Devri

Recherche '"c'hwezh"...' : 17 mots trouvés

Page 1 : de chwezh-1 (1) à chwezhvata (17) :
  • c'hwezh .1
    c'hwezh .1

    f. –ioù

    I.

    (1) Odeur.

    (1557) B I 500. pan santaff an huez anezaff, am holl ancquen em retren, tr. «quand je sens son agréable odeur, je suis dégagée de tous mes maux.» ●(1633) Nom 63a. Vinum fragans, odoratum, flos liberi : vin de bonne odeur, sentant bon : guin á chuez mat. ●160b. Vas incrustare : oindre le verre auec chose de bonne odeur : frottaff an guez ren (lire : guezren) gant vn dra bennac á huez mat.

    (1659) SCger 85a. odeur, tr. «c'huez.» ●109b. senteur, tr. «c'huez.» ●(1710) IN I 290. ar re o devez debret eus a ul lousaouen galvet an Angelic, a vez ato ur c'huez douç hac ar (sic) agreabl gant o alan. ●(1732) GReg 632b. Il sent le moisi, tr. «C'huëz al louëd a so gandhâ.» ●(1774) AC 42. n'en deus n'a liou, n'a c'hoës, tr. «il est sans couleur, sans odeur.»

    (1854) MMM 81. Un den maro a laosq c'huës fall partout en dro desân. ●(1866) BOM 26. C'houez ar poultr a zo c'hoaz gant-he. ●(1867) MGK 88. Eul louzaouen c'houez kre. ●(1868) FHB 170/109b. c'houez an teil, ar bezel ho d'euz bresset en hor c'hreier. ●(1878) EKG II 300. c'houez ar muntr, c'houez ar goad a ioa gant-han… ●(1879) MGZ 222. lousier a c'houez vad. ●(1879) BMN 298. c'huez vad a gleve ganthan. ●(1889) SFA 33. Eur c'houez euz ar re bounnerra a zo ive gant an dud lor.

    (1902) PIGO I 32. Herri a zonjaz an nevoa [ar c'hi] zantet eur c'houez. ●(1912) FHAB C'hwevrer 34-35. eur c'houez ken pounner a deue dioutan ma oa eun donjer beza var e dro. ●(1929) MANO 146. c'houez vat evel ar balsam.

    (2) C'hwezh an dision : très mauvaise odeur, infection.

    (1896) GMB 327. Pet[it] Trég[uier] C'houez ën dision, tr. «une odeur horrible, du fr. malédiction.»

    (3) C'hwezh ar foec'h : très mauvaise odeur, infection.

    (1919) BUBR 2/41. eur vogeden c'hlas teo ha put, c'houez ar foec'h ganti.

    (4) C'hwezh ar foeltr : très mauvaise odeur, infection.

    (17--) EN 2360. hues ar foeld sou aman, tr. «il y a une fichue odeur ici.»

    (1895) GMB 243. Pet[it] Trég[uier] c'houéz eur voeltr, horrible odeur, et aussi c'houéz eur voegnq, de *voent, cf. ignq ils sont, etc.

    (1905) BOBL 28 janvier 19/1b. c'houez ar foeltr 'zo ebarz ar ruiou, e-lec'h a van an dour da vreina.

    (5) C'hwezh an nondedie : très mauvaise odeur, infection.

    (1969) BAHE 62/51. C'hwez an nondédïe a zo gand ar rouler-mañ. ●(1975) BAHE 87/12. c'hwez an nondedïe a oa ganti.

    (6) Na vezañ c’hwezh ar fouled gant : ne pas être précipité par.

    (1935) ANTO 72. eun traouilh hag a zo pell diouz beza siferniet, ha diouz beza c’houez ar foulet gantañ. ●(1935) BREI 431/2d. breman hon eus klevet anezi o lenn eur bajenn ha na oa ket « c’houez ar fouled » ganti, evel a lâre egile.

    (7) fam. (Plt d’un navire) Na vezañ c’hwezh ar sifern gant udb. : ne pas être poussif.

    (1965) BRUD 20/14. Me a lavar deoh ne oa ket c’houez ar sifern gant ar vatimant-ze, na ne oa.

    (8) Klevet c’hwezh : sentir.

    (1907) PERS 330. klevet c’houez fall.

    (9) sens fig. Klevet ar c’hwezh eus : se rendre compte de (la présence de qnn).

    (1847) FVR 265. ha great a oe ann eured hep na glevaz ar baleerien c’houes ebed euz anezhan. ●267. Eur c’halvez pehini a laboure enn ti, a glevaz, eunn deiz, c’houes euz ar gudoned-ma.

    II.

    (1) Bezañ c'hwezh ar rost // Bezañ c'hwezh ar suilhed : les choses ont mauvaise allure.

    (1878) EKG II 37 (L) L. Inisan. Asa ! eme-ve, dre aman euz c'houez ar rost !

    (1962) BRUD 16/27 (T) E. ar Barzhig. Ma, an tôl-mañ ez eus c'hwez ar zuillet gand an afer, sur on euz ma jeu, eme ar paourkêz...

    (2) Na vezañ c'hwezh ar sifern gant : voir sifern.

    (3) Na vezañ c’hwezh ar preñved gant udb. : voir preñv.

  • c'hwezh .2
    c'hwezh .2

    m. –où

    I.

    (1) Souffle.

    (1499) Ca 114a. Huez. g. soufflement.

    (1659) SCger 112b. souffle, tr. «c'huez.» ●(c.1718) CHal.ms iv. on soufle du uent dans un balon par une seringue, tr. «lacat arer hueh abarh un huehenel, guet ur seringu', – huehenel.»

    (1854) PSA I 124. En Eutru Doué e ras nezé d'er horv-zé buhé dré en huéh ag é hiéneu. ●(1866) BOM 38. Brall d'ar c'hleier ! C'houez d'ar muzik ! ●(1867) MGK 140. Traou stank, kalz tud a weler / N'int nemet c'houez, nemet avel. ●(1868) FHB 198/332b. «An traou-ze oll,» eme-zha, «ne-d-int nemet avel, nemet c'houez.

    (1921) GRSA 197. el lestr de vonet édan huéheu en aùél.

    (2) Sens de l'odorat.

    (1727) HB 155. Ar pemp skiant natural eo / ar c'huez, ar vlas, ar guel ar c'hleo, / An touich pe an atouchamant.

    II. sens fig. Idée insufflée.

    (1792) CAg 175. Dre hùéh satan Ind è invante / Lacat en é zourn ur gorzen.

    (1929) DIHU 211/197. Belzet e oè bet get ur medisinour dihoal doh en distéran displijadur a gaust d'é iehed, ha huéheu er plah Margeit é pen Elen vras hag é pen er person, ou laka de gredein éh oè Élen vihan un iveréz.

    III. Plantañ c'hwez en e soroc'hell : voir soroc'hell.

  • c'hwezh-anal
    c'hwezh-anal

    m. Souffle (de qqn).

    (1790) MG 283. n'eèll quet resistein doh ur huéh-henal.

  • c'hwezh-fri
    c'hwezh-fri

    m. Mouchoir.

    (1779) BRig I 55a. ar houès fri, tr. «le mouchoir.»

  • c'hwezh-vat
    c'hwezh-vat

    f. Parfum.

    (1499) Ca 114a. Huez mat vide in guent. ●(1530) Pm 145. Ha huez (variante : chuez) mat, leuenez, ha can, tr. «Et de la bonne odeur, de la joie et dud chant.» ●(1612) Cnf 42b. Danczal, sonaff, canaff, pe douguen huez mat.

    (1847) FVR 244. eus a pehini ar c’hoezyou vad a zispos an eneou d’un dra touichus-se. ●(1860) BAL 13. ar c’huez a deue betec enna eus ar vezennou chuez vad (lire : c’huez vad) a zo er vro-ze.

    (1907) AVKA 97. ur pôd, leun a c’houez-vad. ●(1963) EGRH II 116. c’hwezh-vat f., tr. « parfum. »

  • c'hwezhadenn
    c'hwezhadenn

    f. –où

    (1) Souffle.

    (1732) GReg 879a. Il n'ose soufler du nez, ni de la bouche, il n'ose dire mot, ni remuer, tr. «Ne gred qet ober ur c'huezadenn

    (1859) MMN 160. ar c'henta c'hoesaden a deui a fuillo e densor. ●(1876) TDE.BF 92a. C'houezadenn, s. f., tr. «Souffle.»

    (1909) SPON 23. ré [sorserion] hoah hag e zistan d'en droug get tèr huéhaden. ●(1911) BUAZperrot 770. Eur c'houezaden var an tamm koumoul-ze. ●(1912) MMPM 82. Heuill a ra c'hwezaden ar c'hraz. ●114. ma kemeran diouaskel da vont d'an tu all d'ar mor eo ho c'hwezaden a reno ac'hanon. ●(1916) KANNgwital 166/158. eur c'huezaden euz ginou an Ao. Doue.

    (2) C'hwezhadenn avel : souffle de vent.

    (1978) BZNZ 96. (Lilia-Plougernev) Paket ur c'hwechadenn avel ganto : ploup !... Beuzet an daou zen.

    (3) C'hwezhadenn diwezhañ : dernier souffle.

    (1732) GReg 879a. Le dernier souffle, tr. «Ar c'huezadenn divezâ

    (1867) LZBt Gouere 327. ha gwelet ne oa mui enn-han nemet c'houezaden divezan ar vue.

    (4) C'hwezhadenn vuhez : souffle de vie.

    (1894) BUZmornik 410. n'en doa mui nemed eur c'houezadenn vuez.

    (1921) FHAB Mae/Mezheven 36. keit ma vo eur c'houeadenn vue ganin !

    (5) sens fig. Petite quantité (de choses abstraites).

    (1909) NOAR v. Eur c'houezadenn a feiz hag a garantez-vro.

  • c'hwezhañ / c'hwezhiñ
    c'hwezhañ / c'hwezhiñ

    v.

    I. V. intr.

    (1) (en plt du vent) Souffler.

    (1499) Ca 114a. Huezaff. g. souffler.

    (1659) SCger 112b. souffler, tr. «c'hueza.» ●(1732) GReg 301b. Le vent donne, il souffle, tr. «C'huëza a ra an avel.» ●369a. Le vent est d'Est, le temps sera beau, tr. «avel reter a c'huëz, amser gaër hor bezo.» ●879a. Soufler, parlant du vent, tr. «C'hueza. pr. c'huezet. Van[netois] huehein. huehal. pp. huehet.» ●Le vent soufle bien fort, tr. «C'hueza caër a ra an avel. crê ez c'huez an avel.» ●(17--) TE 15. Ean e ras d'un ahuél spealhus huéhein.

    (1878) EKG II 134. An avel a c'houeze a dreuz-vor.

    (1902) PIGO I 164. an delien distag a ya war bouez an avel 'tresek e lec'h ma c'houe. ●(1903) MBJJ 339. hag-eñ eo ken drouk an aotro «keravel» pa c'houe a benn, ha pa c'houe a goste. ●45. da viret ouz an avel-benn da c'houean warnomp. ●(1905) RNDL 66. aùél er méz e huéh, tr. «le vent du large souffle.» ●(1911) SKRS II 166. An avel, pa c'houez, (…) a stlap ar boultren a bep tu.

    (2) (en plt de qqn) Souffler (dans, sur qqc.).

    (1818) HJC 376. ion e hüéhas ar nehé. ●(1856) VNA 102. Soufflez le feu, tr. «Huéhet ar en tan.» ●(1857) CBF 2. c'houeza enn hor biziad, tr. «souffler dans nos mains.» ●(1884) MELu III 185. Unan deuz ar jandarmet a c'houé er pif raktal, tr «Et l'un des gendarmes souffle aussitôt dans le sifflet.»

    (1902) PIGO I 110. Ar goleier-ze a welez o flamminan a bep tu, betek lec'h ma par da zaoulagad, eo bueo an holl dud a zo war an douar. Darn a zo hirr, darn a zo berr; dre ma c'houeïn, an dud war an douar a varvo.» / Ha Per, eun tamm anken d'ean a zonje : « Betek na c'houeo ket war ma hini !» ●(1903) MBJJ 242. benvio muzik en o daouarn, a c'hortoz ar mare ma vo laret d'ê c'houean ebarz.

    ►absol.

    (1633) Nom 196b. Follis : soufflet à souffler : soufflet euit huezaff.

    (3) =

    (1860) BAL 91. kelliez a binitant all, a zo ive paded ar c'heuz ganto keit ha ma c'hoeze alan en o c'hreiz.

    (4) =

    (1907) AVKA 249. Rak David, e-unan, gan ar Spered Santel o c'houea dehan, a ra anean e aotro.

    II. V. tr. d.

    (1) C'hwezhañ e anal : souffler.

    (1790) MG 283. Er Belêg e huéh tair-gùéh é henal ar face er hroaidur.

    (2) C'hwezhañ ar fri : se moucher le nez.

    (1659) SCger 81b. moucher, tr. «c'hueza e fri

    (1803) MQG 5. Ret eo crànchât, passât, ha c'hoeza nêt va fri. ●(1834) SIM 179. c'hoeza ar fri gant ar biziet. ●(1856) VNA 89. mouchez-vous, tr. «huéhet hou fri.» ●(1857) CBF 85. C'houeza a ra he fri gant he bisiad ; hudur eo andra-se, tr. «Elle se mouche avec les doigts ; cela n'est pas propre.»

    (3) C'hwezhañ tan : allumer, activer du feu.

    (c.1718) CHal.ms ii. Il faut souffler le feu, pour le faire flamber, tr. «red é huehein en tan, eit ma flammou.»

    (1857) CBF 8. C'houezit ann tan, tr. «Allumez le feu.» ●(1878) EKG II 279. c'houeza eun tantad mad a dan enn oaled. ●280. c'houeza an tan. ●(18--) SBI II 12. C'houeza 'n tan ha troc'ha zoup, tr. «qui souffle le feu et taille la soupe.»

    (1911) BUAZperrot 656. c'houezet e oue eun tantez evit he devi. ●(1919) LZBt Du 7. c'houezan tan aman ha du-hont. ●(1933) MMPA 100. Eun elvenn dan a zo nebeut a dra ha koulskoude ez eus enni trawalc'h a nerz evit c'houeza eun tân-gwall.

    (4) par ext. Allumer (une bougie).

    (1924) BILZbubr 41/951. da c'houeza e c'houlaouenn-lutig.

    (5) sens fig. Insufler.

    (1936) BREI 442/1b-c. An Ao. Joanno, ken gouiziek, ken ampart, ken antrin ha ma oa, a c'houeze buhez a bep sort dre lec'h ma tremene.

    (6) =

    (1911) BUAZperrot 95. Ar stourmad a c'houezas ne badas nemed daou vloaz, mes n'oa bet gwelet c'hoaz hini ebed ker goaz.

    (7) Souffler (une réponse).

    (1924) BILZbubr 41/946. Jarlig koz a c'houezas d'ean : – Ar prad ar reor touzet, ar waz ar jilgamm.

    (8) C'hwezhañ pennadoù en ub. (enep ub.) : monter la tête à qqn (contre qqn).

    (1910) ISBR 205. Tro-ha-tro dehon ne oé nameit Sauzon e zalhé de huéhein pennadeu énnon enep de Vreih. ●206. Sauzon é huéhein pennadeu é Jili.

    ►absol.

    (1910) ISBR 219. Ur bochad Fransizion hum lakas énni, memb er ré e oé ur prantad kent é huéhein é Loeiz

    (9) C'hwezhañ trubuilh : fomenter des troubles.

    (1907) AVKA 301. An den-ze on deus kavet anean o c'houeza trubuill er vro, o tifenn paea an truajo da Zézar, hag o kemer evithan an hanto a roue. ●301-302. Elec'h c'houeza trubuill, e roe 'vid gourc'hemen n-am garet. ●303. Digaset oc'h eus an den-ma d'in war digare e c'houeze trubuill er vro : Setu em eus klasket anehan, ha n'am eus kavet lec'h ebed d'e gondaoni diwarben an tamallo a ret dehan.

    (10) C'hwezhañ an drailh : fomenter le désordre, la révolution.

    (1905) BOBL 16 décembre 65/1b. ar re a ia euz an eil kear d'eben evit c'houeza an draill. ●(1906) BOBL 08 décembre 115/1b. ne reont netra nemed c'houeza an draill.

    (11) =

    (1861) BSJ 217. en diaul bremen feahet ha disarmet e huéhou é fallanté ér bed-cé.

    III.

    (1) C'hwezhañ en e drompilh : voir trompilh.

    (2) C'hwezhañ en e soubenn : voir soubenn.

    (3) C'hwezhañ evel ur morhoc'h : voir morhoc'h.

    (4) C'hwezhañ evel ul louz : voir louz.

    (5) C'hwezhañ e fri : voir fri.

    (6) C'hwezhañ e fri da ub. : voir fri.

    (7) C'hwezhañ an tan etre : voir tan.

    (8) C'hwezhañ e tu an avel : voir avel.

    (9) C'hwezhañ e teod ub. : voir teod.

    (10) C'hwezhañ e vourroù : voir mourroù.

  • c'hwezhenell
    c'hwezhenell

    f.

    (1) (anatomie) Vessie.

    (c.1718) CHal.ms iv. vessie, tr. «huisiguel, un hueh guel, huehenel

    (2) Ballon.

    (c.1718) CHal.ms i. Balon, tr. «huehenel.» ●(c.1718) CHal.ms iv. on soufle du uent dans un balon par une seringue, tr. «lacat arer hueh abarh un huehenel, guet ur seringu', – huehenel

  • c'hwezhenn
    c'hwezhenn

    f. Souffle.

    (1909) NOAR 152. An azen hag an ejen a astenne o fenn a-zioutan hag a glaske e domma gant ar c'houezenn a deue diouto pa dennent o alan.

  • c'hwezher
    c'hwezher

    m.

    (1) (musique) =

    (1939) RIBA 121. hag éh a er binieuour de gavet ur hemenér aveit gouriat touleu el lévrien, er hornér hag en huéhér.

    ►[empl. comme épith.]

    (1939) RIBA 120. monet ér binieu dré en toul hùéhér.

    (2) Souffleur.

    (1931) VALL 702b. Souffleur, tr. « c’houezer. »

  • c'hwezherez
    c'hwezherez

    f. –ioù Soufflet.

    (1659) SCger 112b. souflet pour souffler, tr. «vr c'huezerés

  • c'hwezhet
    c'hwezhet

    adj. Bezañ c'hwezhet evel un touseg : voir touseg.

  • c'hwezhiñ
    c'hwezhiñ

    voir c'hwezhañ

  • c'hwezhkell
    c'hwezhkell

    f.

    (1) Ballon.

    (c.1718) CHal.ms i. Balon, tr. «hueh quel

    (2) Vessie.

    (c.1718) CHal.ms i. enfler une vessie, tr. «huehein en huequel.» ●(c.1718) CHal.ms iv. vessie, tr. «huisiguel, un hueh guel, huehenel.»

  • c'hwezhkenn
    c'hwezhkenn

    f. (anatomie) Vessie. cf. (?) hoc'hkenn (?)

    (1732) GReg 957a. Vessie, vaisseau de l'urine, tr. «Van[netois] hueh-qenn. p. éü.» ●(1744) L'Arm 400b. Vessie, tr. «Huéquænn.. neu

    (1907) VBFV.bf 32b. huéhken, f. pl. neu, tr. «vessie.»

  • c'hwezhus
    c'hwezhus

    adj. Soufflant.

    (1732) GReg 879a. Souflant, tr. «C'huëzus

  • c'hwezhvata
    c'hwezhvata

    v. tr. d. Parfumer (emploi adjectival).

    (1923) SKET I 14. Ar bleuniou c'houezvata eo a daol ar muia a aezenn-dredanet (ozon).

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...