Devri

Recherche 'biz...' : 75 mots trouvés

Page 1 : de biz-1 (1) à bizig-an-tan (50) :
  • biz .1
    biz .1

    f. Point de mire, cœur de cible.

    (1732) GReg 627b. Mire, point où on vise pour tirer, tr. «Biz. ar viz

    (1876) TDE.BF 54b. Biz, s. f., tr. «Point de mire d'une cible.»

    (1927) GERI.Ern 50. biz f., tr. «Point de mire.»

  • biz .2
    biz .2

    f./m. & adj.

    (1) Nord-est.

    (1927) GERI.Ern 50. biz m., tr. «nord-est.» ●(1977) PBDZ 895. (Douarnenez) an heol, an uhelañ a sav a zle bezañ ar viz-reter, ne ya ket d'ar viz, tr. «le soleil, le plus haut qu'il monte doit être le Nord-Est-Est ; il ne va pas jusqu'au Nord-Est.»

    (2) Qui vient du nord-est.

    (1499) Ca 14a. Auel bis. g. vent de bise vent dorient.

    (3) Bise.

    (1499) Ca 22a. Bis. g. bise.

    (1744) L'Arm 31b. Bise, vent de Nord-Est, tr. «Biss. m.»

    (1904) DBFV 24a. biz, m., tr. «bise, vent du nord-est.» ●(1927) GERI.Ern 50. biz m., tr. «Bise.»

    (4) Avel-viz : bise, vent de bise.

    (1464) Cms 12a. auel bis vent de bise vent dorient. (d'après éd. Nom Le Menn 463). ●(1499) Ca 14a. Auel bis g. vent de bise vent dorient. ●(1633) Nom 220b. Aquilo, Boreas, qui ab ortu solstitiali flat : bize, ou vent de bize : an auel vis. ●221a. Septentrio, Aparctias : qui à polo per meridianum spirat : auel bis.

    (1659) SCger 14b. bise, tr. «auel bis.» ●(1710) IN I 416. Quea diouzin, avel bis, a so quen dibrofit hac a zisec'h va ene.

    (1922) FHAB Mae 142. pa vez révus an avel-viz.

    (5) [empl. comme adj.] Froid.

    (1927) GERI.Ern 50. eun avel ar bisa, tr. «une bise des plus froides.»

  • biz .3
    biz .3

    m. –ied

    I. (anatomie)

    (1) Doigt.

    (1499) Ca 20b. Bes. gallice doy. ●(1505) Vc 10. huy a zo bys dehou an tat, tr. «Vous êtes le doigt de Dieu.» ●(1576) Cath p. 25. vn mell a vn bes he dornn, tr. «une phalange d'un doigt de sa main.» ●(1612) Cnf 24b. seuell vn den diuar an douar gant an besyat. ●(1633) Nom 24a. Digitus : doigt : bis. ●71a. Vuæ dactylides : de la longueur d'vn doigt : ræsin hir queït hac vn bis. ●211a. Digitus : vn doigt : vn bis.

    (1710) IN I 323. he bisitat (lire : bisiat) o deveus quemeret ar verzid. ●336. ar Goas a laca ar voualen-se var bis ar Vaoues. ●(1774) AC 137. bisiet an daou-zorn, tr. «les doigts des deux mains.» ●(1790) MG 346. Me laquas mem bizièt ém discoharn. ●401. discoeit vezèn bet guet er biz.

    (1821) SST 50. é forcein meme sant Thomas de laquat é viseguet hag é zorn én hai. ●(1838) CGK 10. pa deu ar gohan cri / Da c'hourda om biziet. ●(1856) VNA 108. Vous vous mordriez les doigts, tr. «Hui e zantehé hou pizièd.» ●(1872) DJL 47. kompta var he viziad. ●(1878) EKG II 81. hon tud koz-ni a zoube ho biziad er pinsin-ze evit kemeret dour binniget. ●293. lavaret he japeled var he viziad. ●(1877) BSA 272. en he biziet.

    (1900) KEBR 18. Eur biz, tr. « Un doigt » ●Ar biziad, tr. « Les doigts ». ●(1904) DBFV 24a. biz, m. pl. ied, tr. «doigt.» ●(1912) MMKE 41. Prometet em eus d’ei, / Gwalenni he biz klei.

    (2) An eil biz : l’index.

    (1732) GReg 299a. An eil bis. (burlesq. besicq ar vaguerès. bisic ar yod. (1744) L'Arm 144b. Enn eile biss, burlesquement Biss er youdeu.

    (1821) GON 42a. ann eil bîz (ou) bîz ar iôd, l’index. ●(1869) SAG 142. an eil biz, anvet biz-iod. ●(1876) TDE.BF 54b. Eil biz, l'index ou second doigt. En termes familiers, l'index se nomme aussi biz ar iod, doigt de la bouillie, et biz ar vagerez, doigt de la nourrice.

    (3) Ar pevare biz : l’annulaire.

    (1732) GReg 299a. Ar bévare bis. bès ar galoun. (burlesq. bisicq ar bezou. ●(1744) L'Arm 114b. Er buarvétt biss, burlesquement Biss er biseu.

    (1821) GON 42a. ar pévaré bîz (ou) bîz ar bizou, le doigt annulaire.

    (4) Bizied ar gernez : personne avare.

    (1926) BIVE 2. Setu aze eur c’hrug-sec’h ! Setu aze eur bizied ar gernez ! ●(1929) FHAB Mae 184. A ! bizied ar gernez (...) setu ma teu Doue d’ho kastiza pelloc’h.

    (5) (en plt des animaux) Pouce de crustacé.

    (1904) DBFV 24a. biz, m. pl. ied, tr. «pince (d’un homard).» ●(1909) BROU 206. (Eusa) Bez, tr. «Se dit aussi des pattes de crustacés.» ●(1927) GERI.Ern 50. biz (et béz) m. pl. bizied, biziad, tr. «pince (d’un homard).» ●(1962) TDBP ii 50. Bizïed kranked, tr. «des pattes de crabes.»

    (6) (pathologie) =

    (1915) KZVr 125 - 25/07/15. Bizik gleb, bizik du, Estienne, (maladie des doigts ?)

    (7) Ober biz(ig) (da ub.) : menacer (qqn) du doigt.

    (1732) GReg 394b. Faire des menaces, parlant des petits enfans qu'on porte sur le bras, tr. « Ober nebaoun. ober bisicq. »

    (1899) BSEc xxxvii 148 / KRL 13. De foar ar Groaz / ’Ra an otro biz d’e waz, tr. «Le jour de la foire de la Croix (14 septembre à Saint-Michel-en-Grèves), le maître fait le doigt (fait de gros yeux) à son fermier.»

    (1927) GERI.Ern 50. ober biz, tr. «menacer du doigt (un enfant).»

    (8) Kaout droug en e viz : avoir mal au doigt.

    (1821) GON 42a. Droug em eûz em bîz, tr. « j’ai mal au doigt. »

    II. (en plt d'outils, etc.)

    (1) Dent de fourche, de râteau.

    (1889) ISV 178. Mes pa douchas troad ar forc'h oc'h an douar, he fenn a ieas a gass var ar biziet, hag ar bez a ieas en he ginou hag a dreuzas he empen bete mont er meas dre ar c'hil.

    (1908) FHAB Ebrel 124. eur rastell rouez he bizied. ●(1915) KZVr 118 - 06/06/15. bizou, quand il s'agit d'objet inanimés. ●Darn geriou 'zo lemmoc'h Eget bizou eur forc'h, tr. «il y a des mots plus aigus que les dents d'une fourche.» ●(1927) GERI.Ern 50. biz (et béz) m. pl. bizied, biziad, tr. « dent (d'une fourche).»

    (2) Bizied trankoù : traverses d'une claie.

    (1994) MARV xiii 13. (Pleiben) e-barz ar ziminal, war ar bizied trankou, e leh ma veze lakeet an anduill.

    (3) Bizied ar siminal = (?).

    (1982) TIEZ I 124. Le manteau est monté sur des corbelets dont l'allure est identique à ceux décrits pour les maisons plus anciennes. Dans le cas des corbelets doubles, l'élément supérieur dépasse non taillé à l'extérieur : ce sont les «doigts de la cheminée», bizied ar chiminal.

    (4) Aiguille (d'horloge).

    (1927) GERI.Ern 50. biz (et béz) m. pl. bizied, biziad, tr. «aiguille (d'horloge).»

    III. (botanique)

    (1) Vrille de vigne.

    (1904) DBFV 24a. biz, m. pl. ied, tr. «vrille (de la vigne).» ●(1927) GERI.Ern 50. biz (et béz) m. pl. bizied, biziad, tr. «vrilles (de la vigne).» ●(1957) DSGL 230. Bizied er winienn.

    (2) Baie.

    (1904) DBFV 24a. biz, m. pl. ied, tr. «baie, sorte de fruit.» ●(1927) GERI.Ern 50. biz (et béz) m. pl. bizied, biziad, tr. «baie, petit fruit.»

    IV.

    A.

    (1) Kouezhañ e viz(ig) en e zorn : être déçu. Cf. kouezhañ e veud(ig) en e zorn.

    (1872) DJL 41 (K) J. ar Born. Mæz koueza a ra ma bez em dorn, pa velan Ian ha Chann var-ar-mæz o tilezel kiziou kaer hon Tud-koz. ●(1877) EKG I 263 (L) L. Inisan. Koueza a reaz ho bizig enn ho dourn pa velchont, oc'h erruont (lenn : erruout), ar pez a ioa c'hoarvezet gant Corbet.

    (1942) VALLsup 48. Expressions populaires pour : il est déçu (et joué) kouezet eo e viz-meud en e zourn.

    (2) Bountañ, lakaat e viz en e lagad : se tromper. Cf. le français se mettre le doigt dans l’œil (i.e. l’anus..).

    (1908) PIGO II 122 (T) E. ar Moal. Laket e teus da viz 'n ez lagad, kamarad. ●(1910) YPAG 2 (T) E. ar Moal. Mantret on, ma zud kez, pa zonjan pegen dôn 'm eus boutet eno ma biz 'n em lagad ! ●(1923) FHAB Du 430 (T) *Dir-na-Dor. Echu eo, aotrou mear, gant reuz ar bolitikerez - forz pehini, kristen pe digristen, - hag a oa evidomp evel ar biz el lagad hag an dor er goulou. ●(1925) SFKH 35 (G) G. ar Born. Peur-keh plah ! don mat hé laké hé biz én hé lagad.

    (3) Bezañ e viz (er wask, e gwask) : être mis en difficulté.

    (1866) FHB 59/52b (L) U. B.. Ah ! feiz, te zo eun diaoul zarmonner, eme Fanch, pa velas edo e vis er voask hag he vreur re ver.

    (1949) KROB 20/15 (L) H. Greff. Hag eun den n'emañ e viz e gwask a vez muioc'h dinec'h da ober goulennou, da druezi...

    (4) Lakaat re hir e viz er gwask : se mettre en mauvaise posture.

    (1878) SVE 642. Lakaat re hir e vez er gwask, tr. L.-F. Salvet «Mettre trop avant son doigt dans le pressoir. (Se mettre dans un mauvais cas.)»

    (5) Chom ar biz en e c'henoù / en e veg : rester coi, sans réaction (?).

    (1875) FHB 519/397a (L) G. Morvan. Mes ar c'har goat ? chom a reamp eno ato hor bez en hor ginou.

    (1947) YNHL 28 (Ki) Y. Drezen. Hag aet ar gounid gant penn, evel just, ha chomet ar re all gant o biz en o beg. ●(1950) KROB 21/5 L. B.. War ar poent-se, ganeomp-ni, katoliked, e chom atao ar biz en hor genou, evit ar pez a zell ouz frankiz ha justis hor skoliou kristen.

    (6) Lakaat ar biz da ub. en e c'henoù : tromper qqn.

    (19--) CDFI. (VALLsup 169b). Tromper qqn. tr. F. Vallée «lakaat ar biz d'ezañ en e c'henou.»

    (7) ... ar biz en e skouarn : être dépité ( ?).

    (1909) DIHU 45/238 (G) *Kelen Glas. Goal hardéh hou kavan, Franséz, hui vou tapet. / Hui zei d'er gér, me gred, hou piz én ou skoarn / Bourus e kavehen bout ardran doh hou koarn.

    (8) Degouezhout evel biz Yann en e veg : … comme un cheveu sur la soupe.

    (1992) PONTEKROAZ J.-Y. Lagadeg (Ki). An dra-se a zegouezhe e-giz biz Yann en e veg : comme un cheveu sur de la soupe.

    (9) Bezañ evel biz Fañch e-barzh e revr : avoir du jeu, qui ne tient pas.

    (1980) RIEG G. Peñseg (K). Troad an trañch zo 'giz biz Fañch 'barzh e revr !

    (10) Bezañ evel ma biz em genoù : avoir du jeu, qui ne tient pas.

    (1942) VALLsup 102. Cette pièce a beaucoup de jeu, tr. F. Vallée «emañ evel va biz em genou.» ●(1962) TDBP Ia 45 (T). Hennez a zo aze 'vel ma biz em genou, tr. J. Gros «celui-là est là comme mon doigt dans ma bouche (ne tient pas, mobile, instable) cf. en anglais : a round peg ein a square hole, une cheville ronde dans un trou carré.»

    (11) Lakaat e viz àr ar gor : mettre le doigt sur l’ulcère.

    (1912) RVUm 317 (Gu). Lakeit e hues hou piz ar er gor, tr. P. ar Gov «Vous avez mis le doigt sur l'ulcère.»

    (12) Sikañ e viz en toull : trouver la vérité.

    (1924) BILZ 43 (T) F. al Lay. Siket ec'h eus da viz en toull : Lellig an Touz, eme Jarlig a oa tad-koz tad-koz-iou Lellig.

    (13) Lienañ ar biz kontrol : se tromper.

    (1932) ALMA 99 (L). «Ar yeun a zo trahis; an nep n'ema ket var evez a zo e riskl da liena ar bez kountrol ha da chom el lec'hid. ●(1932) (L) ALMA 135. Rak-se 'ta, ar gentel am eus roet sklear : eur c'hreg hag a ra eur mevel eus he ozach, n'eus fors peger sot e ve, e deus atao leac'h da gaout keuz : liena a ra ar biz kontrol.

    (14) (Poazhañ, skaotañ) e viz : se tromper gravement.

    (1910) MBJL 186 (T) L. le Clerc. 'n eur zispakan al ludu, an neus poac'het e viz. ●(1910) BUJA 61 G. Helies. Pep hini etouez he genvroïs, me ne anavezan nemet al lezen-ze, ha ma ve heuillet mad, e ve neubeutoc'h a vizied skotet, mintoue ! ●(1935) ANTO 100-101 (T) *Paotr Juluen. Mar doc'h enebourien, it buan war ho kiz, / Nemet deut e vefec'h da glask poaza ho piz. ●(1942) VALLsup 48. Expressions populaires pour : il est déçu (et joué) poazet eo e viz d'ezan. ●(1957) AMAH 174 (T) *Jarl Priel. Nag alies a dro e tegouezh da baotred ar c'hoariva poazhañ o biz ha zoken ar re wellañ anezho, forzh pegen lemm e vefe o spered. ●(1968) BAHE 57/75-76 (T) M. Klerg. Ha ken aezet ez eo poazhat e viz o klask kelenn ar re all war sujed ar yezh ma renker teurel evezh da vat.

    (15) Bezañ lous e viz : (?) être mauvais (?).

    (1933) FHAB Gwengolo 388. Pebez maouez ! ken lous eo he biz ha ma'z eo du he staon.

    (16) Sunañ e viz bihan :

    (18--) SAQ 89 (L) J. Quéré. Ar re ho deuz dle, hag a zamm an arc'hant en eur lezel ar re a vanker d'ezho da zuna ho biz bihan...

    (17) Lipat e viz e ti unan all : faire le parasite.

    (1912) MELU XI 205 (Go). Lipat e viz e ti eun all, tr. E. Ernault «Lécher son doigt chez un autre, faire le parasite.» ●(1915) KZVr 118 - 06/06/15. Lipat e viz e ti eun all, tr. «faire le parasite, se faire inviter chez les autres, Coadout.»

    (18) Gouzout e pe viz emañ an drein : ne pas savoir ce qu’il veut (?).

    (1912) RVUm 317 (Gu). Ne houi ket anehou é pé biz é ma en drein, tr. P. ar Gov «Il ne sait pas dans quel doigt est l'épine.»

    (19) Paseal ar biz da ub. : attraper, prendre.

    (1911) DIHU 77/343 (G) *Job en Drouz-vor. Loeiz ? Ia...; ean é. Ama ! Gellout e hra huchal a bouiz é ben ! Paset em es er biz dehon. Kredein e hré, merhat, é véhé bet hiniù, én é unan er vorh. Fariet en des...

    (20) Reiñ biz da : favoriser.

    (1936) BREI 457/3b. N’omp ket ni diouz rei biz da bôtred Gwenn ha Du. ●(1942) VALLsup 75. Favoriser, tr. F. Vallée «rei biz da.» piou bennak a ro biz d'ar «Front populaire» a dle beza trôet diwar hent («Breiz», 19 gwengolo, 1937).»

    (21) Teurel e viz war ub. :

    (1921) LZBl Du 205. Ar mandarined a daolaz ho biz var'n-hi hag a gounnare evit ober d'ezhi nac'h he feiz.

    (22) Paseal e viz e beg unan arall : passer la plume par le bec à quelqu’un.

    (1912) RVUm 240 (Gu). Pasein é viz é beg un aral, tr. P. ar Gov «Passer le doigt par le bec à quelqu'un : Fr. Passer la plume par le bec à quelqu'un.»

    (23) Lakaat e viz en toulloù mat : avoir de la chance (?).

    (1967) LIMO 14 octobre (G) *Raf Pondi. Nen des ket pelzo, open, lakeit é viz en touleu mad get en «Tiercé».

    (24) Ker gwir ha ma'z eus pemp biz war ma dorn : voir gwir.

    (25) Bezañ bet he biz ouzh an darbod : voir darbod.

    (26) Manegiñ e viz yac'h : voir manegiñ.

    (27) Birviñ ar gwad en e viz bihan : voir gwad.

    (28) Bezañ kaset d’ar gêr gant e viz bihan : voir kêr.

    B.

    (1) Bezañ peg e vizied kamm ouzh e veud : être très avare.

    (18--) SAQ i 404 (L) J. Quéré. Tud biziat kam, peg ouz ho meud, kaloun c'hoantus... ne zounjont ket en amzer da zont.

    (2) Kammañ e vizied war udb. : voler.

    (1907) KANngalon Meurzh 343 (L). An Aotrou Doue a zifen kamma ar bizied da rastellât danvez. ●(1935) ANTO 66 (T) *Paotr Juluen. Klaskit mat dre aze e-touez ar paperou koz, hag e kavot da gas ganeoc'h, nemet unan bennak en defe dija kammed eun tamm re e viziad warni, eun danevell goz-koz-koz, koz-douar.

    (3) Bezañ (kamm, kromm, moan) e vizied : être voleur.

    (1869) FHB 230/167a (L) G. M.. Lavaret a rer oc'h eus biziet cam, biziet hag a grok goasoc'h eget dent rastel. ●(1874) FHB 492/172a (L) G. Morvan. Evit doare an allmanted (sic) o deus bet hed ar vech biziet cam pe an dorn a grok. ●(1898) MELu IX 263. Té a zo gwall-gamm da vizied, tr. E. Ernault «Tu as les doigts bien crochus, tu es un grand filou Hing. 48.»

    (1906) KANngalon Kerzu 270. Mes ral eo klevet unan bennag oc'h anzav ez eo re stag ouz an arc'hant ha kamm he vizied ! ●(1911) BUAZperrot 96 (L). Kalon hudur ha bizied kamm d'ezan. ●(1915) KZVr 118 - 06/06/15. Hennez 'zo kamm (ou moan, à l'île de Batz, Milin) e vizied, tr. «il a les doigts crochus, il est voleur, Caer.» ●(1935) ANTO 80 (T) *Paotr Juluen. Ar vrud a yeas ez oa ar Roc'hiz eun tammig lemm o c'hrogou, ha marteze kammik o biziad. ●(1958) BLBR 108/2 (T) *Abnoni. Bizied kromm he deus Soaz, bezit soñj.

    (4) Bezañ eeun e vizied : être honnête.

    (1935) ANTO 89 (T) *Paotr Juluen. Evel tud net o c'halon hag eeün o biziad. ●(1974) TDBP III 264-265. Hennez n’eo ket ëeun e vizïed, tr. « ses doigts ne sont pas droits, ils sont crochus = il est voleur »

    (5) Gars ken ez eo faout bizied e dreid : être très bête.

    (1978) PBPP 2.1/66 (T-Plougouskant). Hennezh zo gars ken ec'h eo faout bizied e dreid, tr. J. le Du «il est si bête que ses orteils sont fendus /il est bête comme ses pieds/»

  • biz-al-logodenn
    biz-al-logodenn

    voir logod

  • biz-an-awaou
    biz-an-awaou

    m. (anatomie) Index.

    (1905) DGES 36 (Kastell-Paol). bizik ann awaou.

    (1972) HYZH 79/11. bizig ar rigoudaou (Gwimilio), bizig an awaou (Kastell-Paol), astell ar yod (Alr[e]), krogig ar yod (Plogoneg).

  • biz-ar-bizoù / bizig-ar-bizoù
    biz-ar-bizoù / bizig-ar-bizoù

    (anatomie) m. Annulaire.

    (1633) Nom 24a. Digitus annularis, medium : le doigt de l’anneau : bis an goualen, bis an bisou.

    (1732) GReg 299a. Ar bévare bis. bès ar galoun. (burlesq. bisicq ar bezou. ●(1744) L'Arm 114b. Er buarvétt biss, burlesquement Biss er biseu.

    (1821) GON 42a. ar pévaré bîz (ou) bîz ar bizou, le doigt annulaire. ●(1850) DGES 36 (Lambaol-Wimilio). bizik ar bizaou. ●(1878) SVE 221 (Goulien). bezik ar bizaou. ●(1878) SVE 221 (Kastellin). bez ar biaou (sic).

    (1900) KEBR 18. Biz-ar-bizou, tr. « L’annulaire » ●(1905) DGES 36 (Kastell-Paol). bizik ar bizaou. (1927) GERI.Ern 50. biz ar bizou, V[annetais] biz er bizeu, tr. «annulaire.» ●(1962) HYZH 36/34. bizig bizoù (bizi bizeù). ●(1972) HYZH 79/11. bizig bizou (Alr[e]), bizig ar bisaou (Gwimilio, Kastell-Paol), morzholig al laou (T[reger]), mailhig al laou (Plogoneg). ●(1974) TDBP.III 105. Ar bizig bizaou, tr. « le doigt de l'anneau (l'annulaire). »

    (2007) DGRG 44b. [Noms des doigts pour les enfants : Bizig bizoù.

  • biz-ar-galon
    biz-ar-galon

    (anatomie) m. Annulaire.

    (1732) GReg 299a. Ar bévare bis. bès ar galoun. (burlesq. bisicq ar bezou.

    (1927) GERI.Ern 50. biz ar galoun, tr. «annulaire.»

  • biz-ar-vagerez
    biz-ar-vagerez

    (anatomie) m. Index.

    (1732) GReg 299a. An eil bis. (burlesq. besicq ar vaguerès. bisic ar yod.

    (1876) TDE.BF 54b. Eil biz, l'index ou second doigt. En termes familiers, l'index se nomme aussi biz ar iod, doigt de la bouillie, et biz ar vagerez, doigt de la nourrice.

    (1927) GERI.Ern 50. biz ar vagerez, tr. «index.»

  • biz-bihan
    biz-bihan

    m. bizied-bihan

    (1) (anatomie) Auriculaire, petit doigt.

    (c.1500) Cb 24b. g. le petit doy. b. an bis bihan. ●(1633) Nom 24a. Digitus auricularis, minimus : petit doigt : an bisic bihan, bis hiban (lire : bihan). ●211a. Dodrans, palmus maior : l’interualle entre le poulce & le petit doigt : an spaçc entrè’n meut hac an bis bian.

    (1732) GReg 299a. Ar bis bihan. (burlesq. bisi-bu. ar guydor-oc'hicq. ar guydor. (1744) L'Arm 114b. Er biss bihan. m, burlesquement Biss bihan. ●(1774) AC 72. ar bes bian.

    (1821) GON 42a. ar bîz bihan, tr. « le petit doigt. » ●(1850) DGES 36 (Lambaol-Wimilio). bizik ar biann. ●(1863) GBI i 258. Ur strill-goad euz ma biz-bihan, tr. «Une goutte de sang de mon petit doigt.» ●(1872) DJL 34. lipat he vez-vian. ●(1878) SVE 221 (Goulien). Bezik bihannik. ●(1878) SVE 221 (Kastellin). Bez bihan.

    (1900) KEBR 18. Ar biz-bihan, tr. « L’auriculaire » ●(1905) DGES 36 (Kastell-Paol). bizik ar biann. ●(1925) BILZ 21. Heman eo ar bizig bihan bihan bihan kamm / An nevoa bet tamm digant e vamm, / Tamm digant e vamm !... ●(1927) GERI.Ern 50. biz bihan, tr. «(le) petit doigt.» ●(1962) HYZH 36/34. bizig bihan (bizi bihan). ●(1972) HYZH 79/11. bizig bihan (Alr[e], T[reger]), bizig ar bihan (Gwimilio, Kastell-Paol), bizig ar bihanig (Plogoneg). ●(1974) TDBP.III 105. Ar bizig bihan, tr. « le petit doigt »

    (2007) DGRG 44b. [Noms des doigts pour les enfants : Bizig bihan.

    (2) [Ritournelle pour jouer avec les doigts].

    (2000) LLMM 318/61. Evit c'hoari gant ar bizied : Ar c'hadig / Hemañ en deus gwelet ar c'hadig / Hemañ en deus he redet / Hemañ en deus he faket / Hemañ en deus he debret / Hag an hini bihan kamm / Zo aet da lâret d'e vamm / N'en deus bet tamm...

    (3) Ober bizig bihan bizig spern.

    (1974) TDBP.III 105. Ober bizig bihan bizig spern : an hini a zistroko a yelo d'an ifern, tr. « petit doigt, doigt d'épine, celui qui reprendra la chose troquée ira en enfer ».

  • biz-bras
    biz-bras

    m. bizied-bras (anatomie) Majeur, gros orteil.

    (1774) AC 94. ar bis bras eus an troat.

  • biz-gwalenn / biz-ar-walenn
    biz-gwalenn / biz-ar-walenn

    (anatomie) m. Annulaire.

    (1633) Nom 24a. Digitus annularis, medium : le doigt de l'anneau : bis an goualen, bis an bisou.

    (1945) SCAO.fb 105. Doigt annulaire, tr. «Bez ar voalenn

  • biz-ha-biz
    biz-ha-biz

    adv. (Se tenir) par le petit doigt.

    (1857) CBF 52. biz ha biz edont, tr. «ils se tenaient par le petit doigt.»

  • biz-kreiz
    biz-kreiz

    m. bizied-kreiz (anatomie) Majeur.

    (1633) Nom 23b. Thanar, Carnosa pars manus inter pollicem & medium digitum : la soris : an plaçc quiguec pehiny so entre'n meut ha bis an yot, hac an bis creis. ●24a. Digitus medius, infamis, impudicus, verpus, famosus : le plus long doigt : an bis creïs, an hirraff bis.

    (1732) GReg 299a. Ar bis creiz. (1744) L'Arm 114b. Er biss creiss, burlesquement Biss hirran. ●(1774) AC 83. ar bes creiz.

    (1821) GON 42a. ar bîz kreiz, le doigt du milieu. ●(1869) SAG 142. en em gaout var biz-kreiz.

    (1900) KEBR 18. Ar biz-kreiz, tr. « Le majeur (médius) » ●(1964) BRUD 18/6. etre ar biz liper hag he biz kreiz.

  • biz-liper
    biz-liper

    m. (anatomie) Index.

    (1876) TDE.BF 55a. biz-liper, s. m. C. Le doigt index de la main, en termes familiers.

    (1927) GERI.Ern 50. C[ornouaille] biz liper, tr. «index.» ●(1964) BRUD 18/6. etre ar biz liper hag he biz kreiz.

  • biz-meud
    biz-meud

    voir meud

  • biz-nord
    biz-nord

    f. Nord-nord-est.

    (1970) GSBG 87. (Groe) biz-nort, tr. «nord-nord-est.»

  • biz-reter
    biz-reter

    f. Est-nord-est.

    (1970) GSBG 345. (Groe) biz rǝteir, tr. «(f.) est-nord-est.» ●(1977) PBDZ 895. (Douarnenez) an heol, an uhelañ a sav a zle bezañ ar viz-reter, ne ya ket d'ar viz, tr. «le soleil, le plus haut qu'il monte doit être le Nord-Est-Est ; il ne va pas jusqu'au Nord-Est.» ●(1979) VSDZ 101. (Douarnenez) an avel oa deus ar viz… deus ar viz-reter, tr. (p. 265) «Le vent était du Nord-Est… De l'Est-Nord-Est même.»

  • biz-troad
    biz-troad

    m. bizied-troad

    I. (anatomie) Doigt de pied, orteil.

    (1499) Ca 20b. Bes an troet. g. orteil du pie.

    (1659) SCger 86b. orteil, tr. «bes an troat

    (1929) MKRN 18. zoenet mat ho pez-troad, tr. «savonnez bien vos orteils.»

    II. (sport)

    (1) (en lutte bretonne) Taol biz-troad : croc-en-jambe.

    (1890) MOA 195b. Croc-en-jambe, tr. «pek gourenn (taol skarz), – taol biz troad (C[ornouaille] (parlant de lutteurs).»

    (1910) FHAB Eost 240. Penduff a dap eun taol bistroad hag a gouez d'an traon.

    (2) plais. Reiñ ar biz-troad d'ur plac'h : renverser une femme pour la posséder sexuellement.

    (17--) FGab 111. e vriattas an itroun / ar bistroät a roas dezi.

  • biz-yod
    biz-yod

    m. (anatomie) Index.

    (1633) Nom 23b. Thanar, Carnosa pars manus inter pollicem & medium digitum : la soris : an plaçc quiguec pehiny so entre'n meur ha bis an yot, hac an bis creis.

    (1732) GReg 299a. An eil bis. (burlesq. besicq ar vaguerès. bisic ar yod. (1774) AC 48. ar bes-jot.

    (1821) GON 42a. ann eil bîz (ou) bîz ar iôd, l’index. ●(1869) SAG 142. an eil biz, anvet biz-iod. ●(1876) TDE.BF 54b. Eil biz, l'index ou second doigt. En termes familiers, l'index se nomme aussi biz ar iod, doigt de la bouillie, et biz ar vagerez, doigt de la nourrice.

    (1900) KEBR 18. Ar biz-yod, tr. « L’index » ●(1906) BOBL 22 septembre 105/3b. e veud hag e viz-ioud. ●(1924) BILZbubr 38/842. pep-hini e viz-yod en e zav. ●(1925) BILZ 21. Entre e viz-meud hag e viz-yod. ●(1927) GERI.Ern 50. biz ar yod (V[annetais] er biz youd, biz er youdeu), tr. «index.»

  • biz-yodoù / biz-ar-yodoù
    biz-yodoù / biz-ar-yodoù

    m. (anatomie) Index. cf. biz-yod

    (1744) L'Arm 144b. Enn eile biss, burlesquement Biss er youdeu. (1790) Ismar 438. er bis youdeu ag en dourn diheu.

    (1927) GERI.Ern 50. biz ar yod (V[annetais] er biz youd, biz er youdeu), tr. «index.»

  • bizad / biziad
    bizad / biziad

    m. –où

    I.

    (1) Mal au doigt.

    (1920) KZVr 366 - 07/03/20. bizad, tr. «mal au doigt, treger.» ●(1925) FHAB Gouere 268. e vije rouesoc'h ar biziadou : ar viskoul, an droerez hag all. ●(1927) GERI.Ern 50. bizad m., tr. «Mal au doigt.» ●(1933) FHAB Genver 10. e vezo neubeutoc'h a viziadou, a zournadou, a friadou en ho touez.

    (2) Bezañ (dalc'het, klañv) gant ur bizad : souffir d'un mal au doigt.

    (1872) ROU 57. Gant ur bizad ema, tr. «il a un doigt malade.»

    (1931) VALL 702b. il souffre d'un mal au doigt, tr. «ema(ñ) (dalc'het, klañv) gand eur bizad.» ●(1962) TDBP II 50. Me a oa bet tri miz gant eur bizad, tr. «j'ai eu un mal au doigt (un panaris) pendant trois mois.»

    II. Kaout ur bizad yod : voir yod.

  • bizadur
    bizadur

    m. Visée, action de viser.

    (1732) GReg 963a. Visée, action de viser, tr. «Bisadur. visadur

  • bizaj
    bizaj

    m./f. –où

    I. (en plt de qqn)

    (1) (anatomie) Visage.

    (1499) Ca 16a. Babouinaff an visag. g. conchier le visaige. ●206b. Visag. g. visaige. ●(1557) B I 595. Ober he buez finuezaff / Dirac ma bisaig quent flachaff / A drast hastaff heb tardaff quet / Breman aman em damany / Creffhaff maz guelhet auset hy / Dimez dezy espediet, tr. «J'ai grand hâte de voir mettre fin à sa vie en ma présence, avant que je parte d'ici ; maintenant, sur mes ordres, traitez-la le plus mal que vous pourrez, et expédiez-la sans égard.» ●(1612) Cnf 41a. an bisaig ves an Autrou Doué. ●(1621) Mc 65. Distroit hoz bisaig diouz ma pechedou. ●107 [lire : 109] an bisaig santel. ●(1650) Nlou 54. An goat dan traou a dinaouas, / A het é costez ez diloffas, / Voar é bisaig quent ez flaychas, / Hac euff guelet à remedas, tr. «Le sang s'écoula au sol ; / le long de son ventre il jaillit / sur son visage avant qu'il ne bougeât / et il guérit sa vue.»

    (1659) SCger 55a. face, tr. «bisaich.» ●(c.1680) NG 1457. é visag. ●1546. ar é visage. ●(1710) IN I 9. o bisaich a so caër. ●194. Ar varo a so un ornamant da visaich ar goas, hac ar bleo da hini ar vaoues. ●(1732) GReg 963a. Visage, tr. «Bisaich. ar visaich. p. bisaichou.» ●(1792) BD 427. Ma mamic neon petra em bisag so strinquet, tr. «Ma petite maman, je ne sais ce qui m'a aspergé le visage.»

    (1835) AMV 114. bisaich eur plac'h. ●(1872) ROU 108a. Visage, tr. «Bizach.» ●(1889) ISV 196. he bizach a deu da stena.

    (1906) KANngalon Mae 114. an dristidigez var ho bizach. ●(1907) PERS 69. gant he vizaj treut.

    (2) Reiñ bizaj da : faire face à.

    (c.1825-1830) AJC 3557. evid rein bigag don nenemied.

    (3) (en plt des morts) Klozañ e vizaj da ub. : fermer les yeux de qqn.

    (1879) BMN 315. Abaoue eur pennad amzer e oa bet clozet he bizach d'ar plac'hic.

    II. (en plt de qqc.) Cadran (d'une horloge).

    (1915) KZVr 115 - 16/05/15. Bijas, tr. «cadran (d'une horloge), Bas-Tréguier.»

    III.

    (1) Reiñ bizaj da : faire face à.

    (1825-1830) AJC 3756-3757 (Go) J. Conan. Neuse etremengomb en tual do haed / Evid rein bigag don nenemied, tr. F. Favereau «...pour faire face à nos ennemis.»

    (2) Ober bizaj rous : voir rous.

    (3) Bezañ rous e vizaj : voir rous.

  • bizajenn
    bizajenn

    f. (habillement) –où Visagière de la coiffe.

    (1912) BSAf xxxix 292. La visagière, (bisachen). ●293. La ligne qui attache la partie supérieure du chouken, à l'arrière de la visachen, s'appelle le teon, ou deon. ●299. La chouken dérive de l'ancienne capuce. (...) Primitivement, la chouken était reliée à la visachen. ●(1972) BSAf xcviii 346. Partie antérieure [de la coiffe] : vizajenn, vizachenn, vizachennou.

  • bizañ
    bizañ

    v.

    I. V. tr.

    (1) V. tr. d. Viser.

    (1499) Ca 206b. Visaff. g. viser voir droit.

    (1659) SCger 125a. viser, tr. «bisa.» ●(1732) GReg 627b. Mirer, viser, tr. «Biza. pr. bizet.» ●963a. Viser, tr. «Bisa. pr. biset

    (1860) BAL 14. biza an daou-ze var eün

    (1927) GERI.Ern 50. biza v. n., tr. «viser.»

    (2) [devant un v.] Viser.

    (1894) BUZmornik 717. Pa oue erruet betek al leac'h m'en doa bizet mont.

    (3) (?) Virer, viser (?).

    (1659) SCger 124b. virer, tr. «bisa

    II. V. tr. i.

    (1) Bizañ da (+ subst.) : viser à.

    (1659) SCger 117a. le tout tend a cela, tr. «pep tra a vis, ha den da quement-se.» ●(1710) IN I 13. hac e tleomp bisa d'ar vuez devot ha parfet.

    (1860) BAL 178. caret Doue, a biza d'ar Baradoz. ●(1880) SAB 13. Elec'h ingala ar pevar dever-se (...) e ve galled, araug an ofern, biza dezo, var un dro diouz-tu eb o dispartia. ●19. biza d'ar joa-ze. ●105. o viza atau ive da c'hloar Doue. ●(1883) MIL 276. saouri epad an oll eternite madou an envou goude bea bizet dezho epad hor buez.

    (2) Bizañ da (+ v.) : viser à.

    (1880) SAB 30. Gortoz an Autrou Doue, biza d'e velet, setu eno etra ar vuez christen var an douar.

    (1927) GERI.Ern 50. biza v. n., tr. «avoir des visées (da sur).»

    III. V. intr. Viser.

    (1867) MGK 113. Ar chaseer war-n-han a viz eeun hag a denn. ●(1878) EKG II 88. biza a riz epad m'edo Brutus o komz en eur zakreal. ●91. biza ha tenna a riz adarre… ●183. Ar zoudarded a vizaz en eur c'hoapaat, o paria piou a skoche an eeuna var ar penn.

  • bizaoued
    bizaoued

    m. –où Bague.

    (1874) FHB 498/221b. Va laket en deus da boket, da genta d'he droad, ha goude d'he vezaouet.

    (1919) FHAB Here 100. prenet ar gwalinier (...) E lec'hiou-zo e ves lavaret : ar bizaouedou.

  • bizaouier
    bizaouier

    m. –ion Bijoutier.

    (1499) Ca 20b. Besouyer. g. celuy qui fait anneaulx.

  • bizaour
    bizaour

    m. Bague.

    (1779) BRig I 46. leket eur bizaour voar è vis, tr. « …une bague au doigt. » ●55a. ar bizaour, tr. «la bague.»

  • bizat
    bizat

    v. tr. d. Donner à manger avec le doigt à un petit enfant.

    (1934) MAAZ 95. de zariù kaod menon de visat hou prérig bihan.

  • bizata
    bizata

    v. tr. d. Doigter.

    (1914) DFBP 102a. doigter, tr. «Bizata

  • bizeal
    bizeal

    v. intr. Viser.

    (1982) TKRH 168. evel ma vez graet da vizeal.

  • bizek
    bizek

    adj.

    (1) Qui a de grands doigts.

    (1915) KZVr 122 - 04/07/15. Bizek, adjectif, tr. «qui a de grands doigts, peu usité, sinon comme nom de famille, estienne.»

    (2) (Outil) à dent.

    (1732) GReg 236a. Croc à deux dents, tr. «Crocq daou-veseq

    (1962) TDBP II 50. Eun divah pevar-bizeg, tr. «un croc à quatre dents.»

  • bizennet
    bizennet

    adj. = (?).

    (18--) PEN 92/35. war he diouer ur lerrou cognened (bizennet).

  • bizeo
    bizeo

    =

    (1915) KZVr 125 - 25/07/15. Bizeo, tr. «louche, ou loucher ? Pédernec.»

  • bizeost .1
    bizeost .1

    adj. Bissextile.

    (1464) Cms (d’après GMB 69). Bissest, bissextile. ●(1499) Ca 22a. Bisest. g. bisexte.

    (1659) SCger 14b. bissexte, tr. «biseaust.» ●(1761) HBrezonec prefaç [5]. eo a so caus ma vez Biseaust bep pevar bloas ive, ha dar bloavez Biseaust-mâ e zeus e Mis C’heuvreur nao devez varnuguent.

    (1869) FHB 247/302b. mar de ar bloavez biseost.

    (1908) FHAB Meurzh 86. Ar bloaz biseost. ●87. e c'hourc'hemennas c'hoaz ma vije biseost ar bloavesiou bep pewar bloaz. ●(1927) GERI.Ern 50. bizeost, bizest adj., tr. «Bissextile.» ●(1934) BRUS 101. Bissextile, tr. «bizest

  • bizeost .2
    bizeost .2

    m.

    (1) Deiz ar bizeost : jour de bissexte.

    (1633) Nom 225a. Dies intercalaris, insititius : le iour de bissexte : dez an biseaust.

    (2) Bloavezh ar bizeost : année de bissexte.

    (1874) POG vii. Blaveziou ar bizeost.

    (3) Malchance d'origine astrale.

    (1952) LLMM 31/56. (Douarnenez) Bizeost : ar gwallchañs. (Aspaden ur gredenn gozh ?) Ar bizeost a zo kouezhet war ar vugale ; a-wechoù e kouezh ivez war ar gwraged. Peurvuiañ e miz c'hwevrer e vez bizeost. ●(1977) PBDZ 163. (Douarnenez) bizeost, n'a été relevé à Douarnenez qu'avec le sens de malchance, mauvais sort amené par les astres. ●756. en parler de Douarnenez bizeost signifie «force astrale mystérieuse, responsable de calamités et de maladies» : kouezhet ar bizeost war an dud, les gens avaient été victimes d'une malchance fatale.

  • bizeostus
    bizeostus

    adj. Bissextile.

    (1464) Cms (d’après GMB 69). Bissestus, bissextile. ●(1499) Ca 22a. b. bisextus.

  • biziad .1
    biziad .1

    voir bizad

  • biziad .2
    biziad .2

    m. –où Largeur d'un doigt.

    (1904) DBFV 24a. biziad, m., tr. «largeur d'un doigt.» ●(1927) GERI.Ern 50. biziad V[annetais] m., tr. «largeur d'un doigt.»

  • biziata
    biziata

    v. intr. (musique) Jouer des doigts, doigter.

    (1939) RIBA 100. derhel de huéhein, de stardein ha de vizietat bet er mitin [ar er binieu].

  • bizibul
    bizibul

    s.

    (1) Jeu des tisons enflammés.

    (1942) FHAB Gwengolo-Here 210a. Buzubul. Kentoc'h bizibul « c'hoari an eteo ». Ernault, Geriadurig, page 50-51.

    (2) C’hoari bizibul : jouer avec des tisons enflammés.

    (1915) KZVr 124 - 18/07/15. C’hoari bizibul, tr. «jouer avec les tisons enflammés, comme font les enfants, en les tournant au jour et en soufflant dessus l’un vis-à-vis de l’autre.» ●(1927) GERI.Ern 35. c'hoari bizibul (et bizibula v. n.) Jouer avec des tisons enflammés, comme font les enfants, en les tournant au jour et en soufflant dessus l'un vis-à-vis de l'autre. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 210. (note de F. Vallée) Buzubul. Kentoc’h bizibul «c’hoari an eteo». Ernault, Geriadurig, page 50-51.

    (3) Mont e bizibul : retomber en enfance.

    (1907) FHAB Here 248. N'oun ket eat e buzubuilh c'hoaz evelato. ●(1915) KZVr 124 - 18/07/15. Mont a ra e bizibul, tr. «il tombe en enfance, Milin.» ●(1922) FHAB Mae 148. Unan euz va c'herent a zo eat e benn e buzubuilh hag a garfen ho kwelet o kemeret eur pennadig en ho ti. ●(1923) AAKL 17. Unan eus va c'herent a zo aet e benn e bezibul hag a garfen ho kwelet o kemeret eur pennadig en ho ti. ●(1931) VALL 741a. Jeu des tisons enflammés c'hoari bizibul (d'ou mont e bizibul tomber en enfance.» ●(1932) DOGA 38. Mont a ran buzubul o selaou an istrogell-se. ●(1936) IVGA 233. «mont a ran buzubul gant va maen, ha ne soñjan ket er gamaraded. ●(1950) KROB 31-32/16. Janig a oa eun tamm brao a lorc'h enni, m'hel lavar deoc'h, rak bremañ, da vihana, e c'helle beza sur mat n'ez aje ket he fenn e belbi nag he spered e bizibul war zigarez eun dimezi.

  • bizibulañ / bizibulat
    bizibulañ / bizibulat

    v. intr. Jouer avec des tisons enflammés.

    (1915) KZVr 124 - 18/07/15. Bizibula, Haut-Léon, verbe neutre, jouer avec les tisons enflammés comme font les enfants en présentant et en tournant la partie en feu de chaque tison. Milin, qui donne ainsi le commencement des paroles du jeu : Bezibulat, biellat, Piou a yelo da wikar ?» ●Bourgeois donne bichibellat, idem. à Plougerneau (peu usité) ; M. Jaffrennou bichibelat, à Lanmeur, avec wikal dans la formulette et cette explication : Mont da wikal eo mont da guz pe bezan dindan pa vezer o c'hoari koukouk pe koach-koach. Gwikal a ra an hini a vez dindan en eur c'houlenn. «Kouk !» pe «Kuzet oc'h ?»

    (1927) GERI.Ern 50-51. bizibula v. n., tr. «Jouer avec des tisons enflammés, comme font les enfants, en les tournant et en soufflant dessus l'un vis-à-vis de l'autre.»

  • bizibulat
    bizibulat

    voir bizibulañ

  • bizidi
    bizidi

    plur. = (?) Rangs (?).

    (1915) KZVr 125 - 25/07/15. O bizidi (aux Hollandais) a zo fontet war ar vertuz (leurs rangs ?). Conferançou curius (Ledan) page 12 de la 1e édition, page 11 de la 2e édition.

  • Bizien .1
    Bizien .1

    n. pr. Bizien.

    (c.1500) Cb 26a. Bizyan. g. bizyen.

  • Bizien .2
    Bizien .2

    hydronyme Ar Bizien : Le Bizien (rivière, affluent du Jaudy, Pouldouran).

  • biziez
    biziez

    adj.

    I. Adv.

    (1) En biais.

    (1872) ROU 76a. En biais, tr. «Biziez

    (2) sens fig. (Propos) louche.

    (1933) TREM 37. divizou biez, tr. «de louches propos.»

    II. Adv.

    (1) E-biziez : en biais.

    (1849) LLB 983. Lod aral é biez a droh er planteneu, / Hag é biez ehué e dail er grefeneu.

    (2) A-viziez : en biais.

    (1732) GReg 217a. De côté, en biais, tr. «A-viés

    (1872) ROU 76a. En biais, tr. «a-viziez.» ●(1867) FHB 147/340a. kerzed a viziez. ●(1870) FHB 287/201b. a dreuz hag a vichas. ●(1877) FHB (3e série) 18/145b. eun trouc'h a viez. ●(1893) IAI 16. E Patras e voe staget var eur groaz a viches.

    (1903) MBJJ 236. eun eskerb a goue a-viez deuz o skoa deo. ●(1913) KZVr 25 - 24/08/13. A-vizies, a-vies, tr. «de biais.» ●(1936) CDFi 8 fevrier. Treuzi a rejont ar brouskoad, a vichez.

    (3) A-dreuz-viziez =

    (1910) FHAB Meurzh 78. Greomp 'ta eun destumadeg adreuz-vichanz eus ar brasa madoberou a fouilhezas ar Romaned dre c'hourenez Arvor goude ar vrezel.

  • bizig .1
    bizig .1

    voir biz .3

  • bizig .2
    bizig .2

    voir bisig

  • bizig-an-tan
    bizig-an-tan

    m. (anatomie) Annulaire.

    (1878) SVE 221 (Goulien). bezik an tan.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...