Recherche 'brag...' : 36 mots trouvés
Page 1 : de brag-1 (1) à bragou-treger (36) :- brag .1brag .1
s. Épeautre.
●(12--) Cqlé f° 60r° [143]. De terra que dicitur Berhal, minot frumenti et tres numni pro carne, minot brac, guastell, non quolibet anno, sed secundo anno, et dimidium multonis ; ad Pascha, torth panis cum ovis suis ; ad Natale Domini, iterum torth panis cum duabus gallinis. tr. « épeautre ».
- brag .2brag .2
s. Àr vrag : paradant.
●(1905) Guerzen goh (d'après DIHU 283/198-200). Agent, hui e vezè, ar vrag, ér Gémené.
- bragadennbragadenn
f. –où
(1) Parade.
●(1976) LIMO 07 août. er Vragadenn vras ged paotred ha merhed er Herlieu Keltiek. ●(1976) LIMO 14 août. Er vragadenn, tr. «la parade.»
(2) Retour de noces.
●(1923) BUBR 36/777. le bragaden ou festin de retour de noces.
(3) Visite de fiançailles.
●(1919) DBFVsup 10a. bragadenn f., tr. «entrevue avant les fiançailles (B[as] v[annetais].» ●(1931) VALL 786a. Visite que les fiancés se font avec leurs familles, tr. «bragadenn h[aute] C[ornouaille] f.»
(4) Repas de fiançailles.
●(1982) PBLS 448. (Langoned) bragadenn, tr. «'bonne entrée', repas de fiançailles.»
- bragalbragal
v. intr.
I. (en plt de qqn)
(1) Se pavaner, parader.
●(1659) SCger 133b. bragal, tr. «se panader.» ●(1767) ISpour 55. n'enn doai sourci meit à vragal. ●(1790) Ismar 307. er-ré e ya dei eit bragal ha guet gloër. ●(1790) MG 12. eid ivèt, eit bragal, eit corol, eit hum zivertissein. ●190. pernein dantéll hac amoædage eit bragal. ●(1792) BD 3817. goude quement eny hon bo groet o vragal, tr. «Après tout ce que nous y aurons fait en neous vantant.» ●(17--) TE 401. un dén pihuiq, péhani e vragai hac e rai chérvad bamdé.
●(c.1802-1825) APS 79. treu, eit bragal. ●(1846) BAZ 139. d'en em visca caer, da vragal. ●(1848) SBI I 160. c'hui ve brao da vragal, tr. «vous seriez jolie à voir vous pavaner.» ●(1856) VNA 173. Je ne connais point dans le canton de filles qui donnent dans le grand ton comme les tiennes, tr. «Ne hanàuan quet ér hanton a verhèd e vrag èl ma hra ha ceré.» ●(1867) FHB 112/62b. dillad da vragal. ●(1876) TDE.BF 69b. Bragal, v. n., tr. «Fôlatrer, se divertir, faire le beau, se pavaner, parler avec affectation, se donner trop de licence.» ●(1889) SKG 7. Ha da ziskon d'an oll pegiz ouezont bragal, tr. «et de montrer à tous comme elles savent s'attiffer.» ●(1899) BSEc xxxvii 161 / KRL 26. Beza fier na goust netra, / Mes bragal a ra, tr. «Être fier ne coûte rien ; mais se distinguer par de belles toilettes, tr. «cela coûte.»
●(1904) DBFV 29b. bragal, v. n., tr. «parader, se pavaner, faire le beau, avoir de beaux habits.» ●(1906) DIHU 8/134. er peurkéh amoèdelled-sen é vragal. ●(1909) KTLR 170. Adrenv ho c'hein oa an diaoul hag eur vaouez o vragal ; eur jolori gantho, ma na elle mui Jesus rei da entent d'he ziskibien. ●(1925) FHAB Mae 177. Konta ha bragal a reont evel tud hag o deus amzer gaer.
(2) Bragal gant : se vanter de.
●(1925) SFKH 53. En deu gansort ne vragent ket get an istoér-sé.
(3) Faire la fête, se divertir.
●(1790) MG 245. Peèd gùéh é rei er vugalé-ze ou malloh d'en davarn ha d'en davarnerion, péré e vrag hac e vihue-caër guet er péh e zeliai chervige d'ou gusquein ha d'ou antretenein. ●335. péré e vihue én ou æz hag e vrag guet en argand e zeliai chervige d'ou zèennein a visèr.
●(1867) MGK 63. O c'hoari, o vragal, dioc'h noz ha dioc'h mintin. ●(1878) EKG II 147. banneou a ioa bet, an tan a ioa er c'houzouk, ar goad a ioa savet d'ar penn, izom a ioa da vragal.
●(1927) GERI.Ern 64. bragal v. n., tr. «folâtrer, se divertir.»
II. (en plt des animaux) Piaffer.
●(1659) SCger 92a. piaffer, tr. «bragal.»
●(1867) BUE 153. bec'h e oe d'ar marc'h bean eet enn iliz vraz, ma stagaz da vragal ha da dansal. ●(1876) TDE.BF 69b. Bragal v. n., tr. «piaffer, parlant d'un cheval.»
●(1903) MBJJ 109. Bragal, tripan 'ra ar c'hezek. ●361. Bragal = piaffer.
III. Bragal evel ur big : voir pig.
- bragaouad
- bragaouañ / bragaouiñbragaouañ / bragaouiñ
v. tr. d. Mettre des pantalons (à qqn).
●(1732) GReg 158b. Prendre ses chausses, ou, haut-de-chausses, tr. «bragaoüi. pr. bragaoüet.»
●(1866) LZBt Gwengolo 188. pevar c'hant livr koton kri (...) trewalc'h evit bragoin ma bugale e-pad daou pe tri bla. ●(1869) FHB 240/247a. abaoue ann devez kenta ma oan bragaouet. ●(1876) TDE.BF 69b. Bragaoua, v. a., tr. «Mettre un enfant en culotte ; p. bragaouet.»
●(1927) GERI.Ern 64. bragaoua v. a., tr. «Mettre en culotte.»
- bragaouetbragaouet
adj. (Enfant) à qui l'on a mis des pantalons.
●(1866) FHB 78/207a. Perig, Laouic, Iannic, ho zri bragaouet. ●207b. eur potr bragaouet evit ar vech kenta.
- bragaouiñbragaouiñ
voir bragaouañ
- bragard
- bragardiezhbragardiezh
f. –où Braveries.
●(1659) SCger 4b. Affiquets, tr. «bragaldiezou.» ●133b. bragaldiezou, tr. «braueries.»
- brageer
- brageerezh
- brageiñbrageiñ
v. intr. Se pavaner.
●(1876) TDE.BF 70a. Bragein (brag-e-in), v. n., tr. «Le même que bragal.»
- bragerezhbragerezh
m. –où
(1) Ostentation.
●(c.1718) CHal.ms iii. piaffe, tr. «braguereh bombanç, molieh.» ●(c.1785) VO 7. Meit conze a vraguereah, a vadeu, a inour. ●(1787) BI 56. Lod ne chongeant meit énn-ou braguereah. ●(1792) HS 39. Er braguereah hac er gloër.
●(1829) CNG 58. Guet ou modeu ha braguereah, / Guet ou hantis, cajolereah. ●(1831) RDU 232. A youanc-flam é tiscoas goust eit er braguereah. ●(1838) OVD 131. en dud taulet guet en hoari, guet er braguereah.
(2) Atours.
●(1659) SCger 4b. Affiquets, tr. «braguerezou.» ●(c.1718) CHal.ms i. affiquets, tr. «brauerieu, braguereheu, atourneu.» ●(1732) GReg 17a. Affiquets, ornements de femmes, tr. «braguérez. p. ou.» ●(1744) L'Arm 8a. Affiquets, tr. «Breaguereah.. heu. f.» ●19a. Atours, tr. «Braguereah.. heu. f.» ●(1767) ISpour 178. eit enn dout braguereaheu. ●(1790) PEdenneu 96. prenein braguereah.
●(1904) DBFV 29b. bragereh, m. pl. eu, tr. «parure, toilette, ornements, joyaux.»
- bragerizbrageriz
m. –où
(1) Ostentation.
●(1857) LVH 48. un Drived-Urh (...) e gondann reih er bragueris, el lachôni hag en doug divusul ha blaoahus de gontantein er galon.
(2) Atours, parure.
●(1744) L'Arm 8a. Affiquets, tr. «Braguerisse.. eu. f.» ●19a. Atours, tr. «Braguerisse.. eu. f.» ●(1790) MG 386. Me mès renonciét d'er braguerisseu linguêrnus.
●(1855) BDE 2. de zisprizein er bragerisseu væn ha dibourfit. ●(1856) VNA 170. à présent nos jeunes filles ne s'étudient qu'à enchanter par leur parures, tr. «bermen hur merhèd youank n'ou dès quin studi meit a chalmein guet ou bragueris.» ●(1857) LVH 51. ne zougueint quet orlemanteu eur na bragueriseu précius. ●(1878) BAY 15. f. brageris, tr. «parure.»
- bragerizour
- bragez .1bragez .1
m. –où, –eier (habillement) Culotte.
I.
●(1633) Nom 116a. Caligæ follicantes, laxæ brachæ : chausses larges ou marinieres : bragesou pe hautou ledan, eguis re'n merdeïdy.
●(1838-1866) PRO.tj 190. Daonet vo ma braguez / Gant ma chomo va reor er mès.
●(1907) FHAB Here 253. Eur bragez ruz hag eur zaë c'hlaz. ●(1908) FHAB Ebrel 97. Gant o bragezeier gwenn. ●(1909) FHAB Eost 232. divesker hir ha moan, ar bragez o flapat outo. ●(1928) BFSA 262. eur gordenn hag eur bragez.
II.
(1) Emañ ganti ar bragez hag al lostenn : elle porte la culotte.
●(1872) (L) GAM 66. Hounnez a zo bragez ha losten gant-hi.
●(1931) VALL 176. Elle (la femme) porte la culotte, tr. F. Vallée «ema(ñ) ganti ar bragez hag al lostenn.»
(2) Ur bragezad kagal zo gantañ : voir kagal.
- bragez .2
- bragez-pannbragez-pann
m. (habillement) = (?) Pantalon de velours (?).
●(1949) KROB 20/14. eur bragez-pann, tri skoed.
- bragez-rodellek
- bragezad
- bragezadur
- bragezañbragezañ
v. tr. d.
(1) Culotter.
●(1732) GReg 158b. Prendre ses chausses, ou, haut-de-chausses, tr. «Bragueza. pr. braguezet.»
●(1908) PIGO II 9. kaset d'in ho pried da vragezan. ●(1914) FHAB Gouere 204. he mabig n'oa ket bragezet c'hoas. ●(1927) GERI.Ern 64-65. brageza, tr. «culotter.»
(2) Culotter (une pipe).
●(1866) BOM 58. Ma c'hourn ker brao bragezet ! tr. «ma pipe si bien culottée !»
- bragezegbragezeg
m. fam. Môme, gamin.
●(1877) FHB (3e série) 9/66a. desket da beb bragezek, o tifoupa dioc'h tavancher he vam.
- bragezennbragezenn
f. –où (habillement)
(1) Pantalon.
●(1633) Nom 116a. Brachæ, barbarum tegmen : braye : bragou, braguesen.
●(1838-1866) PRO.tj 189. Divisq da vraguezen.
●(1909) BOBL 13 février 216/3a. Ha ma c'hellfe bea mestrez d'am bragezen, / E rafe d'in, me gred, dougen he gweleden. ●(1927) GERI.Ern 65. bragezenn f., tr. «culotte longue.»
(2) =
●(c.1500) Cb 29a. Braguesenn. g. braier de chausse. la. hoc subligar / aris. ●(1521) Cc [braguesenn]. Braguesenn. g. braier de chausse. la. hoc subligar / aris. ●(1633) Nom 116b. Subligar, subligaculum, femoralia, feminalia : brayes : hautou lerou, braguesennou.
(3) Jambe de culotte, de pantalon.
●(1931) VALL 176a. une jambe de culotte, tr. «bragezenn.»
- bragezennekbragezennek
adj. Qui porte un pantalon.
●(1927) GERI.Ern 65. bragezennek adj., tr. «qui en porte [une culotte longue].»
- bragezerezh
- bragezetbragezet
adj. Germé.
●(1917) KZVr 215 - 15/04/17. Bragezet, tr. «germé.» ●Ar gwiniz a zo bragezet er bern, tr. «le froment a germé en tas, Haut-Léon, Loeiz ar Floc'h.»
- brageziñbrageziñ
v. intr. Germer.
●(1732) GReg 457b. Germer, pousser un germe, tr. «braguezi. pr. braguezet.»
●(1866) FHB 88/285a. mar guellit her medi, e teui da vraguezi. ●(1866) FHB 89/296a. An ed du a deu da vraguezi, da guillida. ●(1867) FHB 148/345a. goude e vraguez, e tiouan, e poulz eur c'heoten.
●(1909) BOBL 12 juin 233/2d. hini ebet ken nebeut ne vezo bragezet ha da viz maë an avalou douar a vezo ken iac'h ha ken mad evel en devez ma oant tennet. ●(1927) GERI.Ern 65. bragezi v. n., tr. «germer.» ●(1932) ALMA 86. bragezi a rea an (lire : en) douar. ●(1939) KTMT 76. louzeier noazus hag a deu da vragezi a-nevez a vec'h ma 'z int troc'het. ●(1982) MABL I 110. (Lesneven) hag 'vragezent dre o vod.
- bragilbragil
adj. =
●(1982) MABL I 108. (Lesneven) n'eo ket bragil c'hoazh 'tav ! ●(1982) MABL II 69. (Lesneven) bragil : un den bragil n'eo na vibin na skañv ; (ger ijinet gant Yves ?) : lugut, ponner.
- bragonioù
- bragoù .1bragoù .1
m. brageier
I. (habillement)
(1) Pantalons, culotte.
●(1633) Nom 116a. Brachæ, barbarum tegmen : braye : bragou, braguesen. ●Campestre : haut de chausse de toile : bragou lien. ●(1647) Am 553. So hen he bragaou barbaou dezraouhet, tr. «Qui dans sa culotte (?) … (?) a commencé.»
●(1659) SCger 23b. chausse, tr. «bragou.» ●65b. haut de chausse, tr. «bragou.» ●133b. bragou, tr. «hauts de chausses.»
●(1838-1866) PRO.tj 189. Boutonnet ho pragou. ●(1840) EBB 4. bragow, tr. « culotte de toile ».
●(1904) DBFV 29b. brageu, pl., tr. «braies.» ●(1929) MKRN 18. Stardet ho prageier, tr. «serrez bien vos pantalons.»
►[au plur. après un art. ind.]
●(1909) KTLR 16. eur bragou penseillet hag eur rokeden. ●(1924) BILZbubr 43-44/1025. eur bragou berlinj glaz. ●(1942) DADO 7. Gwisket eo gant eur c’hoz stammenn dislivet hag eur bragou gant meur a dakon.
(2) Bragoù toull-buoc'h : pantalons à braguette.
●(1909) FHAB C'hwevrer 48. eur bragou toull-bioc'h hag eul liviten frailhet. ●(1955) STBJ 58. hogen eur bragou toull-buoc'h e oa, heñvel-mil ouz re ar vourc'hizien. ●(1985) AMRZ 32. an hini all ; eur bragez «toull-bioh» ablamour d'ar faout a zouge war an a-raog.
(3) Bragoù toull-gwiz : pantalons à braguette.
●(1838) CGK 12. Cepet ar brago toul gouiz, al lero marellet.
II. plais. Rahouenn vragoù : sobriquet de nain.
●(1732) GReg 648a. Nabot, nabote, petit ; presque nain, tr. «raouënn-vragou.»
●(1977) DAHG 25. Ac'hanta, Rahouenn-Vragoù, evel-se e ra ac'hanon, kae da c'hortoz e traoñ diri sal ar warded.
III.
(1) Bezañ ar bragoù gant e wreg : c’est sa femme qui dirige. Cf. ober he Mari Bragoù, dougen ar vrozh hag ar bragoù, ar bragez hag al lostenn zo ganti.
●(1923) FHAB Mae 177 (L) *Tintin Anna. Plega a ranke d'e wreg evel eur c'hrouadur; gouzout a rea edo ar bragou ganti evel m'ema ar c'hiz da lavaret.
(2) Bezañ skañv e vragoù :
●(18--) EER 19 (T) E. Ernod. Ar re oa skanvik ho brago, / Vit sevel ezet er c'hargo, / Deuz kavet brema ar voyen / Da laret c'hint republiken.
(3) Riskañ e vragoù : laisser son bien pour le donner en héritage.
●(1957) BRUD 2/30 (K) Y. ar Gow. Youen a zisplegas deañ emede e vab Herve o vond da zimezi da Varianna Jaouen hag e oant deuet, heñ da riska e vragou, evel ma lavare, pe d'ober an dilez euz e beadra, hag an daou zen yaouank da lakaad ober o hontrad-eured.
(4) Sevel e vragoù :
●(1957) AMAH 90 (T) *Jarl Priel. Ya, mabig, kred ar marvailh-se, ha sav da vragoù !
(5) Sevel e vragoù : tenir bon.
●(1943) FHAB Meurzh/Ebrel 269 (Ki Sant Vig). Sav da vragou = dalc'h mat = esto vir.
(6) Gwisket en deus sant Erwan e vragoù glas : le temps est beau.
●(1912) MELU 445 (T-Pleuzal). Kaer e an amzer. - A ya, gwisket 'n eus zand Ervoan i vrago glaz, tr. E. Ernault «Le temps est beau. - Oui, saint Yves a mis sa culotte bleue. (Plouezal).»
(7) Ober ur bragoù paper da ub. : ôter la libre disposition de ses biens à qqn.
●(1912) MELU XI 302 (Go-Kerfod). Ober eur brago paper d'unan benak, tr. E. Ernault «Faire une culotte de papier à quelqu'un, l'interdire, lui faire ôter la libre disposition de ses biens. (Kerfot.)»
(8) Bezañ graet e vragoù a-raok e revr : être né dans une famille riche. Cf. fardet e votoù a-raok e dreid. Cf. Français né avec une cuiller d’argent dans la bouche.
●(1997) HYZH 212/17. (Plounevez-Kintin) « Hemañ ‘oa graet e vragoù a-raok e revr. » E dud a oa pinvidik, ur vicher vat o doa hag o deus graet evitañ, hag-a-se ar vuhez n’eo ket bet start dezhañ.
(9) Dougen ar vrozh hag ar bragoù : voir brozh.
(10) Ober he Mari Bragoù : voir Mari.
(11) Bezañ kaoc'h kras en e vragoù : voir kaoc'h.
(12) Bezañ kaoc'h tomm en e vragoù : voir kaoc'h.
(13) Bezañ flaer en e vragoù : voir flaer.
- bragoù .2bragoù .2
pl. (habillement) Beaux habits, habits du dimanche. cf. bragal
●(1941) DIHU 358/245. Ha ean kentih ardran er gredans de durel é vrageu, aveit lakat é zillad pamdéiek.
- bragoù-brasbragoù-bras
m. (habillement) Pantalon large du costume traditionnel breton.
●(1872) DJL 11. bragou-bras ha bragou-moan.
●(1924) FHAB Genver 10. ar bragou-bras, ar bragez-rodellek a oa gwechall douget gand an holl war ar meaz. ●(1929) MKRN 46. Oc'hpenn hanter-kant bragou bras / Tre d'ar penn-daoulin a riskas ! tr. «Plus de cinquante bragou-bras glissèrent jusqu'au ras du genou.»
- bragoù-moan
- bragoù-Tregerbragoù-Treger
m. (habillement) Pantalon serré.
●(1732) GReg 240b. Culotte, haut de chausse serré, tr. « bragou Treguer ».
●(1905) NOETy 217. bragou moan, bragou Treguer, tr. « culotte, haut de chausse serré ».