Recherche 'echu...' : 11 mots trouvés
Page 1 : de echu-achiv-achu-1 (1) à echuus-achivus (11) :- echu / achiv / achu .1echu / achiv / achu .1
[mbr achiff, acheff, achu < achu, echu base v achivañ, echuiñ]
Adj.
I. Attr./Épith.
A.
(1) Fini, terminé.
●(1499) Ca 4a. Achiff. g. fini. complet ou accompli. ●(c.1500) Cb 10a. Acheff. g. fini / complet / ou acompli. ●(1554) Moeam 5. pan voa achu an dro.
●(1792) BD 5328. achu veso ar scot, tr. «La vaisselle sera terminée.»
●(1860) BAL 3. echu e ve or joa var an douar !... ●(1878) EKG II 172. Me gred, va breur Per, emez-hi, eo achu hon dizeür.
(2) Echu-fournis =
●(1499) Ca 4b. g. entier. b. achiff fournis.
B. Attr.
(1) [sujet : qqc.] Bezañ echu gant udb. : avoir fini qqc.
●(1903) MBJJ 312. Breman, 'vel kent, ec'h on echu gant ze.
►absol.
●(1856) VNA 89. Avez-vous fini ? tr. «Achihue oh-hui ?»
(2) [sans sujet] Bezañ echu gant : en être fini de.
●(1911) SKRS II 71. an dud difeiz, a glever oc'h embann bep en amzer eo achu gant an Iliz katholik.
(3) Bezañ echu a + v. : avoir fini de.
●(1896) HIS 124. Ne oé ket hoah ollig achiú a goñz.
●(1913) AVIE 90. Pe oé achiù Jézus a laret ol é bredegeu.
(4) Bezañ echu da ub. : être à l'article de la mort.
●(1839) BSI 168. da lavaret ne ree muy seblant ebet, e voa achu dezan.
●(1933) OALD 45/204. Ha me a zant ec'h an kuit. Klanv on da vervel. Achu eo d'in.
(5) Bezañ echu ouzh udb. : en avoir fini avec qqc.
●(1987) BAPR 48. achu 'h on deuz ar re-mañ, evel-kent ! ●(2003) TONKA 79. Med achu out deuz al loened ? Kaset ar zaout er-mêz ?
C. Épith.
(1) Fieffé, fini, indécrottable.
●(1927) TSPY 49. n'out nemed eur brichin, eur bourjin echu.
(2) (en plt d'une période) Accompli.
II. Adv. Complètement, très.
●(1866) HSH 223. Ouspen ma oant fall-echu. ●242. Quement-ma a oa fall-echu.
●(1909) BOBL 20 mars 221/2d. Eun ejenn hanter lard a deu da veza lard achu, a benn daou viz, gant ar vagadurez-ze.
- echu / achu .2echu / achu .2
[brpm æchu < echu / achiv substantivé, ou peut-être < mfr echu adj v de eschoir « échoir » < lat pop *excadere < lat excidere d’après cadere « choir » (TLFi s. échoir)]
M. –où
(1) Fin.
●(1935) ANTO 26. Ar bed a ya en-dro, hag e istor eveltan ne vez echu ebet d'ar gudenn anezañ. ●(1965) BAHE 15/2. ma vo ret kaout un echu bennak gant ar plantañ-artichaot.
(2) Bezañ war an echu : tirer sur sa fin.
●(1872) ROU 72. Mon abonnement va finir, tr. «va bloaz cazetenn a zo var an echu.»
●(1907) FHAB Du 257. Ar bloas 'zo var an achu. ●(1909) FHAB C'hwevrer 41. Ne ouien ket ez oa o lizer var an achu. ●61. Lein oa var an echu. ●(1911) SKRS II 255. P'edo ar mission var an echu. ●(1915) MMED 152. Pa oa ar c'hantik var an achu. ●(1921) PGAZ 2. Edo va zammik labour var an achu.
(3) (comptabilité) Clôture d'un compte.
●(1732) GReg 47a. Appurement, la clôture d'un Compte, le reliqua païé, tr. «an æchu eus a ur gound.»
(4) Consommation, fin d'un travail, d'une entreprise.
●(1732) GReg 201a. Consommation, la fin d'un ouvrage, tr. «An æchu.»
(5) Echu zo : c’est fini.
●(1961) BAHE 29/39. Met n’houlan stok ebet dioutañ ken, achu ’zo etrezomp.
(6) [au plur.] (architecture) Kambr an echuoù : pièce qui sert de débarras dans les églises.
●(1913) KZVr 26 - 31/08/13. Achuo, kambr an achuo, tr. «chambre qui sert de décharge dans les églises, Even.»
- echu-taolechu-taol
[echu .2 + taol .1]
M. Dessert.
●(1732) GReg 277b. Dessert, le dernier service qu'on met sur les tables, tr. «an æchu-taul.»
- echuadennechuadenn
[echu (voir echu .1) + -adenn]
F. –où Conclusion.
●(1964) BAHE 38/12. echuadenn an Abostol. ●15. An echuadenn a zo an hevelep hini evit an Abostol hag a Aviel. ●(1974) SALM 4. Pep levrenn a zo dezhi un echuadenn.
- echuadurechuadur
[mbr acheuadur < achiv (voir echu .1) + -adur]
M. Accomplissement.
●(c.1500) Cb 10b. [acheuaff] g. integrite / antierete. b. acheuadur.
- echuamant / achimantechuamant / achimant
[mbr achiuamant, achiuament, brpm echuamant, achémand < achiv (voir 1. echu) + -amant]
M.
(1) Accomplissement.
●(1464) Cms (d’après GMB 16). achiuamant, accomplissement. ●(1499) Ca 4b. g. consumtion accomplissement. b. achiuament.
(2) Fin.
●(1727) HB 66. an echuamant eus o dervez. ●(1790) Ismar 33. é tei én achémand ag er béd. ●476. én achémand ag er Pater.
●(1821) SST v. laqueiet e mès én achiument un abregé a hitoire er bet. ●56. A ne vou quet a achiument, pé ahoel un essaën benac d'er poénieu-zé. ●(1854) PSA I 188. é rouéonni n'en devou quet a achimant.
●(1906) HIVL 56. eit lakat achimant d'en hoari. ●(1921) BUFA 45. en achimant a viz mé.
(3) Reste.
●(1839) BESquil 548-549. en Abad hac é venéh e vihué guet bara ha gouriad lezeu hac e secouré er beurerion guet en achimant. ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 50. en achimant [ag er seih cant scouèd] e chomou ar bouis Brediah er Fé. ●(1879) GDI 96. ur vleyès e gavas en nor digueor, e antréas én ty, e zaibras en hantér a vampreu er verhig-cé, hag e gassas en achimant guet-hi d'hé bléygueu.
(4) A-benn an echuamant : en fin de compte.
●(1918) BNHT 13. Aben en achimant e oé bet dihuennet dohti a gerhet.
(5) (en plt de qqn) Quelqu'un on ne peut plus mauvais.
●(1931) FEZO 13. Ur rienn-gaill, me zud vat ! En achinant (lire : achimant) e oè en tam kren-baotr-sé.
- echuañechuañ
voir echuiñ
- echuer / achuer
- echuet / achivet
- echuiñ / echuañ / achivañechuiñ / echuañ / achivañ
[mbr achiuaff, acheuaff < vfr achever < syntag. a chieff (TLFi s. achever), le passage des formes en a- aux formes en e- entre le mbr et le brpm peut s’expliquer par une interférence du fr echu de échoir, les sens étant très proches, voir echu .2]
V.
I. V. intr.
(1) Finir.
●(1499) Ca 4b. Achiuaff. g. acomplir achiuer consumer. ●192a. Supleaff. vide in achiuaff. ●(c.1500) Cb 45a. cest parfaire / dessaller / vaincre / consacrer. b. acheuaff fezaff / consacraff. ●(1530) J p. 21b. En berr ez duy ferm an termen / Maz achefheur (variante : achiuer) bezet certen / An pez so perguen ordrenet, tr. «dans peu de temps viendra le temps ou s'accomplira, soyez-en sûre, ce qui est réglé par le Ciel.»
●(1824) BAM 12. Achevi a ra dre ar c'homzou spontus-mâ.
(2) (en plt d'une quantité de qqc.) S'épuiser.
●(17--) TE 351. Mæs achihue e ras er guin e oai bet pourvaiét.
●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 178. hun draj e achiuas eué idan bèr.
II. V. tr. d.
A. Finir.
●(1856) VNA 112. Je vais fini un ouvrage, tr. «É han d'achihue ul labour.» ●(1860) BAL 202. Setu me o vont da echui va buez.
B. [devant un v.]
(1) Terminer, finir de.
●(c.1680) NG 761-762. Mar degasset sergentet deign, / E achiuet hon ruinin.
●(1907) KANngalon Here 514. o paouez achui loja koat.
(2) Echuiñ da : finir de.
●(1909) NOAR 43. oc'h echui da lenn e vreviel.
(3) Echuiñ a : finir de.
●(1821) SST 144. én ur achiue a groéein er bet.
III. V. tr. i. Echuiñ ouzh : finir de s'occuper de.
●(1992) MDKA 62. emañ o paouez achui deuz he loened.
- echuus / achivusechuus / achivus
[mbr acheuus < achiv (voir echu .1) + -us]
Adj. Définitif.
●(c.1500) Cb 10a. [acheff] g. explectiff / ou finitiff. b. acheuus.