Devri

Recherche 'echu...' : 11 mots trouvés

Page 1 : de echu-achiv-achu-1 (1) à echuus-achivus (11) :
  • echu / achiv / achu .1
    echu / achiv / achu .1

    [mbr achiff, acheff, achu < achu, echu base v achivañ, echuiñ]

    Adj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Fini, terminé.

    (1499) Ca 4a. Achiff. g. fini. complet ou accompli. ●(c.1500) Cb 10a. Acheff. g. fini / complet / ou acompli. ●(1554) Moeam 5. pan voa achu an dro.

    (1792) BD 5328. achu veso ar scot, tr. «La vaisselle sera terminée.»

    (1860) BAL 3. echu e ve or joa var an douar !... ●(1878) EKG II 172. Me gred, va breur Per, emez-hi, eo achu hon dizeür.

    (2) Echu-fournis =

    (1499) Ca 4b. g. entier. b. achiff fournis.

    B. Attr.

    (1) [sujet : qqc.] Bezañ echu gant udb. : avoir fini qqc.

    (1903) MBJJ 312. Breman, 'vel kent, ec'h on echu gant ze.

    ►absol.

    (1856) VNA 89. Avez-vous fini ? tr. «Achihue oh-hui ?»

    (2) [sans sujet] Bezañ echu gant : en être fini de.

    (1911) SKRS II 71. an dud difeiz, a glever oc'h embann bep en amzer eo achu gant an Iliz katholik.

    (3) Bezañ echu a + v. : avoir fini de.

    (1896) HIS 124. Ne oé ket hoah ollig achiú a goñz.

    (1913) AVIE 90. Pe achiù Jézus a laret ol é bredegeu.

    (4) Bezañ echu da ub. : être à l'article de la mort.

    (1839) BSI 168. da lavaret ne ree muy seblant ebet, e voa achu dezan.

    (1933) OALD 45/204. Ha me a zant ec'h an kuit. Klanv on da vervel. Achu eo d'in.

    (5) Bezañ echu ouzh udb. : en avoir fini avec qqc.

    (1987) BAPR 48. achu 'h on deuz ar re-mañ, evel-kent ! ●(2003) TONKA 79. Med achu out deuz al loened ? Kaset ar zaout er-mêz ?

    C. Épith.

    (1) Fieffé, fini, indécrottable.

    (1927) TSPY 49. n'out nemed eur brichin, eur bourjin echu.

    (2) (en plt d'une période) Accompli.

    II. Adv. Complètement, très.

    (1866) HSH 223. Ouspen ma oant fall-echu. ●242. Quement-ma a oa fall-echu.

    (1909) BOBL 20 mars 221/2d. Eun ejenn hanter lard a deu da veza lard achu, a benn daou viz, gant ar vagadurez-ze.

  • echu / achu .2
    echu / achu .2

    [brpm æchu < echu / achiv substantivé, ou peut-être < mfr echu adj v de eschoir « échoir » < lat pop *excadere < lat excidere d’après cadere « choir » (TLFi s. échoir)]

    M. –où

    (1) Fin.

    (1935) ANTO 26. Ar bed a ya en-dro, hag e istor eveltan ne vez echu ebet d'ar gudenn anezañ. ●(1965) BAHE 15/2. ma vo ret kaout un echu bennak gant ar plantañ-artichaot.

    (2) Bezañ war an echu : tirer sur sa fin.

    (1872) ROU 72. Mon abonnement va finir, tr. «va bloaz cazetenn a zo var an echu

    (1907) FHAB Du 257. Ar bloas 'zo var an achu. ●(1909) FHAB C'hwevrer 41. Ne ouien ket ez oa o lizer var an achu. ●61. Lein oa var an echu. ●(1911) SKRS II 255. P'edo ar mission var an echu. ●(1915) MMED 152. Pa oa ar c'hantik var an achu. ●(1921) PGAZ 2. Edo va zammik labour var an achu.

    (3) (comptabilité) Clôture d'un compte.

    (1732) GReg 47a. Appurement, la clôture d'un Compte, le reliqua païé, tr. «an æchu eus a ur gound.»

    (4) Consommation, fin d'un travail, d'une entreprise.

    (1732) GReg 201a. Consommation, la fin d'un ouvrage, tr. «An æchu

    (5) Echu zo : c’est fini.

    (1961) BAHE 29/39. Met n’houlan stok ebet dioutañ ken, achu ’zo etrezomp.

    (6) [au plur.] (architecture) Kambr an echuoù : pièce qui sert de débarras dans les églises.

    (1913) KZVr 26 - 31/08/13. Achuo, kambr an achuo, tr. «chambre qui sert de décharge dans les églises, Even.»

  • echu-taol
    echu-taol

    [echu .2 + taol .1]

    M. Dessert.

    (1732) GReg 277b. Dessert, le dernier service qu'on met sur les tables, tr. «an æchu-taul

  • echuadenn
    echuadenn

    [echu (voir echu .1) + -adenn]

    F. –où Conclusion.

    (1964) BAHE 38/12. echuadenn an Abostol. ●15. An echuadenn a zo an hevelep hini evit an Abostol hag a Aviel. ●(1974) SALM 4. Pep levrenn a zo dezhi un echuadenn.

  • echuadur
    echuadur

    [mbr acheuadur < achiv (voir echu .1) + -adur]

    M. Accomplissement.

    (c.1500) Cb 10b. [acheuaff] g. integrite / antierete. b. acheuadur.

  • echuamant / achimant
    echuamant / achimant

    [mbr achiuamant, achiuament, brpm echuamant, achémand < achiv (voir 1. echu) + -amant]

    M.

    (1) Accomplissement.

    (1464) Cms (d’après GMB 16). achiuamant, accomplissement. ●(1499) Ca 4b. g. consumtion accomplissement. b. achiuament.

    (2) Fin.

    (1727) HB 66. an echuamant eus o dervez. ●(1790) Ismar 33. é tei én achémand ag er béd. ●476. én achémand ag er Pater.

    (1821) SST v. laqueiet e mès én achiument un abregé a hitoire er bet. ●56. A ne vou quet a achiument, pé ahoel un essaën benac d'er poénieu-zé. ●(1854) PSA I 188. é rouéonni n'en devou quet a achimant.

    (1906) HIVL 56. eit lakat achimant d'en hoari. ●(1921) BUFA 45. en achimant a viz mé.

    (3) Reste.

    (1839) BESquil 548-549. en Abad hac é venéh e vihué guet bara ha gouriad lezeu hac e secouré er beurerion guet en achimant. ●(1843) LZBg 1 blezad-2l lodenn 50. en achimant [ag er seih cant scouèd] e chomou ar bouis Brediah er Fé. ●(1879) GDI 96. ur vleyès e gavas en nor digueor, e antréas én ty, e zaibras en hantér a vampreu er verhig-cé, hag e gassas en achimant guet-hi d'hé bléygueu.

    (4) A-benn an echuamant : en fin de compte.

    (1918) BNHT 13. Aben en achimant e oé bet dihuennet dohti a gerhet.

    (5) (en plt de qqn) Quelqu'un on ne peut plus mauvais.

    (1931) FEZO 13. Ur rienn-gaill, me zud vat ! En achinant (lire : achimant) e oè en tam kren-baotr-sé.

  • echuañ
    echuañ

    voir echuiñ

  • echuer / achuer
    echuer / achuer

    m. –ioù Pièce du moulin à vent.

    (1904) KZVr 348 - 10/07/04. Achuer, eur pez eus ar vilin-avel (Goelo). ●(1913) KZVr 26 - 31/08/13. Achuer, tr. «pièce de la partie du moulin appelée koufr ar mein, ab[ad] Biler.»

  • echuet / achivet
    echuet / achivet

    [mbr achiuet, acheuet < achiv (voir echu .1) + -et .1]

    Adj. Fini.

    (14--) N 1281. Achiuet eo flam ma amser, tr. «Ma vie est complètement finie.» ●(c.1500) Cb 10a. g. il est fini. b. acheuet eo. ●g. ilz sont finiz. b. acheuet ynt.

  • echuiñ / echuañ / achivañ
    echuiñ / echuañ / achivañ

    [mbr achiuaff, acheuaff < vfr achever < syntag. a chieff (TLFi s. achever), le passage des formes en a- aux formes en e- entre le mbr et le brpm peut s’expliquer par une interférence du fr echu de échoir, les sens étant très proches, voir echu .2]

    V.

    I. V. intr.

    (1) Finir.

    (1499) Ca 4b. Achiuaff. g. acomplir achiuer consumer. ●192a. Supleaff. vide in achiuaff. ●(c.1500) Cb 45a. cest parfaire / dessaller / vaincre / consacrer. b. acheuaff fezaff / consacraff. ●(1530) J p. 21b. En berr ez duy ferm an termen / Maz achefheur (variante : achiuer) bezet certen / An pez so perguen ordrenet, tr. «dans peu de temps viendra le temps ou s'accomplira, soyez-en sûre, ce qui est réglé par le Ciel.»

    (1824) BAM 12. Achevi a ra dre ar c'homzou spontus-mâ.

    (2) (en plt d'une quantité de qqc.) S'épuiser.

    (17--) TE 351. Mæs achihue e ras er guin e oai bet pourvaiét.

    (1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 178. hun draj e achiuas eué idan bèr.

    II. V. tr. d.

    A. Finir.

    (1856) VNA 112. Je vais fini un ouvrage, tr. «É han d'achihue ul labour.» ●(1860) BAL 202. Setu me o vont da echui va buez.

    B. [devant un v.]

    (1) Terminer, finir de.

    (c.1680) NG 761-762. Mar degasset sergentet deign, / E achiuet hon ruinin.

    (1907) KANngalon Here 514. o paouez achui loja koat.

    (2) Echuiñ da : finir de.

    (1909) NOAR 43. oc'h echui da lenn e vreviel.

    (3) Echuiñ a : finir de.

    (1821) SST 144. én ur achiue a groéein er bet.

    III. V. tr. i. Echuiñ ouzh : finir de s'occuper de.

    (1992) MDKA 62. emañ o paouez achui deuz he loened.

  • echuus / achivus
    echuus / achivus

    [mbr acheuus < achiv (voir echu .1) + -us]

    Adj. Définitif.

    (c.1500) Cb 10a. [acheff] g. explectiff / ou finitiff. b. acheuus.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...