Recherche 'digar...' : 29 mots trouvés
Page 1 : de digar (1) à digarzhan (29) :- digardigar
adj.
I. (en plt de qqn)
(1) Qui ne s'aiment pas.
●(1910) FHAB Here 312. Lakat unvaniez er famillou digar.
(2) Méchant, mauvais, cruel.
●(1659) SCger 68b. impitoyable, tr. «digar.» ●142b. digar, tr. «cruel.» ●(1732) GReg 522b. Incharitable, tr. «Digar. nep ne deo qet carantezus ê qêver e hentez. didrugaresus. criz.» ●(17--) CBet I)">CBet 1684. Fors ! Fors ! Voar boes ma fen voar an diaoul digar, tr. «Malheur ! malheur ! Je le crie à tue-tête sur le démon implacable.»
●(1864) SMM 83. ar vugale digar. ●(1860) BAL 24. ar mab prodic a oa bet digar avoalh ive. ●(1866) BOM 18. Eur blaneden digar. ●(1876) TDE.BF 126a. Digar, adj., tr. «Impitoyable, inhumain.»
●(1925) FHAB Du 423. mistri digar. ●(1926) FHAB Ebrel 129. Oh ! nag eo deuet an dud da veza digar ! ●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 33. a-vec'h ma kave eun ti bennak war e-hent, ma veze lakaet herr ennan gant an dud digar a oa enno.
(3) Digar ouzh ub. : cruel avec qqn.
●(1880) SAB 110. Penauz goude-ze beza digar ac ingrat ouzoc'h.
●(1902) PIGO I 98. Digar deuz ar beorien. ●(1911) BUAZperrot 291. E dad a oa ken digar outan ma tec'has eus ar gear.
(4) Bezañ digar ouzh udb. =
●(1929) FHAB Gwengolo 326. An dud, didruez, digar int ouz an traou koz.
II. (en plt de qqc.)
(1) (météorologie) Mauvais, inclément.
●(17--) CBet I)">CBet 1230. fall guisquet ous an amser digar.
(2) (Paroles) peu aimables, inamicales.
●(1945) GPRV 158. o c'homzou digar.
(3) Pénible.
●(1889) ISV 112. Digar oa va stad ; netra nemet va labour da veva ha dervez labour ebet.
- digarantez .1digarantez .1
adj.
(1) Qui ne bénéficie pas d'amour.
●(1575) M 3561-3565. an anaffon (….) / (…) en prison : / (…) / En poan euzic (….) / Dicarantez, ditruez, diuezol, tr. «que les âmes soient / en prison / (…) / En peine horrible / Sans amour, sans pitié, définitivement (?).»
(2) Inhumain, non miséricordieux, sans cœur.
●(c.1500) Cb [humen]. [humen] inhumanus / a / um. g. non humain / non misericors. b. dicarantez. ●(1557) B I 497. Gant tut tirant dihoant, dicarantez, tr. «par des bourreaux sans cœur et sans pitié.»
●(1899) LZBt Meurzh 20. disleal ha digarante.
(3) Contraire à la charité.
●(14--) N 640. inconstant dicoant dicarantez, tr. «frivole, odieux, contraire à la charité.»
- digarantez .2
- digarantezusdigarantezus
adj. Qui n'est pas charitable.
●(1912) MMPM 77. evit na deuïo morse sounj digarantezus ebet da ober drouk d'hon ene.
- digaratdigarat
v. tr. d. Défricher.
●(1960) EVBF I 335. Outre les expressions données plus haut, on trouve encore, pour «défricher» : (…) digarad, St-Pol-de-L[éon].
- digarc'hariañ
- digardellat
- digarez .1digarez .1
f./m., prép. & conj. –ioù
I. F.
(1) Prétexte, excuse.
●(14--) Jer A.70. Byhan soynget eu guenez sur / Da dygarez fals lazr paryur, tr. « Tu as peu réfléchi, sûrement, / A ton excuse, voleur faux (et) parjure » ●(1499) Ca 62a. Digarez et abec tout vng vide ibi. ●(1575) M 727-728. An eff, hac an douar, hep mar na digarez, / Han Heaul aduy, han Loar, antrugar daz carez, tr. «Le ciel et la terre, sans doute ni prétexte, / Et le soleil viendront, et la lune, sans pitié te blâmer.» ●736. Na quefomp en diuez, digarez en dez se, tr. «Nous ne trouverons, à la fin, d'excuse ce jour-là.»
●(1659) SCger 97a. pretexte, tr. «digare.» ●(1732) GReg 221a. Couleur, prétexte, tr. «Digarez. p. digarezyou. digare. p. digareou.» ●255a. Defaite, excuse, échapatoire, tr. «digarez. p. digarezyou, digarezou. Van[netois] digare. p. digarëeü. Treg[or] digare. p. digareo.» ●(1790/94) PC I 194. cals digariou, tr. «bien des excuses.»
●(1872) DJL couv. Disput etre Jakez Lamrog ha Ian an Digariou. ●(1876) TDE.BF 808. Nep a fell d'ezhan ober fall / Gav eunn digarez pe eunn all. ●(1890) MOA 255b. Excuse, s. f. il n'a pas d'excuse, tr. «n'en deus digarez ebed, ou mieux, n'en deus digarez vad ebet.»
●(1904) DBFV 51a. digaré m. pl. ieu, eu, tr. «prétexte, excuse.» ●(1942) DHKN 70. En ijinour e gav digaréieu arré bout deit hoah d’où jabein.
(2) Raison.
●(1911) BUAZperrot 131. tamallet evit diou zigarez. ●693. evit an digarez vat ma chomer ennan [an ifern] da viken eur wech kouezet ebarz. ●706. An iliz he deus gwir da gaout danvez, evit an digarez vat m'he deus ezom danvez. ●(1912) BUAZpermoal 139. tamallet evit daou zigare. ●698. evit an digare mat ma chomer ennan [an ifern] da viken eur wech kouezet ebarz. ●710. An iliz he deus gwir da gaout danve, evit an digare mat m'he deus ezom danve. ●(1928) FHAB Ebrel 248. Perak eo dleet d'eomp karet ha miret hon brezhoneg ? Ar re a gavo teir digarez o devo 20 poent ; Ar re a gavo peder o devo 25 poent ; hag ar re a gavo pemp o devo tregont poent.
(3) Reiñ udb. evit digarez : donner qqc. comme prétexte (âge, etc.)
●(1835) AMV 83. e roit evit degare hoc'h oad.
(4) Fentañ, tennañ un digarez : donner une excuse, forger un prétexte.
●(1857) HTB 33. Yanki a glaskas tenna he digareou.
●(1972) SKVT I 48. pe c'haouig livañ, pe zigarez tennañ da M. Karadeg. ●52. Peseurt digarez fentañ da M. Karadeg ?
(5) Digarez yen : mauvaise excuse.
●(1838) OVD 94. hé excus e oé un digaré yeine.
(6) War digarez ebet : sous aucun prétexte.
●(1905) KANngalon Ebrel 378. var digarez ebet, ne dleomp kemeret, da lenn, traou hag a c'helfe beza noazuz d'hon ene.
●(1906) KANngalon Genver 7. arabad plega dirak den ebed ha var digarez ebed.
(7) Chom war zigarez : ne pas reconnaître (sa faute, ses torts).
●(18--) SAQ i 148. mar choumit var digarez e tistroot varlerc’h, da loueda er stad a bec’het.
(8) Bezañ/Bout en e zigarez/he digarez diwezhañ : être à l’article de la mort.
●(1942) DIHU 375/126. Eh oemb étal guélé Uisanden én hé digaré devéhan.
II. Prép.
A. Sous couleur de.
●(1732) GReg 221a-b. Sous couleur d'amitié, tr. «Digarez mignouny. digarez carantez.»
B. War-zigarez.
(1) Sous couleur de.
●(1732) GReg 221a-b. Sous couleur d'amitié, tr. «var digare carantez.»
(2) Sous prétexte de.
●(1915) HBPR 212. eun niver bras a dud deuet var digarez ober digemer d'ar belek koz.
(3) War-zigarez da : à cause de.
●(1866) SEV 40. Ar prins ne c'hellaz ket kaout ar pez a c'houlenne, war zigarez d'ann difenn a voa bet great gant ar roue, he dad.
III. Loc. conj.
(1) Digarez ma : sous prétexte que.
●(1883) MIL 38. lezhanvet ar Berr digarez ma oa bihan. ●80. A c'hoas e levirint e vezint bet er pardon, digarez ma vezint bet var ar blasen pe en darvarn !
(2) War-zigarez ma : sous prétexte que.
●(1893) IAI 255. var zigarez ma zint bet er skolachou.
●(1907) PERS 67. var digare ma vije doareet fall an amzer. ●(1912) MMPM 64. beva dianken er pec'hed var zigarez ma eo Doue madelezus. ●(1921) PGAZ 64. Var zigarez m'oa he-ma buan da zeski. ●(1934) PONT 9. War digare ma na lavarer mui anezo.
IV.
(1) Bezañ en e zigarez diwezhañ : être à l’article de la mort, être mourant.
●(1941) ARVR 35/2e (G) Loeiz Herrieu. Er girieu a beuh en en des marsé dobér anehè èn é zigaré devéhan. ●(1942) DIHU 375/126 (G) M. I.. Eh oemb étal guélé Uisanden én hé digaré devéhan.
(2) Teurel an digarez war ub. : accuser qqun.
●(1942) VALLsup 2. Accuser, tr. F. Vallée «teurel an digarez war d'après V[annetais].»
- digarez .2digarez .2
m. (agriculture) = (?) Première, deuxième (?) cheville de l'âge de la charrue.
●(1732) GReg 155a. La premiere cheville qui est dans la latte, tr. «An digarez.»
●(1876) TDE.BF 126a. Digarez, s. m., tr. «Cheville de la gaule d'une charrue.»
●(1942) VALLsup 16a. pièce de fixation de la chaîne d'attelage, tr. «digarez m. (Perrot).» ●(1957) PLBR 80. pour des raisons qui restent obscures, la première cheville de l'âge de la charrue est également appelée an eskop (la seconde an digarez).
- digarez-ki
- digarezajdigarezaj
plur. Mauvaises excuses.
●(1902) LZBg Genver 12. Mes kement sé, aveit hou, e oé hemb kin digaréaj.
- digarezaldigarezal
voir digareziñ
- digarezañdigarezañ
voir digareziñ
- digarezatdigarezat
voir digareziñ
- digarezer
- digarezetdigarezet
adj. (Faim) apaisée.
●(1942) VALLsup 9b. quand sa faim fut apaisée, tr. «pa voe digarezet e naon.» (d'après F. ha B. ar Vugale)
- digareziñ / digarezal / digarezat / digarezañdigareziñ / digarezal / digarezat / digarezañ
v.
I. V. tr.
A. V. tr. d.
(1) Prétexter, invoquer.
●(1659) SCger 27b. colorer sa paresse, tr. «digareza e diegui.» ●(1732) GReg 181a. Colorer, feindre, pretexter, tr. «Digarezi. p. digarezet. Van[netois] Digareeiñ. pr. ëet.» ●Colorer sa paresse, tr. «Digarezi e leziréguez, ou, e ziegui.» ●255a. Chercher des défaites, tr. «Digarezi. pr. digarezet.»
●(18--) SAQ II 424. Ha senti a reomp-ni heb digarezi netra ?
●(1904) DBFV 51a. digaréein, digaréat, v. a. tr. «excuser, pallier.» ●(1905) BOBL 13 mai 34/1a. Ne oa ket eur munuten da zigarea. ●(1911) BUAZperrot 55. Kromas o tigarezi e nebeut a yec'hed a roas an dilez eus e garg a brefed. ●(1941) FHAB Gouere/Eost 59. hini anezo n'en divije digarezet an hent diaes-se !
►[empl. comme subst.]
●(1850) MOY 161. M'o devo da vouga an oll bugale mâl / A deuy var an douar, hep nep digareal.
(2) [empl. devant une subord. amenée par la part. verb. «e»] Prétexter.
●(18--) SAQ II 337. Guelit ar bastored. Ne zigarezont ket e tlient chomm da ziwall ho denved...
(3) Excuser.
●(1659) SCger 54b. excuser, tr. «digarezi.» ●87b. palier, tr. «digarezi.»
●(1922) EOVD 207. Raksé un dén just, a pe n'hell ket digaréein é féson erbet èvreu nag intansion en hani e sell neoah èl un dén léal, n'hum vell ket ag er jujein ; mes ean e barra doh é spered a hobér goal chonjeu, hag e lausk er jujemant get en Eutru Doué. – Hun Salvér Jézus-Krist n'hellé ket digaréein pen-der-ben péhed er ré e oé doh er stagein doh er groéz ; raksé ean e vennas ahoel bihannat er malis anehou, én ur laret ne houient ket petra e hrent. A pe n'hellamb ket digaréein péhed hun nésan, aséamb ahoel er sellet guet truhé.
B. V. tr. i. Digareziñ ouzh udb. : excuser qqc.
●(1850) MOY 152. Ne zigareit qet ouz se neb ignoranç.
II. V. intr.
(1) Prétexter.
●(1868) FHB 187/246a. e peb mare Bastien a veze prest da vont en hent, hep morse digarezi na grosmolad. ●(1869) FHB 229/155a. ha setu e chomont da zigarezi, e pelleont beppred an heur da dostaat. ●(1882) BAR 173. Perag chom da zigareal ? Ne dall ket ar boan gedal sikour euz al leac'h all. ●(1899) LZBt Meurzh 25. Hep chom tamm da zigarei, clesket, eta, an hent berran da gas d'ar baradoz
●(1925) FHAB Mae 176. Ne oa ket da chom da zigarezi.
(2) S'excuser.
●(1876) TDE.BF 126a. Digarezi, v. n., tr. «Excuser, faire des façons, des cérémonies.»
●(1909) BOBL 22 mai 230/1b. e lavaront d'ezo, en eur zigareal, n'int ket goest da ober tout o-unan, ha kalz digareou all evelse.
III. V. pron. réfl. En em zigareziñ.
(1) (droit) Décliner une juridiction, se récuser, se déporter.
●(1744) L'Arm 432b. Décliner une juridiction, tr. «Um zigaréein ag ul Liss.»
●(1904) DBFV 51a. hum zigaréein ag ul lis, tr. «décliner une juridiction (l'A.).»
(2) S'excuser.
●(1876) TDE.BF 126a. En em zigarezi, tr. «s'excuser, donner des raisons.»
●(1965) KATR 5. Med red eo din da genta en em zigarezi evid ar gaou ez an d'ober.
(3) = (?) se blanchir d'une accusation (?).
●(1856) GRD 118. Er bobl hag er beurerion hum zigaré ag ou laironcieu dré m'ou dès dobér.
●(1910) ISBR 273. Ne houlennas ket er gansorted ag en temalasion-sé hag ind ha hum vodet é Pondi aveit hum zigarezein.
- digarezus
- digarg .1digarg .1
adj. Déchargé d'un fardeau moral.
●(1787) BI 188. guet unn isprit houah dilouï, guet ur galon houah digarg, guet unn attantion houah sonnoh. ●(1790) MG 111. ha hui e grèd é vehait digarg é couciance ? (...) Perag ne vehèn digarg, me hoær, a pe zacorein dehai quemènd èl en doai ou zad prestét deign.
●(1904) DBFV 51a. digarg, adj., tr. «débarrassé, qui n'a pas la charge (a, de).»
- digarg .2
- digarg .3digarg .3
voir digargiñ
- digargatenniñdigargatenniñ
v.
(1) V. tr. d. Écailler.
●(c.1718) CHal.ms i. Ecailler, tr. «diglorennein, digargatenein, quelque fois dibluchein.»
●(1904) DBFV 51a. digargatennein, v. a., tr. «écailler (Ch. ms.).»
(2) V. intr. S'égosiller.
●(c.1718) CHal.ms i. s'esgosiller, tr. «crial a boüis e ben digargatennein, him zigargatennein.»
(3) V. pron. réfl. En em zigargatenniñ : s'égosiller.
●(c.1718) CHal.ms i. s'esgosiller, tr. «crial a boüis e ben digargatennein, him zigargatennein.» ●Ie m'esgosille a force de uous appeller, tr. «him zigargatennein aran doh hou guerüel, casi collet er goms din dre hou guerüel a bouis me fen.»
●(1904) DBFV 51a-b. digargatennein, v. réfl. hum zigargatennein, tr. «s'égosiller (l'A).»
- digarger
- digargiñ / digargdigargiñ / digarg
v. tr. d.
I. Décharger, vider, désemplir.
●(1904) DBFV 51a. digarg, digargein, v. a., tr. «décharger, désemplir.»
II. sens fig.
(1) Digargañ e galon : décharger son cœur.
●(1790) MG 193. Me hum gavai soulagét bras, a pe zigarguèn èl-ce me halon.
(2) Digargañ e gousiañs : décharger, soulager sa consciense.
●(1790) MG 209. rét vou deoh neoah, coustéet e gousto, digarg hou couciance.
(3) Digargañ e goler : décharger sa colère.
●(17--) TE 143. é hoai prest en Eutru-Doué de zigarg é golèr. ●239. quênt digarg é golèr.
(4) =
●(1838) OVD 49. eit hé digargue ag er péhed.
(5) Vomir.
●(1790) MG 246. un aral e zigarguai é govad d'er moh.
(6) Digargañ ub. : décharger qqn (d'une accusation).
●(1790) MG 215. Clasq e rér en tu de zigarguein er guærènt, en amièt, ur hompær ; ha turel e rér er samm ar ur-rébenac, a béré é clasquér hum vangein.
(7) Digargañ un taol : asséner un coup.
●(1854) PSA I 127. ean e gueméras ur vah hag e zigargas ur piquol taul ar ziscoai en doctor bras-hont.
- digargusenniñdigargusenniñ
v. pron. réfl. En em zigargusenniñ : s'égosiller.
●(1904) DBFV 51b. digargusennein, v. réfl. hum zigargusennein, tr. «s'égosiller.»
- digarniñdigarniñ
v. tr. d. Assouplir (qqc. de raide).
●(1939) RIBA 122. Rè garnet é mem binieu aveit son de zansal... Degaset ean ama hag éh amb d'en digarnein.
- digarrhentañdigarrhentañ
v. intr. Sortir de la voie charretière.
●(1872) ROU 103b. Sortir de la voie charretière, tr. «digarencha, digarenta.»
- digarteriañdigarteriañ
v. intr. Changer de quartier, de lieu d'habitation.
●(1931) KANNgwital 337/6. arabat digarteria, mont da redet ama hag ahont.
- digarzhañ