Recherche 'azen...' : 9 mots trouvés
Page 1 : de azen (1) à azenor (9) :- azenazen
m. –ed, ezen
I.
A.
(1) Âne.
●(1499) Ca 12a. Asenn. g. asne. ●139a. Mirer an esenn. g. aisner ou garde dasnes. ●(1633) Nom 26b-27a. beste à somme, sommier, cheual ou asne qui porte bahuz : loezn da douguen sammou, march pe asen á douc bahuou. ●(1650) Nlou 8. En presep vn egen, hac vn asen, ho daou, tr. «dans l'étable d'un bœuf et d'un âne, tous deux.»
●(c.1680) NG 198. Ha un asen. ●(1710) IN I 271. an asen bian. ●(1732) GReg 55a. Asne, ou, âne, bête de somme, tr. «Aseñ. p. æseñ. Van[netois] Aseen. p. asenned, æseñ.» ●(1744) L'Arm 18a. Asne, tr. «Aseen.. éseenn. m.» ●(1790) MG 327. retourn d'em hær de berdêg d'en izèn. ●(17--) TE 151. de glasq é ésèn e oai fariét.
●(1838) CGK 3. Beza broudet vel un azen. ●(1867) MGK 3. tud hep skiant ; muioc'h ho deuz ezen. ●(1876) TDE.BF 796. Ne ket an azen a gas ar greun d'ar marc'had eo a zebr anezhan.
●(1904) DBFV 15a. azen, pl. –nned, ézen, tr. «âne.»
(2) Azen gouez : âne sauvage.
●(1499) Ca 12b. Asenn goez. g. asne sauuage. ●(1633) Nom 34a. Onager : asne sauuage : asen gouez.
●(1732) GReg 55a. Asne sauvage, tr. «Aseñ-goëz. p. æseñ-goëz.»
(3)) Azen rous = âne (?).
●(1910) MAKE 8. ne weler mui na marc'h nag azen rouz ebet anez ma vefe war glipen e benn. ●(1947) BIKA 46. azen rous, labous yod !...
B. sens fig. (en plt de qqn)
(1) Âne, homme ignorant.
●(1732) GReg 55a. Asne, stupide, grossier, ignorant, tr. «Aseñ. p. asénned.»
●(1803) MQG 7. Me zo sur, azennet, ne gomprenit netra. ●(1869) SAG 69. Dre c'hinou St-Augustin, n'oa ket eun azenn oa.
●(1925) DLFI n° 6/2c. Eun vanden azenned keunduet digant eur mul !
►[empl. comme adj.]
●(1867) MGK 61. Eunn azen euz ann azena. ●(1869) SAG 96. pegen azen int ive var ar poentchou kenta euz ar relijion. ●288. Atao e chomomp azenn. ●(1893) IAI 172. e serro he c'hinou da azennoc'h evitan. ●(1899) BSEc xxxvii 161/ KRL 26. An hini a lavar e goar pep tra a ziskouez ez eo an asena, tr. «Celui qui prétend tout savoir montre qu'il est le plus ignorant.»
●(1908) KMAF 5. me n'oun ket azen a-walc'h. ●(1925) BUAZmadeg 854. ober katekiz d'ar merc'hed a ioa azenna var ho relijion.
C. (insulte)
(1) Penn azen : ignorant.
●(1732) GReg 55a. Asne, stupide, grossier, ignorant, tr. «pénn-asenn.»
(2) Azen gornek : ignorant, âne bâté, âne rouge.
●(1732) GReg 55a. Asne, stupide, grossier, ignorant, tr. «asenn-gornecq.» ●(1744) L'Arm 156b. Fiefé ignorant ou Ignorant fiefé, tr. «Azeenn gornêc. m.» ●(1766) MM 311. a te gléo-ta asen gornoc, tr. «Dis-donc, entends-tu, âne cornu ?»
●(1855) TOB 1. Ce n'est qu'un âne fieffé, tr. «Eun azen gornek n'eo ken.» ●(1869) SAG 94. c'houi o poa roet da gredi d'an dud oac'h abill-bras, ha ne doac'h nemet azen-kornek ! ●(1877) FHB (3e série) 31/247a. ginaoueien, balteien, ezen gornek. ●(1890) MOA 116a. Ane rouge (ignorant fieffé), tr. «azen gornek.» ●(c. 1890) CFB 56b. Eunn azen gornek eo, tr. « C'est un âne, un ignorant. »
●(1907) FHAB Kerzu 302. ne vefoc'h nemed eun azenn gornek evito. ●(1909) KTLR 166. Ia, azen gorniok.
(3) Azen rous : imbécile.
●(1947) BIKA 46. azen rous, labous yod !...
(4) Azen glas =
●(1928) KANNkerzevod 15/11. Peuc'h, marmouz fall, juste zo galleg ha te zo eus gouën an azened glaz.
D. Loc interj. ; juron. Mil azen ! : mille ânes !
●(1923) KNOL 51. Mil azen ! a respountas. Brema 'peus great eun taol brao !
II. (en plt de qqc. ; plur. en –où) Symbole, punition donnée aux enfants pris à parler breton à l'école.
●(1973) KOBL 186. (Plougerne) Ma vijes klevet o kozeal e brezhoneg, az poa an azenn da gaout. An dra-ze a veze graet gant eun dra bennak. E veze toullet eur pezh daou wenneg aze, ha lakaet eun tamm lañs dac'houta, setu ma vije klevet o kozeal brezhoneg e vije taolet warnot. An azenn veze graet outa !
III. [en apposition] (botanique) Skouarn-azen : grande consoude Symphytum officinale.
●(1633) Nom 93b. Symphytum, inula rustica, & alus Gallicus, confirma maior, solidago, consolida maior officinis : consire, oreille d'asne : scouarn asen.
●(1732) GReg 201a. Consolide, ou consouldre, ou oreille d'âne, tr. «Scouarn-asen.»
IV.
(1) Lenn war ar penn azen : lire à l’envers.
●(1935) OALD 51/15 (L) *Ab-Sulio. Dre ma vennit lenn ho kazetenn war ar penn-azen ! ●(1962) TDBP ii 29 (T). Me a oa krog em levr dre benn an azen, tr. J. Gros «je tenais mon livre par le bout de l'âne (à l'envers.»
(2) Bezañ kouezhet e azen e droug marmouz : (?) faire montre de délire (?).
●(1884) FHB 11/85a. O klèvet traou ken diskiant, an aotrou-n-Eskop Freppel hag an aotrou prins de Leon ho deuz diskouezet d’an diod e voa kouezet he azen e drouk-marmouz.
(3) Ober an azen : faire semblant de comprendre.
●(1923) AAKL 35 (L) Y.-V. Perrot. To ! to ! to ! n'eo ket dirazon-me eo e vez graet an azen evel-se !
(4) (Diot, dientent, sot) sevel un azen : très sot.
●(1866) FHB 87/280a (L) G. Morvan. Diotoc'h evit eun azen e ve red da eun den beza. ●(1869) SAG 295 (L) G.-M. Karoff. Red eo (...) beza dientent edoare eun azenn, evit chom ep kompren traou ken anat.
●(1931) ATBR 9 A. de Carné. Rak eleiz a dud zo hag a lavar out sot evel eun azen.
(5) Pennek evel un azen : très têtu.
●(1990) STBL 135 (L) *Tad Medar. Ha pennok e oa evel un azen...
(6) Pladennek evel un azen : sot, imbécile.
●(1838) CGK 27 (Ku) P. Proux. Eur pautr gadal a ebatus, / Moes pladennec, vel un azen.
(7) Ober an azen evit kaout kerc'h : faire l’imbécile/l’ignorant pour obtenir qque chose.
●(1869) FHB 208/414b (L) Goulc'hen Morvan. Sonjal a reaz eta ober an azen evit caout kerc'h.
- azenaat
- azenañazenañ
v. intr.
(1) Ânonner, mettre bas, en plt d'une ânesse.
●(1732) GReg 55a. Asnonner, faire un asnon, tr. «Asénna. pr. asénnet.» ●Nôtre ânesse a asnonné, tr. «asénnet he deus hon asénnès.»
(2) Ânonner, lire avec difficulté.
●(1732) GReg 55a. Asnonner, lire, ou parler avec peine, tr. «Asénna. pr. asénnet.»
●(1927) GERI.Ern 33. azena v. n., tr. «ânonner.»
- azener
- azenerezh
- azenezazenez
f. –ed, ezenezed Ânesse.
●(1499) Ca 12a. Asennes. g. anesse. ●(c.1500) Cb 17b. Asenes. g. anesse. ●(c.1500) Cb. [yeu] cest le poulain de lanesse. b. ebeul an asennes. ●(1521) Cc [Asennes]. Asennes. gal. asnesse. ●(1633) Nom 33a. Hinnulus, hinnuleus : faon : colen vn yourch pe vn loezn all : vnan á vez angandret ves á vn march hac vn asennes.
●(1659) SCger 9b. asnesse, tr. «asennes.» ●(1732) GReg 55a. Asnesse, tr. «Asénnès. pl. æsénnesed, asénnesed.» ●(1744) L'Arm 18a. Asnesse, tr. «Aseenéss.. éseennesétt. f.»
●(1838) OVD 115. ésennæsèd é dad. ●(1861) BSJ 200. hag ar azennig en azennès. ●(1869) HTC 42. 500 azennezet. ●(1899) HZB 159. eun azenez hag hec'h eubeul.
●(1904) DBFV 15a. azennéz, pl. ed. ●(1911) BUAZperrot 247. pignet var e azenez.
- azenig
- azennazenn
f. –où
(1) Ridelle avant ou arrière.
●(1904) KZVr 354 - 19/08/04. Azen a vez graet, e Treger ha Goelo, eus eur pez koat a vez lakeat war dreuz war ar peuliou kenta eus daou benn ar c'harr. ●Azen a vije lavaret, e Rospez, war a welan war notennou an Ao. Bourdelez, evit eur pez eus ar c'harr. ●(1914) KZVr 66 - 07/06/14. Azen-karr, pl. ezen-karr, tr. «pièce de bois fixée transversalement sur les montants verticaux (peuliou) extrêmes, à l'avant et souvent aux deux bouts de la charrette, Bas-Trég[uier] Goelo Enq[uête agricole].» ●(1969) BAHE 62/13. e veze[n] lakaet war ar garrigell, war bennoù va daoulin, krog va daouarn en azen, va fri 'us d'ar rod o treiñ. ●(1971) BAHE 68/22. azen ur c'harr, azen ur garrigell : ar c'harrez-koad dirak ar c'hastell-karr pe etre daouarn ha korf ar garrigell. ●(1982) PBLS 544. (Sant-Servez-Kallag) asenoù, tr. «petites ridelles avant et arrière pour une charrette.»
(2) Béquille de soutien d'un bateau à sec.
●(1914) KZVr 66 - 07/06/14. Azen, tr. «chacune des deux béquilles qui soutiennent un bateau à sec.»
(3) =
●(1944) GWAL 163/158. (Ar Gelveneg) Tachet e vez pezhioù-prenn ar vag (da skouer, ar portal war an ezen) gant tachoù bras zinket.
- AzenorAzenor
n. de pers. f. Éléonore, Aliénor.