Devri

Recherche 'dispar...' : 29 mots trouvés

Page 1 : de dispar-1 (1) à dispartiin (29) :
  • dispar .1
    dispar .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A. (en plt de qqc.)

    (1) (en plt de qqc. d'abstrait) Très grand, terrible, sans pareil, sans égal.

    ●(1557) B I 679. Dalch da (variante : dam) ampris gant vaillantis dispar, tr. «Soutiens ton combat avec un courage sans égal.» ●(1650) Nlou 87. Eff eo hon car, dispar é trugarez, tr. «C'est lui notre ami, sa merci est incomparable.» ●166. En deffoue vn languys dyspar, tr. «il eut une agonie sans égale.»

    ●(1891) MAA 35. o deuz eur gassoni dispar outan.

    ●(1903) MBJJ 77. Eur glac'har dispar en doa bet o koll e wreg.

    (2) ) (en plt de qqc. de concret) Qui n'a pas son pareil, sans égal, incomparable.

    ●(1659) SCger 69a. incomparable, tr. «dispar.» ●144a. dispar, tr. «qui n'a pas de pareil.»

    ●(1909) KTLR 6. Roet e voa d'hezo kenteliou dispar. ●(1910) MAKE 57. ar parreziou tro war dro da Veg ar Raz a oa eur vro dispar. ●(1912) MMKE xx. levr dispar ho kenvroadez.

    (3) (mathématiques) Impair.

    ●(1499) Ca 65a. Dispar. g. nonpar.

    ●(1732) GReg 659b. Nombre pair, ou impair, tr. «Niver par, pe dispar.»

    B. (en plt de qqn)

    (1) Qui n'a pas son pareil, sans égal, incomparable.

    ●(1732) GReg 693a. C'est un homme sans pareil, tr. «Un dèn dispar eo.»

    ●(1866) BOM 10. dremm gaer al loar, / Ar rouanez dispar. ●(1872) ROU 81b. Un prédicateur distingué, tr. «Ur prezegeur dispar.»

    (2) Seul, sans amant.

    ●(1924) SBED 49. Ret e vou d'ein chom dispar / Me unan ar en doar.

    (3) Bezañ dispar : ne pas convenir.

    ●(1896) HIS 82. ne oé ket dispar en neu bried unañ get en aral, rag sañt Jojeb e oé un dén avizet ha sañtél, èl ma jaujé bout aveit goarn ur Huerhiéz.

    II. Adv.

    (1) Sans pareil.

    ●(1950) KBSA 8. gouezet en deus teurgna dispar an traou burzudus en devoa da zibuna.

    (2) Très, extrêmement.

    ●(1530) Pm 228. Na ve mar dyspar ez carzet, tr. «Aussi extrèmement qu'on t'eût aimé.»

    ●(1903) MBJJ 318. Bras dispar e oa al levenez.

    (3) Étonnement, étrangement.

    ●(1557) B I 610. He soutilis am abais dispar, tr. «son habileté à prolonger sa vie me cause un étonnement sans pareil.» ●(1580) G 743-746. Maz eus den ganet a crete / comps quen dyspar maz lavarhe / Ez coezhe dymp goall evalse / varnomp en Ys quen gardys se, tr. «Est-ce qu'il y a un homme vivant qui ose / Parler si étrangement, qu'il dise / Que le malheur nous tombera ainsi, / Sur nous à Is si durement ?»

  • dispar .2
    dispar .2

    m.

    (1) Eus an dispar : parmi les meilleurs.

    ●(1907) FHAB Gouere 158. kanerien euz an dispar.

    (2) =

    ●(1883) HJM 2. dishenvelded kaloun an dud, ha giz pep hini a zigasche buhan an traou da eun dispar ken braz evel an hini a zo hirie.

    (3) (jeu) C’hoari par-pe-dispar : jouer/jeu à pair ou impair. Voir par .3

  • disparaat
    disparaat

    v. tr. d. Séparer, déparier.

    ●(1499) Ca 65a. Disparhat. g. deseparer.

  • disparailh
    disparailh

    adv. Extraordinairement.

    ●(1530) J p. 148a. Crenet en douar disparaill, tr. «la terre a tremblé jusqu'en ses fondements.» ●tr. (DEBm 273) «extraordinairement.»

  • disparaj
    disparaj

    m. Différence.

    ●(1907) VBFV.fb 31a. différence, tr. «disparaj, m.»

  • disparañ / dispariñ / disparat
    disparañ / dispariñ / disparat

    v.

    (1) V. intr. Se séparer.

    ●(1907) AVKA 148. Evel ma oa an daou Brofet evid dispara, Per a laras da Jesus : (...).

    (2) V. tr. d. Découpler, dépareiller.

    ●(1659) SCger 39b. descoupler, tr. «dispara.» ●(c.1718) CHal.ms i. decoupler, tr. «distaguein, discouplein, disparein.» ●(1732) GReg 252a. Découpler des beufs, tr. «Dispara. pr. et.» ●267a. Depareiller, c'est même chose que, deparier, de deux choses pareilles, ou appariées en ensemble, en ôter une, tr. «Dispara. pr. disparet. Van[netois] dispareiñ. (disparat. pr. disparet.» ●Deparier des gands, des manchettes, des bœufs, des chevaux, &c., tr. «Dispara manegou, manchetesou, egenned, ronceed, &c. disparat manegou, &c.» ●(1962) EGRH I 64. disparañ v., tr. « défaire une paire. »

    ●(1876) TDE.BF 147b. Disparat, v. a., tr. «Désaccoupler, désapparier.»

    ●(1907) VBFV.fb 28b. dépareiller, tr. «disparein.»

    (3) Remarquer.

    ●(1962) EGRH I 64. disparañ v., tr. « remarquer. »

    (4) V. tr. d. Séparer.

    ●(1962) EGRH I 64. disparañ v., tr. « séparer. »

  • disparat
    disparat

    voir disparañ

  • disparboulliñ
    disparboulliñ

    v. tr. d. Délabrer.

    ●(1659) SCger 38a. delabré, tr. «disparboullet.» ●(1732) GReg 260a. Delabrer, mettre en pieces, en mauvais état, en désordre, tr. «Disparboulli. pr. disparboullet.»

  • disparbuilh
    disparbuilh

    adj.

    I. Attr./Épith. En désordre, débraillé.

    ●(1732) GReg 247b-248a. Débraillé, ée, tr. «Disparbuilh. crubuilh disparbuilh. ascle, ou, brennid disparbuilh.»

    ●(1876) TDE.BF 147b. Disparbuill, adj., tr. «Débraillé.» ●(1890) MOA 201b. Débraillé, Immodestement vêtu (parlant d'une femme) difarle, adj. En général on dira : disparbuill.

    ●(1923) AAKE 40. bleo ha baro gwenn ha disbarbouilh. ●(1914) DFBP 77b. débraillé, tr. «Disparbuill.» ●(1927) GERI.Ern 112. disparbuilh adj., tr. «Débraillé.» ●(1936) BREI 447/1d. he goûg e-noaz ; disparbuilh, en he c'horfenn.

    (2) par ext. (Cheveux) embroussaillés, hirsutes.

    ●(1874) FHB 478/60b. he vleo, he varo a ioa ken disparbouil.

    II. Adv. Dégingandé.

    ●(1869) FHB 210/5b. kerzed a bep tu ken difraoul, ken disparbouill.

  • disparbuilhañ
    disparbuilhañ

    v.

    (1) Découvrir (sa poitrine).

    ●(1732) GReg 247b. Debrailler, se debrailler, se découvrir trop l'estomac, tr. «Disparbuilha e grubuilh.»

    (2) En em zisparbuilhañ : se débrailler.

    ●(1732) GReg 247b. Debrailler, se debrailler, se découvrir trop l'estomac, tr. «hem disparbuilha.»

    ●(1876) TDE.BF 147b. En em zisparbuilla, tr. «se débrailler.» ●(1890) MOA 201b. Débrailler (se), tr. «En em zisparbuilla.»

    ●(1927) GERI.Ern 112. en em zisparbuilha, tr. «se débrailler.»

  • disparbuilhet
    disparbuilhet

    adj.

    (1) (Cheveux) ébouriffé.

    ●(1732) GReg 359a. Des cheveux épars, tr. «bléau disparbouilhet.»

    ●(1944) LLMM 54/10. disparbuilhet o blev.

    (2) Débraillé.

    ●(1905) HFBI 330. é bléo ac é dillat disparbouillet var é zro.

  • disparded
    disparded

    f. Qualité d’être sans égal.

    ●(1962) EGRH I 64. disparded f., tr. « qualité d’être sans égal. »

  • disparfalañ
    disparfalañ

    v. tr. d. Mettre en pièces.

    ●(1647) Am 528. Gaillard digabal me disparfalo, tr. «Joyeusement (?) sans procès, je la mettrai en pièces (?).»

  • disparfinfoeltrañ
    disparfinfoeltrañ

    v. tr. d. Mettre en pièces, en mille morceaux.

    ●(1732) GReg 428a. Foudroyer, mettre en mille morceaux, tr. «disparfinfoultra.»

  • disparfoeltrañ
    disparfoeltrañ

    v. tr. d. Mettre en pièces.

    ●(18--) PEN 93/163. pe mestiparfoeltro hac astolo dar c'has.

    ●(1931) BAGA 23. eur rod vras warni koñtellou / da zisparfoeltra 'r bouzellou…

  • disparidigezh
    disparidigezh

    f. Disparité.

    ●(1905) BOBL 22 avril 31/1b. kreski c'hoaz an disparidigez etre an dud.

  • dispariñ
    dispariñ

    voir disparañ

  • disparisañ / disparisiñ
    disparisañ / disparisiñ

    v. intr. Disparaître.

    ●(1659) SCger 44b. disparoistre, tr. «disparissa.» ●(17--) TE 172. er Profæt e zisparissas.

    ●(1818) HJC 375. ion e zisparissas à zant ou deulegat. ●(1838) OVD 249. er ster-ride ne zisparissant jamæs.

    ●(1904) DBFV 60a. disparisein, v. n., tr. «disparaître.»

  • disparisiñ
    disparisiñ

    voir disparisañ

  • disparl
    disparl

    adj. (Porte) sans bâcle.

    ●(1971) BAHE 67/6. laosket e vo disparl an nor.

  • disparlañ / disparliñ
    disparlañ / disparliñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Débarrer, ôter la barre, la bâcle (d'une porte).

    ●(1659) SCger 40a. debarrer, tr. «disparla.»

    ●(1876) TDE.BF 147b. Disparla, v. a., tr. «tirer ou enlever la barre qui ferme une porte en dedans.»

    ●(1904) DBFV 60a. displarlein, v. a., tr. «ôter la barre d'(une porte).» ●(1907) VBFV.bf 16b. disparlein, v. a., tr. «ôter la barre (d'une porte).» ●(1907) VBFV.fb 71b. ouvrir, tr. «disparlein.»

    ●(1931) VALL 183a. Débarrer, tr. «disparla.» ●(1942) DIHU 372/84. disparlein en nor koed.

    (2) Désenrayer (roue(s).

    ●(1876) TDE.BF 147b. Disparla, v. a., tr. «Désenrayer, parlant des roues.»

    (3) (marine) =

    ●(1970) BHAF 131. disparla an diou weletenn.

    II. V. tr. i. Disparliñ àr ub. : libérer qqn.

    ●(1910) ISBR 182. Iehann é tisparlein ar Glison.

  • disparliñ
    disparliñ

    voir disparlañ

  • disparti .1
    disparti .1

    adj. [empl. comme adv.]

    (1) Ez disparti : séparément.

    ●(c.1500) Cb. [separaff] Jtem separatī ad. g. separement. b. ez disparti.

    (2) Disparti diouzh : séparément, à part.

    ●(1854) MMM 65. tout an traou-se disparti dioc'h meritou Jesus.

    ●(1913) FHAB Mezheven 183. An dilhad (...) a vezo goalc'het disparti diouz dilhad an dud all, ha lakêt da virvi disparti. ●(1920) AMJV 70. Ar merc'hed a laboure disparti diouz ar voazed.

    (3) (?) À part (?).

    ●(1995) BRYV I 162. (Milizag) N'o-deus ket kemeret ahanon disparti kennebeud.

  • disparti .2
    disparti .2

    m. –ioù

    I. spat.

    (1) Séparation (dans un endroit).

    ●(1633) Nom 76b. Sinus, alarum cauum : le creu d'où sortent les rameaux : an antredeus ves an coulm, an disparty ves an coulm. ●238a-b. Limes, terminus, finis agrorum : frontiere, ou lisiere : an frountier, an disparty ves an douar, an mæn hartz.

    (2) par ext. Compartiment.

    ●(1872) ROU 78a. Compartiment, tr. «disparti, dispartiou»

    ●(1910) MAKE 15. er marchosi e oa eun disparti goullo, leun a blouz fresk.

    II. (entre personnes)

    (1) Départ.

    ●(1659) SCger 39a & 42b. depart, tr. «disparti.» ●(1732) GReg 546a. Le jour d'après mon depart, tr. «Antronos va disparty.»

    (2) Séparation.

    ●(c.1680) NG 1893-1894. Guet a ré danet ou crial, / En vr ober hou disparty.

    ●(1838) CGK 19. Na herruje birviquen, disparti entrezomp. ●(1864) SMM 19. Petra eo ar maro ? (...) Eur rann hag eun disparti c'huêro.

    ●(1907) PERS 350. rak an disparti a oa bet kalet. ●(1913) HIVR 59. Be oé neoah disparti étré-zé a houdé 1200 vlé !

    (3) Divorce.

    ●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 19. kalz eo goassoc'h c'hoaz al lezen-ma eget hini an disparti. ●(1925) FHAB Mae 162. lezenn an disparti hag a ra ac'hanomp dirak ar bed holl, eur bobl digredenn.

    (4) Avortement.

    ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. Disparti, tr. «avortement.» ●(1962) BAHE 32/63. Disparti : koll, kolladenn, diforc'h (evit an dud hepken). Bet he deus un disparti.

    (5) Lakaat disparti etre : semer la discorde entre.

    ●(1935) SARO 18. hag e rebechas d'ezan gant kounnar klask lakaat disparti etre e hini koz hag hi.

  • disparti .3
    disparti .3

    voir dispartiañ

  • dispartial
    dispartial

    voir dispartiañ

  • dispartiañ / dispartial / dispartiiñ / disparti
    dispartiañ / dispartial / dispartiiñ / disparti

    v.

    I. V. intr.

    (1) Aller chacun de son côté, se séparer.

    ●(1499) Ca 65a. Dispartiaff. g. departir. l. dicedo / is. ●(1530) J p. 37b. Dren maru entromp ez re[n]comp ny / Ach me ha huy dispartiaf, tr. «S'il faut, comme vous le dites, que nous soyons séparés l'un de l'autre par la mort.»

    ●(17--) TE 19. quênt disparti.

    ●(1847) FVR 28. Renkout dispartian digan-ec'h. ●(1874) FHB 491/163b. Siouas, va c'hoar gaer, red eo deomp gouscoude dispartia.

    ●(1905) KANngalon Ebrel 372. ar seiz den a zispartiaz an eil diouz egile en denvalijen. ●(1932) BSTR 150. Ar c'hloc'h a ra d'an holl dispartia.

    (2) Partir.

    ●(1659) SCger 89a. partir, tr. «dispartia.» ●(c.1680) NG 421-422. Pe zay dimp disparty / Di(ar) vuhé er bet. ●(c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms iii. Il est sur le point de partir, tr. «prest é de Zisparti, de Ziblacein.»

    ●(1977) PBDZ 767. (Douarnenez) dispartial, tr. «partir.»

    (3) Quitter ce monde, décéder.

    ●(1580) G 42-43. Pan dyspartyo ez rento guen / Da Doue e croeer e speret, tr. «Quand il quittera ce monde, il rendra blanche / A Dieu son créateur, son âme.»

    (4) Démarrer.

    ●(1659) SCger 42a. demarrer, tr. «dispartia.»

    II. V. tr.

    A. V. tr. d.

    (1) Répartir.

    ●(1659) SCger 39a. departir ou diuiser, tr. «dispartia.» ●(1732) GReg 267a. Departir, distribuer, tr. «Dispartya. pr. dispartyet. Van[netois] dispartyeiñ.» ●Departir, deviser une chose entre plusieurs personnes, les partager convenablement, tr. «Dispartya. pr. et.»

    ●(1870) FHB 266/34b. Doue a zisparti he zonezonou ervez an deveriou a gommand hag erves ar zam a laca var gein eun den.

    (2) Séparer.

    ●(1530) J p. 27b. Mar bez oar se hep dale muy / Maru dre hasart hon disparty, tr. «si la mort, par un coup du sort, vient sans tarder nous séparer.» ●(1612) Cnf 79b. dispartiaff an greun diouz an plous.

    ●(1659) SCger 42b. departir, tr. «dispartia.» ●144a. dispartia, tr. «départir.»

    ●(1869) HTC 231. eur pastor a zisparti an deñvet dioc'h ar bouc'het. ●(1877) EKG I 72. E kreiz ez eus eur pignoun a ia beteg ar zolier, hag a zisparti an ti-annez dioc'h ar marchosi.

    (3) Avorter de.

    ●(1872) SBI I 310. Daou vugel 'deus dispartiet, tr. «De deux enfants elle a avorté.»

    (4) Retrancher.

    ●(1659) SCger 105a. retrancher, tr. «dispartia diouz.»

    (5) Trier.

    ●(1659) SCger 121a. trier, tr. «dispartia.»

    B. V. tr. i. Dispartiañ diouzh.

    (1) Avorter.

    ●(1612) Cnf 35b. Ober dan gruec brases dispartiaff diouz hé croueadur. ●36a. ober dan gruec-sé dispartiaff diouz hé buguel quent eguit an amser.

    ►absol.

    ●(1612) Cnf 35b. Ober dezy dispartiaff hep volontez.

    (2) Quitter.

    ●(1824) BAM 245. ne dle quet an den dispartia dioc'h e bried nac hi diouta. ●345. mar caràn ar gaou, e tispartian dioc'h ar virionez. ●(1878) EKG II 260. Dispartia dioc'h va bugale !... ●(18--) BAG 6. O pe c'hoant da zispartia / Diouc'h eun tad o car ar muya.

    ●(1905) KANngalon Ebrel 379. Ar manac'h ourgouilluz, treitour d'an Iliz katholik he vamm, a zispartiaz diout'hi. ●(1920) AMJV 57. e doa c'hoant ar Sœur Thaïs dispartia diouz an Urz.

    (3) Partir.

    ●(1633) Nom 154a-b. Soluere, soluere ora vel oram, soluere nauem : partir de terre : dispartiaff ves an bro pe an douar.

    III. V. pron. réfl. En em zispartiañ.

    (1) Se séparer.

    ●(1878) EKG II 9. Araok en em zispartia oamp en em glevet evelhen : (…).

    ●(1902) PIGO I 220. Ni, ma zud vad, a ya breman d'en em zispartian, ha pep hini a gemero e hent. ●(1910) MBJL 97. Da deg heur hanter en em disparti tud ar c'hendalc'h en diou loden.

    (2) En em zispartiañ diouz, a-ziouzh ub. : se séparer de qqn.

    ●(1861) BSJ 22. Hum zisparti doh er Huérhiès doh hi hass hé hent ag en ty, ean en devehé hi disinouret. ●80. ha goudé ean hum zispartias a zoh-t-hai.

    ●(1913) AVIE xiv. er Samariténed, hag en doé um zispartiet a zoh er Juifed aral.

  • dispartier
    dispartier

    m. –ion Séparatiste.

    ●(1936) BREI 455/3d. dispartierien ar C'hatalonia. ●(1936) BREI 457/3c. eun dispartier touet.

  • dispartiiñ
    dispartiiñ

    voir dispartiañ

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...