Recherche 'diaz...' : 14 mots trouvés
Page 1 : de diaz (1) à diazin (14) :- diazdiaz
m., adv. & prép.
I. M.
A.
(1) Base, partie basse.
●(1580) G 195. knech ha dyes (lire : dyas), tr. «en bas et en haut.»
●(c.1718) CHal.ms i. Le bas de la uille, tr. «en dianneu a guer, en dias quer.» ●(1732) GReg 81b. Le bas, l'enbas. (Parlant d'une maison), tr. «an diaz. Van[netois] en dihaz. en dias.»
●(1849) LLB 2147-2148. Nameit rahein er peudr ha sewel er grusten / E gousi en dias ag er goeren.
●(1904) DBFV 46b. dias, gias, hias, m., tr. «bas.» ●en dias kér, tr. «le bas de la ville.» ●(1927) GERI.Ern 101. diaz V[annetais] m., tr. «(Le) bas, partie inférieure.»
(2) (argot de Pont-l'Abbé) Bas.
●(1960) LLMM 82/360. Langaj-chon ar vilajenn gran. Diaz = Traoñ.
B. Pl. Diazoù : parie basse du pays Fañch. Voir Fañch.
II. Loc. adv.
(1) En diaz : en bas.
●(1659) SCger 13a. en bas, tr. «en diaz.» ●(1732) GReg 81b. En bas, à bas, tr. «eñ diaz. Van[netois] En dihas.»
(2) D'an diaz : en bas.
●(1744) L'Arm 26b. En bas, tr. «D'enn guiass.» ●(1790) MG 335. pe gouéhehai d'er guêas, ean e chairrehai ur goal-lamm. ●343. hac é héhèn-mé ésprès ar lein un tour eit hum durel d'er guêas.
●(1861) BSJ 7. ha taulet en tampl d'en gueas. ●52. Hum daulet d'en gueas a vamen.
●(1904) DBFV 46b. d'en dias, d'er gias, d'er hias, tr. «en bas.» ●(1907) BSPD I 75. azé é ma bet staget doh er groéz èl é Vestr adorabl, mes é ben d'er hias. ●(1925) SFKH 10. Uisant en Toseg e zichen d'en dias.
III. Loc. prép.
(1) En diaz a : en bas de.
●(1919) BSUF 29. Én diaz a blasen er Liseu.
(2) D'an diaz a : en bas de.
●(1790) MG 378. saillein prest d'er guêas a men gulé.
- diazenn
- diazet
- diazez .1diazez .1
adj.
I. (en plt de qqn)
(1) (en plt de qqn) Mûr.
●(1752) BS 566. En amser ma edo c'hoas crouadur (...) e ree pep-tra gant un ær poset ha parfet, evel pa vise bet un den diasez.
●(1867) MGK 62. Ann den diazez hag an diou intanvez. ●(1872) GAM 44. ann dud iaouank diazez a gaset da loueda da Gonli. ●(1874) FHB 515/356a. groagez, intanvezet, goazet diazez, tud koz.
●(1927) GERI.Ern 101. diaze(z) adj., tr. «(homme) mûr.»
(2) Oad diazez : âge mûr.
●(1867) MGK 62. Eunn den war eunn oad diazez.
●(1912) MMPM 49. hon oad diazez hag hor c'hozni.
II. (en plt de qqc.)
(1) Bara diazez : pain rassis.
●(1732) GReg 685b. Pain rassis, tr. «Bara diasez.»
●(1857) CBF 11. Bara diazez, tr. «Pain rassis.»
●(1927) GERI.Ern 101. diaze(z) adj., tr. «(pain) rassis.»
(2) Maen-diazez : pierre de base.
●(1633) Nom 139b. Coria : bauches : an meïn diasez, an meïn quentaf.
●(1905) KANngalon Du 534. Penaoz sevel an ti pa ne vez ket mein diazez evit founti anezhan ? ●(1911) SKRS II 167. mean-diazez an holl vertuziou all.
(3) Lezenn diazez : constitution.
●(1941) ARVR 28/3e. adkempenn lezenn-diazez ar vro.
- diazez .2diazez .2
m. –où
I.
A.
(1) Base, assiette, fondement, assise.
●(1633) Nom 137b-138a. Opus isodomum : quand les assiettes de pierres sont de mesme hauteur : pa vez an diasez ves, an mein á vr memes vhelder. ●138a. Puluinus : l'assiette de l'œuure : an diasez an œufr.
●(1732) GReg 82a. Base, soûtien & fondement de tout corps, tr. «Diasez.» ●(1744) L'Arm 359. Situation, tr. «Azé : Diazé : Assætte.»
●(1904) DBFV 46b. diazé, m., tr. «assises, établissement, action de placer.» ●(1907) AVKA 253. sellet eta pebez mein, ha kaera labour ! Ar re-all a lo[r]c'he e diazeo ledan, hag ar c'hempenn kaer, graet gant ar profo. ●(1927) GERI.Ern 101. diaze(z) m., tr. «assise, base.»
(2) Place, endroit où se met qqc.
●(1557) B I 246. pa on eux ehaffn (variante : ehafn) a danfuez / Ny ho lacay cuit (variante : euit) quent try dez / En o diasez da bezaff, tr. «puisque nous avons assez de matériaux, nous les mettrons en place avant trois jours d'ici».
(3) Ober e ziazez : s'établir.
●(1962) GERV 99. Er c'horn-bro-se (...) e rajont o diazez.
(4) Ober diazez dindan udb. : servir de base à qqc.
●(1925) FHAB Mae 162. distroadet gevier zo keit 'zo oc'h ober diazez dindano.
B. sens fig. Base, fondement.
●(1862) JKS.lam 27. Senti a zo diazez ar peoc'h.
●(1981) ANTR 194. Diazez bevañs Yann Gouer eo ar c’hig moh.
II. Service (à table), ensemble de mets servis en même temps.
●(1867) BBZ 239. Benn ar c'henta diaze, tr. «Au tour de danse qui suivit le premier service.»
●(1908) FHAB Gwengolo 275. Kreiz deiz !... ar c'henta diazez... ●276. An diazez a bad eun heur, div heur. ●(1939) MGGD 84. tri diazez bemdez. ●(1955) STBJ 210. Etre an daou ziazez e veze dañs. ●222. diazez : taoliad-veuziou, «service», e galleg. ●(1957) BRUD 1/105. pounner a-walh ma divesker war-lerh an abadennou-dañs stank am-oa grêt etre an daou ziazez.
III.
(1) (fisc) Assiette (des impôts).
●(1909) BOBL 20 février 217/1a. An diazez nevez euz ar c'hargou a zizammo al leveou dindan 500 skoed, hag a wasko muioc'h var ar fortuniou en tu-all da seiz hag eiz mil lur leve. ●(1925) BUAZmadeg 255. Guelet a reer alies kalz dislealdet, e diazez an taillou, hag er rollou.
(2) Siège (social).
●(1909) BOBL 23 octobre 252/3a. An diazez deuz ar syndicat a zo en parrez Trabrian.
- diazezamant
- diazezañ / diazeziñdiazezañ / diazeziñ
v.
I. V. intr.
(1) S'effondrer.
●(1929) FHAB Genver 24. Met pa vez teuzet re a holen e c'hell toullou bras chom a-zindan hag an douar a ziazez awechou en eur ober kalz a zroug.
(2) Convenir, correspondre.
●(1872) ROU 72. Ce couvercle s'adapte bien, tr. «cloz e tiazez ar golo var ar pod.» ●85a. Elle pose à faux, tr. «ne ziazez ket mad.»
(3) Rassir.
●(1732) GReg 808b. Reposer, rasseoir, parlant des liqueurs, tr. «Diaseza. pr. diasezet. (Van[netois] diaseeiñ.»
●(1904) DBFV 46b. diazéein, v. n., tr. «devenir rassis.» ●(1927) GERI.Ern 101. diazéein, tr. «devenir rassis.»
(4) S'établir, s'établir.
●(1959) LLMM 77/398. ne fell ket din diazezañ e New York.
(5) Se tasser, s'affaisser.
●(1927) GERI.Ern 101. diazeza v. n., tr. «baisser, diminuer, se tasser.» ●(1958) BRUD 3/14. ar bern kolo a zo diazezet gwall vuan er bloaz-mañ.
(6) Reposer.
●(c.1718) CHal.ms iii. cette poutre ne doit pas poser sur mon pignon, tr. «en trest man ne zeliquet diasseein ar me fignon»
(7) Diazezañ war : se fonder sur.
●(1732) GReg 424b. Se fonder, faire fond sur quelque chose, tr. «diaseza var &c.»
(8) Diazezañ ouzh ub. : convenir à qqn.
●(1557) B I 441. Ouz it un pas ne diasez / Prezec oar ho stat, tr. «Cela ne te convient point du tout de parler de leur fait.»
II. V. tr. d.
A.
(1) Établir.
●(1633) Nom 192a-b. Castra metari, ponere : camper, asseoir le camp : campiff, diasezaff an camp.
●(1744) L'Arm 160b. Fonder Etablir, tr. «Dïazéein.» ●(17--) TE 21. Doué (…) e gommanças a nezè diazéein er fondæson ag ur Guær santel.
●(1854) PSA II 117. én ur ziazéein enta er fondæzon ag é Ilis ar en doar. ●(1877) BSA 48. eiz cant vloaz goude ma oa diazezet ar gear a Roum. ●90. Eno hor boa dija lakeat diazeza eun niver bras a ilizou.
●(1904) DBFV 46b. diazéein, v. a., tr. «établir, fonder.» ●(1927) GERI.Ern 101. diazeza v. a., tr. «fonder, établir.»
(2) Faire les fondations.
●(1732) GReg 424a. Cette maison est fondée sur pilotis, tr. «an ty-hont a so diazezet var biloichou.»
●(1928) LEAN 51. Evit diazeza mat eun ti, e ranket toulla doun, ha seul uheloc'h e savet eun ti, seul dounoc'h e tleer e ziazeza.
(3) Installer, mettre en place.
●(1659) SCger 95a. poser, tr. «diasseza.» ●(1732) GReg 721b. Tendre des pieges, tr. «diaseza peichou.»
(4) Diazezañ ar maen kentañ : poser la première pierre.
●(1847) FVR 234. Ann Eskop Richard du Poirier, a ziazezaz ar mean kenta anezhi.
●(1929) FHAB Ebrel 125. An A. Coetlogon a ziazezas mean kenta ar mogeriou nevez d'an 21 a viz ebrel 1678.
B. (en plt de la nourriture, des repas)
(1) Digérer.
●(1921) GRSA 259. ur voéz é tiazéein hé fred. ●(1924) ZAMA 79. da ziazeza, da hismori e gofad bara. ●92. evit diazeza he c'horfad peuri. ●(1927) GERI.Ern 101. V[annetais] diazé, diazéein, tr. «digérer.»
(2) Servir.
●(1732) GReg 863a. Servir sur table, tr. «Diaseza var an daul.»
C. par ext.
(1) Cuver (son vin).
●(1877) FHB (3e série) 7/56a. Eur mesvier (...) a ioa oc'h ober cofig-rouz var gae Montroulez, o tiazeza he gorfad odivi.
(2) (en plt d'un chagrin) Digérer.
●(1936) DIHU 306/181. Met Sidoni ne ziazéè ket hé zorrad chif.
(3) Asseoir (l'impôt).
●(1732) GReg 56a. Asseoir une Taille, une Taxe, &c. tr. «Diaseza un taçz, un tell, ur roll.» ●(1752) BS 267. pa vez o tiasea ar c'hargou publiq.
●(1839) BEScrom 235. Pihue-benac e falle dehou bihuein dibéh ha bout qùitte a restituein eit er réral, e zelie, pe vé é tiazéein en droèdeu publiq, derhel er balance én é zourne. ●(1894) BUZmornik 286. karget da ziazeza ann taillou.
●(1925) BUAZmadeg 255. an neb a zo o tiazeza an taillou na dle sellet nag ouz kar, nag ouz enebour.
(4) Mettre, poser (les pieds).
●(1857) HTB 134. e taoler pled pelec'h diazei an treid.
(5) Établir, argumenter.
●(1921) GRSA 394. Hag er ré-man goulen eùé en nozeh aveit diazéein ou respont.
(6) Diazezañ war : fonder sur.
●(1732) GReg 424b. Sur quoi fondez-vous vôtre demande, tr. «Pe var dra ez diasezit-hu ho coulenn.»
III. V. pron. réfl. En em ziazezañ : s'affaisser.
●(1904) DBFV 46b-47a. hum ziazéein, tr. «s'affaisser.»
- diazezerdiazezer
m. –ion
(1) Fondateur.
●(1909) FHAB Here 293. Doue an diazezer bras. ●(1911) BUAZperrot 82. Diazezour Urz Leaned I. V. a Drugarez. ●101. Diazezour Manati Kamaldul.
●(1927) GERI.Ern 101. diazezer, tr. «fondateur.» ●(1928) FHAB Mezheven 206. An Aotroned Menez (…) eo a voe diazezourien ar chapel.
(2) Celui qui est chargé d'asseoir (l'impôt).
●(1732) GReg 179b. Collecteur, qui asseoit & leve la Taille, tr. «Diasezer an dell.» ●902a. Celui qui met la taille l'asséeur, tr. «Diasezèr. p. diasezéryen.» ●(1752) BS 266. An Diaseourien a dle ober attantion (...) taxa neubeut unan ep taxa ar re-all.
●(1925) BUAZmadeg 255. An diazezourien a dle lakât evez na c'hellont dizamma unan evit samma eun all, heb ober gaou ouz heman. ●(1927) GERI.Ern 101. diazezer, tr. «répartiteur des contributions.»
- diazezerezdiazezerez
f. –ed Fondatrice.
●(1911) BUAZperrot 194. diazezourez eleiz a ilizou, a hospitaliou hag a vanatiou.
- diazezerezh
- diazezetdiazezet
adj.
I. (en plt de qqc.)
(1) Établi.
●(18--) SAQ I 113. Dija d'ar mare-ze, oa en em skignet bolz steredennuz an Envou, dija an douar a ioa diazezet var he ael.
(2) =
●(1884) BUR I 17. eur bank-labour diazeet fall.
●(1949) KROB 20/14. Evel-se, eul laouer e bilibann er c'hraou a vezo diazezet gwelloc'h.
(3) =
●(1861) BSJ 41. Ag er momand ma oé bet conceuet, donæzoneu er Speréd-Santel e oé diazéet én-hou ; ean-oé er hlid sacret hont, er boquet-hont ag en nean, er vroncen-hont en dès cresquet doh gùen Jessé.
(4) (Pain) rassi.
●(c.1718) CHal.ms iii. pain rassis, tr. «bara diazeet.» ●(17--) TE 93. laquad e rait ré fresq é léh er-ré diazéét [er Baraènneu].
●(1856) VNA 49. du Pain rassis, tr. «Bara diazéet.»
(5) =
●(1908) PIGO II 141. an dosen 'lec'h ma oa diazeet ar c'hastel. ●(1940) DIHU 354/186. héh iliz diazéet é kalon kér, èl ur boket é kreiz ur sklisennad hoarielleu.
(6) (Pierres) posées, assemblées.
●(1633) Nom 139b. Cubilia, coagmenta : perpins : an meïn diasezet.
(7) Tassé, affaissé par l'usure.
●(1905) BOBL 28 octobre 58/1b. e giz arrebeuri nemed eur c'holc'hed truillek ha diazezet.
II. (en plt de qqn)
(1) Dans l'âge mûr.
●(1955) STBJ 82. Ha, koulskoude, e talc'he mat d'e zoñj da gaout eur wreg a-barz ma vije re-ziazezet holl. ●211. un intañvez diazezet.
(2) Célibataire.
●(1869) SAG 254. Ar plac'h yaouank diazezet-ze am-beuz anavezet mad.
●(1905) KANngalon Ebrel 374. eur plac'h iaouank diazezet, n'oa bet morse diampej. ●(1957) BLBR 97/14. «merhed yaouank koz diazezet / ne hoarz mui den ouz o gweled». ●(1977) PBDZ 810. (Douarnenez) ur plac'h yaouank kozh diazezet, tr. «une vieille fille rassise.»
- diazezidigezhdiazezidigezh
f. –ioù Établissement.
●(1923) SKET I 87. Diazezidigez ar seiz strollad war aod ar Goularz hag e bro an Teir stêr.
- diazeziñdiazeziñ
voir diazezañ
- diaziñdiaziñ
v. intr. (en plt du vin) Se rasseoir.
●(c.1718) CHal.ms iii. Il faut laisser rasseoïr ce vin, tr. «red é lezel er guin man, him reposein, him sclerat, him burat, diazein.»