Recherche 'dilu...' : 26 mots trouvés
Page 1 : de dilu (1) à diluziin (26) :- dilu
- diluc'h
- diluc'hañdiluc'hañ
v. tr. d. =
●(1867) FHB 137/262b. Nag a re-all, pere ne reent pell-a-voa nemed kofesionou fall, a zo bet diluc'het d'ezo ho zeod ha lakeet gan-t-ha d'ober kofesionou mad !
- diluchañdiluchañ
v. intr. Cesser de loucher.
●(1944) VKST Mae 149. ne vezo na diluchet na didougnet ha pa lakafec'h d'ezi war he fenn eun hanter dousenn tokou.
- dilufr
- dilufrañdilufrañ
v. tr. d.
(1) (papèterie) Déglacer, délustrer.
●(1876) TDE.BF 134a. Dilufra, v. a., tr. «Délustrer.»
●(1931) VALL 193a. Déglacer du papier, tr. «dilufra.»
(2) Ternir (honneur, réputation).
●(17--) ST 340. Dilufra he enor, tr. «ternir son honneur.»
●(1959) BRUD 8/47. da zilufra brud-vad Konaned ar Gosker-Vraz.
(3) Dépolir.
●(1914) DFBP 88b. depolir, tr. «Dilufra.»
- dilugañdilugañ
v. tr. d. Décoincer.
- dilugernerezh
- dilugerniñ
- dilujdiluj
m.
(1) Déluge.
●(1499) Ca 63a. Dilug. g. deluge. ●(1612) Cnf 29b. an tempest ha diluig ves an eff, hac an drouc amser. ●(1633) Nom 246a. Eluuio : deluge d'eau : diluig ves á dour.
●(1659) SCger 38b. deluge, tr. «diluch.»
●(1821) SST.ab ii. a oudé création er béd bet en deluge. ●(1869) HTC 161. Ebarz an diluch, an dour a roas ar maro d'an dud oll. ●(1889) ISV 256 & 369. eur glao diluch a goeze.
●(1904) DBFV 43a. déluj, m. pl. eu, tr. «déluge.» ●déluj deur id.
(2) Dour-diluj : déluge.
●(1530) Pm 269. An dour dyluyg a dystrugo / Neat an bet man, tr. «L'eau du déluge détruira / Complètement ce monde.»
●(1859) MMN 107. Petra zo bet kaos eus an dour-diluch ? ●(1869) HTC 8. Me a ia da zigass ar maro, dre eun dour-diluch, da gement tra a vev var an douar.
(3) Diluj-dour : déluge.
●(1900) MSJO 107. eur c'hart heur goude on doa eun diluj dour. ●(1904) DBFV 43a. déluj deur, tr. «déluge.»
(4) Diarrhée.
●(1659) SCger 46b. dyssenterie, tr. «diluich.»
- dilundilun
adv.
(1) Lundi.
●(1472) Js ms latin BNF 1294 f°198. Gruet eu tom hep chom an comun goude dilun an suzun guen. / breman ez guellet guelet scler na gueu quet ter map an spernenn. tr. « Le commun (des saints) a été fait vivement, sans s'arrêter, après le lundi de la semaine blanche (des Rogations) ; / Maintenant vous pouvez voir clairement si le fils de l'Épine n'est pas expéditif. » ●(1633) Nom 225a. Dies Lunæ : Lundy : Dillun.
●(1659) SCger 75a. Lundy, tr. «Dilun.»
●(1838-1866) PRO.tj 183. Dilun divèza.
●(1908) FHAB Ebrel 124. abaoue dilun vintin emaon bemdez er panezeier. ●(1935) BREI 399/4b. E obidou a zo bet graet dilun en iliz Pleuveur-Gauter. ●(1939) KLDZgwal 126/38. dilun diweza edo ar miliner o porteza.
(2) Dilun Fask : lundi de Pâques.
●(1857) CBF 33. Dilun fask ez inn da Roazon, tr. «Le lundi de Pâques j'irai à Rennes.»
- dilusenn
- dilusk .1
- dilusk .2
- diluskañ
- diluz .1diluz .1
adj.
(1) Diluz a, eus : délivré, débarrassé de.
●(1790) MG 79. Pegource vou, ô men Doué, é vein-mé diloui ag er sourci ag en treu tamporel, eit ne chongein meid én-ah, ha ne garein meid-oh ?... ●411. dré ma hoènt diloui ag er goal-inclinationeu.
●(1838) OVD 152. ma vou dilouie ha divlam er galon a bep sorte lousteri.
●(1904) DBFV 56a. diloui, adj., tr. «dégagé, délivré (a, de).» ●(1907) AVKA 139. ha p'arruas er gêr, he c'havas dilu deus ar spered hudur. ●(1907) BSPD I 514. Dré varù Aurélien, Domitilla hum gavé diloui kaer a galz a dantasioneu.
(2) Moins compliqué.
●(1856) VNA 144. L'orthographe bretonne est donc moins embarrassante ? tr. «Er fæçon de scrihue er breton e zou enta dilouyoh ?»
- diluz .2diluz .2
m. –ioù, –où
I.
(1) Affaire compliquée.
●(1857) HTB 95. Kement-ze ha kalz a dreou-all a zo eun dilui meurbet braz.
(2) Gouzout e ziluzioù : savoir se tirer d'affaire, se dépêtrer.
●(1895) GMB 171. pet[it] Trég[uier] hénnez oar i diluo, ou i diluio, il sait se tirer d'affaire.
II. =
●(1904) DBFV 56a. diloui, s., tr. «dégagement, indépendance.»
- diluz .3diluz .3
voir diluziañ
- diluzidiluzi
adj. Agile, adroit.
●(1787) BI 188. guet unn isprit houah dilouï, guet ur galon houah digarg, guet unn attantion houah sonnoh.
●(1925) SFKH 25. Tud diloui ha liant èl gadon. ●(1936) BREI 451/1a. Tik eo ouz al labour ha dilui ; dibun hag intrudu he deus ennan. ●(1942) FHAB Du/Kerzu 224a. an diwesker dilui, dinodet mat ha lijer.
- diluziadurdiluziadur
m.
(1) Démêlage.
●(1732) GReg 248a. Debrouillement, tr. «Diluzyadur. diluyadur.»
●(1904) DBFV 56a. dilouiadur, m. pl. eu, tr. «action de débrouiller.» ●(1914) DFBP 77b. débrouillement, tr. «Diluiadur.»
(2) Action de se débarrasser.
●(1904) DBFV 56a. dilouiadur, m. pl. eu, tr. «action de se débarrasser.»
- diluziaj
- diluziañ / diluziiñ / diluzdiluziañ / diluziiñ / diluz
v.
I. V. tr. d.
A. Démêler.
●(1464) Cms (d’après GMB 171). Diluzyaff, démêler. ●(1499) Ca 63a. Diluziaff an bleau. g. desmeller cheueux.
●(1659) SCger 39a. depestrer, tr. «diluia.» ●40a. debrouiller, tr. «diluia.» ●143a. diluia, tr. «desembrouiller.» ●(1732) GReg 248a. Debrouiller, tr. «Diluzya. pr. diluzyet. diluya. pr. diluyet. Van[netois] diluyeiñ. dilouyeiñ.»
●(1914) DFBP 77b. débrouiller, tr. «Diluia.» ●(1924) SBED 18. Get ur grib hi ou diluiia [hé bléu]. (…) / Lausket mé d'hou diluiein d'oh.
B. sens fig.
(1) Se débarrasser (de).
●(1900) MSJO 131. Eun enkres a oa var he spered pell a oa, ha n'he doa morse gallet diluia.
(2) Venir à bout de.
●(1902) LZBt Du 8. diez bras a oa dean dilua mad awoalc'h he notennou muzik.
(3) Diluziañ a, eus : délivrer de.
●(1838) OVD 56. é ma requis d'oh dilouie hou calon a oll en inclinationeu-zé. ●57. eit dilouie hou ç'inean a bep sorte caranté d'oh er péhèd véniel. ●(1854) PSA II 67. ma vou dilouyet hun inean ag en tihoeldæt hi gronn bermen. ●(1856) GRD 135. pihue em dilouyou ag er horv-men a varhue ? ●(1861) BSJ 88. moès, m'hou tiloui ag hou troug.
●(1906) KANngalon Kerzu 279. Ra c'houlennint ta beza diluiet euz an oll drouk euz an amzer tremenet.
(4) Solutionner, démêler.
●(17--) ST 74. Traou a dalvoudegez am euz da ziluia, tr. «j'ai des choses importantes à démêler.»
●(1889) SFA 154. Kement tra a zell ouc'h an Iliz hag ar relijion a zo d'eoc'h da ziluia.
(5) Diluziañ ur/ar gudenn : solutionner, résoudre un problème.
●(1907) PERS 369. goude beza diluiet meur a guden, e teuaz a benn a bep tra. ●(1926) ARVG (niv 7 gouere) 147. Dre forz zonjal, am eus tapet diluia ar gudenn. ●(1939) MGGD 36. an tu da ziluzia ar gudenn-se.
(6) Diluziañ udb. eus =
●(1939) MGGD 81. eo en em strobiellet va lost, n'ouzon dare penaos, e lagadenn eur benveg lugernus ha, kaer am eus bet ober ha dizober, n'oun ket bet gouest d'e ziluzia ac'hane.
(7) Deviner (une devinette).
●(1933) DAGO 26. e vezo roet da C'huilcher eun divinadell da ziluia.
II. V. intr.
(1) Être démêlé, résolu.
●(1908) FHAB Gwengolo 287. Er Marok ne ket prest ar gudenn da ziluya.
(2) (en plt de la langue de qqn) Se délier.
●(1913) AVIE 11. Kentéh é veg e zigor, é déad e ziloui ha ean e gonz.
(3) (en plt de l'esprit) S'éclaircir.
●(1903) KZVr Du-Kerzu. Diluzia a ra neuze e damm spered. (d'après KBSA 21).
III. V. pron. réfl. En em ziluziañ.
(1) Se libérer de liens.
●(1867) MGK 19. E teu, hep re a boan, a-benn d'em zilusia.
(2) Se démêler, se débrouiller.
●(1904) LZBg Gwengolo 207. Peb unan hum ziloui guellikan ma hel. ●(1908) PIGO II 133. Kevarek zo gwaz awalc'h 'vit 'n em diluian... ●134. lezel ar ganfarded da 'n em diluian.
(3) En em ziluziañ a, diouzh : se sortir de.
●(1790) MG 94. Arlanné ean e hum gavas én ur fal affær , a béhani é haƒƒaias é oalh hum ziloui. ●429. Mæs pihue en dès larét deoh ne goustas nitra de Santès Madelèn hum ziloui ag er fal daicheu ag hé buhé treménét ? ●(1792) CAg 138. Hum ziloui à sclavage.
●(1838) OVD 4. hum zilouie doh er horromple ag er bed. ●68. mar hum arrestet d'hou tesirieu general, hui hou pou poén doh hum zilouie doh-t-hai. ●191. eit hum zilouie a hur vinceu.
(4) En em ziluziañ a-vesk : se tirer de.
●(1896) HIS 135. lakeit en doé én é choñj penaus Jésus en devehé hum zilouiet a vesk en dud fal.
- diluzier
- diluzierez
- diluzietdiluziet
adj.
(1) =
●(1896) LZBt Meurzh 29. hennez a oa eur goaz diluiet mad en he afero.
(2) Dégourdi.
●(1906) KANngalon Eost 181. Ar vugale a zo diluiet abred ; eur bugel pemp bloaz a oar he bedennou pen da ben hag ar C'hatekiz.
(3) Diluziet a : délivré de.
●(1790) MG 359. Pegource é tei er momand-hont ma vein dilouiét ag er sourcieu ag er vuhé-men.
- diluziiñdiluziiñ
voir diluziañ