Recherche 'aot...' : 43 mots trouvés
Page 1 : de aot (1) à aotruch (43) :- aotaot
voir aod
- aotaaota
voir aocha
- aotennaotenn
f. –où
I.
(1) Rasoir.
●(vBr) MSvbr XV (British Museum ms Cotton Otto E. XIII) f° 105a (DGVB 50a, VVB 35-36). ferula.i.a altin, tr. « par (un) rasoir »
●(1499) Ca 14b. Autenn. g. rasoer. ●(1633) Nom 176a. Nouacula, culter tonsorius : rasoir : rasoüer, autenn. ●253b. Cos cretica, olearis, vel olearia : queuë à l'huile : vn igolen á eaul da lemmaff autennou.
●(1659) SCger 101b. rasoir, tr. «autenn.» ●130b. auten, tr. «rasoir.» ●(1732) GReg 783b. Rasoir, tr. «Autenn. p. autennou.» ●(1744) L'Arm 187b. Er Bugul hemb ur hùialênn / Zou ur Barbérr hemb unn autênn.
●(1871) FHB 312/404a. daouzeg ac'hanoc'h a gemero notennou lemm, hag a droc'ho an anter euz ho baro. ●(1889) ISV 346. mean begou dezho kel lem ha notennou.
●(1910) MAKE 41. Mes bastik ! lemm eo va aotenn, ha skanv eo va dorn. Deomp ! ●(1927) GERI.Ern 20. aotenn f., tr. «Rasoir.»
(2) Couteau.
●(1732) GReg 783b. dans le dialecte de Van. autenn veut dire couteau, & en celui de Leon, rasoir.
(3) Falz-aotenn : étrèpe.
●(1917) KZVr 215 - 15/04/17. Strep, faucille de bucheron, Cornouaille (en Léon, falz-aoten, de aoten, rasoir).
(4) Falc'h-aotenn : faucille.
●(1752) PEll 296. Falc'h-auten faucille, sans dents, dont on se sert à couper l'herbe à poignée, comme on coupe le ble.
II. Lemm evel un aotenn : très aiguisé.
●(18--) (L) J. Quéré SAQ I 258. Lanvennou dir ker lemm hag aotennou.
●(1910) E. Crocq MAKE 43. Sellou ken lemm hag e aoten. ●(1924) (T) F. al Lay BILZ 112. Ha kroget o deus ennoc'h gant o beg du, kalet evel dir, lemm evel eun aotenn ? ●119. Bilzig a zigoras e gontell, lemm evel eun aotenn. ●(1928) (L) Y.-V. Perrot FHAB Mezheven 219. Eur pez kleze, eun dournell arc'hant d'ezan, a oa a-istribilh e kichen an nor; lemm oa evel eun aotenn. ●(1958) (K) Y. ar Gow BRUD 4/81. He genou ledan ha leun a zent hir ha stank, ken lemm hag aotennou. ●(1970) (T) E. ar Barzhig BHAF 84. Tapoud a ris neuze ma hontell, dezi eun eil-laonenn vihan beget brao ha lemm evel eun aotenn. ●(1981) (L) *Tad Medar ANTR 192. Lemm evel eun aotenn eo kontell ar c'higer.
- aotenniñ
- aotentik
- aoteraoter
f. –ioù
I. (religion)
A.
(1) Autel.
●(1499) Ca 14b. Auter. g. autiel. ●(1612) Cnf.epist 18. dynessat ouz an auter. ●(1633) Nom 197b. Ara, altare : Autel : Auter.
●(1659) SCger 11a. Autel, tr. «Auter, p. iou.» ●130b. Auter, tr. «Autel.» ●(17--) TE 98. En ihue Autær.
●(1866) FHB 66/107a. diou aoter.
●(1907) PERS 223. pa ranke prezeg divar an aoter. ●(1928) FHAB Mezheven 205. Peder aoter a zo e diabarz ar chapel.
(2) Lakaat ub. war an aoterioù : canoniser qqn.
●(1919) BSUF 35. ma vehé bet lakeit Uisant ar en autérieu d'en abretan. ●44. En ol en doé hireh de huélet en dé kaer ma vehé bet en eutru Uisant inouret ar en autérieu ha lakeit émesk er sent.
B.
(1) Servijer aoter =
●(1880) SAB 75. calz servicheurien auter.
(2) Ministr aoter =
●(1880) SAB 50-51. ar pez ne zere nemet ouz an ilizou cals ministret auter enno.
(3) Sakramant an aoter : l'Eucharistie, sacrement de l'autel.
●(1857) CBF 64. Sakramand ann aoter, tr. «L'eucharistie.» ●(1868) KMM 7. Tostaït eta aliessoc'h ouz Sacramant an Aoter.
●(1912) MMPM 150. pennadou hir a amzer dirak Sakramant an aoter, meulet ra vezo. ●(1923) KTKG 58. Sakramant an Aoter a ves hanvet avechou Bara an elez. ●(1927) GERI.Ern 20. sakramant an aoter, tr. «l'Eucharistie.»
(4) Bara an aoter : l'hostie.
●(1912) BUAZpermoal 769. ma'z int goest da zishenveli bara an Oter diouz bara ar c'horf.
(5) Liñsel-aoter : nappe d'autel.
●(1867) BBZ III 370. Licherieu enn oter, tr. «Les nappes d'autel.» ●(1880) SAB 70. pa ne astennet an doussier pe linser auter nemet d'an ofertoer.
(6) Gwiskamant-aoter =
●(1911) BUAZperrot 265. gwiskamanchou-aoter ha dilhad-oferenna.
(7) Touzier-aoter : nappe d'autel.
●(1612) Cnf 24a. touzyerou, (alias,) touaillou an auter.
(8) Toailh-aoter : nappe d'autel.
●(1612) Cnf 24a. touzyerou, (alias,) touaillou an auter.
(9) Lienenn-aoter =
●(1911) KANNgwital 105/58. al lienen aoter hanvet Corporal.
(10) Diaraog-aoter : parement d'autel.
●(1659) SCger 88b. parement d'Autel, tr. «diaroc Auter.»
II. (architecture religieuse)
(1) Aoter-vras, aoter-veur : autel principal, autel cardinal, maître-autel.
●(1857) CBF 62. Stouit dirag ann aoter vraz, tr. «Inclinez-vous devant le maître-autel.» ●(1864) GBI I 60. ann tu-deo d'ann aoter-vraz, tr. «du coté droit du grand autel.» ●(1866) BOM 24. Me ra zeiz tro d'ann Aoter vraz. ●(1868) FHB 195/310b. ar c'heur a zo dirac an aoter vraz.
●(1903) MBJJ 141. oferenni war an auter-veur. ●(1904) KANNgwital 17/134. Neuze e vez divisket ann aoter vraz. ●(1909) KTLR 145. bleuniou emeiz var an aoter vraz. ●(1914) FHAB Gouere 202. araok an oferen-bred e oue divisket an Aoter vras. ●(1930) FHAB Meurzh 113. Arched he gwaz, goulou koar enaouet en dro d'ezan, a oa renket brao, war ar c'heler, dirak an aoter vras.
(2) Lein-aoter : retable.
●(1912) BUAZpermoal 919. al lein-ôter dero kizellet.
(3) Gorre-aoter : retable.
●(1867) FHB 125/165a. Mez ar pez labour caëra zo e Kerdevod, eo ar gorre-aoter.
(4) Stern-aoter =
●(1941) DIHU 362/314. É chapel er gazal deheu éh es ur stern-aotér, arnehon, kizellet er vein, tèr taolen a basion hor Salvér.
(5) Taol-aoter : retable.
●(1926) FHAB Du . Kas a rejont ganto an dôl-ôter ebars eur c'har beteg ar chapel.
(6) Dirag-aoter : devant d'autel.
●(1904) DBFV 56b. dirag-autér, m., tr. «devant d'autel.»
(7) Maen-aoter : pierre d'autel.
●(1732) GReg 71a. Pierre d'Autel, tr. «Mean-Auter. p. Mæin-Auter.»
●(1935) FHABvug Pask 103. e Sant-Yann Balanan, e parrez Plouvian, ema hirra maen-aoter a oufed gwelet, moarvat, er bed kristen ; gwasa pez a zo, kouezet pe ziskaret eo diwar e chichen ha breman ema o vresa dindan treid an dud.
III.
(1) Sevel an tour a-raok an aoter : voir tour.
(2) Bout bepred etre ar beleg hag an aoter : voir beleg.
- aoter-fornaoter-forn
f. Autel de four à pain.
●(1980) LIMO 01 mars. Petra e drok é hanù é pas ar en aotér ? R. : En toéz é pas ar en aoter forn.
- aoteraj
- aoteur
- aoton
- aotonalaotonal
adj. Automnal.
●(1633) Nom 103b. Rosa coroneola, pallida, odorata : rose autumnale : rosen musquet, rosen autonnal.
- aotor
- aotoriteaotorite
f. Autorité. cf. atolite
●(1499) Ca 13b. Auctorite. g. idem. ●14b. Auterite. g. auctorite.
●(1744) L'Arm 23a. Autorité, tr. «Autorité. m.» ●(1767) ISpour 9. unn deine à otorité benac.
●(1906) KANngalon Here 235. dindan aotorite ar Pab (…) an aotorite-ze ne ve mestrez nemed keit ha plijfe d'ar gonsorted he anaout.
- aotoriteañ
- aotorizapl
- aotoriziñ
- aotramantaotramant
voir otramant
- aotreaotre
m. –où
(1) Octroi.
●(1732) GReg 668b. Octroi, concession, tr. «Autre. p. autreou.»
(2) Autorisation.
●(1847) FVR 256. ann unvaniez-ze (…) a oe great gand aotre vad kalz euz anezho. ●(1889) SFA 82. red e oue goulen he aotre araok kemeret perz enn he iliz.
●(1911) BUAZperrot 169. dont a reas da gaout aotre d'e vaga. ●184. Dal m'he devoa bet he aotreou. ●209. Aotre zo da gaout eur banne bihan a win bemdez. ●228. e c'houlennas ouz Eustas aotre da vont da brezeg an Aviel er broiou difeiz. ●238. gant o aotre. ●274. gant aotre e gerent. ●598. heb aotre ar pab. ●(1927) GERI.Ern 20. aotre m., tr. «Consentement.»
(3) War aotre : avec l'autorisation de.
●(1911) BUAZperrot 127. var aotre eskob Leon.
(4) Reiñ e aotre : donner son approbation.
●(1911) BUAZperrot 566. ar pab Beneat XIV a roas e aotre d'an Urz nevez.
- aotreadenn
- aotreaduraotreadur
m. –ioù Octroi, consentement, autorisation.
●(c.1500) Cb 106a. [guingnal an noulagat] Jtem hoc mitus / tus / tui. g. signe faict de loeil / guingnement / consentement. b. guingnadur / autreadur.
●(1732) GReg 668b. Octroi, concession, tr. «autreadur. autrenadur.»
●(1847) FVR 15. hep o aotreadur. ●(1873) FHB 463/366b. Euz eur pers all, ann Duk hag ann Dukez a Angoulem ne welent ket gant re a blijadur ho niz o vont keid all hep aotreadur an impalaer. ●(1894) BUZmornik 110. ar pab a zaleaz pell ive da rei he aotreadur.
●(1906) KANngalon Mae 113. izoum a vo brema euz oc'h aotreadur c'hui evit klevet an oferen ? ●(1907) MVET 26. ober netra hep aotreadur hon tad. ●(1910) MBJL 56. kaout otreadur. ●(1911) BUAZperrot 546. Raktal e welas eno bolontez Doue hag e roas e aotreadur. ●(1921) LZBt Here 22. kât otreadur da vale.
- aotreadurezh
- aotreasionaotreasion
f. –où Autorisation.
●(1919) TOBB 81. Al leanezed en doa bet aotreation da rei sikour d'ar paourkeaz tud-se.
- aotreeg
- aotreegezh
- aotreentez
- aotreer
- aotrekuidañs
- aotren / aotreniñ / aotreal / aotreañ / aotreiñaotren / aotreniñ / aotreal / aotreañ / aotreiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Octroyer.
●(c.1500) Cb 19b. [autren] Inde faucon / onis. g. consentement en mal. b. autren drouc. ●43a. [compaignun] Jtem complicitas / tis. g. consentement en mal sicome entre compaignons. b. autren drouc entre compaignunou.
●(1659) SCger 85a. octroier, tr. «autren p. et.» ●(1732) GReg 668b. Octroier, tr. «Autren. pr. autreët.» ●Dieu nous octroïe ce que nous lui demandons de bon cœur é avec une fervente priere, tr. «An autrou Douë a autre deomp ar pez a oulennomp digandhâ, gad ur galoun bur, hac ur bedenn ardant.»
●(1868) KMM 157-158. Mectild, leun a joa, a bedas Jesus da ôtrei ar memes gras.
(2) Autoriser.
●(c.1500) Cb 19b. g. consentement en mal. b. autren drouc.
●(1847) FVR 164. N'eou ket otreet na d'ann tad na d'ar vamm ober ar vadiant. ●(18--) SAQ I 232. aotreal a ran kement-se.
●(1904) DBFV 13b. autrenein, v. a., tr. «autoriser, accorder.» ●(1927) GERI.Ern 20. aotren, aotrea v. a., tr. «autoriser, permettre, accorder, concéder.»
(3) Approuver.
●(1889) SFA 73. aotrea reolenn St Fransez.
●(1911) BUAZperrot 119. Hen eo a zavas ar reolen hag a c'houlennas ouz ar pab Gregor IX aotrea anezi. ●243. aotreet gant an Iliz. ●509. eur genvreuriez misionerien (…) a oue aotreet gant Urban VIII.
►absol.
●(1877) EKG I 19. evelato an Aoutrou de la Marche a aotreaz er memez tra.
(4) [empl. devant un v.] Accepter de.
●(1867) FHB 151/373a. ha neuze e c'hotrejont eun dra bennag cregui el labour. ●(1889) ISV 414. Otreal a ri-te ober ar peoc'h evelse ?
(5) [empl. devant une subord.] =
●(1878) EKG II 170. aotreet hor boa, ho tad ha me, e vichac'h eat goude an eost a zeu.
(6) Aotren udb. gant ub. : autoriser, accorder qqc. à qqn.
●(1889) SFA 209. ar Pap Honoriuz a aotreaz gant-han dioc'htu ar pez a c'houlenne.
II. V. tr. i.
(1) Aotren gant ub. : autoriser qqn à.
●(1621) Mc 82. Autreit gueneuff me hoz supply, na duiff muy bizuiquen doz offansiff.
●(1869) SAG 279. An Autrou Doue ne otreaz ket gant ar speret-fall dizpaka kement a gounnar. ●(1889) SFA 111. Ar Pap Innosant III (…) a aotreaz gant-han mont da vro ar Sao-Heol da brezek an Aviel d'an Durked divadez.
(2) Aotren da ub. : autoriser qqn à.
●(1923) FHAB C'hwevrer 53. ôtrei a reas d'ezo raktal kaout diou foar ar bloaz.
- aotreüsaotreüs
adj.
(1) Propice, favorable.
●(1732) GReg 760b. Propice, tr. «autreüs.» ●Dieu vous soit propice, tr. «Douë ra vezo autreüs èn oc'h andred.»
●(1847) FVR 175. Pa gefinn eunn darvoud otreuz bennak, ne fallin ket da ober ar pez en deuz groet.
(2) Approbatif.
●(1927) GERI.Ern 20. aotreüs adj., tr. «approbatif.»
- aotreziñ
- Aotrich
- Aotrichian
- aotrichian
- aotromeoc'haotromeoc'h
s. (argot des tailleurs vannetais) Bouillie de millet.
●(1932) BRTG 74. Girieu ag el «langaj kemenér» autromeoh = ioud-mel.
- aotrouaotrou
m. aotrounez, aotrouned, aotrouion
I.
A.
(1) Seigneur.
●(11--) Hil 243. hiac, hiac altro Hilarius tr. « En bonne santé, en bonne santé, Sieur Hilaire ! » (prononcé /altrow/) ●(14--) Jer.ms 1. Autrounez assezet ha clevet an feutou, tr. «Seigneurs, asseyez-vous et entendez les malheurs.» ●(1499) Ca 15a. Autrou. g. seigneur. ●Autrou an bet. sire du monde. ●Autrou terrien. signeur terrien. ●(1638) Peiresc 1. O trou piuidic, tr. «Riche seigneur.» ●12. Ez ouch bet, otrou, ar quenta, tr. «Vous avez été, seigneur, le premier.»
●(1659) SCger 109a. Seigneur, tr. «Autrou, p. autrounez.» ●(c.1680) NG 92. He map zo eutreu. ●281. Entru, raison mat eu. ●1440. En Autru Sant Miquel. ●(17--) ST 242. Ha gwisket eo ann daol ma koanio 'n aotrone ? tr. «Avez-vous garni la table pour le souper de ces seigneurs ?»
●(1878) EKG II 54. da zevi maneriou an Aoutrounez. ●(1889) ISV 476. me a vevo dizoursi, dizoursioc'h eget an aotronez vraz.
●(1910) ISBR 135. El ur roué e oé peb eutru én é eutrunieh. ●(1911) BUAZperrot 185. Aotrou an aotroned. ●(1912) MMKE xv. aotrone kouezet diouz lost ar c'har.
(2) [empl. avec art. déf. devant les noms des gens d'Église] Monsieur, Monseigneur.
●(1790/94) PC II 400. Ennes eo an aotrour'r hure, tr. «C'est celui-ci Monsieur le vicaire.»
●(1869) FHB 221/89a. an Aotrou'n Escop a Gemper. ●(1879) BAN 81. an Autrou 'n Escop Landreger. ●(1883) MIL 30. etre an n'Autrou'n Eskop a Gemper hag hen.
●(1906) KANngalon Eost 187. an Aotrou'n Arc'heskop. ●(1906) KANngalon Kerzu 284. Dre urz an Aotrou 'n Eskop Amette. ●(1908) FHAB Meurzh 66. evit sakr hon Aotrou 'n Eskop nevez. ●(1910) MBJL 148. an Otro 'r c'hardinal Mercier. ●151. an otro ar c'hardinal Gibbons. ●(1923) KANngalon Mae 408. aotrou 'n aomonier.
(3) [empl. sans art. déf. devant les noms des gens d’Église] : monseigneur, monsieur.
●(1790) PEdenneu 114. aveid en Eutru Escob.
●(1906) KANngalon Here 236. An Ao. Kardinal Guibert. ●(1924) BILZbubr 43-44/1025. Abaoe an de-se, Bilzig a selaouas sioul hag aketus kenteliou an ôtrou kure.
(4) [empl. avec art. déf. devant les noms de personnes commençant par un art. déf.]
●(1870) FHB 289/219a. Ar c'han (...) bleinet gant an aotrou'n Hir cure e Plougastel Daoulaz.
(5) [jeu entre aotronez et aotrouien] : messieurs… petits messieurs.
●(1936) BREI 448/1d. Ha pet a dud n'o deus ket klasket ober aotrounez ouz o mibien, ha n'o deus graet outo nemet aotrouien !…
(6) An Aotrou Doue : le Seigneur Dieu, le Bon Dieu.
●(1576) Cath p. 21. mignones an autrou doue, tr. «amie du seigneur Dieu.» ●(1612) Cnf 79a. em eus quemeret feizyancc bras en Autrou Doué.
●(c.1680) NG 567-568. Euit degas memoir dim / Ac en Autru Doué.
●(1862) JKS 379. etre daouarn ann Aotrou Doue.
●(1911) BUAZperrot 20. mouez an Aotrou Doue. ●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 36. (Skrignag) Aluzen diwar aluzen / lak' an Aotrou Doue laouen.
(7) [devant les titres de noblesse]
●(1741) RO 946. abeurs an notro duc.
●(18--) GBI II 326. Ann aotro 'r markis, tr. «le seigneur marquis.»
(8) Maître, patron.
●(1838) CGK 15. pa iel fant da gaout an otro.
(9) An tri aotrou : les trois messieurs ou seigneurs (Dieu, le recteur de la paroisse et le noble local).
●(1981) ANTR 5. Er barrez-ma ez eus tri Aotrou. / Tri Aotrou ? / Ya, tri Aotrou. / An Aotrou Doue. / An Aotrou Person. / An Aotrou Maner. Ne vez ked lavared aotrou ar Maner. Lavared e vez an Aotrou Maner.
B. [emploi pluriel au sens de messieurs, ces messieurs]
●(1900) MSJO ix. ha me goulen digant unan eus an Aotrouien kureet.
II. sens fig.
(1) Terme qui sert à personnifier ironiquement le vent, les animaux, etc.
●(1903) MBJJ 10. n'ouzoc'h ket piou eo ar Mistral. An autro-ze 'zo eun avel-yud, a c'houe aliez war douaro Frans a zo tost d'ar mor Kreisdouarek. ●99. evel hon autrone a gezek. ●(1908) PIGO II 15. Eun otro a gaz a fo aze da derc'hel.
(2) An aotrou : ce qu'il y a de meilleur.
●(1962) TDBP II 23. Al lêz-gludenn, hennez neuze eo an aotrou, tr. «le lait gluant, celui-là alors c'est le maître, l'as, ce qu'il y a meilleur.»
(3) (argot de la Roche-Derrien) Porc.
●(1885) ARN 29. Cochon, pourceau (gras). – Br. : Oc'h, porc'hel. Arg[ot] : Otro.
(4) An aotrou chupenn reun : surnom du porc.
●(1945) DWCZ 75. M’ho pefe gwelet pabored lost ar c’harr o tont gant an hent pep hini gant e « aotrou chupenn reun » ha m’ho pefe klevet anezo neuze !
III.
(1) Paeañ e aotrou : chier.
●(1902) CRYP II 311 (T). Péan hi ôtro, tr. E. Ernault «aller à la selle, litt. payer son maître, Trég[or].»
(2) N'emañ ket an Aotrou Doue er gêr : voir Doue.
- aotrouat
- aotroumobil
- aotrouniajaotrouniaj
m. Seigneurie.
●(1633) Nom 228a. Ditio, imperium : Seigneurie, Empire, Domaine : Autrouniaig, an Ampire.
- aotrouniañ
- aotrouniekaat
- aotrouniezhaotrouniezh
f.
(1) Seigneurie.
●(1499) Ca 14b. Autroniez. g. seigneurie. ●(c.1500) Cb 68a. [diuidaff] g. entre deux fins / ou en la fin de deux seigneuries tenantes. b. entre dou entroniez. ●(1633) Nom 228a. Satrapia, præfectura : Seigneurie : Autrouniez.
●(1910) ISBR 135. El ur roué e oé peb eutru én é eutrunieh. ●(1927) GERI.Ern 20. aotrouniez f., tr. «seigneurie.»
(2) Autorité, domination.
●(1650) Nlou 88. hep muy autronyez, tr. «sans plus de domination.»
●(1868) FHB 161/34b. Cazetennou hag a ra micher da enebi oc'h pep gallout, pep aotroniez.
●(1927) GERI.Ern 20. aotrouniez f., tr. «domination.»
- aotrounius
- aotruch