Devri

Recherche 'dilu...' : 26 mots trouvés

Page 1 : de dilu (1) à diluziin (26) :
  • dilu
    dilu

    adj. Dégourdi, débrouillard.

    ●(1895) GMB 171. pet[it] Trég[uier] dilu (garçon) dégourdi.

    ●(1903) MBJJ 346. c'hoaz eo dilu a gorf. ●(1943) HERV 69. Mont a rae dilu, gwisket evel deiz ar c’hoursiou.

  • diluc'h
    diluc'h

    adj.

    (1) Attr./Épith. Terne.

    ●(1876) TDE.BF 134a. Diluc'h, adj. V[annetais], tr. «Terne.»

    ●(1962) EGRH I 60. diluc’h a., tr. « sans éclat. »

    (2) Adv. En cachette.

    ●(1876) TDE.BF 134a. Diluc'h, adj. V[annetais], tr. «par extension, en cachette.»

  • diluc'hañ
    diluc'hañ

    v. tr. d. =

    ●(1867) FHB 137/262b. Nag a re-all, pere ne reent pell-a-voa nemed kofesionou fall, a zo bet diluc'het d'ezo ho zeod ha lakeet gan-t-ha d'ober kofesionou mad !

  • diluchañ
    diluchañ

    v. intr. Cesser de loucher.

    ●(1944) VKST Mae 149. ne vezo na diluchet na didougnet ha pa lakafec'h d'ezi war he fenn eun hanter dousenn tokou.

  • dilufr
    dilufr

    adj. Terne.

    ●(1929) GWAL 17/12. Melegan, mentet kaer, daoulagad dilufr d'ezañ. ●(1931) VALL 453b. Mat, tr. «dilufr.» ●(1954) VAZA 45. he daoulagad ken glas, ken bev gwechall, ha bremañ dilufr.

  • dilufrañ
    dilufrañ

    v. tr. d.

    (1) (papèterie) Déglacer, délustrer.

    ●(1876) TDE.BF 134a. Dilufra, v. a., tr. «Délustrer.»

    ●(1931) VALL 193a. Déglacer du papier, tr. «dilufra.»

    (2) Ternir (honneur, réputation).

    ●(17--) ST 340. Dilufra he enor, tr. «ternir son honneur.»

    ●(1959) BRUD 8/47. da zilufra brud-vad Konaned ar Gosker-Vraz.

    (3) Dépolir.

    ●(1914) DFBP 88b. depolir, tr. «Dilufra.»

  • dilugañ
    dilugañ

    v. tr. d. Décoincer.

  • dilugernerezh
    dilugernerezh

    m. Ternissure.

    ●(1904) DBFV 55b. diligernereh, m. pl. eu, tr. «ternissure (l'A.).»

  • dilugerniñ
    dilugerniñ

    v.

    (1) V. tr. d. Ternir.

    ●(1904) DBFV 55b. diligernein, v. a., tr. «ternir.»

    (2) V. intr. Lorgner.

    ●(1936) IVGA 95. Dilugerni 'reas an Andro etrezek ennañ. ●287. e vo dilugernet ouzoc'h.

  • diluj
    diluj

    m.

    (1) Déluge.

    ●(1499) Ca 63a. Dilug. g. deluge. ●(1612) Cnf 29b. an tempest ha diluig ves an eff, hac an drouc amser. ●(1633) Nom 246a. Eluuio : deluge d'eau : diluig ves á dour.

    ●(1659) SCger 38b. deluge, tr. «diluch.»

    ●(1821) SST.ab ii. a oudé création er béd bet en deluge. ●(1869) HTC 161. Ebarz an diluch, an dour a roas ar maro d'an dud oll. ●(1889) ISV 256 & 369. eur glao diluch a goeze.

    ●(1904) DBFV 43a. déluj, m. pl. eu, tr. «déluge.» ●déluj deur id.

    (2) Dour-diluj : déluge.

    ●(1530) Pm 269. An dour dyluyg a dystrugo / Neat an bet man, tr. «L'eau du déluge détruira / Complètement ce monde.»

    ●(1859) MMN 107. Petra zo bet kaos eus an dour-diluch ? ●(1869) HTC 8. Me a ia da zigass ar maro, dre eun dour-diluch, da gement tra a vev var an douar.

    (3) Diluj-dour : déluge.

    ●(1900) MSJO 107. eur c'hart heur goude on doa eun diluj dour. ●(1904) DBFV 43a. déluj deur, tr. «déluge.»

    (4) Diarrhée.

    ●(1659) SCger 46b. dyssenterie, tr. «diluich.»

  • dilun
    dilun

    adv.

    (1) Lundi.

    ●(1472) Js ms latin BNF 1294 f°198. Gruet eu tom hep chom an comun goude dilun an suzun guen. / breman ez guellet guelet scler na gueu quet ter map an spernenn. tr. « Le commun (des saints) a été fait vivement, sans s'arrêter, après le lundi de la semaine blanche (des Rogations) ; / Maintenant vous pouvez voir clairement si le fils de l'Épine n'est pas expéditif. » ●(1633) Nom 225a. Dies Lunæ : Lundy : Dillun.

    ●(1659) SCger 75a. Lundy, tr. «Dilun.»

    ●(1838-1866) PRO.tj 183. Dilun divèza.

    ●(1908) FHAB Ebrel 124. abaoue dilun vintin emaon bemdez er panezeier. ●(1935) BREI 399/4b. E obidou a zo bet graet dilun en iliz Pleuveur-Gauter. ●(1939) KLDZgwal 126/38. dilun diweza edo ar miliner o porteza.

    (2) Dilun Fask : lundi de Pâques.

    ●(1857) CBF 33. Dilun fask ez inn da Roazon, tr. «Le lundi de Pâques j'irai à Rennes.»

  • dilusenn
    dilusenn

    adj. (météorologie) = hep lusenn.

    ●(1929) SVBV 5. ar mor peurgompes ha dilusenn.

  • dilusk .1
    dilusk .1

    adj.

    (1) Immobile, fixe.

    ●(1931) VALL 306b. Fixe, tr. «dilusk.» ●375a. Immobile, tr. «dilusk.»

    (2) Lusk-dilusk : oscillant.

    ●(1927) GERI.Ern 366. lusk-dilusk, tr. «oscillant.»

  • dilusk .2
    dilusk .2

    m. Lusk-dilusk : balancement, oscillation.

    ●(1927) GERI.Ern 366. lusk-dilusk, tr. «mouvement alternatif, oscillation.» ●(1931) VALL 55a. Balancement, tr. «lusk-dilusk m.»

  • diluskañ
    diluskañ

    v. intr.

    (1) = (?) Sortir rapidement (?).

    ●(1884) LZBt Mae 94. raktal e krog ann tan e ti paëron ar bugel, e pad ma tiluskent ho daou euz ar chapel.

    (2) Se mettre en mouvement.

    ●(1931) VALL 484b. se mettre en mouvement, tr. «diluska C[ornouaille].»

  • diluz .1
    diluz .1

    adj.

    (1) Diluz a, eus : délivré, débarrassé de.

    ●(1790) MG 79. Pegource vou, ô men Doué, é vein-mé diloui ag er sourci ag en treu tamporel, eit ne chongein meid én-ah, ha ne garein meid-oh ?... ●411. dré ma hoènt diloui ag er goal-inclinationeu.

    ●(1838) OVD 152. ma vou dilouie ha divlam er galon a bep sorte lousteri.

    ●(1904) DBFV 56a. diloui, adj., tr. «dégagé, délivré (a, de).» ●(1907) AVKA 139. ha p'arruas er gêr, he c'havas dilu deus ar spered hudur. ●(1907) BSPD I 514. Dré varù Aurélien, Domitilla hum gavé diloui kaer a galz a dantasioneu.

    (2) Moins compliqué.

    ●(1856) VNA 144. L'orthographe bretonne est donc moins embarrassante ? tr. «Er fæçon de scrihue er breton e zou enta dilouyoh ?»

  • diluz .2
    diluz .2

    m. –ioù, –où

    I.

    (1) Affaire compliquée.

    ●(1857) HTB 95. Kement-ze ha kalz a dreou-all a zo eun dilui meurbet braz.

    (2) Gouzout e ziluzioù : savoir se tirer d'affaire, se dépêtrer.

    ●(1895) GMB 171. pet[it] Trég[uier] hénnez oar i diluo, ou i diluio, il sait se tirer d'affaire.

    II. =

    ●(1904) DBFV 56a. diloui, s., tr. «dégagement, indépendance.»

  • diluz .3
    diluz .3

    voir diluziañ

  • diluzi
    diluzi

    adj. Agile, adroit.

    ●(1787) BI 188. guet unn isprit houah dilouï, guet ur galon houah digarg, guet unn attantion houah sonnoh.

    ●(1925) SFKH 25. Tud diloui ha liant èl gadon. ●(1936) BREI 451/1a. Tik eo ouz al labour ha dilui ; dibun hag intrudu he deus ennan. ●(1942) FHAB Du/Kerzu 224a. an diwesker dilui, dinodet mat ha lijer.

  • diluziadur
    diluziadur

    m.

    (1) Démêlage.

    ●(1732) GReg 248a. Debrouillement, tr. «Diluzyadur. diluyadur.»

    ●(1904) DBFV 56a. dilouiadur, m. pl. eu, tr. «action de débrouiller.» ●(1914) DFBP 77b. débrouillement, tr. «Diluiadur.»

    (2) Action de se débarrasser.

    ●(1904) DBFV 56a. dilouiadur, m. pl. eu, tr. «action de se débarrasser.»

  • diluziaj
    diluziaj

    m. Indépendance.

    ●(1904) DBFV 56a. dilouiaj, s., tr. «indépendance (doh, de).»

  • diluziañ / diluziiñ / diluz
    diluziañ / diluziiñ / diluz

    v.

    I. V. tr. d.

    A. Démêler.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 171). Diluzyaff, démêler. ●(1499) Ca 63a. Diluziaff an bleau. g. desmeller cheueux.

    ●(1659) SCger 39a. depestrer, tr. «diluia.» ●40a. debrouiller, tr. «diluia.» ●143a. diluia, tr. «desembrouiller.» ●(1732) GReg 248a. Debrouiller, tr. «Diluzya. pr. diluzyet. diluya. pr. diluyet. Van[netois] diluyeiñ. dilouyeiñ.»

    ●(1914) DFBP 77b. débrouiller, tr. «Diluia.» ●(1924) SBED 18. Get ur grib hi ou diluiia [hé bléu]. (…) / Lausket mé d'hou diluiein d'oh.

    B. sens fig.

    (1) Se débarrasser (de).

    ●(1900) MSJO 131. Eun enkres a oa var he spered pell a oa, ha n'he doa morse gallet diluia.

    (2) Venir à bout de.

    ●(1902) LZBt Du 8. diez bras a oa dean dilua mad awoalc'h he notennou muzik.

    (3) Diluziañ a, eus : délivrer de.

    ●(1838) OVD 56. é ma requis d'oh dilouie hou calon a oll en inclinationeu-zé. ●57. eit dilouie hou ç'inean a bep sorte caranté d'oh er péhèd véniel. ●(1854) PSA II 67. ma vou dilouyet hun inean ag en tihoeldæt hi gronn bermen. ●(1856) GRD 135. pihue em dilouyou ag er horv-men a varhue ? ●(1861) BSJ 88. moès, m'hou tiloui ag hou troug.

    ●(1906) KANngalon Kerzu 279. Ra c'houlennint ta beza diluiet euz an oll drouk euz an amzer tremenet.

    (4) Solutionner, démêler.

    ●(17--) ST 74. Traou a dalvoudegez am euz da ziluia, tr. «j'ai des choses importantes à démêler.»

    ●(1889) SFA 154. Kement tra a zell ouc'h an Iliz hag ar relijion a zo d'eoc'h da ziluia.

    (5) Diluziañ ur/ar gudenn : solutionner, résoudre un problème.

    ●(1907) PERS 369. goude beza diluiet meur a guden, e teuaz a benn a bep tra. ●(1926) ARVG (niv 7 gouere) 147. Dre forz zonjal, am eus tapet diluia ar gudenn. ●(1939) MGGD 36. an tu da ziluzia ar gudenn-se.

    (6) Diluziañ udb. eus =

    ●(1939) MGGD 81. eo en em strobiellet va lost, n'ouzon dare penaos, e lagadenn eur benveg lugernus ha, kaer am eus bet ober ha dizober, n'oun ket bet gouest d'e ziluzia ac'hane.

    (7) Deviner (une devinette).

    ●(1933) DAGO 26. e vezo roet da C'huilcher eun divinadell da ziluia.

    II. V. intr.

    (1) Être démêlé, résolu.

    ●(1908) FHAB Gwengolo 287. Er Marok ne ket prest ar gudenn da ziluya.

    (2) (en plt de la langue de qqn) Se délier.

    ●(1913) AVIE 11. Kentéh é veg e zigor, é déad e ziloui ha ean e gonz.

    (3) (en plt de l'esprit) S'éclaircir.

    ●(1903) KZVr Du-Kerzu. Diluzia a ra neuze e damm spered. (d'après KBSA 21).

    III. V. pron. réfl. En em ziluziañ.

    (1) Se libérer de liens.

    ●(1867) MGK 19. E teu, hep re a boan, a-benn d'em zilusia.

    (2) Se démêler, se débrouiller.

    ●(1904) LZBg Gwengolo 207. Peb unan hum ziloui guellikan ma hel. ●(1908) PIGO II 133. Kevarek zo gwaz awalc'h 'vit 'n em diluian... ●134. lezel ar ganfarded da 'n em diluian.

    (3) En em ziluziañ a, diouzh : se sortir de.

    ●(1790) MG 94. Arlanné ean e hum gavas én ur fal affær , a béhani é haƒƒaias é oalh hum ziloui. ●429. Mæs pihue en dès larét deoh ne goustas nitra de Santès Madelèn hum ziloui ag er fal daicheu ag hé buhé treménét ? ●(1792) CAg 138. Hum ziloui à sclavage.

    ●(1838) OVD 4. hum zilouie doh er horromple ag er bed. ●68. mar hum arrestet d'hou tesirieu general, hui hou pou poén doh hum zilouie doh-t-hai. ●191. eit hum zilouie a hur vinceu.

    (4) En em ziluziañ a-vesk : se tirer de.

    ●(1896) HIS 135. lakeit en doé én é choñj penaus Jésus en devehé hum zilouiet a vesk en dud fal.

  • diluzier
    diluzier

    m. –ion Celui qui démêle.

    ●(1732) GReg 248a. Debrouilleur, tr. «diluyer. p. yen.»

    ●(1904) DBFV 56a. dilouiour, m., tr. «débrouilleur.»

  • diluzierez
    diluzierez

    f. –ioù Démêloir.

    ●(1868) KTB.ms 14 p 125. o kribad he bleo-mélen gant ur grib aour hag un diluiëres olifant. ●(1890) MOA 202a. Débrouilloire, tr. «diluierez, f.»

    ●(1934) BRUS 236. Un peigne, tr. «un diluieréz.»

  • diluziet
    diluziet

    adj.

    (1) =

    ●(1896) LZBt Meurzh 29. hennez a oa eur goaz diluiet mad en he afero.

    (2) Dégourdi.

    ●(1906) KANngalon Eost 181. Ar vugale a zo diluiet abred ; eur bugel pemp bloaz a oar he bedennou pen da ben hag ar C'hatekiz.

    (3) Diluziet a : délivré de.

    ●(1790) MG 359. Pegource é tei er momand-hont ma vein dilouiét ag er sourcieu ag er vuhé-men.

  • diluziiñ
    diluziiñ

    voir diluziañ

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...