Recherche '"c'hwil"...' : 38 mots trouvés
Page 1 : de chwil-1 (1) à chwiltouz (38) :- c'hwil .1c'hwil .1
m. –ed
I. (entomologie) Coléoptère.
●(1499) Ca 114a. Huyl. g. escharbot.
●(1659) SCger 155a. huill, tr. «escarbot.»
●(1869) SAG 53. an nemorant d'ar c'huiled… ●(1876) TDE.BF 92b. C'houil, s. m., tr. «Escarbot, scarabée ; pl. c'houiled.» ●(1877) FHB (3e série) 9/66b. Ma na vije nemedoc'h-u da zifen ar belek en deuz ho padezet, e fidoustac'h e c'helfe mont da zebri c'huiled.
●(1907) VBFV.bf 33a. huil, m. pl. ed, tr. «coléoptère, escarbot.» ●(1913) KANNgwital 127/294. Ma zon c'huiled dioc'h an noz, / Glao antronoz, tr. «Hannetons bourdonnant le soir, / Pluie demain.»
II. (en plt de qqn)
(1) Homme malin, rusé.
●(1913) PRPR 108. Bet e oa eur c'houil anezan, mare oa bet. ●(1947) YNVL 77. Ar c'hwil kozh ! ●101. Ur c'hwil eo ar Proux-se, n'eo ket gwir, tudoù ? ●(1967) BAHE 33. Pichon = kanfard, c’hwil, paotr fin, paotr da zisfiziout dioutañ h.a. Hennezh a zo ur pichon : kentoc’h gant ur ster gwashaat. Ne vez implijet nemet evit paotred. Evit ar merc’hed e leverer : honnezh a zo ur baborez, ur ganfardez, ur gavalez h.a. ●(1974) YABA 23.02. Moned e hram de zisklériein jistr ! e reskonde en deu huil.
(2) Yann ar c'hwil-dokez : personnification des gens malins.
●(1902) PIGO I 153. Eur breur da Yan ar C'houil Dokez e oa, zur.
(3) Champion.
●(1973) BAHE 79/69. ur c'hwil ez out war da vicher.
(4) Paillard.
●(17--) EN 230. Deud (a)man, mam ar c'huiled, tr. «Venez ici, mère des paillards.»
(5) Voyou, vaurien.
●(1905) BOBL 21 janvier 18/2f. ar c'houiled louz a skoe evelse ar Vretoned.
III. (jeu) Galoche.
●(1996) VEXE 308. La galoche (ar c'hwil), morceau de bois haut d'environ six centimètres et large de quatre, est posée sur le sol, derrière une pierre.
IV.
(1) Rous evel ur c'hwil(-derv) : très hâlé, brun.
●(1935) ANTO 4 (T) *Paotr Juluen. Eun tamm paotr a c'hiz koz, berr e ziouar ha doun e gof, pell etre e zaoulagad en e benn o virvi evel sellou ur sparfell, ha rous e groc'hen evel kroc'hen eur c'houil. ●(1954) VAZA 34 (T) *Jarl Priel. Naet evel re un aotrou e veze e zaouarn evito da vezañ ken rouz, pe dost, ha diveskell ur c'hwil-derv. ●(1957) AMAH 58 (T) *Jarl Priel. Ken rous e zremm ha divaskell ur c'hwil-derv. ●(1962) TDBP Ia 36 (T). Te a zo arru rouz 'vel eur c'hwil, tr. J. Gros «tu es (devenu) hâlé (ou : bronzé) comme un hanneton.» ●(1978) PBPP 2.1/254 (T-Plougouskant). Rous evel ur c'hwil, tr. J. le Du «bronzé comme un hanneton.»
(2) Sot evel ur c'hwil-derv : très sot.
●(17--) CHal.ms ii 160. Etourdi comme un haneton, tr. «sot el un huil’ derf.»
●(1936) IVGA 47 (Ki) Y. Drezen. Ar re sot egistoc'h, sur ! C'houi 'zo sot giz eur c'houil-dero.
(3) Krog ar c'hwil en ub. : être atteint par la malchance.
●(1935) CDFi 8 juin (L) *Ab-Sulio. Ar c'houil a zo krog ennomp ! Sorset ar vatimant ! ●(1936) CDFi 11 janvier (L) *Ab-Sulio. Ar c'houil a zo krog ennoun ! a youc'has, e kembraeg, ar c'homodor Ab Owen. ●(1949) KROB 13/13 (L) *Ab-Sulio. Pa vez krog ar c'hwil pe an dichañs en unan bennak, e vez pell o tiskregi : an divada a zo diaes da zistaga.
(4) Ambaraset evel ur c'hwil en ur varilh der : être très embarrassé.
●(1898) MELu IX 285 (T-Pleraneg). Anbaraset vel eur c'houil en eur varil der, tr. E. Ernault «Embarrassé comme un escarbot dans un baril de goudron.»
(5) Boudal ar c'hwil gant ub. : être très en retard la nuit.
●(1924) NFLO. Retard. je serais très en retard la nuit, tr. Loeiz ar Floc'h «boudal a ray ar c'houil ganen.»
- c'hwil .2c'hwil .2
m. (argot de La Roche-Derrien) Travail, job, boulot.
●(1885) ARN 39. Travail. – Br. : labour. Arg[ot] : C'houil. D'où le verbe c'houila, travailler. – N'euz ket a c'houil, il n'y a pas de travail. Bean a zo da c'houila ? Y a-t-il à travailler ? ●(1893) RECe xiv 268. an añbrelhin a oa deut da c'houes eur rup (...) da c'houl c'houil.
●(1967) BAHE 54/26. pare da gregiñ gant ar c'hwil. ●(1975) BAHE 87/12. muioc'h troet eget e vreur war ar c'hwil. ●13. C'hwil : labour.
- c'hwil .3c'hwil .3
m. Sexe féminin.
●(c.1842) MAR 25-26. Em c’houill neuze a voutan ma bizied, / Dôna m'hallan.
- c'hwil-beuzel
- c'hwil-briketc'hwil-briket
adj. (entomologie) Cicindèle.
●(1931) VALL 123a. Cicindèle, tr. «c'houil-briket. pl. c'hwouiled-briket.»
- c'hwil-dervc'hwil-derv
m. (entomologie)
I. Hanneton Melolontha melolontha.
●(1659) SCger 65a. hanneton, tr. «cuill dero.» ●168a. quildervv, tr. «hanneton.»
●(1876) TDE.BF 92b. C'houil-dero, s. m., tr. «Hanneton. A la lettre, scarabée de chêne ; pl. c'houiled-dero.»
●(1907) VBFV.bf 33a. huil-derù, tr. «hanneton.» ●(1927) GERI.Ern 85. c'houil-derv, tr. «hanneton.»
●(2005) SEBEJ 73. (Ar Yeuc'h) le lâchage des vil dero, les hannetons.
II.
(1) Rous evel ur c'hwil-derv : voir c’hwil.
(2) Sot evel ur c'hwil-derv : voir c’hwil.
- c'hwil-Douec'hwil-Doue
m. (entomologie) Coccinelle.
●(1868) SBI I 16. C'huilic Doue, tol da voad.
●(1907) VBFV.bf 33a. huilig-Doué, tr. «coccinelle.» ●(1919) DBFVsup 33a. huilig Doé, tr. «bête à bon Dieu, coccinelle.» ●(1934) BRUS 247. La coccinelle, tr. «huilig Doué, m.» ●(1982) PBLS 370. (Langoned) c'hwilig-Doue, tr. «coccinelle.»
- c'hwil-du
- c'hwil-glas
- c'hwil-kaoc'hc'hwil-kaoc'h
m. (entomologie) Bousier.
●(1732) GReg 429a. Fouille-merde, escarbot, tr. «C'huyl-cauc'h.» ●(1744) L'Arm 141b. Escarbot, tr. «Huil-cauh.. létt-cauh. m.»
●(1870) FHB 294/262a. ar re anvet c'hwiled-bouzel pe kaoc'h. ●(1876) TDE BF 92b. C'houil-kaoc'h, tr. «s. m. Bouzier, fouille-merde. – C'houil, sacarabée, et kaoc'h, excréments. Il fouille les excréments.»
●(1904) DBFV 111a. huil kaoh, pl. huiled kaoh tr. «bousier.» ●(1931) VALL 78. Bousier, tr. «c'houil-kaoc'h m. pl. c'houiled-.» ●(1934) BRUS 246. Un bousier, tr. «un huil-kaoh.»
- c'hwil-kaoc'ha
- c'hwil-kaoc'haerc'hwil-kaoc'haer
m. (entomologie) Bousier.
●(1732) GReg 429a. Fouille-merde, escarbot, tr. «c'huyl-cauc'haër.»
●(1879) ERN.sup 159. c'houil-koc'har, Lanr[odec], bousier.
●(1904) DBFV 111a. huil kauhér, pl. huiled kauhér tr. «bousier.» ●(1924) DGEShy. c'huil koc'her, s. m. bousier, "fouille-merde", Floc'h 1924. (d'après HYZH 59/302).
- c'hwil-kornekc'hwil-kornek
m. (entomologie) Lucane, cerf-volant.
●(1659) SCger 155a. huill cornoc, tr. «cerf volant.» ●(1732) GReg 145b. Cerf-volant, insecte volant, sorte d'escarbot, tr. «C'huyl-qornecq. p. c'huyled-qornecq.» ●(1744) L'Arm 49b. Cerf-Volant, tr. «Huile-gornêc.. létt gornêc. m.»
●(1876) TDE.BF 92b. C'houil-kornek, s. m. tr. «Cerf-volant, insecte.»
●(1907) VBFV.bf 33a. huil-kornek, tr. «cerf-volant.»
- c'hwil-krugc'hwil-krug
m.
(1) (zoologie) Scorpion.
●(17--) TE 463. Sorti e ras ag er voguêdèn-ze carhuèt-lann, de béré é hoai bet reit ur bouvoër haval doh hani en huill-gruguêt ar en doar.
●(1861) BSJ 120. er bouvoér de guêrhet ar en airon hag ar en huil-cruguèd.
(2) (entomologie) Cerf-volant, lucane.
●(1963) EGRH II 116. c’hwil-krug m., tr. « cerf-volant. »
- c'hwil-Mae
- c'hwil-radenc'hwil-raden
m. (entomologie) = (?) Criquet (?).
●(1935) LZBl Gwengolo/Here 170. tud ar mision zo e brezel ouz ar c'houiled-raden.
- c'hwil-rous
- c'hwil-sant-Yannc'hwil-sant-Yann
m. (entomologie) Lucane cerf-volant.
●(1982) LIMO 08 janvier. Doujet e vezè kentoh en hwiled Sant-Yann. Ged en aon marsé a voud krabiset ged o herniér luemm.
- c'hwil-tannc'hwil-tann
m. (entomologie) Hanneton.
●(1866) FHB 67/119b. ar c'huilet tant pere a ra droug avechou pa vez re anezho (…) ar c'huilet tant hag ar prenvet guenn a bere e savont. ●(1876) TDE.BF 92b. c'houil-tann, s. m., tr. «Hanneton ; pl. c'houiled-tann.»
●(1927) GERI.Ern 85. c'houil-tann, tr. «hanneton.» ●(1990) TTRK 165. c'hwiled-tann, ar pezh a veze distaget peurvuiañ «c'hwiled-tant».
- c'hwilañ .1c'hwilañ .1
v. intr. (argot de La Roche-Derrien)
(1) Travailler, bosser.
●(1885) ARN 39. Travail. – Br. : labour. Arg[ot] : C'houil. D'où le verbe c'houila, travailler. – N'euz ket a c'houil, il n'y a pas de travail. Bean a zo da c'houila ? Y a-t-il à travailler ? ●58. Piou a dai arc'hoaz da c'houila ? Hon jes, tr. «Qui viendra demain traailler ? Nous.»
●(1893) RECe xiv 269. N'oñn ket ped lañp zou oñ c'houilañ baz ar c'houes.
(2) (sexe) Baiser, sauter.
●(1885) ARN 41. on dit d'un homme et d'une femme qui ont une nombreuse famille : ar re-ze ho deux c'houilet ervad (ceux-là ont travaillé beaucoup, ils ont beaucoup d'enfants). ●Le «voyage à Cythère» se traduit par un certain nombre de verbes. On connaît déjà c'houila.
- c'hwilañ .2c'hwilañ .2
v. Vouvoyer.
●(1896) GMB 431. pet[it] Trég[uier] c'houilañ, ne pas tutoyer, dire vous, de c'houi.
- c'hwilastrennc'hwilastrenn
f. –où Verge flexible. cf. kelastrenn
●(1941) SAV 19/58. Milastrenn, ano gwregel. Eur skourjez, meur a lerenn outi, da frea ar vugale. Sk. : Chomit reiz, bugale, pe, bremaik ho po ar vilastrenn. ●(1942) VALLsup 174b. Verge, tr. «fulastrenn b[asse] C[ornouaille] filast(r)enn h[aut] L[éon] pour kelastrenn (Perrot).».» ●(1962) GERV 5. gant eur vilastrenn flemmus e skourjezas e gorf. ●170. Milastrenn : eur skourjez meur a lerenn outi. ●(1972) SKVT I 101. da dañvañ blaz ar wilastrenn gant ho kein. ●(1973) SKVT II 10. Hag ar wilastrenn war va c'hein. (...) distaget o doa «filasenn».
- c'hwilastrour
- c'hwilerc'hwiler
m. –ion (argot de La Roche-Derrien) Travailleur.
●(1893) RECe xiv 268. Pegement a c'houilerien zo ba' c'houes ën qyara kos. (...) komered më jes evel eur c'houiler.
- c'hwiletac'hwileta
v. intr.
I. Chasser, collectionner les insectes.
●(1876) TDE.BF 92b. C'houileta, v. n., tr. «Chercher des hannetons ou autres scarabées.»
●(1907) VBFV.bf 33a. huileta, tr. «collectionner des insectes.» ●(1927) GERI.Ern 85. c'houileta, tr. «chercher des insectes.»
II. fam.
(1) Mont da c'hwileta : aller chercher ailleurs.
●(1910) FHAB Gwengolo 270 *An Tour Gwenn. Hag ar gouezidi a rankas, da vihana evit eur vech, mont da c'houileta adrenv kein ar mogeriou ledan a oe savet a dreuz an Enez da gaeat outo. ●(1935) FHAB Mae 216 *Laouig ar Moal. Ha war-ze, ho pedan eta, / Da vont 'lec'h all da c'houileta. ●(1970) BHAF 85-86 (T) E. ar Barzhig. «Kazi bemdez or-boa okasion da vond da c'hwileta endro da Vaodez, gwech evid skrilleta, gwechou all evid redeg warlerh ar meill.
(2) Kas da c'hwileta : envoyer promener.
●(1957) AMAH 135 (T) *Jarl Priel. Met da c'hortoz kit da c'hwileta, rak me an hini eo a zesko deoc'h ar galleg.
(3) Se livrer à une occupation quelconque.
●(1954) VAZA 75. ur bloavezh da «ziskuizhañ», da lenn, da c’hwileta ha da durlutat e pep seurt stumm. ●(1970) BHAF 85-86. Kazi bemdez or-boa okasion da vond da c’hwileta endro da Vaodez, gwech evid skrilleta, gwechou all evid redeg warlerh ar meill.
- c'hwilez
- c'hwilher
- c'hwiliañc'hwiliañ
v. tr.
I. V. tr. d.
(1) Fouiller (un endroit).
●(1913) FHAB Ebrel 101. c'houilia kastel Guerrand. ●(1915) HBPR 204. hag an ti oa c'huillet. ●(1928) FHAB Genver 13. Ne oa ket aes kaout unan mat da vont da c'houilia ar roc'h. ●120. raktal e c'houlias e c'hodellou. ●(1929) FHAB Eost 299. C'houilia a reas an holl gampreier. ●(1931) FHAB Here 391. C'houiliet e voe ar c'hardiou.
(2) =
●(1878) EKG II 278. Ar zoudarded a en em lakeaz da c'houillia ha da furcha kement tra a ioa enn ti.
(3) Voler (qqn).
●(1868) FHB 174/143b. hag e tilamas pevar laer var an hent en esper he c'huilla (...) Pevar laer, armet mad, a so deut da glasc va c'huilla. ●(1872) ROU 104a. Soutirer son argent à quelqu'un, tr. «C'huilla unan bennac.»
(4) Frustrer.
●(1872) ROU 86b. Frustrer, tr. «c'huilla.»
II. V. tr. i. Fouiller.
●(1932) FHAB Genver 17. pa c'houilier el lec'h ma'z eus bet koz kestell.
- c'hwilierc'hwilier
m. –ion Celui qui recherche.
●(1847) FVR xi. e kase ar c’huilierien da gavout ur c’hoz mecherour-pleg bennak. ●Ar c’huilierien a gounnare.
- c'hwilikotat
- c'hwiliorezc'hwiliorez
f. –ed (entomologie) Frelon.
●(1876) TDE BF 92b. C'houiliorez, s. f., tr. «Frelon, grosse mouche ; pl. ed. Ce nom lui est a été donné (fouilleuse), parce que l'on pense que cet insecte va fouiller les ruches pour s'approprier le miel.»
●(1927) GERI.Ern 85. c'houiliorez f., tr. «frelon.» ●(1931) VALL 320a. Frelon, tr. «c'houiliorez f.»
- c'hwilizonc'hwilizon
coll. (botanique) Pissenlits.
●(1970) GSBG 203 (Groix). xiližãn (coll.) sg. xiližãnen, tr. «pissenlits.»
- c'hwilizonennc'hwilizonenn
f. (botanique) Pied de pissenlits.
●(1970) GSBG 203 (Groix). xiližãn (coll.) sg. xiližãnen, tr. «pissenlits.»
- c'hwilostaerc'hwilostaer
m. –ion =
●(1936) BREI 440/1b. N'eo ket c'houilosterien eo hon c'hendirvi a Vreiz ; saprr !…
- c'hwilostat
- c'hwilostetac'hwilosteta
v. intr.
(1) Flâner.
●(1896) GMB 328. On dit en petit Tréguier c'hwilosteta, flâner, aller et venir, litt. «chercher des scarabées à queue.» ●595. pet[it] tréc[orois] c'hwilosteta flâner.
●(1927) GERI.Ern 85. c'houilosteta T[régor], tr. «flâner.»
(2) Courir le guilledou.
●(1896) GMB 595. pet[it] tréc[orois] c'hwilosteta courir le guilledou.
- c'hwilostetaer m –ionc'hwilostetaer m –ion
Fureteur.
●(1901) EPLQ 15-16. tréc[orois] c'houirlosketer, fureteur, de c'houil lostet «scarabée à queue».
- c'hwiltouzc'hwiltouz
m. –ed, –ion
(1) Gamin.
●(1868) FHB 171/113b. Ne domp nemet c'hwiltouzien en he guichen. ●(1876) TDE.BF 93a. C'houiltouz, s. m. tr. «Petit vaurien.»
●(1909) BOBL 30 octobre 253/1d. Glabouser ! C'houiltouz fall !
(2) =
●(1954) VAZA 103. Bout a zo bet adarre sach-krev etre ar c'hwiltouzed saoz ha ni. ●(1955) VBRU 52. Lenin hag e c'hwiltouzed.