Recherche 'bihan...' : 17 mots trouvés
Page 1 : de bihan (1) à bihanniver (17) :- Bihan
- bihan .1bihan .1
adj., adv., prép. & conj.
I. Attr./Épith.
A.
(1) Petit.
●(1499) Ca 22a. Bihan. g. petit. ●144a. Nedel bichanoch. l. quominus aduerbium. ●(c.1500) Cb 25a. [beth] migrocosmus / mi. g. le petit monde cest homme qui petit dure. b. an bet byhan / pe vn den na veo nemeur. ●26a. ga. moult petit. b. bihanic. ●g. tres petit. b. quen bihan.
●(1710) IN I 271. an asen bian.
►[empl. comme subst. avec sens collectif] Ceux qui sont petits.
●(1650) Nlou 17. Da barn bras ha bihan, tr. «pour juger grands et petits.»
●(c.1680) NG 108. ol, bihan ha bras.
●(1821) SST vi. bras ha bihan, cos ha yoanq, habil hac ignorant.
►[devant le subst.]
●(1982) TKRH 80. reiñ re vihan aluzon.
(2) (en plt des enfants dans une famille) An eil bihanañ : l'avant dernier.
●(1936) LVPR 62. An eil bihana oa eus a zaouzek.
(3) (en plt de la mer, etc.) Dont le niveau est bas.
●(1846) DGG 162. Ar velinerien ne dleont mala da zul nemet dre necessite, abalamour d'an dour-bian. ●(1874) FHB 503/261b. pa vez biana ar mor.
(4) (en plt de l'eau, des sources) Dont le débit est faible.
●(1900) KRL 8. Pa ne garg C'hoevrer an touffleio / E ve bihan an andonio (Trég[or]), tr. «Lorsque février ne remplit pas les fossés, les sources sont peu abondantes.»
(5) Un dra vihan : une chose de peu d'importance.
●(1893) IAI 108. Er memez taol e bet saveteat ive ar relijion, an Iliz, an oll zevenidigez kristen. Ne ket eun dra vian.
(6) [empl. devant un adj.] Peu.
●(14--) Jer A.70. Byhan soynget eu guenez sur /Da dygarez fals lazr paryur, tr. « Tu as peu réfléchi, sûrement, / A ton excuse, voleur faux (et) parjure »
B. [au superl.]
(1) D'ar bihanañ : au moins.
●(1790) MG 301. réd-è m'hur bou caz doh en ol péhedeu marvel, d'er bihannan.
●(c.1825-1830) AJC 49. pe dar biana, neun abaty mesc ar religiuset. ●316. a retorn dar bianan voar on gis en frans. ●520. deus da laquad fin breman dar bianan. ●(1838) OVD 70. me gonzou mad a nehai d'er bihanan.
●(1931) GUBI 202. Bout oé d'er bihañnan eih béleg é Pluniaù.
(2) Da vihanañ : au moins.
●(1499) Ca 55b. Dauihanaff. g. au moins. ●(1612) Cnf 10b. da bihanaff vn guez en bloaz. ●46b. pé dauihanaff reiff credou do restituiff dezo.
●(1659) SCger 80b. tout au moins, tr. «da vihana.» ●(1710) IN I 272. pe da viana profitabl bras. ●(1732) GReg 67b. Au moins, tr. «Da vihanan. da nebeutan.»
●(1922) LZBt Mezheven 14. Ma karjent, da pihanan, laket war o chouk krec'hen loëned ! ●(1922) LZBt Gwengolo 4. da pihanan e kavas ive eun tam frealzidigez. ●38. ar beleg, da pihanan a sikour ane da vervel. ●(1924) LZBt Mezheven 18. breman da pihanan.
(3) Pa brederer bihanañ : quand on y pense le moins.
●(1927) GERI.Ern 47. pa brederer bihanañ, tr. «quand on y pense le moins.»
C. [au compar.]
(1) Bihanoc'h : moins.
●(1659) SCger 80b. moins, tr. «bihanoc'h.» ●(1790) MG 302. ne mès meid ul liard, ha hoah bihannoh eid ul liard.
●(1907) BSPD I 25. Uinek vlé ha naù miz bihañnoh tri dé é ma bet pab hag é pen en Iliz.
(2) Bihanoc'h a : moins de.
●(1790) MG 10. Arça, bihannoh a langage. ●47. revé m'en dès mui pé bihannoh a hlahar.
(3) Moindre.
●(1659) SCger 80b. moindre, tr. «bihanoc'h.»
II. Épith.
A.
(1) (religion) Sul-Fask vihan : Quasimodo.
●(1880) SAB 289. Sul fasc-vian (Quasimodo).
(2) Berv bihan =
●(1913) DIHU 102/371. Er berù bihan e vé hiroh aveit hani er chistr.
(3) (toponymie) Kernev-vihan =
●(1935) BREI 424/d. St-Nikolas-ar-Pelem (...) Kerne vihan eo bro ar c'hezek.
B. Bihan dra.
(1) Peu de choses.
●(1732) GReg 106b-107a. Il se boude pour peu de choses, tr. «Mouza a ra evit bihan-dra.»
●(1862) JKS 194. Bihan dra eo ar pez a c'houzanvit.
●(1931) ATBR 29. C'houec'h kant mil lur ? Bihan dra eo.
(2) (Ur) bihan dra : le moindrement.
●(17--) TE 84. ol er péh e eèllehai blessein ur bihan-dra Lézenneu quer santel.
●(1825) COSp 11. Mæs a pe seller bihan dra doh er fæçon ma hum gomportant.
III. Adv.
A.
(1) Ez vihan : petitement.
●(c.1500) Cb 26a. [bihan] g. petitement. b. ez bihan.
(2) Un peu, une petite partie.
●(1879) GDI 58. Larein e hrér penaus rai ha bihan n'en dé quet musul.
●(1905) IMJK 188. é sellan èl ur hrès bras aveit on em bout bet bihan ag en donézoneu-sé kaer de huélet.
(3) Peu.
●(c.1785) VO 126. Ne oai quet bihan en hum annaiein en ul léh quen trist. ●(1790) MG 389. N’en dai quet bihan e uélér a faus changemanteu a vuhé.
●(1856) VNA 152. Je ne fréquente les gens de ville que le moins que je puis, tr. «Ne hantan en dud a guér meit bihannan ma hellan.» ●(1867) FHB 121/133a. paët bihan.
●(1976) LIMO 20 mars. ha hoah klanv bihan.
(4) Peu.
●(1839) BESquil 522. na bihannet a fin-vad en dès ean bet !
●(1957) DSGL 194. Perag em es bihan, pe wélan ho pes ré ?
(5) [empl. devant un subst. + mut. adouc.] Peu de.
●(1942) DHKN 37. Get bihan boén.
B. Loc. adv.
(1) Ez vihan(ik) : étant petit, quand il ou elle était petit.
●(1921) PGAZ 46. Lakeat e vezent ez-vianig da labourat. ●(1925) KANNgwital 274/9. diskuez a rea ez vihan petra vije ez vras.
(2) A vihan da vras : de fil en aiguille ; petit à petit.
●(1790) MG 161. hac a vihan de vras, me zévisas dehou ma histoër. ●164. hac a vihan de vras, en hum ziscoér er péh ma vér.
●(1879) GDI 197. Hag èl-cé a vihan de vras er servitour e arrihuou betag el laironcieu brassan.
●(1927) GERI.Ern 47. a vihan da vras (V[annetais]), tr. «de fil en aiguille, de proche en proche.»
(3) Da vihan da vras : peu à peu.
●(1869) SAG $$$. Hag ouz-penn, da vihan-da-vraz.
(4) Etre bihan ha bras : l'un dans l'autre.
●(1909) BOBL 22 mai 230/2e. Etre bihan ha braz, eur vioc'h a ro beb bloaz tri mil litrad troaz.
(5) Mui pe vihan(-oc'h) : plus ou moins.
●(1838) OVD 92. ellein e rér neoah ou hélie mui pé bihan. ●221/238. mui pé bihannoh.
(6) Dre vihan : par trop peu.
●(1879) GDI 58. Penaus é péhér enep d'er religion dré vihan. (...) péhein énep d'er vertu a religion é dihue fæçon : dré rai pé dré vihan. (...) Ne e béh énep d'er vertu a religion dré vihan, pe ne vennamb quet rantein de Zoué en inour hag en aboeissanç souveræn e zou deliet dehou.
(7) A-vihanoc'h : sans cela.
●(1790) MG 28. A vihannoh, Pierr ne vou quet heurus inou.
●(1879) GDI 34-35. a vihannoh Doué e larehé guet ræson er péh e laré gùéharal d'er bobl juif : «Er bobl-ce m'inour a vêg, mæs é galon e zou pêl doh-ein. ●48. A vihannoh, péhèd-é hum durul d'er pratiqueu-cé.
●(1913) AVIE 83. a vihañnoh n'hou pou digol erbet.
(8) Ken bihan : non plus.
●(1839) BESquil 503. péhani, deustou ma oé é yondre, n'en hanàuas quet quer bihan.
IV. Loc. prép. A-vihanoc'h.
(1) [devant un subst.] À moins de.
●(1792) HS 171. é houent collet à vihannoh ur secour pront à berh Doué. ●319. n'eèllér quet labourat à vihannoh ur vacacion benac.
(2) [devant un v.] Sauf à.
●(1839) BEScrom 1. hag a vihannoh bout passet doh tud ingrat, n'ellet quet refuse a garein Jésus-Chrouist.
●(1913) AVIE 42. a vihañnoh bout gañnet a neùé, hañni ne hel guélet ranteleh Doé.
V. Loc. conj. A-vihanoc'h ma : à moins que.
●(1790) MG 300. ne falai quet dehou rein deh en assolvèn, a vihannoh n'hi devezai renonciet d'hé galand. ●(1792) HS 58. à vihannoh ne vehai oueit hou brér youancan guet-tai.
●(1857) LVH 61-62. Anfin, a vihannoh ne vehé press, ha dangér é hortos.
●(1907) VBFV.bf 6b. a vihañnoh ne, conj. tr. «à moins que.» ●(1913) AVIE 299. rak, a vihañnoh ma hein kuit, er Spered Santél ne zei ket devat oh.
VI.
(1) Mont bihan an … :
●(1925) FHAB Mezheven 216 Kaorantin P. Koulskoude m'en dije gouezet Sourdeak e oa aet bihan ar boued e kastell Tristan, e vije deut a-benn eus al laer bras.
(2) Bezañ bihan e galon : voir kalon.
(3) Ober beg bihan : voir beg.
(4) Koll e bod-houarn bihan : voir pod-houarn.
(5) Bezañ lakaet war e dorchenn vihan : voir torchenn.
(6) Bihan evel ur gwennegad bara : voir gwennegad.
(7) C'hoari e benn bihan : voir penn.
(8) Mont war e benn bihan : voir penn.
- bihan .2bihan .2
m.
I.
(1) Bébé, enfant, petit animal.
●(1849) LLB 14. E drokas hé bihan doh mab er vinourez. ●(1879) BMN 200-201. Guelit ar vamm-se. Na pebez sourci var dro he bianic !
●(1906) BOBL Meurzh (d’après KBSA 198). eun houadez, dek vihan d’he heul.
(2) Ce qui est petit.
●(c.1718) CHal.ms ii. on peut raisonner du petit au grand, tr. «hellein a rer ober comparag' es er bihan d'er bras, comparagein er bihan doh er bras. es er bihan e her d'er bras.»
●(1849) LLB 1799-1800. Avelsen é huéler, mar geler havalein / Er bihan doh er bras, er guérein é poeniein.
(3) Petite taille.
●(1872) ROU 58. Ar bian eo a glemer enna, tr. «c'est la petite taille qu'on lui reproche.» ●(1890) MOA 205a. C'est le défaut de taille qu'on lui reproche, tr. «ar bihan eo a glemer ennhan.»
(4) Ar bihan a : le peu de.
●(1790) MG 308. er pèn-caus ag en ol drougueu e zou er bihan a gas e rér ag en devotion.
●(1976) LIMO 23 octobre. er bihan a zeur ar-lerh en neué-amzér hag en hanv sèh-korn.
II.
(1) Evit ur bihan dra : au moindre prétexte.
●(1790) MG 223. hou prièd e demallehai deoh eid ur bihan-dra n'ou pehai degassét gueneoh meit leu ha huèn.
(2) Ur bihan dra : le moindrement.
●(1838) OVD 182. Ret-é trohein gronce (...) doh tout er péh e ellehé ur bihan dra allume er goal inclination.
(3) Ur bihan dra : un tout petit peu.
●(1838) OVD 104. avancet ur bihan-dra hou téad ar hou tivès.
(4) Ur bihan a dra : la moindre, la plus petite chose.
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 140. ur bihan a dra e zou erhoalh eid ou laquat de vout souéhet bras.
(5) Peu.
●(1841) IDH 204. hou pihan a fé, hou manq a réflexion e zou caus.
(6) [devant un v.] Le défaut de, le fait de peu (+ v.).
●(1872) ROU 56. Ar bian pedi eo a goll ac'hanomp, tr. «M. à m. Cest le peu prier qui nous perd.»
●(1931) VALL 554b. le peu de prière nous perdra, tr. «ar bihan-bedi hor c'hollo.»
- bihan-pladbihan-plad
(habillement) =
●(1912) BSAf xxxix 304-305. Peu à peu, et localement, selon les caprices féminins, le deon a diminué d'étendue. Constituant le plad-bien, ne mesurant plus que deux pouces ; puis le bien-plad, moins d'un pouce (Plogastel-Saint-Germain) ; enfin la bigouden, où le deon n'est plus qu'un bec de quelques lignes.
- bihanaatbihanaat
v.
I. V. intr.
(1) Diminuer de taille, rapetisser, apetisser.
●(1499) Ca 22a. [bihan] g. amenuser appeticier. b. bihanhat. ●(c.1500) Cb 26a. [bihan] g. appetisser. b. bihannat.
●(1659) SCger 37a. decroitre, tr. «bihanat.» ●132a. bihanat, tr. «appetisser.» ●(c.1718) CHal.ms i. decroistre, tr. «discresquein, bihannat.» ●(c.1718) CHal.ms iii. rapetisser, tr. «bihannat.» ●(1744) L'Arm 15a. Appetisser, tr. «Bihannatt.»
(2) par ext. Diminuer de surface, en nombre, en quantité, en force, etc.
●(1744) L'Arm 32a. Jamais le Grain n'a diminué & jamais il ne diminuera, entre les mains d'un Blatier, tr. «Bisscoah enn Étt n'enn-déss bihannéitt na birhuiquein né reye, étré deournn ur Portéour.»
●(1839) BESquil 178. én ur santein hé nerh é vihannat. ●(1896) HIS 54. kèr hi doé kemér bled, er bled ne vihané ket geti.
●(1903) MBJJ 42. Euz an tu-man ne c'hall Bonifasio nemet bihanaat. ●(1908) PIGO II 142. Ezom awalc'h o devoa ar re C'hlas da ziskwizan, rak bihanât a rent. ●(1915) HBPR 7. Hag ar feiz a deue, a nebeud da nebeud, da vianaad er c'halonou. ●(1920) AMJV 52. an diezamanchou a ieas var viannât. ●(1922) EOVD 120. er fréieu é kreskein hag en argand é vihannat. ●(1937) TBBN 6. er bouid e vihanné eùé. ●(1942) FHAB Du/Kerzu 224b. terri a ra warno, trouc'het eo o alan, bihanaat a ra o herr. ●(1945) GPRV 5. Bihanaat a ra bep bloaz niver an dud o goar [ar grasou].
(3) sens fig. (en plt du cœur) Se serrer.
●(1878) EKG II 174-175. biannaat a rea he galoun pa sonje e rankche dispartia.
●(1970) BHAF 20. santet meur a wech o halon o vihanaad en o hreiz.
(4) (en plt de la clarté du jour) Diminuer.
●(1931) GUBI 192. Mes bihannat e hra en dé.
II. V. tr. d. sens fig.
(1) Diminuer, amoindrir (inquiétude, regrets, etc.).
●(1838-1866) PRO.tj 185. Evit bihannat ma foanniou. ●(1839) BESquil 445. de vihannat me hourage. ●(1870) FHB 300/311b. o sonjal bihanaat he anken.
●(1908) FHAB Mezheven 166. ar sonj da vihannât mirit an dud-ze. ●(1910) MBJL 123. peadra (…) da vihanaat ma c'heun.
(2) Diminuer, réduire (dépenses, etc.).
●(1744) L'Arm 11b. Altérer quelque chose, tr. «Bihannatt materisse unn dra bénag.» ●(1790) MG 58. el lod e ya guet er-ré-ral, ne vihanna quet hou ç'hani. ●76. ni ou fayou deoh, hemb bihannad hou c'obr a nitra… ●(17--) TE 203. er pedein de vihannad en drougueu e bayènt d'é dad.
●(1889) ISV 12. biannaat grouez an heol pa vez re dom.
●(1907) FHAB Even 115. e vo red deomp bihannaat an aluzenn a roëmp d'an Emglev. ●(1924) FHAB Mezheven 204. bihanat o dispignou.
- bihanadur
- bihanaet
- bihanboazhbihanboazh
adj.
(1) (Œuf) à la coque.
●(1732) GReg 670a. Œufs à la coque, tr. «vyou bihan-boaz.»
(2) Pas assez cuit.
●(1732) GReg 685b. Pain qui n'est pas cuit, tr. «bara bihan-boaz.»
●(1867) FHB 142/304b. Neuze ar c'hreun a vez devet hag ar minvig a vez boug, bianboaz.
●(1927) GERI.Ern 47. bihanboaz, tr. «peu cuit.»
(3) sens fig. (Chrétien) de peu de foi.
●(1732) GReg 167b. Chrétien à gros grains, tr. «Cristen bihan-boaz.»
- bihandedbihanded
f.
I. (sens abstrait).
(1) Petitesse.
●(1612) Cnf 9a-b. an pechet so veniel, à palamour dan bihandet eues an tra lazret.
●(1744) L'Arm 230a. Insuffisance, tr. «Bihandætt.»
●(1904) DBFV 22b-23a. bihanded, m., tr. «petitesse.» ●(1927) GERI.Ern 47. bihanded f., tr. «(une) petitesse.»
(2) Misère.
●(1580) G 63. Byhandet yvez am bezo, tr. «J'aurai aussi de la misère.»
II. (sens concret).
●(1924) SKET II 97. ez eus diwanet vilded, gwanded ha nammded ar c’horf, bihanded ar vent, ar c’hlenvedou, ar gwall-siou, an drouk-plegiou.
- bihander
- bihanek
- bihanezbihanez
f.
(1) Petitesse.
●(1499) Ca 22a. ga. petitesse. b. bihannez.
(2) (C'est) peu de chose.
●(1557) B I 249. En un tour quen flour labouret / Ez eu bihanez gouzuezet / Na ell bout guelet nemet dou, tr. «dans une tour travaillée avec tant de soin, c'est un défaut, sachez-le, de ne voir que deux fenêtres.»
(3) Misère, manque de ressources.
●(14--) N 654. Fet an bet man so poan ha bihanez, tr. «l’histoire de ce monde est peine et misère.» ●1708-1709. Kaer a legion autrounez / So breman e cals bihanez, tr. «La ville des légions, Messieurs, / Est maintenant dans une grande peine.» ●(1530) J 141. Hoguen ny dre hon drouguyez / Onneux dellezet en bet man / Bezaf en languys en guys man, / Ha poan ha doan, ha bihanez, tr. «mais nous par notre méchanceté, nous avons mérité des hommes qu’ils nous fissent souffrir ainsi toutes sortes de maux, d’ennuis et de douleurs.» ●(1557) B I 366. En un prison em guiryonez / Da gouzaff poan ha bihannez, tr. «Dans une prison, en vérité, pour y souffrir peine et misère.» ●(1575) M 1608. Pez poan, pez bihanez, pez tristez bontez yen, tr. «Quelle peine, quelle misère, quelle tristesse, sort qui glace (d’effroi).» ●3312-3314. Ancouffnez oll oar vn stroll ho holl poan / Hodeues quet gouzaffet en bet man ; / Araint breman noman han bihanez, tr. «Oublier entièrement à la fois toute leur peine / Qu’ils ont soufferte en ce monde, / Ils le feront maintenant, là, et la misère.» ●(1650) Nlou 58. Da quifin an nos man, / En deffoue bihanes, tr. «à l’occasion de cette nuit / eu du malheur.» ●72. N’en deffoa lem bemdez, / Nemet poan bihanez, tr. «Il n’avait, douloureusement, chaque jour, / Que souffrance de misère.» ●143. Ro’uen Aelez, / A so deuet en bet man, / Breman en bihanez, tr. «au roi des anges, / qui est venu en ce monde / maintenant, dans la misère.» ●333. Songet pobl an bet man, houman vo’an bihanez, tr. «Pensez-y, gens de ce monde, telle était la misère.»
●(1927) GERI.Ern 47. bihanez f., tr. «modicité, faute de ressources.»
(4) Détresse, affliction.
●(1732) GReg 281b. Detresse, affliction d'esprit, tr. «bihanez. p. ou.»
- bihanidigezh
- bihanikaatbihanikaat
v.
(1) V. tr. d. Rendre tout petit.
●(1767) ISpour 164. à guementt ma houess enn bihaniqueitt.
●(1927) GERI.Ern 48. bihanikaat v. a., tr. «rendre tout petit.»
(2) V. intr. Devenir tout petit.
●(1927) GERI.Ern 48. bihanikaat v. n., tr. «devenir tout petit.»
(3) V. pron. réfl. En em vihanikaat : se faire tout petit.
●(1857) LVH 122. aveit hum vihanniquat dirac Doué.
- bihanikadurbihanikadur
m. Action de rendre ou devenir tout petit.
●(1927) GERI.Ern 48. bihanikadur m., tr. «action de rendre ou devenir tout petit.»
- bihanitez
- bihanniverbihanniver
m. Minorité (en nombre).
●(1964) LLMM 107/446. Kement-se a ziskouez ne vez dieubet ar pobloù nemet gant ur bihanniver mennet start.