Devri

Recherche 'chal...' : 75 mots trouvés

Page 1 : de chal-1 (1) à chaloniezh (50) :
  • chal .1
    chal .1

    m.

    (1) Souci, inquiétude.

    ●(1854) MMM 130. oc'h en-em bermetti ar pec'het veniel eb chal ebet. ●248. pebes chal, pebes troublien. ●(1876) TDE.BF 85a. Chal, s. m., tr. «Inquiétude.»

    (2) Bezañ e chal gant udb., ub. : être en peine de, se soucier de qqc., qqn.

    ●(1867) MGK 144. N'em'ounn e chal gant poan, nag ivez gant stlabez. ●(1876) TDE.BF 85a. Beza e chal gant eunn den, tr. «être inquiet de quelqu'un.» ●(1894) BUZmornik 75. hag abaoue n'eo ket e chal gant netra all ebed. ●89. n'edo nemeur e chal gant ar relijion.

    ●(1934) FHAB 272. n'edont ket nemeur e chal gant ar pez a c'helle tremen e Paris.

    ►absol.

    ●(1884) BUZmorvan v. N'emaounn ket e chal : n'emaounn ket e poan.

    (3) [au négat.] Bezañ e chal da : ne pas avoir envie de, n'être pas disposé à.

    ●(1876) TDE.BF 85a. Beza e chal da ober, tr. «n'être pas disposé à faire une chose pénible, désagréable.»

    ●(1911) BUAZperrot 662. ne oue ket e chal d'he c'hemeret. ●(1913) FHAB Ebrel 100. n'oant ket e chal d'e zigemeret evit o roue. ●(1924) KANNgwital 263/196. ne oa tam bet e chal da lenn eul leor devot. ●(1928) FHAB Mezheven 214. Den ebet, etouez e gerent, n'edo e chal d'e gaout en e di. ●325. n'emaon ket e chal d'hen ober. ●(1953) BLBR 57/5. n'eo ket souez eta, ne vije ket Gwerok, e chal da rei e verc'h d'eur seurt den.

    (4) Bezañ e chal o : se soucier de.

    ●(1911) BUAZperrot 856. ne dleont ket beza e chal o klask gouzout ar pez a dleont respont.

    (5) [sujet : qqc.] Ober chal da ub. : causer du souci à qqn, soucier qqn.

    ●(1878) EKG II 142. An dra-ze ne rea ket kals a jal d'ar zoudarded.

    (6) Désir ardent, ardeur.

    ●(1931) VALL 35a. Ardeur ; fig., tr. «chal m.» ●209a. Désir, tr. «chal m.»

  • chal .2
    chal .2

    m.

    (1) (domaine maritime) Flux.

    ●(1744) L'Arm 160. Le flux, et le reflux, tr. «Er chale hag enn dichale.»

    ●(1838) OVD 175. er chale hac en dichale ag er mor.

    ●(1904) DBFV 35a. chal, m., tr. «flux.» ●(1934) BRUS 182. Le flux, tr. «er chal.»

    (2) sens fig. Foule, flot (de gens).

    ●(1943) DIHU 379/194. ur chal a dud e iè kuit ar er mézeu.

  • chal .3
    chal .3

    m. –ioù (habillement) Châle.

    ●(1931) VALL 107b. Châle, tr. «chal m. pl. iou.»

  • chal .4
    chal .4

    s. (argot des tailleurs vannetais) Lait. cf. jalez

    ●(1912) KZVr 415 - 10/03/12. Chal, tr. «lêz.»

  • chal-dichal
    chal-dichal

    m. (domaine maritime) Flux et reflux.

    ●(1931) VALL 309b. Flux et reflux, tr. «chal-dichal.»

  • chal-tapis
    chal-tapis

    m. (habillement) Châle.

    ●(1954) VAZA 32. «chal tapiz» Landreger war chouk ar merc'hed. ●(1965) KATR 23. da zelled hag eñ ne oa ket a-dreuz o «chal-tapiz». ●(1995) BRYV II 115. (Milizag) Memez ur chal-tapi he-doa on mamm.

  • chalamai
    chalamai

    m. Brouhaha.

    ●(1766) MM 733. a ma reant eur chalamai, tr. «et qu'ils faisaient une criaillerie.»

    ●(1899) MSLp xi 17 [108]. chalamaï, m. pl. ou «tintamarre, bruit confus et éclatant, sédition», Milin ms. Cette dernière forme, qui doit venir de *chalamari, rend vraisemblablement la parenté du mot alamali «tapage (fait par les oiseaux)», cité Gloss., 344.

    ●(1927) GERI.Ern 78. chalamaï m., tr. «Bruit confus, tapage, brouhaha.» ●(1931) VALL 84a. Brouhaha, tr. «chalamaï.»

  • chalamañ
    chalamañ

    interj. Onomatopée pour faire tourner les chevaux à droite.

    ●(1931) VALL 231b. Tourner à droite, tr. «chal-amañ ! (aux chevaux).»

  • chalamant
    chalamant

    m. Peine, chagrin.

    ●(1846) DGG 143. en ur moment a jalamand pe a zizesper ! ●(1876) TDE.BF 308a. Jalamañd, chalamañd, s. m., tr. «Chagrin, manque de patience.» ●(1890) MOA 162a. Chagrin (…). On dit aussi : chalamant, m.

    ●(1903) CDFi août-septembre. hag echu va zamm tro kuit a chalamant. (d'après KBSA 56). ●(1903) CDFi août-septembre. N'en deus tamm chalamant ebet evit-se. (d'après KBSA 60).

  • chalami
    chalami

    s. (musique) Chalemie, chalemelle.

    ●(1499) Ca 24a. Bombart et chalami tout vug (lire : vng) ibi vide. ●35b. Chalami. g. chalemel.

  • chalamiañ
    chalamiañ

    v. intr. (musique) Jouer du chalumeau.

    ●(1499) Ca 35b. Chalamiaff. g. chalameller.

  • chalamier
    chalamier

    m. –ion (musique) Joueur de chalumeau.

    ●(1499) Ca 35b. Chalamier. g. chalameleur.

  • chalañ / chaliñ
    chalañ / chaliñ

    v.

    I. V. intr.

    (1) S'inquiéter.

    ●(1699) Har 22. jala, tr. «impatienter.»

    ●(1860) BAL 89. chali eneb ar brovidans.

    ●(1876) TDE.BF 85b. Chala, v. n., tr. «impatienter, s'impatienter.» ●Chala a ra, tr. «il est de mauvaise humeur, il s'impatiente.»

    ●(1925) BILZ 120. Erru an abardae. Izabel er gêr inouet he-unan a jale, nec'het.

    (2) Se lamenter.

    ●(1659) SCger 155a. iala, tr. «s'attrister.»

    ●(1924) BILZbubr 40/898. Darn all, tort a bep tu, kamm, jilgamm, penngamm, a jale, a huanade, a glemme, a derme gwasoc'h-gwaz an eil eget egile. ●(1925) BILZ 150. Eur martolod, Salver Jezuz ! a jale ar vamm.

    (3) fig.

    ●(1949) ENRO 300. N'he deus ket faziet avat : a-dreuz da cholori an emgann, e klev, splannoc'h-splannañ, trouz an dour o chalañ.

    II. V. tr. d. Chagriner, inquiéter.

    ●(1876) TDE.BF 85b. Chala, v. a., tr. «Chagriner, inquiéter.»

    III. V. pron. réfl. En em chalañ.

    (1) S'inquiéter.

    ●(1846) DGG 306. en em jali o songeal en amzer da zont. ●(1860) BAL 143. Eleac'h en em jali re, trugarecaomp Doue. ●(1878) EKG II 39. Dont a riz evelato d'en em jala. ●(1894) BUZmornik 223. E leac'h en em jala hag en em glemm.

    ●(1939) MGGD 23. ne oa ket troet kalz da en em chala.

    (2) En em chalañ gant ub. : s'inquiéter pour qqn.

    ●(1910) MAKE 111. an daou Gerdruilhen koz a oa o vont d'en em jala gantan.

    (3) En em chalañ gant udb. : s'inquiéter, se soucier de qqc.

    ●(1901) KANNgwital 1/2. en em jala, eun dra benag, gant kement a c'hoarvez. ●(1924) ZAMA 198. Nen em jale ket kennebeut na gant lousdoni an amzer, na gant hirder an hent.

  • chalant
    chalant

    m. Bac.

    ●(1744) L'Arm 24a. Bac, tr. «Chalantt.. ndétt. m.»

  • chalantiz
    chalantiz

    f.

    I.

    (1) Caresse(s).

    ●(18--) SAQ II 13. Ma reont mad ho deuz chalantiz, ma reont fall e tapont ar fouet.

    ●(1913) FHAB Gouere 237. Ar c'hi Fri du zoken a rea gwechall kement a chalantis dezan. ●(1923) KNOL 17. Hag ar yar a zelle outi, evel pa vije bet o c'hedal eur chalantis benag.

    (2) Ober chalantiz da : faire des caresses à, des démonstrations de tendresse.

    ●(1887) SRD 11. Kerkent ann daou gi donveet da ober chalantiz da Ronan.

    ●(1923) KANngalon Mae 407. paka Jezus oc'h ober chalantiz dezhan. ●(1923) KNOL 246. Gra chalantis hag allazig da verc'h ar roue. ●(1936) LVPR 59. En em gemerit ganto en eun doare, ma o devezo doujans evidoc'h pa reoc'h chalantiz d'ezo.

    (3) Dre chalantiz : en s'y prenant par la douceur.

    ●(1923) ADML 43. An neb (...) a c'helje dre jalantiz lakat an dud-se deuz he gostez.

    II. par ext.

    (1) Démonstration de tendresse.

    ●(1910) BUJA 12. nep a ziskuezo chalantis d'ar moumoun hen devezo affer ganen-me.

    (2) Geste d'amitié.

    ●(1906) KANngalon C'hwevrer 34. Ar Prior koz a zave guenan ; hag he venan a garie evel pa vijent ive euz he barrez, n'euz ket a jalantiz ha ne rea dez-ho.

  • chalavis
    chalavis

    voir salavis

  • chalbot
    chalbot

    m. Charroi.

    ●(1962) EGRH I 111. chalbot m., tr. « charroi. »

  • chalbotat
    chalbotat

    v. (transport)

    (1) V. tr. d. Charroyer.

    ●(1864) KLV 21. al limounnou karr war bere e chalbotomp torghennou douar ha mein...

    ►sens fig.

    ●(1929) FHAB C'hwevrer 55. eun dorgennad zouar hag a zo bet chalbotet gant an dour-beuz-se. (...) An dour-red a oa kement a gas gantan ma chalbotas an douar, ar vein, ar plant (…).

    (2) V. intr. Faire le métier de charretier.

    ●(1927) GERI.Ern 78. chalbotat v. n., tr. «faire le métier de charretier.»

  • chalboter
    chalboter

    m. –ion Charretier, charroyeur.

    ●(1907) PERS 232. eur chalboter gant he gar. ●(1909) MMEK 183. charneal kerkoulz hag ar chalboterien. ●(1915) MMED 278-279. eno oun charboter, hag e kasan marc'hadourez. ●(1927) GERI.Ern 78. chalboter, tr. «charretier, camioneur.»

  • chalboterezh
    chalboterezh

    m. Camionage.

    ●(1931) VALL 93a. Camionage, tr. «chalboterez m.»

  • chalchenn
    chalchenn

    voir chalkenn

  • chalchennad
    chalchennad

    voir chalkennad

  • chalenn
    chalenn

    voir chadenn

  • chaler
    chaler

    m. –ion Importun.

    ●(1907) BOBL 30 novembre 166/2f. paotred (…) droug enno, a douaz diskar ar jaler-ze.

  • chalet .1
    chalet .1

    adj. Bout chalet a/da : tenir à.

    ●(1934) BRUS 138. Je n’y tiens pas, tr. «nen don ket jalet anehon.» ●(1957) BRUD 1/105. Enkrezet muioh-mui, e lammis kerkent e toull-karr an Atilou, eur park da Ber Rannou, ma breur-kaer, rag ne oan ket chalet da jom war ar garront e-keid ma yaje e-biou ar bagad iskiz a deue war-zu ennon.

  • chalet .2
    chalet .2

    voir chanet

  • chalevari
    chalevari

    m. Charivari. cf. jilivari

    ●(1899) MSLp xi 17 [108]. julori, chariuari «charivari» Châl. ms. gilivary, jolory Gr., pet[it] tréc[orois] chalvari, jalvari (Rev. Celt. XI 362, 363), à Pédernec chalavari, etc., Gloss. 344.

    ●(1908) PIGO II 171. petra lavarfec'h, ma vefe gret fenoz eun tam jalevari ?

  • chalfestr
    chalfestr

    m. –où Chevalet du plain de tanneur.

    ●(1744) L'Arm 290a. Plein, de taneur (…) Chevalet, tr. «Chalfestre.. streu. m. V. Plain.»

    ●(1904) DBFV 35b. chalfestr, m. pl. eu, tr. «plain, chevalet (l'A.).»

  • chalfod
    chalfod

    voir chafod

  • chaliñ
    chaliñ

    voir chalañ

  • chalkañ / chalkat
    chalkañ / chalkat

    v. cf. chaokat

    (1) V. tr. d. Mâcher.

    ●(1972) SKVT I 75. chalkañ o merenn-vihan.

    (2) V. intr. Chalkañ goullo : n'avoir rien à manger.

    ●(1936) IVGA 194. tud Pont-'n-Abad aet skuiz o chalkat goullo.

  • chalkat
    chalkat

    voir chalkañ

  • chalkenn / chalchenn
    chalkenn / chalchenn

    f. –où Lèche, tranche mince. cf. jelkenn

    ●(1904) DBFV 35b. chalchen, f. pl. –nneu, tr. «lèche, tranche mince.»

  • chalkennad / chalchennad
    chalkennad / chalchennad

    f. –où Caillot.

    ●(1904) DBFV 35b. chalchennad, f. pl. eu, tr. «grumeau (de sang).»

  • chalket
    chalket

    adj. (Sang) coagulé.

    ●(1792) CAg 62. Jesus goleit à oaid chalquet.

    ●(c.1802-1825) APS 96. goleit a scop hac a oaid chalquet... ●(1835) CAg 81. Nameit scop ha goéd chalquet. ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 149. Goleit é hoah a hoaid chalquet.

  • chalkiñ
    chalkiñ

    v.

    I. V. tr. d. (en plt de la pluie, du vent) Durcir (le sol).

    ●(c.1718) CHal.ms i. quelques uns se seruent de chalcein pour signifier que la terre est battue et endurcie par le uent et la pluye, chalcet é en doüar, guet en aüel guet er c'hlaü.

    ●(1904) DBFV 35b. chalchein, chalkein, chalsein, v. a., tr. «endurcir.» ●(1927) GERI.Ern 78. chalchein, chalkein V[annetais] v. a., tr. «Endurcir.»

    II. V. intr.

    (1) Se durcir.

    ●(1904) DBFV 35b. chalchein, chalkein, chalsein, v. n., tr. «s'endurcir.»

    (2) Se coaguler.

    ●(1904) DBFV 35b. chalchein, chalkein, chalsein, v. n., tr. «se coaguler.» ●(1927) GERI.Ern 78. chalchein, chalkein V[annetais] v. a., tr. «se coaguler.»

  • chalm .1
    chalm .1

    coll. (botanique) Charmes.

    ●(1904) DBFV 35b. chalmen, f. pl. chalm, tr. «charme, arbre.» ●(1934) BRUS 259. Un charme, tr. «ur chalmen, f., pl. chalm.»

  • chalm .2
    chalm .2

    m. –où Charme, enchantement. cf. charmantiz

    ●(1710) IN I 380. ma zeo ur chalm hac un dudi e glevet o cana. ●(1732) GReg 153b. Charme, enchantement, tr. «Chalm. p. chalmou.» ●398b. Fascination, charme qui empêche que l'on ne voit les choses telles qu'elles sont, tr. «Chalm.» ●(17--) VO 29. er chalm trompus ag er béd.

    ●(1839) BESquil 482. ancoéhat ol pligeadurieu ha chalmeu er bed trompus.

    ●(1904) DBFV 35b. chalm, m. pl. eu, tr. «charme, enchantement.»

  • chalmant
    chalmant

    adj. Charmant. cf. charmantiz

    ●(1727) HB 180. Jesus ; hemâ eo ar guer chalmant ! / A-draou so ennâ comprenet ! ●(1732) GReg 153b. Charmant, tr. «Chalmant.»

  • chalmeg
    chalmeg

    f. –i Charmoie, plantation de charmes.

    ●(1904) DBFV 35b. chalmeg, f. pl. i, eu, tr. «charmoie.»

  • chalmenn
    chalmenn

    f. –ed, chalm (botanique) Charme.

    ●(1904) DBFV 35b. chalmen, f. pl. chalm, tr. «charme, arbre.» ●(1934) BRUS 259. Un charme, tr. «ur chalmen, f., pl. chalm.»

  • chalmer
    chalmer

    m. –ion

    (1) Charmeur, enchanteur, sorcier.

    ●(1710) IN I 258. ar vouez eus ar chalmeur pe ar sorseur-se pehini a fell dezàn e sorci hac e chalmi gant finessa. ●(1732) GReg 153b. Charmeur, sorcier, tr. «Chalmer. p. chalméryen.»

    ●(1904) DBFV 35b. chalmour, charmour, m. pl. ion, tr. «charmeur, sorcier.»

    (2) Chalmer naeron : charmeur de serpents.

    ●(1941) ARVR 11/3a. dañserien, chalmerien naered.

  • chalmet
    chalmet

    adj.

    (1) Ensorcelé.

    ●(1732) GReg 51a. Armes enchantées, tr. «Armou chalmet.»

    (2) Charmé, séduit.

    ●(17--) TE 22. en Egyptiénnèt chalmét a vrahuité Sara, e gonzas anehi de Pharaon.

  • chalmiñ
    chalmiñ

    v. tr. d.

    (1) Charmer, enchanter, ensorceller.

    ●(1710) IN I 258. ar vouez eus ar chalmeur pe ar sorseur-se pehini a fell dezàn e sorci hac e chalmi gant finessa. ●(c.1718) CHal.ms i. Enchanter, tr. «charmein, chalmein bohemein Ing [= Mr d'Inguiniel].» ●(1732) GReg 153b. Charmer, enchanter, tr. «Chalmi. chalma. ppr. chalmet.» ●398b. Faciner, faire paroître les objets autres qu'ils ne sont, tr. «Chalmi an daoulagad.» ●(1767) ISpour 130. chalmein haquebudeu. ●(1790) Ismar 169. chalmein haquebuteu. ●(1790) MG 337. certæn tud péré e avoué, ha memb e hum vantt, é passant dré er cheminal eit monèt d'er sabat, é sàuant drès er hoguss eit laquad er glàu hac e gresill de gouéh él léh ma carant, é houyant chalmein haquebudeu.

    ●(1824) BAM 114. chalmi an armou.

    ●(1904) DBFV 35b. chalmein, charmein, v. a., tr. «charmer, enchanter.»

    ►absol.

    ●(1838) OVD 9. er bouvoër de chalmein.

    (2) Charmer, séduire.

    ●(1732) GReg 153b. Charmer, gagner par ses charmes, tr. «Chalmi. pr. et.» ●(1790) PEdenneu 83. Mar e hoès assaiét chalmein, filennein, trahissein, pé reit un dra-benac eit gobér hum garein, &c.

    ►absol.

    ●(1856) VNA 170. à présent nos jeunes filles ne s'étudient qu'à enchanter par leur parures, tr. «bermen hur merhèd youank n'ou dès quin studi meit a chalmein guet ou bragueris.»

  • chalones
    chalones

    = (?) Coiffe, femme de ... (?).

    ●(1877) FHB (3e série) 25/207. Bourleden, bigouden, / Chelgen, chicoloden, / Sparlou, chalounessou, Voaliou, tantanmaniou.

  • chaloni
    chaloni

    m. –ed (religion) Chanoine.

    ●(14--) N 1742. Duet mat ouch huy chaloniet, tr. «Vous êtes les bienvenus, chanoines.» ●(1499) Ca 35b. Chaloni. g. chanoine. ●(1612) Cnf 26b. Vn certen Chalony (…) à tremene var march dré an roudoez ves a vn Riuyer. ●27b. lauar dan Chaloniet.

    ●(1689) DOctrinal 200. é profetisas dezo an attercation, hac an disput, à tlié sevell, entre ar Chaloniet eux an Ilis Cathedral, hac y, evit ar plaç eux é sepultur. ●(1727) IN xxvi. Approbation an aotrou Hervé Bachelier, diaguent Professeur eus an Theologi er Seminære, ha bremâ Chaloni ha Penitancier Bras e Leon. ●(1732) GReg 150b. Chanoine, tr. «Chalouny. p. chalounyed.» ●299a. Le Doïen des Chanoines, tr. «Dean ar Chalounyed.»

    ●(1876) TDE.BF 85b. Chalouni, s. m., tr. «Chanoine ; pl. chalounied.» ●(1878) EKG II 234. chalouni e Kemper.

    ●(1907) PERS 322. camail ar Chaloniet.

  • chaloni-manac'h
    chaloni-manac'h

    m. chalonied-menec'h (religion) Chanoine régulier.

    ●(1911) BUAZperrot 482. beza digemeret e touez chalonied-menec'h sant Augustin.

  • chaloniaj
    chaloniaj

    m. (religion) Canonicat, chanoinie.

    ●(1732) GReg 150b. Chanoinie, canonicat, tr. «Chalonyaich. p. chalonyaichou.»

  • chaloniez
    chaloniez

    f. –ed (religion) Chanoinesse.

    ●(1732) GReg 150b. Chanoinesse, de Flandres, d'Allemagne, & de Lorraine, tr. «Chalonyès. p. chalonyesed.»

    ●(1876) TDE.BF 85b. Chalouniez, s. f., tr. «Chanoinesse ; pl. ed.»

  • chaloniezh
    chaloniezh

    f. (religion) Canonicat, chanoinie.

    ●(1927) GERI.Ern 78. chaloniez f., tr. «canonicat.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...