.» ●(1633) Nom 230. Eluuies, vorago : louage, esgout d'immondices : toull an vileniou, vn san pe en hiny ez antren an oll faillançc.
●(1659) SCger 51b. entrer, tr. «antren, p. eet.» ●(1727) HB 595. antren er Barados. ●(1783) BV 21/527-528. o doue ma buguel pes desolation / a leques breman da antren em hallon.
●(1834) SIM 66. Antren a rejomp en un ty. ●137. laqat ar c’heuz da antren en e galon. ●(1838) CGK 13. bars en he zy da antren. ●(1849) GBI ii 228. Kenta ti ma’z eo antreet, tr. « Dans la première maison où il est entré. » ●(18--) AID 71. groa dean antren, tr. «fais-le entrer.»
●(1925) BILZ 107. enk meurbed ar ganol evit antren er porz.
(2) Antren en-unan : se recueillir, descendre en soi-même.
●(1852) MML 64. ma na c'houlqet antren en'han hec'h-unan. ●115. Antren a ra en-han ec'h-unan, ober a ra reflexion voar he stad.
II. Antren en e Ankou : voir Ankou.
- antrepren .1
- antrepren .2
- antreprenour