Recherche 'ben...' : 61 mots trouvés
Page 1 : de ben-1 (1) à bent (50) :- ben .1ben .1
m.
(1) Action de tailler.
●(c.1500) Cb 23b. sculptabiliter aduerbia. b. dre ven.
(2) (Pierre) de taille.
●(1870) FHB 280/149b. ar vein ben euz ar pilierou.
●(1904) DBFV 20a. bén, bin, s., tr. «(pierre de) taille.» ●(1927) GERI.Ern 42. ben m., tr. «(Pierre de) taille.»
(3) Kontell-ben : couteau à tailler les arbres.
●(1908) DIHU 34/59. Goudé en devout bénet get ur goutel-ben er grouiad dirol pé rè hir.
- ben .2ben .2
adj.
(1) Que l'on coupe.
●(1869) FHB 251/335a. foenneier geot ben. ●(1870) FHB 271/79b. Te hado (...) cals geot ben.
●(1917) KZVr 225 - 24/06/17. Geot-ben, tr. «herbe fine et tendre qui pousse au premier printemps au bord des ruisseaux, des fontaines, etc., Loeiz ar Floc'h.»
(2) Que l'on taille.
●(1732) GReg 722a. Pierre de taille, tr. «Van[netois] meen bin. mæn bein. mæn ben.»
●(1870) FHB 280/149b. ar vein ben euz ar pilierou.
- ben .3ben .3
m. Embouchure de rivière.
- Benac'hBenac'h
n. de l. Belle-Isle-en-Terre.
I.
(1) Benac’h.
●(1732) GReg 88b. Benac'h. benec'h.
●(1825-1830) AJC p. 280. benech. ●(1834) SIM 34. Va zad a voa qere e Benac’h. ●(1857) CBF 130. Benac'h. ●(1863) GBI II 484. En kêr Benac'h pa arrue. ●(18--) PENgwerin10 102. Da venec’h d’ober eur beamant. ●(1866) FHB 52/412a. a oa vikel e Benac’h. ●(1869) TDE.FB xviib. Benac’h, Benec’h. ●(1876) TDE.BF 43b. Benac'h. ●(1877) EKG I 38. Adreuz ar vro oamp eat beteg Benac'h. ●(c. 1890) CFB 41b. Benac'h, Benec'h.
●(1905) ALMA 67. Benac’h. ●(1910) EGBT 131. dont a reont ketek [lire : betek] Gwengamp ha Benec'h. ●(1912) BUAZpermoal 859. war douar Benac’h. ●(1913) PRPR 25. etre Ar C’Hloastr ha Benac’h. ●(1923) ARVG C’hwevrer 22. tremen neuze dindan bourkig Lok-Envel ha digoueout e Benec’h. ●(1928) BREI 58/3c. en bro Benec’h ha Louargat. ●(1933) BREI 324/4d. chapell Kervaria (Benac'h). ●(1974) TDBP III 56. Ar re-mañ a zo evel kezeg Benac'h : ne c'houlennont ken med boued ha beaj. ●(1980) (2005) IFTR 298. En Benac'h hag en Pontre / En Pempoull, en Pempoull-Gouelo.
●(2000) TPBR 174. Kezeg Benac'h / Boued ha beaj.
(2) (par fausse étymologie) Enez-Kaer.
●(1865) FHB 7/55b. Belle-Ile pe Enez-Caer.
II. Traditions populaires.
(1) Rimaille pour délier la langue.
●(1995) PLTZ 130. C'hweh merh gwerh / war hweh sah kerh / war hweh marh kalloh / o hond d'ar marhallah / da Venah; / ha hweh manah / war o lerh !
(2) Proverbe.
●(1948) VALL.Sup 32b. D'un homme paresseux l'on dit : Emañ evel kezeg Benac'h na c'houlont nemet boued ha beaj T. ●(1970) TDBP I 53. Kezeg Benah na houlennont ken med boued ha beaj (les chevaux de Belle-Isle-en-Terre qui ne demandent qu'à manger et à voyager), répandu dans tout le Pays de Tréguier. ●56-57. Hemañ a zo 'vel kezeg Benah : ne houlenn ken med boued ha beaj ! ●note de Jules Gros : « Autrefois, Belle-Isle devait être une importante station de chevaux de renfort destinés à aider les dilligences à gravir les longues côtes situées à l'Est et à l'Ouest de cette localité, sur la grand-route de Brest à Paris. ». ●57. Boued ha beaj, 'vel kezeg Benah ! A manger et en route, comme les chevaux de Belle-Isle-en-Terre. ●(1974) TDBP III 56. Ar re-mañ a zo evel kezeg Benac'h : ne c'houlennont ken med boued ha beaj.
●(2000) TPBR 174. Kezeg Benac'h, / Boued ha beaj (se dit des gens qui n'ont pas une minute de libre). ●(2004) TROMK 217a. Emañ (hemañ) evel kezeg Benac'h na c'houlont nemet boued ha beaj. Geriadur Frañsez Vallée.
III. Noms de famille.
●(1970) NFBT 7. N° 37 Bénac'h, N° 38 Bénech.
IV. [Toponymie locale].
●(1925) BILZ 47. n'eo ket erru c'hoaz en Koat-an-Noz, du-ze pell, en tu all d'ar meneiou. ●(1933) BREI 324/4d. chapell Kervaria. ●(1977) TDBP II 273. Ar Vilin-Wenn e Benah a zo eur vilin-gouëz.
- Benac'hiz
- benadur
- benadurezh
- benañ / beniñbenañ / beniñ
v. tr. d.
I.
A. (en plt de qqc.)
(1) Couper.
●(c.1500) Cb 23b. Benaff. g. couper. l. scindo / dis / di / scissum actiui. generis. vide in squegaff.
(2) Tailler (la pierre).
●(1499) Ca 19b. Benaff an mein. g. tailler les pierres.
●(1659) SCger 115a. tailler des pierres, tr. «bena mein.» ●131b. bena mein, tr. «tailler des pierres.» ●(c.1718) CHal.ms iv. tailler de la pierre, tr. «binein, benein men.» ●(1732) GReg 902b. Tailler de la pierre, tr. «Bena mein. pr. benet.»
●(1904) DBFV 20a. bénein, binein, v. a., tr. «tailler (la pierre).» ●(1922) EMAR 49. Bena a ra ar mein rous. ●(1927) GERI.Ern 42. bena v. a., tr. «tailler (la pierre).»
(3) Tailler (des plantes).
●(c.1718) CHal.ms iv. tailler la vigne, tr. «binein er üiniec.» ●(1732) GReg 702b. Tailler la vigne, tr. «Van[netois] beineiñ er huiniecq. pr. beinet.»
●(1904) DBFV 20a. bénein, binein, v. a., tr. «tailler (la vigne).» ●(1908) DIHU 34/59. penaus bénein er gué fréh.
(4) Maen-benañ : pierre de taille.
●(1633) Nom 251a. Lapis quadratus : pierre quarrée : mæn quarrè, mæn benaff.
B. (en plt de qqn) (chirurgie) Tailler.
●(c.1656) VEach 117. Anton Maignan ames ar memes quær a sãt malou, goudé mazo bet trauellet ha poannyet meürbet á het peuarzec pe pemzec bloaz gant vr grauel continuel pehini a rea deza coll pep repos, dré na cafe remet na soulageamãt enep leac'h, er fin enem resoluas da veza benet quemet gant ar Chirurgianet euit an tra-sé goudé ma ho deua eff fondet ha rancontret ar mam, é differsont que auoé antronos euit é flanchi.
II. sens fig.
(1) [suj. : souffrance physique] Faire souffrir.
●(14--) N 870. an guentl yen so oz ma benaff, tr. «la froide douleur de l'enfantement me déchire.» ●894. gant quentl hac anquen em bener, tr. «la douleur de l'enfantement et la peine me déchire.»
(2) [suj. : souffrance morale] Faire souffrir.
●(14--) N 1134. an anquen so yen oz ma benaf, tr. «la douleur me déchire cruellement.»
- benazezbenazez
m. Architecture.
●(1847) GON FB HV 42b. Architecture, tr. « Bénazez, m. » Ce dernier mot s’emploie particulièrement pour l’architecture religieuse (…).
- benazezerbenazezer
m. -ien Architecte.
●(1847) GON FB HV 42b. Architecte, tr. « Anciennement Bénazézer, m. Pl. ien. H.V. »
- bendellbendell
m./f. –où, –ioù Moyeu.
●(1633) Nom 180a. Modiolus rotæ : le moyeu d'vne rouë : vn bendel carr.
●(1847) MDM 276. eur c'har ead el lagen beteg ar bendeliou. ●(1869) FHB 218/68a. ar c'harrer (...) var bouez poania avoalc'h da renca skinou ha bendeliou.
●(1904) KZVr 356 - 04/09/04. Bendel (Troude). Lakaat ouspen : Ha bendil, bendilh, benduilh (Kerne-Izel). ●(1905) CDFi décembre. ar bendell-karr. (d'après KBSA 112). ●(1909) FHAB Gwengolo 266. rei eun hortad d'ar vendel evit darc'hoï ar rod ebars ar roli ha lakât ar c'har var e zres. ●(1921) FHAB C'hwevrer 43. eur c'harr eat el lagen betek ar bendeliou. ●(1927) GERI.Ern 42. bendell m., tr. «Moyeu.» ●(1987) GOEM 174. Le moyeu, ar vendell, est en orme ou en chêne.
- BeneadBenead
n. pr.
(1) Benoît.
●(1732) GReg 89b. Benoit, nom d’homme, tr. «Benead.»
(2) (religion) Ordre/Règle de saint Benoît : urzh/reolenn sant Benead.
●(1732) GReg 677b. L’Ordre de Saint Benoît, tr. «Urz Sant Beneat.»
●(1911) BUAZperrot 178. reolen sant Beneat.
- beneadad
- beneadat
- benedbened
voir bered
- benedebenede
s. (botanique) Belladone Atropa belladonna.
●(1931) VALL 63a. Belladone, tr. «benede V[annetais] (Lorient, d'après Rolland).»
- benediksionbenediksion
f. –où Bénédiction.
●(1530) Pm 92. Neuse hep sy mary guyrion / A ros tiz he benediction, tr. «Alors, sans doute, la fidèle Marie / Donna vite sa bénédiction.» ●(1621) Mc 74. Chuy autraou (…) à deu da quargaff an oll croueaduri en à benediction hac à eur mat.
●(1659) SCger 14a. benediction, tr. «benediction.»
●(1821) SST 262. De betra e chervige er benedictionneu a beb mode e rer dehai én overen baneuez ?
- benedisitebenedisite
m. Benedicite. Formule euph. comique.
●(1947) YNVL 97. (Ober a ra ur pikol sin ar groaz war ar podezadoù soubenn) Bennsite Dobenus, nozegat kemenus menekat santori krijta krijti.
- benefis
- benefiset
- benerbener
m. –ion Tailleur.
●(1499) Ca 19b. Bener an mein vide in men.
●(1659) SCger 131a. bener, tr. «tailleur de pierres.»
●(1876) TDE.BF 43b. Bener, s. m., tr. «Tailleur de pierres de taille.»
●(1904) DBFV 20a. béner, binour, m. pl. –nerion, m., tr. «tailleur (de vigne, de pierre).» ●(1927) GERI.Ern 42. bener m., tr. «tailleur (de pierre).»
- bener-meinbener-mein
m. benerion-vein Tailleur de pierres.
●(1659) SCger 115a. tailleur de pierres, tr. «bener mein.» ●(c.1718) CHal.ms iv. Tailleur de Pierre, tr. «binour, piquer men.» ●(1732) GReg 902b. Tailleur de pierres, tr. «Bener mæin. p. benéryen væin.» Van[netois] binour mæin.»
●(1867) MGK 142. P'edo o vont da gas he lein / D'he fried, bener mein.
- benerez
- benerezhbenerezh
m.
(1) Taille.
●(1904) DBFV 20a. bénereh, binereh, m., tr. «taille.»
(2) (architecture) Pierres de taille.
●(1869) FHB 235/202a. Labourat a rer a zevri var ar pez benerez a dleer da zevel en henor d'ar zoudarded. ●(18--) SAQ I 170. an iliao o poulza dre douez ar benerez kouezet d'an douar.
●(1909) KTLR 148. eur c'helc'h aour var benerez ar porchet. ●(1909) MMEK 169. great oa gant mein bennerez.
(3) Maen-benerezh : pierre de taille.
●(1659) SCger 131b. men benerés, tr. «pierre de taille.»
●(1878) EKG II 116. eur mean benerez lakeat er voger gand eur mansouner.
- benetbenet
adj.
(1) Taillé, coupé.
●(14--) Jer.ms 43. Dre amour den courtes / Ouz ma gres denessyt. // En ty man damany / Loget menbry vyhet : // Her huy so a bro pell / Me en sell, ha travellet, // Queffret lequet an taoll / Setu an caoll benet, tr. « Par amour, homme courtois, approchez de mon sein. / En cette maison, certes, vous serez logé, je l’assure. / Car vous êtes d’un pays lointain, je le vois, et avez voyagé. / Ensemble dressez la table. Voici les choux coupés »
(2) (préhistoire) Benet a-skolp : taillé par éclats.
●(1907) FHAB Even 104. Eur pennad-studi war amzer ar mean benet a-skolp.
- beneterbeneter
voir pileter
- benezerbenezer
m. –ion Tailleur de pierres.
●(1874) FHB 490/160a. Ar skeuden (...) hag a zo great e mean Kerzanton gant eur benezer a Vreiz-Izel. ●(1876) TDE.BF 43b. Benezer, tr. «s. m. C. Sculpteur ; pl. ien. On voit qu'elle est l'analogie entre ce mot et Bener.» ●(1890) MOA 170b. Ciseleur, tr. «Benezer, m.»
●(1914) KZVr 84 - 11/10/14. Je crois que le «benezer», de Troude est inventé de même que «benezager» architecte, «benazez» architecture, H. de la Villemarqué.»
- benezetbenezet
adj. Taillé.
●(1866) FHB 68/121b. mein griz, benezet brao. ●(1868) FHB 177/161a. mein benezet ha kizellet brao. ●(1869) FHB 256/373a. Ar mean carre a reseo troad ar groaz a zo e kersanton, benezet ha kizellet e doare. ●(1874) FHB 512/333b. paleziou hag a velet enho ar bein benezet.
●(1907) BSPD I 610. Bénezet e oé ér pen anehi.
- beni .1beni .1
f. –où
(1) Volue, bobine à l'intérieur du métier à tisser.
●(1499) Ca 19b. benny an neut. galli. volue.
●(1659) SCger 131a. benni, tr. «volue.» ●(1732) GReg 925a. La navette, & la voluë, tr. «Ar vulsun, hag ar veny.» ●969b. Volue, petite fusée qui se met dans navette du tisserand pour la tréme, tr. «Beny. p. benyou. biny. binyou.»
●(1915) KZVr 115 - 16/05/15. Bini (et binien), beni, féminin, tr. «bobine (à l'intérieur de la navette du tisserand).» ●(1927) GERI.Ern 42. beni, f., tr. «Bobine, canelle de tisserand.»
(2) Bobine d'un rouet.
●(1915) KZVr 115 - 16/05/15. Bini (et binien), beni, féminin, tr. «bobine d'un rouet, etc.»
- beni .2beni .2
s. (musique) Cornemuse. cf. binioù
●(1499) Ca 19b. Benny. g. corne. latine. hec musa / se Jdem cornemus.
- beniadbeniad
f. –où
(1) Plein une volue (de fil).
●(1732) GReg 969b. Volue couverte de fil, tr. «Benyad. p. benyadou. binyad neud. binyadou neud.»
●(c.1820) COF 28. C'hoas e reont meur a veniat / D'ar g'emeneres da vriat.
●(1915) KZVr 115 - 16/05/15. Biniad, beniad, tr. «plein une bobine (–ned, de fil).» ●(1927) GERI.Ern 42. beniad f., tr. «contenance d'une bobine, d'une canelle de tisserand (c'hloan de laine).»
(2) (en plt de qqn) Ne oar na penn na beniad : il ne sait pas s'y prendre.
●(1914) KZVr 84 - 11/10/14. Beniad (et benead). N'ouve na penn na beniad da vann 'bet, tr. «il ne sait rien de rien, il ne sait pas s'y prendre, Trévérec.»
(3) (en plt d'un travail) N'en deus na penn na beniad : fait à moitié, inachevé.
●(1914) KZVr 84 - 11/10/14. heme n'eus na penn na beniad, tr. «cela n'est pas fini, n'est fait qu'à moitié, Trévérec.»
- benienn
- beniñbeniñ
voir benañ
- benitierbenitier
m. Bénitier.
●(1633) Nom 198a. Aquiminarium, amula : benoistier : benitier, da lacquat an dour binniguet.
- benivolañs
- bennakbennak
adv., pron. & conj.
I. Adv.
(1) Quelconque.
●(1499) Ca 58a. Description a furm vntra penac. g. description de la forme daucune chose. ●77b. En vn lech pennac. g. en aulcun lieu.
●(1902) TMJG 347. eun den mew bannag manet war hé c'héno. ●348. o c'hortoz eun ine mad bannag. ●(1904) DBFV 20a. benak, benek, adj. indéf. tr. «quelconque, quelque.» ●(1982) MABL I 56. (Lesneven) hag e veze kuchamant bep sul foar diegezh en tu mennak.
(2) Environ.
●(1907) AVKA 43. Ur c'hreiste benak e c'halle bea. ●(1944) VKST Genver 5. Kreisteiz bennak a c'helle beza.
(3) Quelques.
●(1818) HJC 53. Hraccen ion e chomas un dé benec ino. ●(1856) VNA 105. Mangeons donc quelques fruits, tr. «Daibramb enta ur fréhen benac.» ●(1877) BSA 281. Ho daou e rejont eur gammed benac varzu ar feunten.
(4) Un dra bennak : quelque peu.
●(1901) KANNgwital 1/2. en em jala, eun dra benag, gant kement a c'hoarvez. ●(1911) BUAZperrot 469. Hag anaout a reomp eun dra bennak hor relijion.
(5) Hag un dra bennak : et quelques, et des poussières.
●(1911) BUAZperrot 247. Dek dervez hag eun dra bennak e chomas eno. ●298. Kreiz deiz hag eun dra bennak e c'hell beza. ●(1924) FHAB Gwengolo 338. war bouez rei d'ezan 20.000 skoed hag eun dra bennak.
(6) Unan bennak : quelqu’un.
●(1908) PIGO ii 75. Me ’m eus bet, breman zouden, eur bilhed-vot, hag a zo barrek da lakat c’houenn en lêrou unan bennak.
(7) Ur re bennak : quelqu’un.
●(1659) SCger 99b. quelqu’vn, tr. «vrebenac.» ●(1790) MG iii. Ur-ré-benac e vou martezè gredussoh de zesquein leine.
(8) [après un mot plur. précédé de un] Quelques. Voir un.
(9) [après un mot au singulatif] Quelques.
●(1818) HJC 90. èl ma passai enn ur parcq i Zisciplet en hum avanças eit dibenneign ur bluchen benec, tr. (GMB 499) «cueillir des épis.»
(10) Ul lec’h bennak : quelque part.
●(1499) Ca 207a. Vn lech penac. g. en aulcun lieu.
(11) Un tu bennak : quelque part.
●(1499) Ca 207a. Vntu penac. g. aulcune part.
(12) Un nebeud bennak : quelque peu.
●(1499) Ca 207a. Vnnebeut penac. g. aulcun pou.
II.
(1) Petra bennak ? : que diable.
●(1974) SKVT III 38. Petra bennak a rae ar c'hregin melen-se eno, ha penaos e oant eno ?
(2) Petra bennak : de toutes façons.
●(1903) MBJJ 175. Petra bennak eo tremen koulz d'imp distrei d'ar gær. ●185. Petra bennag a viskoaz e zo bet intered eno. ●274. Petra bennak e welan ma goalc'h deus 'traou.
(3) Petra bennak : quoique.
●(1866) SEV 93. Neuze petra-bennag a rea, e peleac'h-bennag e veze, e kave d'ezhan klevet atao ann drompill.
(4) Petra bennak : quoi qu'il en soit.
●(1904) BOBL 15 octobre 4/1a. En Franz, petra bennag, ne vo ket re a ed ar blâ-ma. ●(1913) PRPR 26. Petra bennag, an dorn-skrid a oe roet da voullërez Guyon en miziou kenta 1838.
(5) Pegeit bennak = ne vern pegeit amzer.
●(1860) BAL 102. Peg'eit bennac e choumin e poan, c'hui am c'hrevaio.
(6) Piv bennak : quiconque.
●(1499) Ca 159b. Piupennac. g. quicunque.
●(1659) SCger 100a. quiconque, tr. «piou benac.» ●(1790) MG 138. Pihue-benac en dès caranté Doué.
●(1866) LZBt Ebrel 101. Gobr a rer c'hoaz, hirie ann de, da biou-bennag a lakao etre daouarn ar vestro, eur penn kristen. ●(1879) GDI 105. pihue-benac e vanq corv en overen n'en dès chet overen erbet, rac corv en oferen e zou el loden dignan ag en overen.
●(1911) SKRS II 74. lakât e renk ar bayaned piou benag ne zelaou ket he Iliz.
(7) Pegement bennak : quoique.
●(1499) Ca 154b. Peguement pennac. g. combien non obstant. ●(1621) Mc 7. pe quement bennac en be y chaceet pell diouziff. ●42. pe quement bennac ez lauaré an contrel á guenaou.
●(1744) L'Arm 30b. Bien que, tr. «Péguemeenntt-bénac.»
(8) Penaos bennak =
●(1575) M 2043-2044. Eno nemet goeluan, ha poan dicontananç, / Penaux pennac ha cry, entre pep alianç, tr. «Là rien que pleurs et peine continuelle / De toute façon, et cri, entre chaque groupe.» ●(1621) Mc 106. penos bennac ve bet.
●(1909) NOAR 158. Penaos bennak edo ar vuhez ganto, ar re goz a gendalc'he da douin e oa maro ar vaouez geaz gant an naon.
(9) Peur bennak e vezo : quel que soit le moment.
●(c.1680) NG 547-550. Un deueh bras merbet, / Pier benac vezou, / A day ar bet-man. ●1564-1565. Hac en dé-man a day, pier benac vezo, / Allas, peherion, nezé vezou crenou / Nep na ras breman.
(10) Pegen … bennak =
●(1659) SCger 99b. quelques sçauans qu'ils soient, tr. «peguer gouiziec benac event.»
III. Loc. pron.
(1) Neb piv bennak : quiconque.
●(1612) Cnf 23b. Nep piou penac à coulm an aguilleten, eguit laquat drouc ha malicc entre an priedou. ●27a. Nep piou bennac à ro drouc exempl.
●(1732) GReg 164a. Bien-heureux le pecheur à qui Dieu fait la grace de se relever apres sa chûte, tr. «Guenvidicq nep piou-bennac o veza coüezet ê pec'hed, èn deveus an amser hag ar c'hras da sevel eus e boull da stad vad.» ●209a. Celui qui convoite la femme de son prochain, tr. «Nep piou-bennac (…) a c'hoanta cahout grecq e amesecq.»
(2) An neb piv bennak : quiconque.
●(1869) SAG 120. A-ne-piou bennag en devezo meez ac'hanon-me.
IV. Loc. conj.
(1) Penaos bennak ma : bien que.
●(1744) L'Arm 30b. Bien que, tr. «Pénauss-bénac.» ●(1790) MG 3. penaus-benac ma heèllai gobér ur Rouannès a nehi. ●5. penaus-benac n'ou hanàuamb quet. ●14. N'en dès hoah meit rai a lairon, penaus-benac ma crouger bamdé. ●46. n'en don quet abiloh eid er-ré-ral, penaus-benac ma houian leine.
●(1839) BEScrom 276. Penaus-benac ne voé quiet pinhuicq Isidor. ●(1849) LLB 891. Penauz penak n'en doé meid ul liorh dister.
(2) Pegement bennak ma : quoique.
●(1792) BD 109-110. peguement benac nen dequet avreman / ocheus clevet coms deus ar varn diouesan, tr. «Quoique ce n'est pas d'aujourd'hui / que vous avez entendu parler du Jugement Dernier.» ●4304. Peguement benac ma soch pap, tr. «Quoique vous soyez Pape.»
(3) Petra bennak ma : bien que.
●(1834) SIM 10. Petra benac ne voa quet goal binvidic, e damic commerç en devoa gouscoude procuret dezàn ar voyen (…) da veva én é-unan en e eaz.
●(1929) MKRN 88. petra bennak ma zo bet a holl viskoaz paotred iac'h e-mesk masonerien Gourin, tr. «et cependant la corporation a toujours compté de forts gaillards à Gourin.» ●(1933) MMPA 149. Petra bennak ma rae an Ebestel kalz a stad outi.
- bennaket
- benneg-benneg-
voir penneg-
- bennetbennet
adj. Benné.
●(1982) MABL I 143. (Lesneven) tri pe bevar c'harrad, hag a vezent, pas bennet, met lostbintet 'kichen an daol dourneureuz.
- bennig-bennig-
voir binnig-
- Benniged .1Benniged .1
n. de l. Béniguet (archipel de Bréhat).
●(1914) ARVG mae 75. En aber an Trenw, eman Briad ha, tost d'ei, evel eur c'horaden evned endro d'eur yar goz, eur bagad enezi munut : Lavred, savet warni gant Sant Budok kentan leandi a zo bet en Breiz, Mode, Binniget, an Enez-C'hlas, Hern, warnean eun tour-tan, Sant-Rion hag all.
- Benniged .2Benniged .2
n. de l. Béniguet (îlot entre le Conquet et Quéménès).
(1) Benniged.
●(1914) ARVG mae 75. Nesoc'h da gât an douar eman Molenez, Binniget hag all.
(2) (Dicton).
●(2003) TRMOR. 65. E Toull Ar Veoc'h / Serr da lien ha chom peoc'h. ●note : "Toull Ar Veoc'h est situé dans l'Est de l'île de Béniguet, au large du Conquet".
- bennozhbennozh
m./f. –où, -ioù (religion)
(1) Bénédiction.
●(14--) Steph f° 16 v°. Benoez doe apedaff : oar eneff brezre stephan, tr. « La bénédiction de Dieu j’implore sur l’âme du frère Stephan » ●(1530) Pm 1. Bennoez doe, tr. «Bénédiction de Dieu.» ●(1580) G 363. Bennoz Roe an bet man, tr. «la bénédiction du Dieu de ce monde.»
●(1659) SCger 14a. benediction, tr. «benos.» ●131a. benos, tr. «benediction.»
●(1866) FHB 54/12a. ar vennoz vraz-se am euz bet digant Doue. ●(1869) HTC 68. He vennoz pe he valloz a zo hirio dirazoc'h ; deoc'h eo da joaz etre an eil hag eben. ●193. evel ar vennoz roët gueich all gant Abraham. ●(1867) BUE 204. bennozo ann env. ●(1877) BSA 235. da rei d'eomp epad hor buez hag e heur hor maro, perz er bennoziou-se. ●(1893) IAI 164. ar vennoz da gaout (...) eur maread sperejou bras.
●(1900) MSJO 137. ar bennos-se. ●(1909) FHAB Ebrel 114. bet e vennoz an denerra. ●(1911) BUAZperrot 80. bennoziou Simeon hag Anna. ●621. lammet divarnomp ar malloz ha skuilhet en e leac'h ar bennoz.
(2) Bennozh ar Sakramant : bénédiction du Saint-Sacrement.
●(1908) FHAB Gouere 200. Bennoz ar Sakramant a roas da zaou glanvour all. ●(1924) KANNgwital 263/199. epad ar Mission, da bardaez, goude bennos ar Zakramant. ●(1930) KANNgwital 335/466. an hosti sakr a vez lakeat en ostansouer evit bennoz ar Zakramant.
(3) Agrément.
●(14--) N 1068. Benoez ho mam hoz eux flam dan tra man, tr. «Vous avez, certes, l'agrément de votre mère pour cela.»
(4) Bennozh (Doue) : merci.
●(c.1680) NG 1047. Mil venoeh Doue. ●(1790) MG 72. Bènnoh Doué d'en n'emb en dès èl-ce chonge a hanan !
●(1825) COSp 46. bet mèn é teli monet hun trugarecadeu hac hun bennoh é quevér el liberallan oberour mat e fehai bout ? ●(1860) BAL 123. lavaret bennoz Doue dezo !…
●(1921) PGAZ 3. ha bennoz a lavaran da aotrou Persoun Guitalmeze. ●5. Bennoz ha trugarez deoc'h, va c'hamarad Lan Inizan.
(5) Remerciement.
●(1836) FLF 8. Ha va bennos gueneoc'h.
(6) Bennozh da : grâce à.
●(1931) VALL 340b. Grâce à, tr. «bennoz da.» ●(1954) VAZA 43. bennozh d'erbedenn e vamm. ●(1957) AMAH 53. Allas, bennozh d'ar perzh mat-se e kouezhas war hor chouk ur gefridi hag a daole d'ur c'hastiz. ●195. lakaat mergodennoù koat war-fiñv bennozh d'ur steudad fiselennoù. ●256. bennozh d'e vouezhig iskis. ●(1959) TGPB 162. bennozh d'an nadoz-vor direizhet, hon eus troet kein da vro Italia !
(7) Gervel bennozh Doue war ub. : appeler la bénédiction de Dieu sur qqn.
●(1902) PIGO I 220-221. Holl e teujont da stardan dorn Herve, o c'hervel warnean mil bennoz Doue.
(8) Evit (ur) bennozh Doue : gratuitement.
●(1922) EMAR 67. N’eus deiz na vez pede d’ober / Komoisionou e kêr pe er gêr. / Peurvuia ’vit bennoz-Doue. ●(1957) AMAH 243. m’en devoa kinniget dimp evit ur bennozh Doue tiig e borzhier gant teir gambr vrav ennañ.
- bennozhiñ
- BenodedBenoded
n. de l. Bénodet.
(1) Benoded.
●(1543) Cco 22. Benode. ●(1546) Cco 38. Benodet. ●(1546) Cco 46. Benodet. ●(1548) Cco 65. benodet. ●(1576-1600) Cco 80. benodet.
●(1732) GReg 331a. Penn odet. (& par adoucissement; Benn-odet. aber odet. ●668b. Bennodet, ou, Penn-odet, rade foraine.
●(1865) FHB 18/139a. An Tad Maneur a roaz c’hoaz goude-ze misionou e Roscanvel, Hanvec, Sant-Thomas-Landerne, e Logonna, e Berrien, Scrignac, Benodet, Sant-Rioual hag en oll garteriou ze e reaz eur vad dispar. ●(1890) MOA 19a. Benoded (Perget). ●(1893) IBR 607. euz a barreziou Pleuven, Perget ha Fouesnant, hag a zeuaz ganto beteg Benodet. ●(1878) SVE 965. Personn Benn-Odet a zo plonjer.
●(1923) FHAB Here 10/391. An auto emaon enni gant ar Varzed Fanch Gourvil ha Loeiz ar Floc'h hor c'has d'ar red war hent Benodet a dreuz koajou glaz ha sioul. ●(1943) ARVR 120/4. Benoded. ●(1943) TNKN 15. adalek Benoded betek Kemper.
(2) Dicton. [Voir 1912 MELU 344 & DDPB 509-510/3359].
●(1878) SVE 965. Personn Benn-Odet a zo plonjer.
●(2003) TRMOR 59. Person Benoded a zo ploñjer.
- Benoni
- benplouzbenplouz
s. = (?) espèce de panier (?).
- benplouzad
- beñsbeñs
m. (botanique) Vesce.
●(1499) Ca 19a. Becc. g. vesce. ●36a. Charroucc ha becc tout vng ibi vide. ●(c.1500) Cb 23a. Bece. g. vesce. ●(1633) Nom 75b. Aracus : vesseron, serrez beçc, besançc, charounçc. ●76a. Vicia : visse, vesce : beçc, veçc, besançc, charrounçc.
●(1659) SCger 124a. vesse, tr. «bencç.»
●(1818) HJC 382. unn ivage bence capable de reign er marhüe dehé. ●(1877) FHB (3e série) 17/140a. ar bins hag ar cherc'h (lire : c'herc'h) glaz. ●(1879) BLE 238. Vesce. (Vicia et Ervum. L.) Bens.
- bent