Recherche 'barn...' : 16 mots trouvés
Page 1 : de barn-1 (1) à barnour (16) :- barn .1barn .1
f./m. –où, –ioù
I. F. (droit)
A. (action de juger)
(1) Jugement.
●(1521) Cc [barner]. Idem Censura re. g. iugement de court deglise. brit. barn en les ylis. ●(1530) Pm 274. na deuhent quet / Dan barnn, tr. «ne pas venir / Au jugement.» ●(1575) M 1274. prydiry an barnou, tr. «méditer les jugements.» ●1871-1872. barnn den, so ven hep soutenanç, tr. «le jugement de l'homme, qui est vain, sans appui.»
●(1659) SCger 131a. barn, tr. «iugement.» ●(1732) GReg 550b. Jugement, Sentence renduë, tr. «Barn.»
●(1847) FVR 41. eul lezen / Garvoc'h eged ann holl varno.
●(1907) AVKA 69. ma barn a zo herve ar lealdet.
(2) Mont e barn gant ub. : aller en justice avec qqn.
●(1913) AVIE 82. Ha mar bé unan benak é klah monet genis é barn eit lemel te sé genis, lausk hoah ha vantel de vonet getou.
(3) Lakaat ub. e barn : juger qqn.
●(1847) FVR 149. Chetu kenta ober ar Gonvansion : he brasa hag he gwasa a oe lakaat ar Roue e barn.
(4) (Lakaat) barn war ub. : juger qqn.
●(1866) LZBt Ebrel 105. dibennet raktal hep barn e-bed war-n-he.
(5) Dougen ur varn : rendre un jugement.
●(1732) GReg 550b. Rendre un jugement injuste, tr. «Douguen ur varn disleal.»
(6) Barn izel : basse juridiction.
●(1732) GReg 888a. juridiction subalterne, tr. «barn isel.»
B. (lieu du jugement)
(1) Cour.
●(1732) GReg 223b. Cour, lieu où les Juges exercent leur Juridiction, tr. «barn. p. barnyou, barnou.» ●552b. Juridiction, Tribunal, où l'on plaide, tr. «Barn. p. barnou.»
(2) Ar gador-varn : le tribunal.
●(1878) EKG II 198. Ar gador-varn e deuz roet ar varnedigez a zo aman varlerc'h.
(3) Lez-varn : tribunal.
●(1868) FHB 167/87b. alier e lezvarn Roazon.
●(1910) MBJL 176. Neuze e tigasont anê dirag o lezio-barn.
(4) Ti-barn : tribunal.
●(1866) LZBt Gouere 138. ac'hane am c'haser da di-varn ann dorfetourien.
●(1906) KPSA 207. e ti-barn Pilat. ●(1907) KANngalon Gwengolo 488. er meaz euz an tiez barn.
II. F. (religion)
(1) Ar varn ziwezhañ : le jugement de Dieu, jugement dernier.
●(1659) SCger 71a. iugement dernier, tr. «barn diueza.» ●(1732) GReg 550b. Le Jugement dernier, tr. «Ar varn divezã.»
►absol.
●(1575) M 643. An Barnn á vezo striz, ha piz, tr. «Le Jugement sera sévère et rigoureux.»
(2) Deiz, devezh ar varn (ziwezhañ) : le jour du jugement dernier.
●(1638) Peiresc 4. Que na vezo deuez ar varn, tr. «Jusqu'à ce que ce soit le jour du jugement.»
●(1803) MQG 10. C'hoarzit eta ho coalc'h ac'hann da zeiz ar varn. ●(1872) DJL 37. Ha da ze ar Varn, eüruz nep vo divlam.
●(1903) MBJJ 120. hag e vefomp adbueet gantan de ar varn divezan.
(3) Lez-varn ar binijenn : confessionnal.
●(1911) BUAZperrot 627. Epad ar c'hoarïz, e chome e lez-varn ar binijen, adaleg peder heur diouz ar mintin beteg kreiz deiz, da govez e c'hoazed.
III. M. (philosophie) Jugement.
●(1962) EGRH I 12. barn m., tr. « jugement (en philosophie). »
IV.
A.
(1) Gant gwir varn : à juste titre.
●(1866) FHB 69/131b. Ret a oe senti, hag e leverjont etrezho : gant guir-varn eo e c'houzanvomp kement-ma, rak pec'het hor boa enep hor breur.
(2) Ober gwir varn =
●(1866) FHB 96/347b. Doue a ra guir-varn abred pe zivezad.
B. [terme qui renforce les adv. interrog.]
(1) Penaos ar varn ? : comment diable ?
●(1943) FHAB Gouere/Eost 325. Holl edont eno, ha gant nec'hamant e c'houlennent penaos ar varn e oa bet dallet ken trumm all ar baotred yaouank.
(2) Pelec'h ar varn ? : où diable ?
●(1945) DWCZ 11. E pelec’h ar varn eo bet ar vaouez kaez-se o pesketa eun ano evel hennez ?
IV. Gortoz betek trompilh ar Varn : voir trompilh.
- barn / barnañ / barniñ .2barn / barnañ / barniñ .2
v.
I. V. tr. d.
A. Juger, rendre la justice.
●(1499) Ca 18a. Barnn. g. iuger.
●(1659) SCger 71a. iuger, tr. «barn.» ●131a. barn, tr. «iuger.» ●(1732) GReg 551a. Juger un procès, tr. «Barn ur procès.» ●Le procès est jugé, tr. «Barnet eo bet ar procès.»
►absol.
●(c.1500) Cb 22a. gal. iuger selon droit et raison. b. barnn heruez guyer. ●(1530) Pm 162. Arre da vn dez goude henn / Ez duy da barnn, tr. «De nouveau, un jour après cela, / Il viendra juger.»
B. Juger (qqn).
●(14--) N 611. na barn den bizuiquen, tr. «ne juge jamais personne.» ●(1575) M 41. Penaux diouz plom ha scuezr, ez barnher pechezrien, tr. «Qu'au plomb et à l'équerre on jugera les pécheurs.» ●618. hon barno á tro scaff, tr. «il nous jugera de façon prompte.» ●1743-1744. An sot (…) / A barnnas fresq escuit, euit nep residanç, tr. «Le sot (…) / Il le condamna tout de suite, sans aucun délai.» ●(1650) Nlou 17. Da barn bras ha bihan, tr. «pour juger grands et petits.»
●(1904) DBFV 18a. barnein, v. a., tr. «juger.» ●(1908) PIGO II 114. an hini a vo barnet aman breman-zouden-Doue.
►absol.
●(1621) Mc 56. barnet em eux re pront. ●102. barnet gueneuff re prontamant.
(2) Barn d'ar + subst. : condamner à.
●(1575) M 1742. Dan maru las gant casty, ho barnas, tr. «A la mort terrible avec souffrance il les condamna.»
●(1847) FVR 74. Fransez Bothorel, euz a Bloezal, a oe barnet da dri bloaz prizoun. (…) ho eiz barnet d'ar maro. ●(1866) LZBt Ebrel 108. barnet eo bet ann den-man d'ar maro. ●(1877) EKG I 233. e viche barnet raktal d'ar maro an nep a esache ober an disterra drouk d'he zoudarded. ●(1878) EKG II 234. Ne zaleaz ket da veza kaset da Vrest, el leac'h ma oue barnet d'ar maro. ●(1880) SAB 173. da lacaat barn aneza d'ar maro.
●(1904) DBFV 18a. barnein, v. a., tr. «condamner (de, a).»
(3) Barn da + v. : condamner à (être, faire, etc.).
●(1866) FHB 90/298a. barnet da zouguen evit bepret ar skeul-c'houzoug.
●(1904) DBFV 18a. barnein, v. a., tr. «condamner (de, a).» ●(1924) FHAB Eost 296. e oa o vont da vezan barnet da veuda daouzek kant pez aour d'ar marc'hadour.
II. par ext. & sens fig.
A. par ext. Juger, considérer.
●(1872) DJL 24. Ha rabad e z'eo barn mac'h deuz he chupen.
●(1911) BUAZperrot 622. An dud ne ouezont barn o nesa nemet divar nij, ne reant nemet Salaün ar Foll anezan. ●(1913) AVIE 162. Ne iet ket ha barnein revé en dianvéz.
B. sens fig.
(1) Assigner, fixer.
●(1862) JKS 409. pa vezo deuet ann deiz a zo bet barnet gan-e-hoc'h.
(2) Ensorceler.
●(1962) TDBP II 33. Te n'out ket bet barnet en noz ? tr. «n'as-tu pas été condamné la nuit par une herbe magique qui rend amnésique et égare les gens ?»
(3) (météorologie) =
●(1978) BZNZ 38. (Lilia-Plougernev) An avelioù uhel hag izel a gustum barnañ an amzer, tr. (THAB 1/26) «Ce sont les vents du nord et les vents du sud qui font le temps. Ils sont les "juges" du temps.»
III. V. pron. réfl. En em varnañ : se juger.
●(1710) IN I 51. ret e din en em varn bremâ va-unan.
●(1824) BAM 43. mar duit da en em varn hoc'h-unan. ●(1862) JKS.lam 340. ne gredann ket en em varn va-unan. ●(1874) POG 146. en em varna a rann ma-unan.
- Barnabaz
- barnadeg
- barnadennbarnadenn
f. –où Jugement porté, sentence.
●(1931) VALL 409b. Jugement porté, sentence, tr. «barnadenn, f.»
- barnajiñ
- barndi
- barnedigezhbarnedigezh
f. –ioù
(1) Jugement.
●(1659) SCger 71a. iugement faux, tr. «bardiniguez (lire : barnidiguez) faos.» ●(1710) IN I 235. eme vezo ar Roue eus ar beorien hac eus ar Rouanez en e varnidiguez vras. ●293. barnidiguezou an dud. ●(1732) GReg 192b. Condamnation, jugement qui condamne, tr. «Barnediguez a gondaun.» ●550b. Jugement, Sentence renduë, tr. «barnediguez. barnidiguez.»
●(1862) JKS 334. n'omp ket evit anaout barnedigesiou Doue. ●(1878) EKG II 197. Ma vefe unan-bennag hag en defe diskred var ar varnedigez-se. ●235. he varnedigez d'ar maro.
●(1906) BOBL 13 janvier 69/2d. da gas barnidigez ar barner a beuc'h dirag al Lezvarn a Dorridigez. ●(1911) SKRS II 90-91. Ar brassa sent ho deuz krenet gant ar spount rag barnedigez an Aotrou Doue. ●(1931) VALL 409b. Jugement porté, sentence, tr. «barnedigez, f.»
(2) Reiñ ur varnedigezh : rendre un jugement.
●(1878) EKG II 198. Ar gador-varn e deuz roet ar varnedigez a zo aman varlerc'h.
●(1936) PRBD 23. hervez ma wel anezo, a dro vat pe a dro fall, ar barner a ro e varnedigez.
(3) Dougen ur varnedigezh : rendre un jugement.
●(1732) GReg 550b. Rendre un jugement injuste, tr. «Douguen ur varnediguez faos.»
●(1911) BUAZperrot 118. pa oue douget ar varnedigez-ze. ●285. kerkent ha ma vez douget ar varnedigez en e eneb.
(4) Terriñ ur varnedigezh : casser un jugement.
●(1838-1866) PRO.tj 181. Evit lacquat terri ar varnediguez.
- barner / barnourbarner / barnour
m. –ion
(1) Juge.
●(14--) N 1426. Vn barner mat hep nep atfer, tr. «Un bon juge, sans nul doute.» ●(1499) Ca 18a. Barner. g. iuge. ●(1557) B I 172. Croer ha barner souueren, tr. «créateur et juge souverain.» ●(didascalie après 543). Claudin he presant dan barneur, tr. «Claudin la présente au juge.» ●(1576) Catechism 22 (= RECE 47, 108). Entré an caus, hac an caus, An lofr, hac an heny na deu lofr, hac é guelez variabl, auys an barneryen so en ha porzyou, tr. « entre la cause et la cause, le lépreux et celui qui n’est pas lépreux, et que tu trouves divergent l’avis des juges qui sont dans tes portes. »
●(1659) SCger 71a. iuge, tr. «barner.» ●131a. barner, tr. «Iuge.» ●(c.1680) NG 63. Dirac er Barner general. ●(1710) IN I 49. ar Barneur souveren. ●293-294. abalamour na dint quet barnerien an eil-re var o hentez. ●361. ur barner injust. ●(1732) GReg 266b. Denonciation, accusation, tr. «accus dirac barneur.» ●700a. Le juge a fait là un passe-droit, tr. «Un dreist-guïr èn deus great ar barneur eno.»
●(1869) FHB 251/330a. Eno, pa zave afer etre eur re bennag, e teuent avechou d'am c'haout evit va lacat da varner etrezho. ●(1891) AGB 5. evelse e vezont er memez amzer tamallerien ha barnerien !
●(1904) DBFV 18a. barnér, barnour, tr. «juge.» ●(1907) AVKA 188. ar barner disleal-ze. ●(1931) GUBI 46. de gavouit Barnour er hanton. ●(1936) PRBD 23. hervez ma wel anezo, a dro vat pe a dro fall, ar barner a ro e varnedigez. ●(1957) CONS 357. ac’hanta, kaer am eus beza ive eur barnour diere, me a lavar, n’ez eo ket gwir kement-se.
(2) Mestr-barner =
●(1905) IVLD 82. mestr-barner Lourd a gemennaz da Vernadett dont dirazhan.
(3) Priseur.
●(1904) DBFV 18a. barnér, barnour, tr. «priseur.»
(4) Personne qui estime les dégats.
●(1904) DBFV 18a. barnér, barnour, tr. «estimateur, d'un dommage (causé par des bestiaux).»
(5) (religion) Mont dirak e varner : mourir.
●(1926) FHAB Here 392. Mont a reas dirag e Varner d'an 13 a viz eost 1826.
- barner-a-beoc'h
- barner-enklaskbarner-enklask
m. Juge d'instruction.
●(1906) BOBL 30 juin 93/3c. ar barner enklask, ar c'homis grefier, an distroer-brezonek.
- barner-Iliz / barner an Ilizbarner-Iliz / barner an Iliz
m. Jugre ecclésiastique.
●(1867) BUE 79. o westlan leveo he garg a varner ann iliz da obero a vadelez.
- barnerezhbarnerezh
m. –ioù Jugement.
●(1913) AVIE xv. gobér er barneréheu bras ha kondañnein d'er marù en torféterion.
- barnet
- barneubarneu
s. Pièce de toile dont on recouvre le bétail en hiver.
●(1919) DBFVsup 6a. barneu (Berric), s., tr. «pièce de toile dont on recouvre le bétail en hiver.»
- barnourbarnour
voir barner