Devri

Recherche 'digar...' : 29 mots trouvés

Page 1 : de digar (1) à digarzhan (29) :
  • digar
    digar

    adj.

    I. (en plt de qqn)

    (1) Qui ne s'aiment pas.

    ●(1910) FHAB Here 312. Lakat unvaniez er famillou digar.

    (2) Méchant, mauvais, cruel.

    ●(1659) SCger 68b. impitoyable, tr. «digar.» ●142b. digar, tr. «cruel.» ●(1732) GReg 522b. Incharitable, tr. «Digar. nep ne deo qet carantezus ê qêver e hentez. didrugaresus. criz.» ●(17--) CBet I)">CBet 1684. Fors ! Fors ! Voar boes ma fen voar an diaoul digar, tr. «Malheur ! malheur ! Je le crie à tue-tête sur le démon implacable.»

    ●(1864) SMM 83. ar vugale digar. ●(1860) BAL 24. ar mab prodic a oa bet digar avoalh ive. ●(1866) BOM 18. Eur blaneden digar. ●(1876) TDE.BF 126a. Digar, adj., tr. «Impitoyable, inhumain.»

    ●(1925) FHAB Du 423. mistri digar. ●(1926) FHAB Ebrel 129. Oh ! nag eo deuet an dud da veza digar ! ●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 33. a-vec'h ma kave eun ti bennak war e-hent, ma veze lakaet herr ennan gant an dud digar a oa enno.

    (3) Digar ouzh ub. : cruel avec qqn.

    ●(1880) SAB 110. Penauz goude-ze beza digar ac ingrat ouzoc'h.

    ●(1902) PIGO I 98. Digar deuz ar beorien. ●(1911) BUAZperrot 291. E dad a oa ken digar outan ma tec'has eus ar gear.

    (4) Bezañ digar ouzh udb. =

    ●(1929) FHAB Gwengolo 326. An dud, didruez, digar int ouz an traou koz.

    II. (en plt de qqc.)

    (1) (météorologie) Mauvais, inclément.

    ●(17--) CBet I)">CBet 1230. fall guisquet ous an amser digar.

    (2) (Paroles) peu aimables, inamicales.

    ●(1945) GPRV 158. o c'homzou digar.

    (3) Pénible.

    ●(1889) ISV 112. Digar oa va stad ; netra nemet va labour da veva ha dervez labour ebet.

  • digarantez .1
    digarantez .1

    adj.

    (1) Qui ne bénéficie pas d'amour.

    ●(1575) M 3561-3565. an anaffon (….) / (…) en prison : / (…) / En poan euzic (….) / Dicarantez, ditruez, diuezol, tr. «que les âmes soient / en prison / (…) / En peine horrible / Sans amour, sans pitié, définitivement (?).»

    (2) Inhumain, non miséricordieux, sans cœur.

    ●(c.1500) Cb [humen]. [humen] inhumanus / a / um. g. non humain / non misericors. b. dicarantez. ●(1557) B I 497. Gant tut tirant dihoant, dicarantez, tr. «par des bourreaux sans cœur et sans pitié.»

    ●(1899) LZBt Meurzh 20. disleal ha digarante.

    (3) Contraire à la charité.

    ●(14--) N 640. inconstant dicoant dicarantez, tr. «frivole, odieux, contraire à la charité.»

  • digarantez .2
    digarantez .2

    f. Désamour.

    ●(1932) BRTG 91. biùein én digaranté en eil é kevér é gilé. ●(1960) BAHE 24/2. ar yenien hag an digarantez etre ar broioù.

  • digarantezus
    digarantezus

    adj. Qui n'est pas charitable.

    ●(1912) MMPM 77. evit na deuïo morse sounj digarantezus ebet da ober drouk d'hon ene.

  • digarat
    digarat

    v. tr. d. Défricher.

    ●(1960) EVBF I 335. Outre les expressions données plus haut, on trouve encore, pour «défricher» : (…) digarad, St-Pol-de-L[éon].

  • digarc'hariañ
    digarc'hariañ

    v. tr. d.

    (1) Libérer de prison.

    ●(1931) VALL 244b. Élargir ; tirer de prison, tr. «digarc'haria (anc.).»

    (2) Tirer le carcan (d'une meule).»

    ●(1942) VALLsup 28b. Tirer le carcan d'une meule, tr. «digarc'haria act.»

  • digardellat
    digardellat

    v. tr. d. Décrotter, nettoyer.

    ●(1939) RIBA 79. digardellat é zillad.

    ►absol.

    ●(1939) RIBA 74. Chistra, lagouta, divaùein ha digardellat e hrè.

  • digarez .1
    digarez .1

    f./m., prép. & conj. –ioù

    I. F.

    (1) Prétexte, excuse.

    ●(14--) Jer A.70. Byhan soynget eu guenez sur / Da dygarez fals lazr paryur, tr. « Tu as peu réfléchi, sûrement, / A ton excuse, voleur faux (et) parjure » ●(1499) Ca 62a. Digarez et abec tout vng vide ibi. ●(1575) M 727-728. An eff, hac an douar, hep mar na digarez, / Han Heaul aduy, han Loar, antrugar daz carez, tr. «Le ciel et la terre, sans doute ni prétexte, / Et le soleil viendront, et la lune, sans pitié te blâmer.» ●736. Na quefomp en diuez, digarez en dez se, tr. «Nous ne trouverons, à la fin, d'excuse ce jour-là.»

    ●(1659) SCger 97a. pretexte, tr. «digare.» ●(1732) GReg 221a. Couleur, prétexte, tr. «Digarez. p. digarezyou. digare. p. digareou.» ●255a. Defaite, excuse, échapatoire, tr. «digarez. p. digarezyou, digarezou. Van[netois] digare. p. digarëeü. Treg[or] digare. p. digareo.» ●(1790/94) PC I 194. cals digariou, tr. «bien des excuses.»

    ●(1872) DJL couv. Disput etre Jakez Lamrog ha Ian an Digariou. ●(1876) TDE.BF 808. Nep a fell d'ezhan ober fall / Gav eunn digarez pe eunn all. ●(1890) MOA 255b. Excuse, s. f. il n'a pas d'excuse, tr. «n'en deus digarez ebed, ou mieux, n'en deus digarez vad ebet.»

    ●(1904) DBFV 51a. digaré m. pl. ieu, eu, tr. «prétexte, excuse.» ●(1942) DHKN 70. En ijinour e gav digaréieu arré bout deit hoah d’où jabein.

    (2) Raison.

    ●(1911) BUAZperrot 131. tamallet evit diou zigarez. ●693. evit an digarez vat ma chomer ennan [an ifern] da viken eur wech kouezet ebarz. ●706. An iliz he deus gwir da gaout danvez, evit an digarez vat m'he deus ezom danvez. ●(1912) BUAZpermoal 139. tamallet evit daou zigare. ●698. evit an digare mat ma chomer ennan [an ifern] da viken eur wech kouezet ebarz. ●710. An iliz he deus gwir da gaout danve, evit an digare mat m'he deus ezom danve. ●(1928) FHAB Ebrel 248. Perak eo dleet d'eomp karet ha miret hon brezhoneg ? Ar re a gavo teir digarez o devo 20 poent ; Ar re a gavo peder o devo 25 poent ; hag ar re a gavo pemp o devo tregont poent.

    (3) Reiñ udb. evit digarez : donner qqc. comme prétexte (âge, etc.)

    ●(1835) AMV 83. e roit evit degare hoc'h oad.

    (4) Fentañ, tennañ un digarez : donner une excuse, forger un prétexte.

    ●(1857) HTB 33. Yanki a glaskas tenna he digareou.

    ●(1972) SKVT I 48. pe c'haouig livañ, pe zigarez tennañ da M. Karadeg. ●52. Peseurt digarez fentañ da M. Karadeg ?

    (5) Digarez yen : mauvaise excuse.

    ●(1838) OVD 94. hé excus e oé un digaré yeine.

    (6) War digarez ebet : sous aucun prétexte.

    ●(1905) KANngalon Ebrel 378. var digarez ebet, ne dleomp kemeret, da lenn, traou hag a c'helfe beza noazuz d'hon ene.

    ●(1906) KANngalon Genver 7. arabad plega dirak den ebed ha var digarez ebed.

    (7) Chom war zigarez : ne pas reconnaître (sa faute, ses torts).

    ●(18--) SAQ i 148. mar choumit var digarez e tistroot varlerc’h, da loueda er stad a bec’het.

    (8) Bezañ/Bout en e zigarez/he digarez diwezhañ : être à l’article de la mort.

    ●(1942) DIHU 375/126. Eh oemb étal guélé Uisanden én hé digaré devéhan.

    II. Prép.

    A. Sous couleur de.

    ●(1732) GReg 221a-b. Sous couleur d'amitié, tr. «Digarez mignouny. digarez carantez.»

    B. War-zigarez.

    (1) Sous couleur de.

    ●(1732) GReg 221a-b. Sous couleur d'amitié, tr. «var digare carantez.»

    (2) Sous prétexte de.

    ●(1915) HBPR 212. eun niver bras a dud deuet var digarez ober digemer d'ar belek koz.

    (3) War-zigarez da : à cause de.

    ●(1866) SEV 40. Ar prins ne c'hellaz ket kaout ar pez a c'houlenne, war zigarez d'ann difenn a voa bet great gant ar roue, he dad.

    III. Loc. conj.

    (1) Digarez ma : sous prétexte que.

    ●(1883) MIL 38. lezhanvet ar Berr digarez ma oa bihan. ●80. A c'hoas e levirint e vezint bet er pardon, digarez ma vezint bet var ar blasen pe en darvarn !

    (2) War-zigarez ma : sous prétexte que.

    ●(1893) IAI 255. var zigarez ma zint bet er skolachou.

    ●(1907) PERS 67. var digare ma vije doareet fall an amzer. ●(1912) MMPM 64. beva dianken er pec'hed var zigarez ma eo Doue madelezus. ●(1921) PGAZ 64. Var zigarez m'oa he-ma buan da zeski. ●(1934) PONT 9. War digare ma na lavarer mui anezo.

    IV.

    (1) Bezañ en e zigarez diwezhañ : être à l’article de la mort, être mourant.

    ●(1941) ARVR 35/2e (G) Loeiz Herrieu. Er girieu a beuh en en des marsé dobér anehè èn é zigaré devéhan. ●(1942) DIHU 375/126 (G) M. I.. Eh oemb étal guélé Uisanden én hé digaré devéhan.

    (2) Teurel an digarez war ub. : accuser qqun.

    ●(1942) VALLsup 2. Accuser, tr. F. Vallée «teurel an digarez war d'après V[annetais].»

  • digarez .2
    digarez .2

    m. (agriculture) = (?) Première, deuxième (?) cheville de l'âge de la charrue.

    ●(1732) GReg 155a. La premiere cheville qui est dans la latte, tr. «An digarez.»

    ●(1876) TDE.BF 126a. Digarez, s. m., tr. «Cheville de la gaule d'une charrue.»

    ●(1942) VALLsup 16a. pièce de fixation de la chaîne d'attelage, tr. «digarez m. (Perrot).» ●(1957) PLBR 80. pour des raisons qui restent obscures, la première cheville de l'âge de la charrue est également appelée an eskop (la seconde an digarez).

  • digarez-ki
    digarez-ki

     m. Faux-fuyant.

    ●(1955) VBRU 6. tavit din ul lajad gant ho tigarezioù ki !

  • digarezaj
    digarezaj

    plur. Mauvaises excuses.

    ●(1902) LZBg Genver 12. Mes kement sé, aveit hou, e oé hemb kin digaréaj.

  • digarezal
    digarezal

    voir digareziñ

  • digarezañ
    digarezañ

    voir digareziñ

  • digarezat
    digarezat

    voir digareziñ

  • digarezer
    digarezer

    m. –ion Homme qui cherche des excuses.

    ●(1904) DBFV 51a. digaréour m. pl. –erion, tr. «celui qui cherche de mauvaises excuses.» ●(1909) BROU 224. (Eusa) Digarezer, tr. «Qui cherche des excuses.» ●(1927) FHAB Meurzh 63. Me glev lavaret ez oc'h bet a-viskoaz eun termer hag eun digarezer.

  • digarezet
    digarezet

    adj. (Faim) apaisée.

    ●(1942) VALLsup 9b. quand sa faim fut apaisée, tr. «pa voe digarezet e naon.» (d'après F. ha B. ar Vugale)

  • digareziñ / digarezal / digarezat / digarezañ
    digareziñ / digarezal / digarezat / digarezañ

    v.

    I. V. tr.

    A. V. tr. d.

    (1) Prétexter, invoquer.

    ●(1659) SCger 27b. colorer sa paresse, tr. «digareza e diegui.» ●(1732) GReg 181a. Colorer, feindre, pretexter, tr. «Digarezi. p. digarezet. Van[netois] Digareeiñ. pr. ëet.» ●Colorer sa paresse, tr. «Digarezi e leziréguez, ou, e ziegui.» ●255a. Chercher des défaites, tr. «Digarezi. pr. digarezet.»

    ●(18--) SAQ II 424. Ha senti a reomp-ni heb digarezi netra ?

    ●(1904) DBFV 51a. digaréein, digaréat, v. a. tr. «excuser, pallier.» ●(1905) BOBL 13 mai 34/1a. Ne oa ket eur munuten da zigarea. ●(1911) BUAZperrot 55. Kromas o tigarezi e nebeut a yec'hed a roas an dilez eus e garg a brefed. ●(1941) FHAB Gouere/Eost 59. hini anezo n'en divije digarezet an hent diaes-se !

    ►[empl. comme subst.]

    ●(1850) MOY 161. M'o devo da vouga an oll bugale mâl / A deuy var an douar, hep nep digareal.

    (2) [empl. devant une subord. amenée par la part. verb. «e»] Prétexter.

    ●(18--) SAQ II 337. Guelit ar bastored. Ne zigarezont ket e tlient chomm da ziwall ho denved...

    (3) Excuser.

    ●(1659) SCger 54b. excuser, tr. «digarezi.» ●87b. palier, tr. «digarezi.»

    ●(1922) EOVD 207. Raksé un dén just, a pe n'hell ket digaréein é féson erbet èvreu nag intansion en hani e sell neoah èl un dén léal, n'hum vell ket ag er jujein ; mes ean e barra doh é spered a hobér goal chonjeu, hag e lausk er jujemant get en Eutru Doué. – Hun Salvér Jézus-Krist n'hellé ket digaréein pen-der-ben péhed er ré e oé doh er stagein doh er groéz ; raksé ean e vennas ahoel bihannat er malis anehou, én ur laret ne houient ket petra e hrent. A pe n'hellamb ket digaréein péhed hun nésan, aséamb ahoel er sellet guet truhé.

    B. V. tr. i. Digareziñ ouzh udb. : excuser qqc.

    ●(1850) MOY 152. Ne zigareit qet ouz se neb ignoranç.

    II. V. intr.

    (1) Prétexter.

    ●(1868) FHB 187/246a. e peb mare Bastien a veze prest da vont en hent, hep morse digarezi na grosmolad. ●(1869) FHB 229/155a. ha setu e chomont da zigarezi, e pelleont beppred an heur da dostaat. ●(1882) BAR 173. Perag chom da zigareal ? Ne dall ket ar boan gedal sikour euz al leac'h all. ●(1899) LZBt Meurzh 25. Hep chom tamm da zigarei, clesket, eta, an hent berran da gas d'ar baradoz

    ●(1925) FHAB Mae 176. Ne oa ket da chom da zigarezi.

    (2) S'excuser.

    ●(1876) TDE.BF 126a. Digarezi, v. n., tr. «Excuser, faire des façons, des cérémonies.»

    ●(1909) BOBL 22 mai 230/1b. e lavaront d'ezo, en eur zigareal, n'int ket goest da ober tout o-unan, ha kalz digareou all evelse.

    III. V. pron. réfl. En em zigareziñ.

    (1) (droit) Décliner une juridiction, se récuser, se déporter.

    ●(1744) L'Arm 432b. Décliner une juridiction, tr. «Um zigaréein ag ul Liss.»

    ●(1904) DBFV 51a. hum zigaréein ag ul lis, tr. «décliner une juridiction (l'A.).»

    (2) S'excuser.

    ●(1876) TDE.BF 126a. En em zigarezi, tr. «s'excuser, donner des raisons.»

    ●(1965) KATR 5. Med red eo din da genta en em zigarezi evid ar gaou ez an d'ober.

    (3) = (?) se blanchir d'une accusation (?).

    ●(1856) GRD 118. Er bobl hag er beurerion hum zigaré ag ou laironcieu dré m'ou dès dobér.

    ●(1910) ISBR 273. Ne houlennas ket er gansorted ag en temalasion-sé hag ind ha hum vodet é Pondi aveit hum zigarezein.

  • digarezus
    digarezus

    adj. (droit) Déclinatoire.

    ●(1744) L'Arm 432b. Déclinatoire, tr. «Digaréuss ag ul Liss d'un aral.»

    ●(1904) DBFV 51a. digaréus, ag ul lis d'un aral, adj., tr. «déclinatoire (l'A.).»

  • digarg .1
    digarg .1

    adj. Déchargé d'un fardeau moral.

    ●(1787) BI 188. guet unn isprit houah dilouï, guet ur galon houah digarg, guet unn attantion houah sonnoh. ●(1790) MG 111. ha hui e grèd é vehait digarg é couciance ? (...) Perag ne vehèn digarg, me hoær, a pe zacorein dehai quemènd èl en doai ou zad prestét deign.

    ●(1904) DBFV 51a. digarg, adj., tr. «débarrassé, qui n'a pas la charge (a, de).»

  • digarg .2
    digarg .2

    m. Décharge.

    ●(1904) DBFV 51a. digarg m. pl. eu, tr. «décharge.»

  • digarg .3
    digarg .3

    voir digargiñ

  • digargatenniñ
    digargatenniñ

    v.

    (1) V. tr. d. Écailler.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Ecailler, tr. «diglorennein, digargatenein, quelque fois dibluchein.»

    ●(1904) DBFV 51a. digargatennein, v. a., tr. «écailler (Ch. ms.).»

    (2) V. intr. S'égosiller.

    ●(c.1718) CHal.ms i. s'esgosiller, tr. «crial a boüis e ben digargatennein, him zigargatennein.»

    (3) V. pron. réfl. En em zigargatenniñ : s'égosiller.

    ●(c.1718) CHal.ms i. s'esgosiller, tr. «crial a boüis e ben digargatennein, him zigargatennein.» ●Ie m'esgosille a force de uous appeller, tr. «him zigargatennein aran doh hou guerüel, casi collet er goms din dre hou guerüel a bouis me fen.»

    ●(1904) DBFV 51a-b. digargatennein, v. réfl. hum zigargatennein, tr. «s'égosiller (l'A).»

  • digarger
    digarger

    m. –ion Déchargeur.

    ●(1904) DBFV 51b. digargour, m., tr. «déchargeur.»

  • digargiñ / digarg
    digargiñ / digarg

    v. tr. d.

    I. Décharger, vider, désemplir.

    ●(1904) DBFV 51a. digarg, digargein, v. a., tr. «décharger, désemplir.»

    II. sens fig.

    (1) Digargañ e galon : décharger son cœur.

    ●(1790) MG 193. Me hum gavai soulagét bras, a pe zigarguèn èl-ce me halon.

    (2) Digargañ e gousiañs : décharger, soulager sa consciense.

    ●(1790) MG 209. rét vou deoh neoah, coustéet e gousto, digarg hou couciance.

    (3) Digargañ e goler : décharger sa colère.

    ●(17--) TE 143. é hoai prest en Eutru-Doué de zigarg é golèr. ●239. quênt digarg é golèr.

    (4) =

    ●(1838) OVD 49. eit hé digargue ag er péhed.

    (5) Vomir.

    ●(1790) MG 246. un aral e zigarguai é govad d'er moh.

    (6) Digargañ ub. : décharger qqn (d'une accusation).

    ●(1790) MG 215. Clasq e rér en tu de zigarguein er guærènt, en amièt, ur hompær ; ha turel e rér er samm ar ur-rébenac, a béré é clasquér hum vangein.

    (7) Digargañ un taol : asséner un coup.

    ●(1854) PSA I 127. ean e gueméras ur vah hag e zigargas ur piquol taul ar ziscoai en doctor bras-hont.

  • digargusenniñ
    digargusenniñ

    v. pron. réfl. En em zigargusenniñ : s'égosiller.

    ●(1904) DBFV 51b. digargusennein, v. réfl. hum zigargusennein, tr. «s'égosiller.»

  • digarniñ
    digarniñ

    v. tr. d. Assouplir (qqc. de raide).

    ●(1939) RIBA 122. Rè garnet é mem binieu aveit son de zansal... Degaset ean ama hag éh amb d'en digarnein.

  • digarrhentañ
    digarrhentañ

    v. intr. Sortir de la voie charretière.

    ●(1872) ROU 103b. Sortir de la voie charretière, tr. «digarencha, digarenta.»

  • digarteriañ
    digarteriañ

    v. intr. Changer de quartier, de lieu d'habitation.

    ●(1931) KANNgwital 337/6. arabat digarteria, mont da redet ama hag ahont.

  • digarzhañ
    digarzhañ

    v. tr. Essarter. cf. dic'harzhañ

    ●(1876) TDE.BF 126a. Digarza v. a., tr. « Essarter, enlever les brousailles d’un champ que l’on veut cultiver. »

    ●(1962) EGRH I 57. digarzhañ v., tr. « essarter, enlever les brousailles d’un champ que l’on veut cultiver (L. G., Tr.). »

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...