Recherche 'dev...' : 72 mots trouvés
Page 1 : de dev (1) à devezhierez-devezhourez (50) :- devdev
m.
(1) (Goût, odeur de) brûlé.
●(1910) MAKE 69. C'houez an dev a deu dioutan. ●(1927) GERI.Ern 97. dev m., tr. «(Odeur de) brûlé.» ●(1982) TKRH 36. arabat e veze bet dantañ ar yod, da lavarout eo e veze bet blaz an dev warnañ.
(2) Brûlure.
●(1932) FHAB Kerzu 519. n'eo ket aet doun an deo.
(3) Action de brûler.
●(1872) ROU 72b. Eno ez eus deo. ●(1890) MOA 80. c'est là qu'on a vu incendier, tr. «eno ez eus bet dev ou deo !»
(4) Loc. interj. [empl. par emphase avec un art. ind.] Un dev =
●(1935) BREI 395/3a. Rêvi 'rae, eun dêv !
- devabiñ
- devadenndevadenn
f. –où (Une) brûlure.
●(1834) SIM 133. Ur vech an dêvaden grêt.
●(1927) LZBt Meurzh 44. eun dêvaden da louzaoui. ●(1962) TDBP II 51. Eul louv-bleiz a veze lakeet gwechall war an devadennou, tr. «on mettait autrefois une vesse-de-loup sur les brûlures.» ●99. An devadennou-ze a vezer pell ganto, tr. «ces brûlures-là, on est longtemps avec (on en souffre pendant longtemps).»
- devadurdevadur
m. –ioù
(1) Action de brûler.
●(1732) GReg 123b. L'action de brûler, tr. «dezvadur.»
●(1927) GERI.Ern 97. devadur m., tr. «combustion.»
(2) Brûlure.
●(1732) GReg 123b. Brulure, tr. «dévadur.»
●(1927) GERI.Ern 97. devadur m., tr. «brûlure.» ●(1928) LZBt Mae 84. poaniet en he c'horf gant an dêwadur he devoa gouzanvet. ●(1942) VALLsup 68a. Sensation de brûlure à l'estomac, tr. «devadur m.»
- deval .1deval .1
m.
I. (sens géographiques)
(1) Pente descendante.
●(1904) DBFV 44a. deval, m. pl. eu, tr. «descente.» ●(1907) VBFV.fb 29b. descente, tr. «deval, m.» ●(1927) GERI.Ern 97. deval m., tr. «descente.» ●(1979) LIMO 12 mai. Arriù é en dias ag en deval. ●(1974) YABA 26.01. a zeval de mané, a mané de zeval...
(2) En deval = (?) en pente (?).
●(1891) CLM 3. Er vrô-cé (...) n'en dé meit un troh a vanéieu én deval, ha disto eit ul lod bras.
(3) Àr an deval : en pente.
●(1931) GUBI 56. Ti en Intron (…) / Ar en deval é ma saùet / Durheit d'en dias.
(4) Croupe (de montagne).
●(1904) DBFV 44a-b. deval, m. pl. eu, tr. «croupe (d'une montagne).» ●(1927) GERI.Ern 97. deval m., tr. «croupe (d'une montagne).»
(5) Vallée.
●(1904) DBFV 44a-b. deval, m. pl. eu, tr. «vallée.» ●(1927) GERI.Ern 97. deval m., tr. «vallée.»
II. sens fig.
(1) Déchet.
●(1904) DBFV 44a-b. deval, m. pl. eu, tr. «déchet.» ●(1927) GERI.Ern 97. deval m., tr. «déchet.»
(2) Rabais.
●(1876) TDE.BF 110a. Deval, s. m. V[annetais], tr. «Rabais, baisse de prix.»
(3) fam. Pente (du gosier).
●(1938) DIHU 327/144. Deval blaoah e zo get é houg.
- deval .2deval .2
v.
I. V. intr. Descendre.
●(1849) LLB 545-546. Er hogus e zeval, e chanj én ur vrumen, / En ur razein en doar e rid hag hum zispen.
●(1904) DBFV 44b. dival, v. n., tr. «descendre.» ●(1907) VBFV.fb 29b. descendre, tr. «deval.» ●(1935) DIHU 291/233. devalet é de zeu gant.
II. V. tr. d.
(1) Descendre.
●(1904) DBFV 44b. dival, v. a., tr. «descendre (un chemin).»
(2) Pencher, incliner.
●(c.1718) CHal.ms ii. Incliner la teste, tr. «soublein er pen, deual er pen.»
(3) Deval ub. edan an treid : fouler qqn aux pieds.
●(1861) BSJ 96. Ne vou ispergnet nitra eid ou deval idan en treid.
(4) Avaler.
●(1821) SST 212. ér moment me receüer ha me tevaler en hostie.
III. V. pron. réfl. En em zeval : s'abaisser.
●(1825) COSp 139. éhal-cé sél mui ma hum zevalamp, sél mui en hum sàu en andefice.
- devaladur
- devaledevale
v. intr. Venir.
●(1880) SAB 320. eus a Jesus-Christ e tired, e tival grass Doue d'an dud fidel.
●(1902) MBKJ 151. nag e vije gwelet tud o tivale, a bell bro. ●(1909) BROU 229. (Eusa) Divale alesse diouc'htu. Il est plus impératif que diredek. ●(1936) IVGA 166. hag heñ ha divale d'e zegemer. ●(1947) YNVL 53. Youenn Vras !... Devale amañ !... ●(1972) SKVT I 115. Devale amañ, ma roin dit un taol torch gleb. ●150. Setu ma tevale hemañ gant e gerzhed brañsellek. ●(1973) SKVT II 133. Divaleit amañ, pa laran deoc'h !...
- devalenn / devalienndevalenn / devalienn
f. –où (géographie)
(1) Vallée.
●(1744) L'Arm 395a. Valée ; on dit encore, Val, en quelques noms propres, tr. «Devaleenn. f.» ●(1787) BI 150. tremeinn unn devalennic. ●(17--) VO 56. un davalèn é péhani é hoai stanquoh ha bodêquoh er hoaæd. ●(17--) TE 117. d'en davalèn a Achor.
●(1818) HJC 267. èl ma tenechai Jésus de zevalen er manné Olivet. ●(1838) OVD 36. én devalen a Josaphat. ●(1855) BDE 140. en devalen-man a zareu. ●(1861) BSJ 54. groeit dehou minotenneu éan, carguet en devalenneu. ●(1879) GDI 147. en devalen-men a zareu. ●(1884) MCJ 53. en deur e rid a zoh er manné én devalen. ●(1891) CLM 5. én dôn ag un devalen izél.
●(1904) DBFV 44b. devalen, f., tr. «vallée.» ●(1913) AVIE 248. Èl ma tosta de zevalen mañné en Olived. ●(1939) DIHU 331/210. ur vorhig dispak, lédet én un devalien goant, léh ma red, de gement tu, deur kaer ha sklér èl guér. ●(1967) BRUD 26-27/42. etrezeg eun tamm brao a rohell kluchet e-kreig (lire : e-kreiz) an devalenn. ●45. N'e-noa ket fiñvet, eveljust, diouz e devalenn veineg. ●(1970) BHAF 327. eun devalenn ledan ha kaer.
(2) Pente descendante.
●(1861) BSJ 77. Er guér-men e oé sàuet ar en devalen ag ur manné.
●(1904) DBFV 44b. devalen, f., tr. «descente.» ●(1907) VBFV.fb 29b. descente, tr. «devalen, f. (pl. neu).» ●(1938) DIHU 330/191. èl ma rudel er mein ar un devalien... ●(1943) DIHU 382/236. Daù e vo arrest ar en devalien-sé.
- devalennig
- devaler
- devalienndevalienn
voir devalenn
- devaliñdevaliñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Poser (qqc. à terre).
●(1942) DHKN 16. Hag hi ha devalein ar en doar hé béhig koed.
(2) Aplanir, abaisser.
●(1855) BDE 236. Er manéyeu hag en devalenneu evou ol devalet.
●(1904) DBFV 44b. deval, devalein, dival, v. a., tr. «abaisser.»
(3) Descendre.
●(1904) DBFV 44b. deval, devalein, dival, v. a., tr. «descendre (un chemin).»
(4) Diminuer, ravaler.
●(1904) DBFV 44b. deval, devalein, dival, v. n., tr. «diminuer, ravaler.»
(5) sens fig. Pencher.
●(1857) LVH 308. Ém dobér, ean en dès ar-n-ein / Devalet é scoharn divin.
●(1904) DBFV 44b. deval, devalein, dival, v. a., tr. «incliner.»
(6) sens fig. Devaliñ selloù àar ub. : poser un regard sur qqn.
●(1942) DHKN 68. Biskoah ne oè hoah devalet arnehi selleu sord get er ré-zé !
II. V. intr.
(1) (en plt du vent) Se calmer.
●(1732) GReg 3a. Le vent s'est abaissé, tr. «devaléet eü en aüél.»
(2) Descendre.
●(1901) LZBg 59 blezad-2l lodenn 95. devalein ha krapein.
(3) Avaler.
●(c.1718) CHal.ms iv. Il ne fait que tordre et aualer, tr. «ne oura nemeit troein, ha lonquein, ha deualein.»
(4) Décroître.
●(1904) DBFV 44b. deval, devalein, dival, v. n., tr. «décroître.»
(5) (domaine maritime) Baisser (en plt de la mer).
●(1904) DBFV 44b. deval, devalein, dival, v. n., tr. «baisser, de la mer.»
(6) (en plt d'un oiseau) S'abattre.
●(1904) DBFV 44b. deval, devalein, dival, v. n., tr. «s'abattre, en parl. d'un oiseau.»
- devederdeveder
voir ec'hwedez & alc'hweder
- dever .2dever .2
m. –ioù
I. (sens moral)
(1) Devoir.
●(1659) SCger 43b. le deuoir, tr. «an deuer.» ●85a. office, tr. «deuer.» ●(1732) GReg 284a. Devoir, obligation, tr. «Dever. p. deveryou.» ●(1790) MG 138. Quettan devær un tad hac ur vam.
●(1849) GBI II 292. Da eva gwinn, kanjoli merc'hed, / Setu eno dever ar c'hloarek, tr. «Boire du vin, caresser les filles, / Voilà le devoir du clerc.» ●(1856) VNA 101. si chacun d'entre eux faisait son devoir, tr. «pe hrehé peb-unan a nehai é zevér.» ●(1876) TIM 387. Doué en dès reit d'en ol en devér de labourat. ●(1894) BUZmornik 425. ar pab nevez a jomaz stard enn he zever.
●(1904) CDFi 04 juin 1c. gant ar joa a laka er galoun an dever sevenet penn-da-benn. ●(1912) MMPM 73. Karet hor breudeur a zo eun dever striz. ●(1921) PGAZ 65. eur brezegenn start var an dever striz o doa ar gerent da gentelia mad ho bugale.
(2) Ober, seveniñ e zever : faire, remplir son devoir.
●(1530) J p. 234a. Nep ouz (variante : hoz) crouche arahe e deuer, tr. «qui vous pendrait ne ferait que son devoir !»
●(1790) MG 137. Er gredèn hou poai é reoh tou tevær. ●(17--) ST 378. Grit diank ho tever, tr. «Faites votre devoir sans faiblesse.»
●(1878) EKG II 152. evit-han da veza great mad he zever.
●(1907) PERS 273. ober bemdez he dever. ●(1912) MMPM 83. da zeveni he zeveriou a gristen. ●108. seveni hon deveriou gant leziregez.
(3) Ober strizh e zever : remplir rigoureusement son devoir.
●(1908) FHAB Gouere 194. ne gredomp ket hon deffe great stris avoalc'h hon dever.
(4) Bezañ aketus d'e zever : remplir assidûment son devoir.
●(1894) BUZmornik 149. Aketuz oa eveldhan da holl zeveriou eur pastor mad. ●173. beza aketuz d'ho deveriou a relijion.
(5) Mankout d'e zever : manquer à son devoir.
●(1900) MSJO 59. eb mankout d'ho dever a hent-all.
(6) Kildroenniñ gant e zeverioù : tergiverser avec ses devoirs.
●(1920) LZBt Meurzh 21. Able na gildroennas ket gant e zeveriou a gristen.
(7) Lezirañ e zeverioù : négliger ses devois.
●(1868) KMM 37. Eb lezira e deveriou e kever Doue, e oa aketuz en e deveriou en e zi.
II. (sexe)
(1) Rentañ an dever : faire son devoir conjugual.
●(1612) Cnf 40a. rentiff an deuer dé gruec.
(2) Dever a briedelezh : devoir conjugal.
●(1612) Cnf 60a. Nach an deuer à priedelaez.
●(1732) GReg 284a. Le devoir conjugal, terme de Casuistes, tr. «An dever a briedélez.»
III. (fiscalité) Impôt.
●(1857) AVImaheu 69. er ré e zàüé en devér e dostas de Pierre, hag e laras dehou : Hou Eutru, ha ne baie quet ean en devér ?
●(1904) KANNgwital 22/173. paea he zeveriou. ●(1913) KANNgwital 122/240. paea taillou ha deveriou a bep seurt. ●(1915) HBPR 228. lakaat deveriou var an oll draou. Var an an olen oa lakeat daouzek guennek, dre lur. Mez Breizis en em zavas eneb an dever-ze.
IV. (religion) Extrême-onction.
●(1732) GReg 284a. Dorner ses derniers devoirs à un malade, tr. «Rei e zeveryou da un dèn clañ.»
V.
(1) Dever ennañ : qui est toujours en train de bouger, affairé.
●(1924) BILZbubr 37/811. seder ha dever ennan. ●(1924) BILZbubr 41/949. Hag e kôzeent, hag e prezegent, dever enne. ●(1925) BILZ 106. o tont hag o vont, dever ennan. ●(1970) BHAF 254. dever ennañ evel en eur bugel parlampig.
(2) Dever warnañ : (être) très occupé, pressé.
●(1872) ROU 93a. Il est fort occupé, tr. «Dever avoalc'h a zo varneza.»
●(1924) NFLO. pressé (être), tr. «dever 'zo warnan (warnout).»
(3) Derc'hel dever en ub. : maintenir qqn éveillé, occupé.
●(1924) BILZbubr 38/842. Bilzig, aketus da zelc'her dever enne, a gane d'ê, a c'hoari gante.
- dever .3dever .3
voir deverañ
- dever / diver .1dever / diver .1
m.
I.
(1) Égout, écoulement.
●(c.1500) Cb 34a. g. ce qui chiet de gouttiere / ou qui degoutte sus elle. b. an diuer.
●(c.1718) CHal.ms i. degoutt, tr. «en deuir en diuer, en diueradur.» ●(1732) GReg 258a. Degout, pluie qui tombe d'en haut, tr. «divèr. Van[netois] diuir. diuer.»
(2) fam. Pluie.
●(1976) LIMO 21 août. Savet é daou gorn er loér : kaer e vo ! / Devalet é hé horneu : divèr e vo !
II. (élevage)
(1) Lactation (d'une bête laitière).
●(1962) TDBP II 69. Ar vuoh ruz a zo eet he dever diganti, tr. «la vache rouge a perdu sa lactation (n'a plus de lait).» ●(1966) BRUD 30/14. mond a ree da zod o soñjal e hellfe an deveur mond digant e graouiad. ●(1976) BAHE 91/24b. peuriñ frank a oa d'ar saout ; mat-tre, fonnus end-eeun, e oa an dever ganto.
(2) Buoc'h a zever : vache laitière.
●(1906) BOBL 29 septembre 106/3e. Ar saout a dever hag ar re lard.
- dever-gouloùdever-gouloù
m. fam.
(1) Prêtre qui est long à dire sa messe.
●(1907) KANngalon Eost 475. Ar beleg a ioa o vont da bignat ouz an aoter, a ioa brudet dre gear oll evit beza eun dever goulou. ●(1927) GERI.Ern 98. Dever goulou, tr. «prêtre lent à dire sa messe.» ●(1981) ANTR 69. N'eo ked eun dever-goulou ar persoun-ma. Ne bad ked pell an overenn gantañ.
(2) Celui qui reste traîner en faisant son travail.
●(1962) TDBP II 99 (T). Hennez a zo eun dever-goulou, tr. J. Gros «c'est une brûleur de lumière (il reste traîner, musarder.»
- deverad / diveraddeverad / diverad
m. –où
(1) Dégout, ce qui goutte.
●(1889) ISV 26. Ar goulaou a zalc’her eno zo ar brassa evez evitho ; morse ne gafet diverachou dindanho.
(2) [au pl.] Deveradoù/Deverajoù : gouttes qui tombent des arbres.
●(1962) EGRH I 67. diverachoù pl., tr. « gouttes de rosée ou de pluie qui tombent des arbres. »
- deveradenn / diveradenndeveradenn / diveradenn
f. –où Goutte de liquide.
●(1633) Nom 221b. Stilla, gutta, destillans gutta : goutte : diuareden (lire : diueraden) glaò, loum glaò.
●(1659) SCger 144a. diueraden, tr. «goute.»
●(1854) MMM 307. eun diveraden en d'eus læset (…) da guëza. ●(1870) MBR 232. eur c'henaouad dour a strink war-n-han, hep koll eur (lire : eunn) diveradenn. ●(1894) BUZmornik 524. dour livet gant eunn diveradenn vin.
●(1911) BUAZperrot 533. ne eve nemet dour sklear pe zour livet gant eun diveraden win. ●(1914) FHAB C'hwevrer 35. eur banne gwin, eur banne bihan, eun diveraden hepken. ●(1925) KANNgwital 275/2. n'hon deuz ket bet eun diverraden glao. ●(1962) EGRH I 67. diveradenn f. -où, tr. « goutte. »
►sens fig.
●(1877) BSA 54. eun diveradenn euz grasou puill an Aotrou Doue.
- deveradur / diveradurdeveradur / diveradur
m.
(1) (en plt d'un liquide) Action de couler.
●(1744) L'Arm 79b. Coulement, tr. «Diviradur. m.»
(2) Égout, eau qui dégoutte des arbres, du toit, etc.
●(1633) Nom 221b. Stillicidium : esgout qui chet d'enhaut, desgout : diuezadur (lire : diueradur) glaò, an pez á coüez diouz an to ennou (lire : toennou).
●(1659) SCger 144a. diueradur, tr. «ecoulement.» ●(c.1718) CHal.ms i. degoutt, tr. «en deuir en diuer, en diueradur.» ●Distillation, tr. «diueradur, beradur.» ●(1732) GReg 258a. Degout, pluie qui tombe d'en haut, tr. «Diveradur.» ●326a. Égout, ce qui dégoûte des toits, tr. «An diveradur eus an toénnou.»
●(1888) SBI II 236. An diveradur euz ar gwe, tr. «L'eau qui s'égoutte des arbres.»
●(1924) BILZbubr 46/1091. An daou bunseo a zavas en o zav, hag int war an trêz, treantet, nemet diveradur ne oant. ●(1962) EGRH I 67. diveradur m., tr. « égouttement. »
- deverañ / deveriñ / dever / diverañ / diveriñ / diverdeverañ / deveriñ / dever / diverañ / diveriñ / diver
v.
I. V. intr.
(1) (en plt d'un liquide) Découler, couler, dégouliner.
●(1499) Ca 17a. [bannech] g. degoutter. b. diueraff. ●66b. Diueraff. g. degoutter.
●(1659) SCger 33a. couler, tr. «diuera.» ●107a. ruisseler, tr. «diuera.» ●144a. diuera, tr. «couler.» ●(1732) GReg 252a. Decouler, couler lentement goutte à goutte, tr. «Divera. pr. diveret. Van[netois] divereiñ» ●(1792) CAg 178. er Goaid e zivirai / A-rid quenttoh eit à dapene.
●(1849) LLB 2121. Lausket ind de zevir a drez d'ul lien guen. ●(1857) CBF 2. C'houezi a rann ken na ziver ann dour diouz-in, tr. «Je sue à grosses gouttes.»
(2) (en plt d'un récipient) Fuir.
●(1633) Nom 159a. Simpulum : pot degoustant peu à peu : pot pehiny á diuer á neubeutdigou.
(3) (en plt d'un toit, d'un arbre) Dégoutter.
●(c.1718) CHal.ms i. Le toit degoutte, tr. «deuirein ara en doüen.»
(4) sens fig. Découler (de la guerre, etc.).
●(1939) DIHU 341/357. ne hel nitra a vad divér ag er brezél, kén nameit brezél aral.
II. V. tr. d.
(1) Faire couler, verser.
●(1790) MG 51. Ne oulennai quin meit m'en devezai Lazar divirét guet é vis un dapèn-deur ar é dead. ●237. hac é tivirér én hou c'oulieu gùin-aigr.
(2) Presser (un fruit) pour en extraire le jus.
●(1920) FHAB Here 476. goude beza diveret ebarz eun tam aval oranjez pe eun tam aval sitron.
- devererez / divererezdevererez / divererez
f. = (?).
●(1905) BOBL 17 juin 39/c. evid berraat an hent, e c'hoanteaz tremenn var divererez ar skluj, mez riska a reaz hag e veuzaz.
- deveriñ .1deveriñ .1
v. tr. d. Extrêmiser.
●(1744) L'Arm 107b. Le malade a eu ses devoirs, tr. «Er hlan a zou-bétt devairétt.» ●(1767) ISpour 332. obér hou deverein é course. ●(1790) MG 312. Deværét-oèn bet. ●328. eit m'en devezai bet amér d'en deværein. ●(1792) BD 1066. Ma priet po pedan groet ma vin deueret. ●1070. Pa goullet ma priet ret eo ho teuerin.
●(1904) DBFV 44b. devérein, v. a., tr. «donner les derniers sacrements à, extrémiser.»
- deveriñ .2deveriñ .2
voir deverañ
- deverouer
- deverraldeverral
voir diverrañ
- deverrañsdeverrañs
voir diverrañs
- deverratdeverrat
voir diverrañ
- deverriñdeverriñ
voir diverrañ
- deverrusdeverrus
voir diverrus
- deverus / diverus
- devetdevet
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Brûlé.
●(1907) BOBL 09 novembre 163/2d. pleuncha buan an ezel devet el leaz dous. ●(1909) FHAB Gouere 203. evit o tigoll (…) eus ho ti devet. ●(1910) MAKE 74. C'houez ar pilhou suilhet hag an tont devet.
(2) sens fig. Berné, dupé, roulé, attrapé, eu.
●(1908) FHAB Mae 151. 'Maomp devet hon daou. ●(1909) NOAR 55. «A ! emezo war eun dro, devet omp ! An elez a zo bet o peuri en hor park !... ●(1958) BRUD 4/62. Ar pôtrig paour zo devet ma ne ran ket-me eun dra bennag d'e zavetei.
II. Adv.
(1) Tomm-devet : très chaud.
●(1896) LZBt Meurzh 32. an heol tomm devet.
(2) Adv. intens. Très.
●(1877) FHB (3e série) 32/255a. Scrivet fall devet eo, var ar marc'had. ●(1890) MOA 215a. Détestable, tr. «Fall-devet.»
- devez .1
- devez .2devez .2
m. –où Pis (d'une bête laitière amouillante).
●(1907) BOBL 16 février 125/3a. lakat eur palastr var he deve great gant kol-maro. ●(1927) GERI.Ern 97. devé, deveu ces signes précurseurs [d'une vache sur le point de vêler] devéenn (et buoc'h devé, T[régor] id.) vache en cet état. ●(1941) SAV 22/27. (Pleiben ha tro-war-dro) Deve, deveou, ano gourel. Tez, tevez eur vuoc'h. Sk : Teziet-brao eo ar vuoc'h nevez, eun deve kaer he deus. ●(1955) STBJ 196. buoc'hed-lêz krognet o deve. ●(1984) EBSY 169. (Sant-Ivi) se pe devez zo gant ar vuoc'h-se, tr. «quels gros pis qu'elle a cette vache.»
- devezañdevezañ
voir deveziñ
- devezenndevezenn
f. Vache amouillante.
●(1927) GERI.Ern 97. devé, deveu ces signes précurseurs [d'une vache sur le point de vêler] devéenn (et buoc'h devé, T[régor] id.) vache en cet état.
- devezhdevezh
m. & adv. –ioù
I. M.
A.
(1) Journée.
●(1499) Ca 59b. Dezuez. gallice. iournee. ●(1575) M 1643-1644. mez pet da em preder / Oar penn an dezuez man, peaban ez caner, tr. «je te prie, réfléchis, / Pour ce jour au sujet duquel on chante (ici).» ●(1633) Nom 204b. Diarium : iournée : deruez. ●(1638) Peiresc 4. Que na vezo deuez ar varn, tr. «Jusqu'à ce que ce soit le jour du jugement.» ●(1650) Nlou 432. Pan du'yn deruez diuezaff, tr. «quand viendra notre dernier jour.»
●(1659) SCger 70b. iournée, tr. «deuez.» ●(c.1680) NG 547. Un deueh bras merbet. ●(1732) GReg 546b. Journée, tr. «Dervez. p. dervezyou. devez. p. devezyou. dezvez. p. dezvezyou. (Van[netois] deüeh. p. deüehëu.»
●(1838) CGK 18. deut eo an devez ma renqan dilezel / (…) ma bro. ●(1856) VNA 103. Que ce jour est mélancolique ! tr. «Tristet un deuéh-é hennen !» ●117. Bonjour, jeune homme, tr. «Deuéh mad d'id, dén youank.» ●(18--) AID 162. an devoes ma vo groet on dimi, tr. «le jour que notre mariage sera fait.»
●(1904) DBFV 44a. deùeh, m. pl. ieu, tr. «journée.» ●(1924) BILZbubr 46/1120. An devejou all (…) e rê eus he zi. ●(1942) DRAN 143. Daou zervez araok, ez oa bet lazet o c’hamalad Herve Pronost, eus Brignogan.
(2) Quantité (de travail, etc.) effectuée en une journée.
●(1732) GReg 547a. Journée, travail d'un jour, tr. «Dervez labour.»
●(c.1825-1830) AJC 4036. eun deves querset.
(3) Un devezh : un jour.
●(1894) BUZmornik 1. Doue a lavaraz d'ezhan eunn devez : (…).
●(1924) SBED 56. Un déah doh en noz.
B. [en locution]
(1) Bezañ war, àr zevezh : travailler à la journée.
●(17--) VO 65. Ne ouzan quet mar boai ar zéuéh él léh-aral.
●(1866) FHB 59/54b. Bez' o devoa eur verc'h (…) hag a veze bemdez var zevez.
●(1976) LLMM 176/201. du-mañ edo war zevezh pa rankas mont d'ar brezel.
(2) Mont war zevezh : travailler à la journée.
●(1911) SKRS II 77. Va mamm a ia bemdez var zevez.
(3) Mont d'e zevezh : aller au travail.
●(1905) IVLD 106. Edo o vont d'he zevez, eur mintinvez, pa velaz daou amezeg d'ezhan. ●(1974) TDBP III 215. Job a ya bemdez d’e zevez.
II. Adv.
A. A-zevezh.
(1) Par journée.
●(1897) EST 31. Pegement en devou peb unan a zeuèh.
●(1904) DBFV 44a. a zeùeh, tr. «à la journée.» ●(1913) AVIE 228. Goudé bout groeit marhad geté ag un dinér a zeùéh.
(2) Toute la journée.
●(1939) RIBA 13. Petra ehrei-hi a zeùeh, én hé ziegeh, tré ma vein-mé pèl é labourat barh me farkeuiér ? (…) A zeùeh é ma chomet er gaeh voézig de ouilal.
B. Loc. adv. (salutation) Devezh mat : bonne journée (lorsque l’on quitte qqn en début de journée). cf. nozvezh
- devezh-aratdevezh-arat
m. devezhioù-arat (agriculture) Journal de terre, demi-hectare.
●(1659) SCger 70b. iourneau de terrre, tr. «deuez arat.» ●(1732) GReg 546b. Journal, ou journau, mesure de terre qu'on peut labourer en un jour, tr. «Dervez-arat. p. dervezyou-arat. devez-arat. p. devezyou-arat. (Van[netois] deüeh-arat.).» ●(1744) L'Arm 207b. Journal ou journeau de terre, qui a 450 pieds de longueur & 96 de largeur, tr. «Déuéh-aratt.»
●(1866) FHB 5 Mae 66/120. Bez ez eus ive e Frans dec million daou c’hant devez arat dindan foenneier douret, pemp million ha cant devez arat dindan foen tirien, trizec million daou c’hant devez arat dindan guerniou ha lanneier. ●(1876) TDE.BF 110a. Devez-arat, s. m., tr. «Journal de terre ou demi-hectare.»
●(1904) DBFV 44a. deùeh arat, tr. «journal de terre.» ●(1927) GERI.Ern 97. devez-arat, tr. «journal de terre, demi-hectare.» ●(1931) ATBR 31. Ped a zerveziou arat a zo war an douarou ? ●(1942) LANB 7. 1800 dervez-arat ec'honder.
- devezh-hent
- devezhiad .1devezhiad .1
m. –où
(1) [devant un subst., un inf.] Quantité (de travail, etc.) effectuée en une journée.
●(1857) CBF 83. eiz dervesiad griad, tr. «huit journées de tailleur.» ●(1862) JKS 240. eunn dervesiad labour. ●(1870) MBR 34. tri dervesiad bale a zo c'hoaz da ober, tr. «Vous avez encore trois journées de marche.» ●(1877) EKG I 90. Eun dervechad mad a labour o devezo ho daou. ●(1878) EKG II 60. da ober d'ezhan eun derveziad kerc'hat bizin torr euz an aot. ●(1890) MOA 226b. Pluie qui dure toute une journée, tr. «devesiad glao.»
●(1909) NOAR 12. eun derveziad mat a vale. ●(1923) KNOL 18. ober d'ezi eun deveziad troc'ha. ●(1924) FHAB Meurzh 101. Tri zerveziad diskwiz eo bet ar re-ze, met ivez ha dreist-holl, tri zerveziad peoc'h, tri zerveziad levenez santel. ●(1939) RIBA 90. ou deùéhiad hent. ●(1944) DGBD 113. devezhiadoù heol tomm. ●(1973) KOBL 192. (Plougerne) graet am eus bet dervechadou dorna.
(2) [devant un nom de mois] Jour (de tel ou tel mois).
●(1924) ZAMA 204. goude beza bet e-pad eun deveziad gwengolo o tibab avalou-douar.
- devezhiad .2
- devezhiadezdevezhiadez
f. –ed Ouvrière journalière.
●(1732) GReg 546b. Journaliere, femme à la journée, tr. «dezvezyadès. p. dezvezyadesed.»
- devezhiañdevezhiañ
v.
(1) V. intr. Travailler à la journée.
●(1905) BOBL Here. Ha Yann da zevezia neuze. (d'après KBSA 136). ●(1910) MAKE 25. Paskolig, an ozac'h, a veze bemdez o tevezia war ar meaz. ●68. Per o tevezia tost ken alïes ha bemdez er c'heariou a ziwardro. ●(1920) FHAB Mae 335. bet oun o tervezia, n'ouzoun ket ped gwech, e Penn-ar-Roz ! ●(1927) GERI.Ern 97. devezia, tr. «travailler à la journée.» ●(1975) UVUD 167. (Plougerne) Tud vehe o tervecha just pa vehe poent kempenn keuneud.
(2) V. tr. d. Dater.
●(1906) KANngalon Here 239. Ar skrid-ze a ve great, deveziet ha sinet gant an den iaouank.
- devezhiatadevezhiata
v. intr. Travailler à la journée.
●(1876) TDE.BF 110a. Deveziata, v. n., tr. «Travailler à la journée.»
●(1908) PIGO II 140. n'e ket da zevejeta out o vont war an tu-man. ●(1927) GERI.Ern 97. deveziata, tr. «travailler à la journée.» ●(1974) TDBP III 210. Bemdez e vez o teveziata er menajou, tr. il va tous les jours à sa journée dans les fermes »
- devezhiataer
- devezhiennañdevezhiennañ
v. intr. Travailler à la journée.
●(2003) ENPKP 34. (Ploueskad) Pa greske al labour war ar meas e zean da zervechenna e tiez o amezeien, tr. «Quand le travail battait son plein à la campagne ils faisaient des journées chez leurs voisins.»
- devezhiennoùdevezhiennoù
plur.
(1) Journées.
●(1867) FHB 116/994a. Enn dervechennou kenta.
(2) Certaines journées.
●(1878) EKG II 297-298. ne veze guelet er gear nemed dervesiennou.
●(1911) BUAZperrot 366. derveziennou a veze. ●835. derveziennou a-bez. ●(1974) TDBP III 215. Deveziou (ou deveziennou) a vez, tr. « certains jours (certaines journées) »
- devezhier / devezhour / devezhiourdevezhier / devezhour / devezhiour
m. –ion, devezhizion Ouvrier journalier.
●(1732) GReg 546b. Journalier, homme à la journée, tr. «dezvezour. devezour. pp. yen.»
●(1856) VNA 158. un honnête journalier, tr. «un déuéhour honest.» ●(1876) TDE.BF 110a. Devezour, s. m., tr. «Journalier, qui travaille à la journée.» ●(1879) BAN 92. an dud jentil a voaske re var ho merourien ha var an devezourien. ●(1889) ISV 30. greg eun deveziour paour.
●(1905) LZBg Gwengolo 208. Bléad e zou a larganté, mes, er goahan é, nen des chet kalz a zevéhizion d'hobér ar é dro. ●(1908) PIGO II 67. Job hag e zevejer oc'h hadvernian. ●(1927) GERI.Ern 97. devezour pl. –ien, tr. «journalier.» ●(1929) MKRN 98. deozourien Job Kerbos, tr. «les ouvriers de Job Kerbos.» ●(1934) BRUS 270. Un journalier, tr. «un deùéhour.» ●(1957) AMAH 244. Ha gwir, bez’eus devezhourien boaz da lugudenniñ : seul belloc’h, emezo, e pado an abadenn, seul vuioc’h arc’hant hor bo da bakañ, ha kement-se tapet e vo bepred. ●(1981) ANTR 11. Dond a ra dervecherien da zikour ar jardiner.
●(2005) SEBEJ 34. (Ar Yeuc'h) On les appelait les journaliers, divizour en breton.
- devezhierez / devezhourezdevezhierez / devezhourez
f. –ed Ouvrière journalière.
●(1732) GReg 546b. Journaliere, femme à la journée, tr. «dezvezourès. p. dezvezouresed. Van[netois] deëhoures. p. ed.»