Recherche '"dic'ha"...' : 61 mots trouvés

Page 1 : de dicha-dichal (1) à dicharvaat (50) :

• dic'ha / dic'hal
  dic'ha / dic'hal

  interj. cf. dihell

  (1) Onomatopée pour intimer l'ordre aux chevaux de tourner à droite.

  ●(1874) FHB 472/16a. en em lakea da grial oc'h he azen : sa Loyson ! Dic'ha, sou, Loyson ! Dac'hall, tus, Loyson ! ●(1890) MOA 226a. A droite (terme de charretier), dia ! – dic'ha ! (C.) Tourner à droite, dial, – diac'hal.

  ●(1931) VALL 231b. Tourner à droite, tr. «dic'ha(l) ! (aux chevaux)» ●(1957) BRUD 1/9. Alle, dia ! Pichar, Louisette !... Ha treid ar hezeg a skrabas mein an hent en-dro.

  (2) Mont war zic'ha =

  ●(1925) FHAB Meurzh 95. ne ya ken na war hu na war dia.

  (3) =

  ●(1904) DBFV 53a. diha, giha, geha, adv., tr. «terme de charretier, pour exciter au travail le bœuf qui est attaché à gauche.»

• dic'haal
  dic'haal

  v. intr. (prlt des chevaux) Tourner à droite.

  ●(1962) EGRH I 59. dic’haal v., tr. « tourner à droite (cheval). »

• dic'habous
  dic'habous

  adj. =

  ●(1900) KAKE 250. krouadurik divank / E'r fount, guell eo chomm dic'habouz.

• dic'hadal
  dic'hadal

  adj. Chaste.

  ●(1931) VALL 114b. chaste, tr. «dic'hadal.»

• dic'hagnaouiñ
  dic'hagnaouiñ

  v. intr. =

  ●(1957) ADBr lxiv 4/454. (An Ospital-Kammfroud) Dihagnaoui : v. – Formé de gagnaoui, courir l'aventure, risquer de mauvaises fréquentations + prefixe privatif di : Poent eo kas al lamponig-se da zihagnaoui a-ziwar-dro an ostaluriou.

• dic'hagniñ
  dic'hagniñ

  v.

  I. V. intr.

  (1) Défricher.

  ●(1958) BRUD 4/57. dihagni : défricher.

  (2) Travailler dur.

  ●(1958) BRUD 4/33. Dihagni noz deiz a 'fell dezo. (...) Labour ! Dihagn, noz deiz en da bark hag en da vag. ●(1961) BLBR 130/24. Toulla, dihagni war gorv ar roched. (..) Dihagnit, paotred !

  (3) En mettre un coup.

  ●(1956) BLBR 91/16. oc'h eva an dour benniget ! Ha dic'hagni a rae !

  (4) Se dépêcher.

  ●(1990) MARV II 35. (Plougerne) Ha me dihagni, dipadapa, da gerhad eben avad.

  II. V. tr. d.

  (1) Donner (un coup).

  ●(1956) BLBR 92/12. o tic'hagni taoliou kerniel gant ar gwez.

  ►absol.

  ●(1958) BRUD 4/49. kemeret ar valaenn, ha dihagnet a far-digleo gand unan.

  (2) Mettre en pièces.

  ●(1984) HYZH 154-155/24. dic'hañgnet ar c'hilhog dezhañ.

• dic'hailh
  dic'hailh

  adj.

  I. (en plt de qqc.)

  (1) Laid, vilain.

  ●(1906) DIHU 8/134. er gizieu neùé dihaill-se. ●(1912) DIHU 81/34. ur «patoè» dihaill ha méhus. ●(1937) DIHU 315/323. dihaill, tr. «(adj.) difforme, affreux, laid.»

  (2) En mauvais état, abîmé.

  ●(1940) DIHU 349/106. Ar en hevelep tachen é huélan ur maen hir get ur hog aleuret dihaill ar er beg anehon.

  II. (en plt de qqn)

  (1) Horrible.

  ●(1937) TBBN 73. Ur péhour dihaill é bet.

  (2) Maladroit.

  ●(1982) PBLS 75. (Langoned) dic'hailh, tr. «maladroit, empoté.»

• dic'hailhañ
  dic'hailhañ

  v. tr. d. Abîmer.

  ●(1913) BOBL 21 janvier 421/3a. miret eus al loaned se da zic'hailla an ed. ●(1915) MMED 8. eun tiegez dilezet vardro eno, dic'haillet gant an obuzou. ●(1939) WDAP 3/192. (Pleiben, Lennon, Gwezeg) Dic'hailha, verb. Dispenn, regi. Skouer : Dic'hailhet en deus e zilhad e-touez an drez hag ar spern. ●(1939) MGGD 16. dic'hailhet he dilhad kaer. ●(1964) ABRO 35. e virjont ouzh al logod hag ar razhed da zic'hailhañ ar pezh a vad am boa eno. ●54. Ne zeujont mui da zic'hailhañ va eostoù.

• dic'hailher
  dic'hailher

  m. –ion Celui qui abîme, casse tout.

  ●(1922) EMAR 131. Ouspenn-se, dic'hailher.

• dic'hailhet
  dic'hailhet

  adj. Abîmé.

  ●(1938) FHAB Du 229. mac'hagnet ha dic'hailhet.

• dic'hailhou
  dic'hailhou

  m. Clochard.

  ●(1943) TRHS 17. betek an diwezhañ dic'hailhou dastumer megot !

• dic'hal
  dic'hal

  voir dic'ha

• dic'halañ
  dic'halañ

  v. tr. d. Donner (un coup).

  ●(1903) CDFi août-septembre. Ha laou dic'hala eun taol dorn war ar speurenn. (d'après KBSA 64). ●(1905) BOBL 14 octobre 56/2d. Pa oe hi dirazan e tichalaz (lire : tic'halaz) eur javedad gantan.

• dic'hall
  dic'hall

  adj. Impuissant, faible.

  ●(1849) LLB 1761. er rouanez dihelan.

  ●(1904) DBFV 53b. dihel, adj., tr. «sans force, impuissant.» ●(1940) DIHU 345/47. A pe zigoéhamb é Vezelois éh omb skuih brein ha dihel.

• dic'halloud .1
  dic'halloud .1

  adj.

  (1) Sans puissance.

  ●(14--) Jer.ms A 87. Manc ha fall ha dygalloet, tr. «Estropié et faible et impuissant.»

  ●(1909) FHAB Mezheven 161. ober anezhan dic'halloud evit tizout an eürusted.

  (2) Sans pouvoir.

  ●(1900) MSJO 23. eun den dic'halloud e peb doare. ●(1915) HBPR 143. Roue dic'halloud, kristen eb par.

  (3) Impuissant.

  ●(1877) MSA 173-174. Tri midisin (...) a zisclerias oa ho guiziegez dientent hag ho remejou dic'halloud.

  ●(1911) BUAZperrot 268. e leac'h m'eo dic'halloud pa vez eat re hir an droug.

  (4) Impuissant sexuellement.

  ●(1911) BUAZperrot 116. Awechou, e leac'h ma'z eus dimezi da welet, n'eus dimezi ebed da c'houzout, pe abalamour ar re a zo eat an eil gant egile a ioa dic'halloud, pe abalamour m'oant kerent.

  (5) Inutile.

  ●(1857) HTB 86. mes oll pep tra a oe dic'halloud. ●159. Ar maluruz paour a zisplege eun nerz dic'halloud.

• dic'halloud .2
  dic'halloud .2

  m.

  (1) Impuissance.

  ●(c.1500) Cb 90b. [gallout] g. non puissance. b. digalloud.

  ●(1659) SCger 142b. dihallout, tr. «impuissance.»

  ●(1904) DBFV 53b. dihelled, m., tr. «impuissance.» ●(1941) DIHU 360/285. kant sotoni ket get ou dihelloud. ●(1951) BLBR 39-40/1. dic'halloud an doareou a gaver da gompeza ar bed ha dic'halloud an den d'o implija ervat.

  (2) Impuissance sexuelle.

  ●(1877) EFV 290-291. er sieu naturel a gorv péré e barra doh en obligationeu ag er briédereah, hag en hanvhuein e hrér en diguellet.

• dic'halloudegezh
  dic'halloudegezh

  f.

  (1) Impuissance.

  ●(1862) JKS.lam 42-43. Ansavit n'oc'h netra nemet distervez ha dic'halloudegez.

  (2) Impossibilité.

  ●(1904) DBFV 53b. dehellidigiah, dihelloudigiah, tr. «impossibilité.»

• dic'halloudek
  dic'halloudek

  adj. Impuissant, sans puissance.

  ●(1874) POG 117. o veza ma-z-int dic'halloudek da blijout d'hec'h.

  ●(1904) DBFV 53b. dihelloudek, adj., tr. «impuissant.» ●(1931) VALL 379b. Impuissant, sans puissance, tr. «dic'halloudek.»

• dic'halloudezh
  dic'halloudezh

  f. Impuissance.

  ●(1866) LZBt Ebrel 99. eunn ansao a dic'halloudez.

• dic'halloudus
  dic'halloudus

  adj. Impussant, qui ne peut avoir de puissance.

  ●(1931) VALL 379b. Impuissant, qui ne peut en avoir [puissance], tr. «dic'halloudus.»

• dic'hallus
  dic'hallus

  adj. Impossible.

  ●(1847) FVR 166. netra agement a ve dialluz, hag evel ma eou breman dialluz d'ann darn vuan dimez anhe, mont da gad eur c'hovesour. ●(1857) HTB 49. evel en dra dic'halluz.

  ●(1933) OALD 45/207. dic'hallus d'ezo (…) kavout hent ar gêr.

• dic'hallusted
  dic'hallusted

  f. Impossibilité.

  ●(1931) VALL 378a. Impossibilité, tr. «dic'hallusted f.»

• dic'halluster
  dic'halluster

  m. Impossibilité.

  ●(1931) VALL 378a. Impossibilité, tr. «dic'hallustem m.»

• dic'haloñs
  dic'haloñs

  adj. Sans galon.

  ●(1949) LLMM 12-13/16. n'oa nemet martolod dic'haloñs.

• dic'haloñsadenn
  dic'haloñsadenn

  f. –où (domaine militaire) Dégradation.

  ●(1931) VALL 193b. Dégradation militaire avec parade, tr. «dic'haloñsadenn-lid ou lidek.»

• dic'haloñsadur
  dic'haloñsadur

  m. –ioù (domaine militaire) Dégradation.

  ●(1931) VALL 193b. Dégradation militaire, tr. «dic'haloñsadur m.»

• dic'haloñsañ
  dic'haloñsañ

  v. tr. d. (domaine militaire) Dégrader.

  ●(1931) VALL 193b. Dégrader ; un militaire, tr. «dic'haloñsa.»

• dic'haloupat
  dic'haloupat

  v. intr. (en plt de qqn) Courir vite.

  ●(1838) CGK 28. Na petra eure pipi goër / Ne mert dic'haloupat dar stær. ●(1877) EKG I 119. Loull ar Bouc'h a zic'haloup euz he gampr d'an traon.

  ●(1909) FHAB Meurzh 78. kaer em boa galoupat ha dic'haloupat.

• dic'hano
  dic'hano

  = (?) ac'hano (?).

  ●(18--) SAQ I 178. dic'hano ar ienien en em zil dre holl.

• dic'hañviñ
  dic'hañviñ

  v. intr. (?) Passer l'hiver (?).

  ●(1986) GEVU v 102. (Pouldahu) Peus bet klevet kaoz deus ar re yee d'ar Marok du-se d'ober ar vicher sardin sall. Da zic'hañviñ, tr. «N'avez-vous jamais entendu parler de ceux qui allaient au Maroc pêcher la sardine pour les salaisons. Pendant l'hiver.»

• dic'haolaj
  dic'haolaj

  m.

  (1) = (?) Brocante, vieilleries (?).

  ●(1938) DIHU 328/158. Laret vehè ti ur marhadour dihaolaj.

  (2) Détritus, déchets, ordures.

  ●(1970) LIMO 19 septembre. En diholaj é chom ér ruieu un tammad mad ag en dé ha get en héol ponér er vlas e sau hou kalon. ●Diholaj, tr. «détritus, ordures ménagères.»

  (3) (en plt de qqn) Vauriens, voyoux, vermine.

  ●(1910) ISBR 267. é larent de zihaulaj er hérieu dont de hudal. ●370. dihaulaj, tr. «voyoux.» ●(1916) LILH 22 a Vae. Ne faut ket krenein rauk dihaulaj èl er bolé. ●(1937) TBBN 73. a zilézel obéreu en dud avot aveit um durel de zarempredein en dihaulaj. ●74. é tarempredein tavarneu ha dihaulaj. ●(1942) DHKN 217. Dispah e oè ér Frans a oudé eih vlé, ha, de ben anehi, en diholaj spontusan e zob et guélet biskoah.

• dic'haoliañ
  dic'haoliañ

  v. tr. d. Déchirer à l'enfourchure.

  ●(1905) HFBI 398. dic'haoliet ganën va braguezéier o pignat ou sar goës. ●(1942) VALLsup 64a. déchirer un pantalon à l'enfourchure, tr. «dic'haolia.»

• dic'haou
  dic'haou

  m. Dédommagement.

  ●(1867) FHB 120/124b. an traou-ze ne oant nemet eun dic'haou euz al labourou tenn ho devoa great. ●(1874) POG 27. eun dic'haou bihan.

  ●(1907) AVKA 76. o tic'haou a zo braz en envo. ●(1920) FHAB Genver 195. an dic'haou an eus bet digant Doue. (1931) VALL 190b. Dédommagement, tr. «dic'haoum.»

• dic'haouadur
  dic'haouadur

  m. –ioù Dédommagement, indemnité.

  ●(1931) VALL 190b. Dédommagement, tr. «dic'haouadur m.» ●384b. Indemnité, tr. «dic'haouadur m.»

• dic'haouadus
  dic'haouadus

  adj. Réparable, dédommageable.

  ●(1931) VALL 647a. (dommage) réparable, tr. «dic'haouadus.»

• dic'haouañ
  dic'haouañ

  voir dic'haouiñ

• dic'haouenn
  dic'haouenn

  f. –où Indemnité.

  ●(1931) VALL 384b. Indemnité, tr. «dic'haouenn f.»

• dic'haouer
  dic'haouer

  m. –ion Vengeur.

  ●(1874) POG 19. deuit, dic'haouer karantezuz ar bed.

• dic'haouerez
  dic'haouerez

  f. –ed Vengeresse.

  ●(1903) MBJJ 143-144. goestlet da Vari Dic'haouerez.

• dic'haouet
  dic'haouet

  adj. Dédommagé.

  ●(1867) BUE 195. Eur c'holl eo hen-nez ha michans na vo bikenn dic'haouet.

  ●(1903) MBJJ 238. bean dic'haouet a-hent-all. ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 142. da c'hortoz ma vezo dic'haouet.

• dic'haouiet
  dic'haouiet

  adj. = (?).

  ●(1913) FHAB Meurzh 65. eul lenn dic'haouiet gant an dour.

• dic'haouiñ / dic'haouañ
  dic'haouiñ / dic'haouañ

  v.

  I. V. tr. d.

  (1) Dic'haouiñ ub. : dédommager qqn.

  ●(1659) SCger 37b & 40b. dedommager, tr. «digaoui.» ●142b. digaoui, tr. «dedommager.»

  ●(1838-1866) PRO.tj 181. Barnet arre da zic'haoui ar perc'hen. ●(1869) FHB 253/348b. Bez' ez eus poaniou ker garo ma na deus nemet Doue hag a allfe hon dic'haoui anezho. ●(18--) SAQ II 104. kement hini a ra drouk a rank digoll, dic'haoua he nesa.

  ●(1910) MBJL 94. hen dic'haoui [Doue] evit an dismeganso a ra d'ean ar pec'hed. ●(1911) BUAZperrot 132. da zic'haoui e amezeien. ●133. Dic'haoui an nesa. ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 142. an hini a vez bet graet gaou outan (…) ma n'hen dic'haouer ket.

  (2) Dic'haouiñ ub. eus udb. : Dédommager qqn de qqc.

  ●(1752) BS 202. en dic'haouas eus an oll poaniou en devoa anduret.

  ●(1889) ISV 420. dic'haoui Mari Argoat eus ar gaou oc'h eus great outhi.

  ●(1933) MMPA 133. Fellout a ra d'in e chomfe ganec'h evit ho tic'haoui eus ar boan en deus graet d'ec'h.

  ►absol.

  ●(1893) IAI 242. en doa ranket dic'haoui kalz euz an droug en doa great.

  (3) Dic'haouiñ udb. : réparer (un dommage, un tort, etc.)

  ●(1847) BDJ v. dic'haoua kemend droug ho deus grêt. ●(1866) SEV vi. dic'haoui neuze a raio ho paourentez er bed. ●(1874) POG 36. dic'haoui ann dismeganz gread d'ar Werc'hez.

  (4) Défaire (un animal) empêtré dans ses entraves.

  ●(1909) BROU 225. (Eusa) Dic'haóui, tr. «Dégager une bête embarrassée dans ses cordes.»

  II. V. intr. Dic'haouiñ evit : expier.

  ●(1862) JKS 71. ho klac'har a hell dic'haoui evit ho pec'hejou ha peurnetaat hoc'h ene.

  ●(1933) MMPA 182. dic'haoua a reas eus e wellan evit e vuhez dremenet, hag e varvas evel eur sant.

  III. V. pron. réfl. En em zic'haouiñ : se dédommager.

  ●(1866) FHB 68/128a. Dioc'h loenet en em zic'haouint eus ar pez a vanc dezho dioc'h costez an ed re varc'had. ●(1882) BAR 130. evit en em zic'haoui euz an amzer am euz collet pell ouzhoc'h.

• dic'hargadenn
  dic'hargadenn

  f. –où

  (1) Éclat de rire.

  (2) par ext. Cri d'un pic-vert.

  ●(1972) SKVT I 62. a lakae ar c'hoad da dregerniñ gant o dic'hargadennoù.

• dic'hargadennañ / dic'hargatenniñ /dic'hargatenniñ
  dic'hargadennañ / dic'hargatenniñ /dic'hargatenniñ

  v.

  (1) V. intr. Éclater de rire.

  ●(1732) GReg 317a. Éclater de rire, tr. «Dic'hargadenna. pr. dic'hargadennet.»

  ●(1876) TDE.BF 118b. Dic'hargadenna, v. n., tr. «Rire aux éclats, tr. «Rire aux éclats, éclater de rire.»

  ●(1927) GERI.Ern 102. dic'hargadenna v. n., tr. «Rire aux éclats.»

  (2) Crier comme un merle.

  ●(1954) VAZA 33. hag an evned ’ta, tudoù, ne glevit ket ar mouilc’hi o tic’hargadenniñ da drugarekaat o C’hrouer abalamour ma’z oa bet plezhennet o neizh e kaerañ korn ar bed-mañ, va bro-Dreger ?

  (3) V. tr. d. Exprimer avec violence.

  ●(1934) MAAZ 99. hé lézel e hra de zihargatennein héh arfleu.

  (4) V. pron. réfl. En em zic'hargadennañ : s'égosiller.

  ●(1876) TDE.BF 118b. En em zic'hargadenna, tr. «s'égosiller à chanter, à crier.»

  ●(1927) GERI.Ern 102. en em zic'hargadenna, tr. «s'égosiller (à force de crier, de chanter).»

• dic'hargadenniñ
  dic'hargadenniñ

  voir dic'hargadennañ

• dic'hargatal
  dic'hargatal

  v. intr. Crier.

  ●(1939) RIBA 58. diù voéz, ur seill get peb unan, é tihargatal unan doh en aral, hag ind téret.

• dic'hargatenniñ
  dic'hargatenniñ

  voir dic'hargadennañ

• dic'hariñ
  dic'hariñ

  v. tr. d. Amputer d'une jambe.

  ●(1918) LILH 11 a viz Du. Neoah kredein e hra ne vo ket ret en diharein.

• dic'harv
  dic'harv

  adj. Qui n'est pas rude.

  ●(1575) M 1685-1686. Neuse ez arriuent, en vn croashent ent scaff, / Vnan cazr ha digaru, hag eguile garuhaff, tr. «Alors ils arrivèrent à un carrefour bientôt, / L'un (des chemins étant) beau et aplani, et l'autre très rude.»

• dic'harvaat
  dic'harvaat

  v.

  (1) V. intr. (en plt d'un vêtement neuf) S'assouplir, s'adoucir.

  ●(1867) BUE 103. pa deue da dic'harwat [he roched], dre vean bet douget.

  (2) V. tr. d. Mitiger, adoucir.

  ●(1931) VALL 471b. Mitiger, tr. «dic'harvaat.»