Recherche 'ed...' : 25 mots trouvés
Page 1 : de ed (1) à edus (25) :- eded
coll. & m. –où, –eier (botanique)
I. Coll.
(1) Céréale, blé.
●(1464) Cms (d’après GMB 223). Et, blé. ●(1499) Ca 79b. Eth. g. ble. ●(1580) G 197. Ne dydyffas enny yt glas quet, tr. «Il n'y poussa pas de blé vert.» ●1238. ma sachat yth, tr. «mon sac de blé.» ●(1612) Cnf 29b. charreat eth. ●44b-45a. Nep à guerz eth è mis hezreu termen bedé mis maé gant condition ma paezher dezaff quement euel à taluezo an eth en marchat. ●45a. pa fell da nep à guerz an eth bezaff paezet à nezo. ●45b. Nep à pren cals à eth, eguit ober donet guernez.
●(1659) SCger 15a. ble, tr. «et, it p. idou.» ●83b. nettoier le blé, tr. «nettaat an hait.» ●(c.1680) NG 758. Pe day en est, me ray duh ed. ●(17--) TE 52. é hoèmb ol ér mæzeu é hindram æd.
●(1847) FVR 370. Ann ed a zo bet pleget, / Her gwelet a rer o sevel / Kerkent ha ma int torret. ●(1856) VNA 107. Les grains seront gâtés, tr. «Goastèd-vou en èd.» ●(1857) CBF 90. Ne welann dre ama nep douar dindan ed, tr. «Je ne vois pas par ici de terres ensemencées.» ●(1866) FHB 56/26a. an ed en douar a so caer ; druz int.
●(1910) FHAB Kerzu 356. An ed a yoa anter vrein o c'holo araog ma oant dournet. ●(1911) RIBR 9. an hed melen o plega o fennou. ●(1929) FHAB Genver 11. arabad eo kaout aoun evit an ed ; mar d'int diwanet pemzek dervez a zo. ●328. met kerkent an ed ne vezent ket mui kraz a-walc'h. ●(1960) PHPD 383. (Plougrescant) Pa ve troc’het an ed e vent dornet gand eur vapeur.
(2) [avec un nom de céréales en apposition : ed-gwinizh, ed-heiz, etc] Telle ou telle céréale.
●(1907) FHAB Gouere 139. En o farkeïer e c'hadenn ed-guinis, ed-eiz, kerc'h, lin ha kanab...
(3) Red-ed, souchenn-ed =
●(1964) BAHE 38/35. War-lerc'h ar balan 'oad boaz da zigeriñ ar valaneg : ur red-ed (pe ur souchenn-ed) a roe neuze. ●(1973) BAHE 78/32. Ur red-ed ha balan a bep eil.
II. M. [au plur. : edoù] Espèce de céréale.
●(1847) FVR 249. ar segal hag an holl edou a eaz da fall. ●(1849) LLB 97. Changet leh t'hou s-édeu. ●(1866) FHB 64/96a. ez eus doare vad e pep leac'h evit an edou. ●(1868) FHB 164/63b. an edou goan.
III.
(1) Melen evel an ed darev : blond.
●(1961) BRUD 14-15/81 (T) E. ar Barzhig. Bez e oa eun tammig plah koant ken e oa koant gand diou blañsonenn bleo melen evel an ed dare.
(2) Kemer an ed evel m'eo bet dornet : prendre les choses comme elles viennent.
●(1976) KOYO 29 J. Philippe. Gouzoud a ran ! eme ar person, un den hag a ouie kemer e ed evel ma oa bet dornet, hag an dud evel ma oant : pec'herien a-bezh, med bugale an Aotrou Doue memestra.
(3) Bezañ bet an ed tost d'ar c'hae da ub. : avoir frôlé le danger.
●(1868) FHB 167/87a (L) G. Morvan. An daou zijentil ne deuent ket euz ho souezen, o sonjal pe guen tost oa bet an ed d'ar c'hae dezho.
- ed-doured-dour
coll. (botanique) Vanille d’eau Aponogeton distachyus.
●(1907) FHAB Eost 191. kresson pe beler, ed-dour (des épis-d'eau).
- ed-dued-du
coll. (botanique)
I. Blé noir, sarrasin.
●(1732) GReg 398b. Farine de sarazin, tr. «Bleud ed du. bleud yd du.» ●846a. Sarrasin, blé noir, tr. «ed du.»
●(1857) CBF 2. e mare ar gwiniz-du, pe ann ed-du, tr. «à l'époque de la floraison du blé-noir.» ●(1866) FHB 86/272a. An ed guenn so destumet fall e meur a leac'h ; an ed du so poan oc'h he zestum. ●(1870) FHB 282/168b. ar soublien-ma a rai eur vad vraz d'an ed du.
●(1910) EGBT 89. Er vro-man ne laker ket kalz itu. ●(1927) GERI.Ern 126. ed-du, étu pl. ou, tr. «blé noir, sarrazin.» ●(1959) LLMM 73/125. Kaletez ed-du a oa da verenn, evel da bep gwener.
II.
(1) Aet ar moc'h en ed-du : voir moc'h.
(2) Bezañ trist evel Doue Pleuveur pa en dez bet yod ed-du d'e goan : voir Doue.
- ed-gwenn
- ed-Indez
- edanedan
prép. cf. endan
I. spat.
(1) Sous.
●(1790) MG 161. é logein idan ur memb touèn. ●237. ol en doar e zou idan hou kær, idan France. ●243. ha ne vér quet coutant beèd que ne gouéhér idan en daul. ●346. É-hèn de guh idan men golhæd.
(2) Sous (tel ou tel temps).
●(1790) MG 3. ma hon obligét de labourat han ha gouyan, idan en tuemzér hav er fal amzér. ●38. A pe vai rét dehou rideq idan en ærh, er glàu, pé en tuemzér. ●127. idan er bouillardeu hac en tuemzér
(3) En (ville).
●(1792) HS 283. ré varhüe saüet ag ou béïeu e oai bet güélet é pourmen é dan kér dré er ruyeu.
●(1861) BSJ 161. Er guevel ag un dra quer burhudus ne oé quet bet pêl doh hum streàu idan guér. ●230. Un doairé carguet a gueuïér hum streàué idan guer ar Jesus.
(4) (agriculture) Lakaat (douar) edan : ensemencer.
●(1931) DIHU 241/299. E 1929 éh oè bet lakeit édan gunéh én hur Bro en 11vet loden (…) ag en doar. ●E 1929 ataù, éh oè bet lakeit édan avaleu doar (…).
II. temp.
(1) Juste avant.
●(1913) DIHU 92/211. Bep plé, édan er pardon, é lah unan. ●(1925) SFKH 46. édan gouil Nédeleg.
(2) [devant un v.] Sur le point de.
●(1792) HS 141. enn tri blæ à séhour e oai é dan achiüe.
●(1913) AVIE 90. ur meùel goal glan, édan merùel. ●(1921) BUFA 59. édan koéh. ●(1923) KADO 18. En noz e zou édan achiù. ●(1980) LIMO 02 février. kalonekad er gèh e oè édan meruel.
(3) Edan berr : d'ici peu.
●(1891) CLM 74. diméein idan bèr.
(4) Pendant.
●(1861) BSJ 166. Un tamig amzér goudé, é gouil bras en tampl, péhani e hrér idan gouïan.
(5) Sous.
●(17--) TE 83. ou avertissein de hum zerhel prest idan tri dé.
II. sens fig. Sous (le règne, la domination, etc.).
●(1790) MG 19. en des andurét idan Ponce-Pilat. ●178. péré e vou bet caus de zannation er-ré-zou idan ou berh ;
●(1854) PSA I 102. idan dorn hag idan berh en Eutru Doué.
►[form. conju.]
S1 edanon / edandon
●(1937) DIHU 310/254. Ur meni guélé koed e zo édandonn.
S3m edanañ / edandañ
●(1829) CNG 100. Poullet oai er goêd édan d'ou.
●(1912) BUEV 66. A dauleu e kleué ér ganbr e oé édandou èl ur marh é vonet d'er pear zroed.
S3f edani / edandi
●(1792) HS 195. tut ha lonnet é dan-di.
●(1829) CNG 103. Peb pas édan d'hi é couéhai.
P2 edanoc'h / edandoc'h
●(1879) GDI 149. en hani e zou idan d'oh.
P3 edane / edande
●(1790) MG 177. e zou rein exampl-vat d'er-ré-zou idan-d'ai. ●(1792) HS 181. ma ne soublér é dan dé.
●(1936) DIHU 306/191. Chom e hra hoah avaleu édanté.
- edduenn
- edeg
- edekedek
adj.
(1) Qui est planté de blé.
●(1907) DRSP 76. Irvi edok. ●(1911) BUAZperrot 18. an douarou edok.
(2) Qui produit du blé.
●(1874) FHB 497/212b. An douar-ze ken edok guechall.
- edennedenn
f. –où
(1) Grain de blé.
●(1738) GGreg 43. edenn, p. edennou, tr. «grain de blé.» ●44. ydenn p. ydennou, tr. «grain de blé.»
●(1928) LEAN 51. Sanka a ra [Doue] doun en douar an edennou a roio ar gwella gwiniz. ●89. an edenn he deus doare da vervel en douar araok sevel da rei korzenn ha pennou-ed.
(2) Pied de blé.
●(1744) L'Arm 32a. Brin de blé, tr. «Édeenn.. édeenneu. f.»
●(1868) FHB 159/23a. Ne zeuffe mui idenn e-bed er parkou.
●(1924) ARVG Ebrel 76. talvoudegez an edennou a vo herve an demz. ●(1925) FHAB C'hwevrer 51. hep yeotenn nag edenn.
- EdernEdern
n. de. l.
(1) Edern.
●(1847) FVR 303. Re wenn Sant-Goazek, Leuhan ha Laz a deu d'ho c'havout da Edern. ●(1865) FHB 32/255b. eur marc’hadour kezeg eus a Edern. ●(1870) FHB 296/277b. eur plac’h d’eus Edern. ●(1890) MOA 20b. Edern.
●(1905) ALMA 65. Edern. ●(1925) ARVG 3/61. En Breiz an eus seiz ti, ar brasan, hini Gourin, demdost da Geraez; ar re all e Brest, Briek, Edern, Bannalek, Langonnet. ●(1931) FHAB Gouere/249. Hen eo ivez patron iliz Edern. ●(1943) FHAB Mezeven 308. tost d'Edern ha Brieg. ●(1955) STBJ 11. 199. Ouz parrezioniz Edern ha Brieg e reent glaziged karn.
(2) An Edern : Édern.
●(1909) MMEK 70. Eur plac'h iaouank, ganet en Edern. ●(1958) BRUD 3/25. eur glazik bennag euz Brieg pe an Edern. ●(1961) PETO 8. mestr-skol en Edern.
(3) (blason populaire) Voir Glazig.
(4) Nom de famille.
●(1970) NFBT 67 N° 501. Edern.
(5) [Toponymie locale]
●(1905) ALMA 66. Niver (enn Edern). ●(1931) FHAB Gouere/249. Hen eo ivez patron iliz Edern, savet war ar Reun-Du.
- edet
- ediedi
forme du verbe bezañ .1
- edifiañ
- edifisedifis
m. –où Édifice.
●(1499) Ca 73b. Edeficc. g. edefice. ●(1576) Cath p. 1. discaret he deues an edeficc à conuetis charnel, tr. «elle a détruit l'édifice de la convoitise charnelle.» ●(1633) Nom 126a. ÆDificium, fabrica habitatio, habitaculum, domicilium : edifice, hostel demeure : edefiçc, vn ty, vn demeurançc. ●137a. Substructio, fabrica, structura : bastiment, fabrique : batymant, edefiçc.
●(1727) HB 582. én edifiç sacr-se.
- edifisañ
- edifius
- EdigEdig
n. de l. Hœdic (île au large de Quiberon).
(1) Edig.
●(1744) L’Arm 395b. E’rmæss à Vorbihan é ma, Hoatt, Heidicq, Mæban, Audumm.
●(1839) BES 755. én un inisen, hanhuet Hoedic. ●(1863) MBF 90. Mar doh arhoarek, kerhet ag er Gerver de Hoad ha de Hœdik.
●(1902) LZBg Mae 101. Hédig. ●(1906) DIHU 16/271. ha pelloh é huélér / Houad, Hédig hag er Gerveur. ●(1985-1986) ADEM 113. Mes bihan eo, bihan eo Heudig ! ●(1995) LMBR 20. Houad, Edig, ar Gerveur.
(2) Enez-Edig.
●(c.1660-1670) VEach 55. Olier Pennon á enes hedy, en escopti Guenet.
●(1847) FVR 288. ar Manour, Persoun enez Hedik.
(3) (Par fausse étymologie) An Houadig.
●(1914) ARVG mae 75. An Houad hag an Houadig a zo dister ha paour en he c'hichen.
(4) [Toponymie locale]
●(1850) HHO 75. …près de la chaussée de Porh Bras, et principalement à Porh Louid et à Porh Parnac.
- editedit
m. –où
(1) Édit.
●(1831) RDU 180. Dré en édideu ag en amzér-zé é oai dihuennet a rein open deu-uguênt taul d'en dorfetterion.
●(1914) DFBP 109a. edit, tr. «Edid.»
(2) Puissance.
●(1557) B I 308. Rac tri person so en tron onest / En un test, en un maieste, / A un coudet, a un edit, / Vn ster, un esper, un merit, / Vn apetit, un deite, tr. «Parce qu'il y a trois personnes dans le ciel brillant, qui ont une seule nature, une seule majesté, une seule pensée, une seule puissance, une seule dignité, un seul désir, une seule vertu, une seule volonté, une seule divinité.»
- edou
- edrec'h
- edukasion
- edukastreredukastrer
m. (mot forgé par Yann-Ber Piriou : edukatour + kastrer au sens de « castreur »).
●(1974) MARU 9. bastardet a rummad da rummad gant edukastrerien ar skolioù hag an ilizoù.
- edukatouredukatour
m. -ion Éducateur.
- edusedus
adj.
(1) (en plt d'une terre) Qui produit du blé.
●(1732) GReg 5a. Païs abondant en blé, tr. «Bro édus.»
●(1855) FUB 74. Môr Kerné a zô peskéduz, / Douar Léoun a zô éduz, tr. «La mer de Cornouaille est poissonneuse, / La terre de Léon abondante en blé.» ●(1878) BAY 19. édus, tr. «Qui produit du blé.» ●(1890) MOA 101a. Terre abondante en blé, tr. «douar eduz.»
●(1912) LZBl Genver 314. An douarou dre ama zo ken eduz, ma'z euz poan her c'hredi. ●(1935) KANNgwital 387/40. ar parkeier edus.
(2) (en plt d'une période) Abondante en blé.
●(1806) JOS 11. ar seis blaves edus. ●(1866) FHB 68/124b. Ar seiz vloaz eduz a zeuaz.