Devri

Recherche 'damani...' : 5 mots trouvés

Page 1 : de damani-1 (1) à damanius (5) :
  • damani .1
    damani .1

    adj. & adv.

    I. Attr./Épith.

    (1) Souverain, puissant.

    ●(1530) Pm 109. Oar dro an guerches glan damany, tr. «Autour de la pure et puissante Vierge.» ●(1575) M 31-33. AN Lefr man damany da pep heny rial, / A comps á peuar fin, anterin terminal : / Pere da pobl an bet, so ordrenet detal, tr. «Ce livre souverain, à chacun fortement / Parle des quatre fins tout à fait dernières / Qui au peuple du monde sont ordonnées expressément.»

    (2) Triste, abattu.

    ●(1921) PGAZ 30. Kamalad a iea d'ar gear, trizt he benn, domani, ha nec'het a zoare. ●(1927) GERI.Ern 88. L[éon] damani adj., tr. «triste, abattu.» ●(1955) BLBR 86/11. ouz he gwelet ken damani, ha ken teñval he fenn, e kemeras truez !

    (3) Lent au travail.

    ●(1924) NFLO. lent au travail, tr. «domani out.»

    (4) Languissant, relevant de maladie.

    ●(1716) PEll.ms 332. un den damani, tr. «un homme languissant.»

    II. Adv.

    (1) Hardiment.

    ●(1575) M 711-712. Cridiff á guellomp glan, an tra man damany, / An ælez so roet, don myret hep quet sy, tr. «Nous pouvons tous croire ceci hardiment, / Les anges sont donnés pour nous garder, sans doute.»

    (2) Lentement.

    ●(1918) KZVr 273 - 26/05/18. Damani, tr. «lentement.» ●an den ze a gerze damani.

    (3) Tout à fait.

    ●(1580) G 408. A breman damany ene holl spy, tr. «Désormais tout à fait dans sa pensée.»

    (4) Certes.

    ●(14--) Jer.ms 16. Pan clevas damany / Menbry Baspasyan // Bout a Ierusalem., tr. « Quand Vespasien, je l’atteste, entendit certes / Etre de Jérusalem. » ●43. Dre amour den courtes / Ouz ma gres denessyt. // En ty man damany / Loget menbry vyhet : // Her huy so a bro pell / Me en sell, ha travellet, // Queffret lequet an taoll / Setu an caoll benet, tr. « Par amour, homme courtois, approchez de mon sein. / En cette maison, certes, vous serez logé, je l’assure. / Car vous êtes d’un pays lointain, je le vois, et avez voyagé. / Ensemble dressez la table. Voici les choux coupés » ●(1530) Pm 205. Dren leuenez man damany, tr. «Par cette joie, certes.»

    (5) Assurément.

    ●(14--) Jer.ms 84. Myret na sonet guyc un gueric byzvyquen / A Iesu Nazaret nepret a goez nep den, / Dydan poan damany, querz pep try ho dyren / Da bezaff dystruget, ha crouguet mar grear quen., tr. Herve Bihan « Prenez garde de ne dire rien, (pas) un seul petit mot jamais / De Jésus de Nazareth, jamais au sur de personne, / Sous peine certes, assurément, trois par trois d’être conduits, / Pour être tués, et pendus, si on fait autrement ». ●240. Den frysq isquyt Titus / damany gratius / Ha heatus dre musur, tr. Herve Bihan « Homme véritablement prompt, Titus, / Assurément gracieux / Et plaisant avec mesure. »

    (6) [empl. comme cheville pour la rime sans signification précise]

    ●(1650) Nlou 301. En Bezleem, credet, ez-aedy / Mat ha maou, en vn marchaucy, / An mabic bihan damany, tr. «Il se trouve à Bethléem, croyez-le, / bon et joyeux, dans une écurie / le petit enfançon glorieux.»

  • damani .2
    damani .2

    f. & conj. cf. domani

    I. F.

    A.

    (1) Domaine, royaume.

    ●(1580) G 161-162. Fragan em damany ha hui ha ho pryet / Duet mat glan pep heny huy ha huy ra vyhet, tr. «Fragan, dans mon royaume et vous et votre épouse / Soyez les très bien venus, chacun, vous, et vous.»

    (2) Domaine, propriété.

    ●(1732) GReg 299b. Domaine, droit de proprieté, tr. «damany. p. damaniou.» ●Accroître son Domaine, tr. «Crisqi e zamany.» ●Domanial, tr. «a aparchant ouc'h an damany, a so eus an damany.»

    (3) Domination, pouvoir, souveraineté.

    ●(1557) B I 26. me lacay plen pep heny / Em damani hac em liam, tr. «je mettrai chacun entièrement sous ma domination et dans mes liens.» ●33. didan ma damany, tr. «sous mon pouvoir.» ●(1580) G 492-493. Car an mor bras a scler pan duy e prêt ez duy / Hac e gouloy glan dydan e damany, tr. «Car la grande mer, évidemment, quand viendra son moment, elle viendra / Et elle couvrira tout sous sa puissance.»

    ●(1852) MML 138. dindan domani Satan. ●(1872) ROU 107b. Je ne suis plus sous sa verge, tr. «N'emaoun mui dindan e zomani.»

    ●(1907) BOBL 22 juin 143/2e. ken e vezint tennet deuz damani galloud Pariz, ne vo frankiz ebed. ●(1918) LZBt Mae 27. En gwirione, kalz ezetoc'h eo bewan en kristen eget en pagan ha domeni Satan a zo poaniusoc'h da zougen eget hini hon Zalver. ●(1927) GERI.Ern 88. damani f. V[annetais], tr. «Puissance.» ●(1939) KOLM 45. ne vennent ket a du erbet a zamani er ré aral.

    (3) Victoire.

    ●(1910) ISBR 31. ou damani méhus.

    (4) État de qqn qui relève de maladie.

    ●(1716) PEll.ms 332. Damani, tr. «Tristesse, abatement, nonchalance, langueur ; L'état d'un homme qui relève peu à peu et avec peine d'une grande maladie.»

    B. [en locution]

    (1) Kaout damani war ub., udb. : avoir du pouvoir sur qqn, qqc.

    ●(1835) AMV 207. anaout ho tomani souveren varnon ha var an oll grouadurien. ●(1852) MML 114. Mari (…) a neus (…) eur certen domani voar ar prison-ze.

    ●(1880) SAB 12. anaout ac anzav ar gvir, an domani oc'h euz var an oll.

    (2) Bezañ an damani gant ub. : régenter, diriger.

    ●(1872) ROU 72b. Il a l'administration (la gestion) de tout, tr. «ne reer netra nemet dre e zorn. Ganta ema an domani.»

    (3) Lakaat udb. e damani ub. : mettre qqc. au service de qqn.

    ●(1874) FHB 495/198b. Mil bennoz ive d'an autrou (...) en deuz bet ar vadelez da lakaat e vapeur e damani an enezidi.

    (4) Bezañ dindan damani ub. : être sous l'autorité de qqn.

    ●(1792) BD 897. men ameus prouinsou dindan ma damany, tr. «J'ai des provinces sous ma domination.»

    ●(18--) SBI II 265. Ha me 'zo breman dindan ho damani, tr. «Et moi, je suis désormais sous leur autorité.»

    ●(1920) MVRO 37/1a. trec'het ganto, lakeet dindan o damani, ha digeltieket a yez hag a relijion.

    II. Loc. conj. En damani ma : parce que, à cause que.

    ●(1903) MBJJ 93. An dour-ma, a ver rekouret gantan, en damani n'eo ket stank dre aman an andonio hag ar goajo glao. ●111. e plij muioc'h d'ar Fransizien en em dennan enni, en damani m'eo an Tado-ze euz Bro-C'hall. ●235. en damani ma zo gantan muioc'h a dro. ●243. en damani ma talc'h aman læc'h Frans. ●266. 'Toue sur, en damani na zell ket ken berr Mahometiz ouz ar voskeen-man. ●362. En damani = à cause de, parce que.

  • damaniañ
    damaniañ

    v. intr.

    (1) (en plt du bruit) Diminuer.

    ●(1962) GERV 78. pa voe damaniet d'an trouz en-dro deañ. ●169. damania : ameni, kuñvaat.

    (2) (en plt de qqn) Se calmer, montrer moins d'ardeur.

    ●(1961) LLMM 88/314. o verzout e oant goubet d'en em zifenn d'ar mud, e tamanias d'ar re a glaske o zapañ.

    (3) Être triste, abattu.

    ●(1647) Am 732. Me a ya d'am zy da zamania, tr. «Je vais chez moi pour me désoler.»

    ●(1927) GERI.Ern 88. damania, tr. «être dans l'abattement.»

    (4) Ralentir.

    ●(1938) CDFi 21 mai. ne zonje ket er c'horn-tro a oa o vont d'ober. Re ziwezat e c'hoanteas damania.

  • damanier
    damanier

    m. –ion Domainier. cf. domanier

    ●(1732) GReg 299b. Domanier, ou domainier, proprietaire de sa terre, tr. «Damanyer. p. damanyéryen.»

  • damanius
    damanius

    adj. Domanial. cf. domanius

    ●(1732) GReg 299b. Domanial, ale, qui appartient au domaine, tr. «damanyus.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...