Recherche 'eil...' : 74 mots trouvés
Page 1 : de eil-1 (1) à eilpleg (50) :- eil .1eil .1
adj., adv. & prép.
I. Adj.
(1) Second.
●(1499) Ca 74b. Eyl. g. segond. ●(1575) M 2351. An eil condition, tr. «La seconde condition.» ●(1576) Cath p. 16. an eil itron oar lerch an rouanes, tr. «la seconde dame après la reine.»
●(1659) SCger 109a. second, tr. «an eil.» ●(c.1680) NG 1852. En ail pouin. ●(1774) AC 67. mar bes eun eil buguel e guiliouder anesan, tr. «S'il y avoit un second enfant, on en feroit l'accouchement.»
●(1961) LLMM 86/150. Pa gerzhas d’o bete eil gabiten al lestr e lavaras dezhañ ar gwernier Parker.
(2) An eil eus an daou : l’un des deux.
●(1880) SAB 73. ac an eil eus an daou a zoug ar goulou (...) egile a ro al lien.
(3) An eil : l'un.
●(1659) SCger 119b. par tour, tour a tour, tr. «an eil goude eguile.»
(4) An eil re … o hentez : les uns … les autres.
●(1710) IN I 280. ar bisitou a rent an eil-re d'o hentez. ●(1727) HB 243. o font erguisse an eil-re da Ilis o-hentez. ●246. causeal ha caquetal an eil-re gant o-hentez. ●253. E côms ar Bastoret an eil-re ouz o entez.
II. Loc. adv.
A.
(1) D'an eil : deuxièmement, secondement.
●(1659) SCger 109a. en second lieu, tr. «dan eil.» ●(1732) GReg 853a. Secondement, en second lieu, tr. «D'an eil.»
●(1879) GDI 300. D'en eil, Adam en dès reit d'emb ur péhèd.
(2) =
●(1869) FHB 238/228a. Jakouik a laka he voutou an eil da gliou.
B.
(1) An eil egile : l'un et l'autre.
●(1499) Ca 8b. Anneil heguile. lung et laultre.
(2) An eil dre egile, eben : l'un dans l'autre.
●(1906) KPSA 74. An oll oberiou mad, an eil dre egile, ne dalvezont ket sakrifiz santel an Oferen. ●(1907) PERS 328. var dro teir guech ar zizun, an eil dre eben. ●(1910) FHAB Here 315. 150 bemdez an eil devez dre egile.
(3) An eil da gas egile : l'un dans l'autre.
●(1908) FHAB Gwengolo 261. beb bloaz, an eil da gass egile, tost da 6,000 famill.
(4) An eil d’egile : l’un à l’autre.
●(14--) Jer.ms 93. Nep na gallo dybry ere / Roet de grec [de] bugale, / Ha prestet (= impér.) un eyll de guyle, tr. « Quiconque ne pourra manger les siens, / Qu’il (les) donne à sa femme (à ses) enfants, / Et que l’un prête à l’autre »
C.
(1) A bep eil : alternativement.
●(17--) EN 1556. e comsfomb a bob eil, tr. «nous causerons l'un après l'autre.»
●(1970) BHAF 8. Mamm-goz ha me a lenne a beb-eil.
(2) A-bep-eil d'ar wezh : tour à tour.
●(1818) HJC 359. int-memb e rai ehüe goèb à nehon ac e larai bebeil-d'er-üéh guet er Scribet (…).
(3) Pep-eil-penn : sens dessus dessous.
●(1792) HS 138. é zurul pep-eil-pènn é tré treit er ronçèt. ●(17--) VO 106. Hac e tehai d'er béd bout laqueit peb-eil-pèn.
●(1841) DMB 84. te bén / A zo bet lakeit peb-eil-pén. ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 158. er brézel eahus en dès (...) laqueit peb eil penn ér hreis ag en Afriq.
●(1901) LZBg 59 blezad-2l lodenn 84. tiér, bléad, dañné ha madeu a bep sort, e zou bet revinet, garnubet, lakeit rah peb-eil-pen... ●(1927) GERI.Ern 129. lakaat pep eil penn, tr. «mettre sens dessus dessous, bouleverser.»
(4) Pep-eil-tro : tour à tour.
●(1862) JKS.lam 193. Ar garantez, sonjit ervad, n'ema ket heb he foan, na peb eil tro, heb he dudi. ●431. O veza ma'z eo hor c'haloun stag peb eil tro oc'h ar c'hik hag oc'h ar spered, evel-se ni zo douget peb eil tro da ober ar mad pe ann drouk. ●(18--) SAQ I 314. n'oun ket souezet pa velan Eli o tigas, bep eil tro ervez he c'hoant, ar glao pe ar zec'hor.
(5) Bep un eil : tour à tour.
●(1936) TKAL II 18. Alanig en deus eur genou hag a c'houez tomm ha yen bep eun eil.
(6) Bep eil bloaz : tous les deux ans.
●(1965) BAHE 46/2. ober bep bloaz pe bep eil bloaz an hevelep studiadenn-se, kement ha sevel ar poent, e-giz ma lavar ar voraerion.
(7) Pep eil gwech : alternativement.
●(1927) GERI.Ern 129. peb eil gwech, tr. «l'un après l'autre, à tour de rôle.»
(8) Bep eil taol : alternativement.
●(1849) LLB 487. Eid mé skoei beb eil taul er freilleu ar el ler. ●1338. De lakat beb eil taul en doar de zasonein.
●(1927) GERI.Ern 129. skei peb eil taol, tr. «frapper en cadence, chacun son coup.»
III. Loc. prép.
(1) War eil gant : en alternance avec.
●(1959) BRUD 10/48. rag yod beb daou zevez a veze, war eil gand patatez seh, ha kouign-yod, ha kouign-patatez.
(2) A bep eil gant : en alternance avec.
●(1948) KROB 5/12. En eur ger, eul levr da lakaat war stal ar bara e pep tiegez a Vreiz, ma vo difre e gaout dindan an dorn ; e pep ti e vezo lennet gant frouez bep eil gant Buhez ar Zent.
- eil .2eil .2
m.
(1) Second.
●(1869) FHB 232/174a. An Aotrou Zielinski hag an Aotrou Halna du Fretay, he heil.
(2) Ober eil gant ub. : seconder qqn.
●(1911) BUAZperrot 555. Digaset e ouent dirag Karpazius, a oa oc'h ober eil gant ar prefet.
- eil-had
- eil-hadañeil-hadañ
v. tr. d. Ensemencer de nouveau, ressemer.
●(1876) TDE.BF 182a. Eil-hada, v. a., tr. «Semer une seconde fois, parce que l'on a pas réussi la première.»
●(1927) GERI.Ern 129. eil-hada(ñ), tr. «faire un second ensemencement.» ●(1962) EGRH I 74. eil-hadañ v., tr. « semer dans une terre pour la 2ème fois. » ●(1995) BRYV II 93. (Milizag) maread parkeier a veze gwechall ravajet hag e veze ranket eilhada.
- eil-henañeil-henañ
adj. (famille) Second de trois frères.
●(1927) GERI.Ern 129. eil-hena(ñ), tr. «le second de trois frères.»
- eil-kabiteneil-kabiten
m. -ed (marine) Capitaine en second.
●(1959) TGPB 65. Met daoust din da vezañ en gortoz da glevout an eil-gabiten o kannañ e lostenn d’un intañv ken dibreder.
- eil-kentañ
- eil-koshañeil-koshañ
adj. (famille)
(1) Cadet.
●(1876) TDE.BF 433b. Te, eme he vreur eil gosa, a zo bet eunn diot. ●(1889) ISV 207. Ar c'hantdener a zigasaz an eil cosa euz an tri merzer.
●(1905) IVLD 20. ann eil gosa, Louisa, n'he doa nemet c'houezek vloaz. ●(1906) KANngalon Mae 108. hag e tenje d'hin euz ar zervich va eil gosa. ●(1906) KANngalon Kerzu 275. an eil gosa ac'hanomp 'z eat en he blas var al labour. ●(1925) BUAZmadeg 565. an eil kosa euz ar vugale a oue savet var an tron.
(2) An eil-koshañ : le deuxième plus âgé.
●(1979) VSDZ 50. (Douarnenez) aze pep hini en e renk, a yee dre oad… dre oad : ar c'hoshañ ar c'hentañ, an eil goshañ an eil, an dri-goshañ…, tr. (p. 214) «chacun à son rang et selon l'âge… selon l'âge : le plus vieux le premier, celui qui venait ensuite en second, le troisième par l'âge… ».
- eil-staleil-stal
f. (commerce) Filiale d'un magasin de vente.
●(1931) VALL 304b. Filiale d'un magasin de vente, tr. «eil-stal f.»
- eiladur
- eilañeilañ
v.
I. V. tr.
A. V. tr. d.
(1) (religion) =
●(1903) MBJJ 174. Eilan 'ra e-unan an doktor koz gant ar re-all evit kanan eur psalm. ●(1910) MBJL 116. Respont an oferen, emean, a zo eun dra meurbet enorus, dre ma ver oc'h eilan beleg Jezuz-Krist, hag o terc'hel plas ar bobl kristen. ●(1935) BREI 394/2b. muioc'h eveziek d'abegi an Tad eget d'eila ervat e oferenn d'ezan.
(2) Seconder.
●(1908) PIGO II 3. breman souden 'mo ezom eus eur vatez vat en ti, da eilan ma gwreg. ●(1914) LZBt Du 31. ha setu perag, hon euz kemeret tud d'hon eïlan. ●(1927) GERI.Ern 129. eila(ñ), tr. «seconder.» ●(1931) VALL 681b. Seconder, tr. «eila.»
(3) (musique) Accompagner.
●(1931) VALL 681b. Seconder, tr. «eila (et accompagner en musiq.).»
(4) [devant un v.] =
●(1870) FHB 295/266a. Ma ne eilont ket rei ho geier da gridi d'ar re o deus guelet gant ho daoulagad pènauz eo tremenet an dra.
B. V. tr. i. Eilañ ouzh ub. : alterner avec qqn d'autre, le remplacer momentamément, le relayer.
●(1868) KMM 24. cana Litaniou ar Verc'hez gant daou all da eila outa. ●(1872) ROU 73b. Alterner. (Cana), bep-eil ; eila ouz un all.
II. V. pron. réfl. En em eilañ.
(1) Se remplacer, se relayer.
●(1895) GMB 205. Pet[it] Trég[uier] 'n im heilañ se remplacer, se relayer.
●(1927) GERI.Ern 129. en em eila(ñ), tr. «se remplacer, se relayer.»
(2) Se succéder.
●(1913) ARVG Eost 185. An de-ze, o-daou, brezoneg ha galleg, e tleont 'n em eila 'vit rei d'an dud a zo deut d'ar prijou, kerent, mignoned, didu, skouer ha kentel. ●(1933) BLGA 22. E-pad daou zevez leun, an dañs, ar c'han, ar baleadennou en em eilas e-kreiz ar vrasa plijadur.
- eilantronozeilantronoz
m.
(1) Surlendemain.
●(1876) TDE.BF 182a. Eil-antronoz, s. m., tr. «Surlendemain.»
●(1927) GERI.Ern 128-129. eilantronoz, tr. «surlendemain.» ●(1931) VALL 718b. Surlendemain, tr. «eil-antronoz.»
(2) D'an eilantronoz : le surlendemain.
●(1931) VALL 718b. Le surlendemain, tr. «d'an eil-antronoz.»
- eilbanneañ
- eilbevañeilbevañ
v. tr. d. Réssuciter.
●(1868) KMM 174. Ar pec'heur eil-beved a c'houlennas, buan ha buan, coves.
- eilbik-eilbik-
voir elbik-
- eilderc'henteilderc'hent
m. Avant-veille.
●(1943) VKST Meurzh/Ebrel 250. da eil-derc'hent ha da zerc'hent daou c'houel all.
- eildimeziñeildimeziñ
v. intr. Se remarier.
●(1870) MBR 182. ne gav ket d'in e ve fur d'e-hoc'h tamm e-bed klask eil-zimezi, tr. «je ne crois pas qu'il soit du tout prudent de chercher à vous remarier.» ●186. n'em beuz ket a c'halloud da viret na eil-zimezfac'h, tr. «je ne puis vous empêcher de vous remarier.»
●(1911) BUAZperrot 71. daoust ma n'he devoa nemed ugent vloaz pa jomas intanvez, ne eil zimezas ket. ●589. lakât en he fenn eil-dimezi. ●(1914) FHAB Meurzh 68. ne zaleas ket da eil-dimezi. ●(1995) BRYV III 122. (Milizag) c'hoant da eil-dimezi.
- eildiwezhañ
- eilembanneilembann
v. tr. d. Faire une seconde publication (de mariage).
●(1872) ROU 102a. Il y a eu une seconde publication, tr. «eiled eo an embannou – eil-embanned eo.»
- eiler
- eilfeurm
- eilfeurmadur
- eilfeurmer
- eilfeurmerezh
- eilfeurmiñ
- eilfurmiñ
- eilgeriadenn
- eilgeriañ / eilgeriat / eilgeriiñeilgeriañ / eilgeriat / eilgeriiñ
v. tr. d.
(1) Répondre, répliquer, riposter.
●(1872) ROU 94a. Geria, est inusité ; mais le composé eil-geria, ne l'est pas absolument. ●100a. Une réplique m'échappa, tr. «disvinta a ris da eil-geria.» ●101b. Riposter, tr. «Eil-geria.»
●(1909) BROU 233. (Eusa) Riposter, tr. «Eil-gérya.» ●(1921) GRSA 280. eilgiriein e hrant é mant bet degaset azé get un tonkadur didruhé. ●(1927) GERI.Ern 129. eilc'heria, eilgeriat, V[annetais] eilgiriein, tr. «répliquer, répondre.»
►absol.
●(1870) FHB 275/110b. ar vugale-ze a zaver hirio, o teski dezho lavaret geier, eilgeriat oc'h tad ha mam.
(2) Eilgeriañ ouzh : plaquer sur.
●(1870) MBR x. Ar galleg-ze, klevit, a zo gweach eilgeriet, koulz lavaret, oc'h ar brezouneg.
- eilgeriateilgeriat
voir eilgeriañ
- eilgeriiñeilgeriiñ
voir eilgeriat
- eilgomz
- eilhoniñeilhoniñ
v. intr. Taller.
- eillavareteillavaret
voir eillavarout
- eillavarout / eillavaret
- eilletananteilletanant
m. –ed (domaine militaire) Sous-lieutenant.
●(1906) KANngalon Gwengolo 210. p'edon c'hoaz eil letanant.
- eilmaer
- eilmestreilmestr
m. eilmistri (domaine militaire) Second maître.
●(1941) ARVR 27/4c. eilvestr eus ar Verdeadurez a Vrezel.
- eiloberiañ
- eilofiser
- eilpenn
- eilpennad
- eilpennadur
- eilpennañ / eilpennat / eilpenniñeilpennañ / eilpennat / eilpenniñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Renverser, culbuter.
●(c.1718) CHal.ms i. culbutter, tr. «rein ul lam, discarr', pendereurein eil pennein.» ●(17--) EN 2774. eon bed eilpened, tr. «j'ai été culbuté.»
●(1907) AVKA 36. eilpenna a reas ar stalio ha skuill an arc'hant a oa warnhe. ●235. Eilpenna reas taolio an drokerien. ●(1931) VALL 176a. Culbuter, tr. «eilpenni.» ●211a. mettre sens dessus dessous, tr. «eilpenna.» ●(1982) PBLS 178. (Sant-Servez-Kallag) eilpennañ, tr. «retourner, renverser.»
(2) Retourner, mettre le haut en bas, intervertir.
●(1889) ISV 431. Eil pennat a reant ho bizier.
●(1931) VALL 78b. mettre ainsi [bout pour bout], tr. «eilpenni.» ●355b. mettre (une chose) le haut en bas, tr. «eilpenna (et intervertir, bouleverser).»
(3) sens fig. Chambouler, bouleverser
●(c.1718) CHal.ms i. bouleuerser, tr. «lacat en treu pen eüeit pen, bouluersein, eilpennein.»
●(1918) LZBt Mae 2. E keit-ze e krogas ar brezel a elpennas peb tra. ●(1931) VALL 76a. Bouleverser, tr. «eilpenna.»
II. V. intr. Se renverser, capoter.
●(1904) BOBL 8 octobre 3/3a. pa spontaz al lon-kezek dirag eur bern-mein, hag ar c'har a heilpennaz. ●(1904) BOBL 15 octobre 4/2d. kar ha marc'h a eilpennaz barz ar foz. ●(1931) VALL 96a. Capoter, tr. «eilpenni.»
- eilpennateilpennat
voir eilpennañ
- eilpennerezh
- eilpenneteilpennet
adj. Mis sens dessus-dessous, culbuté.
●(1927) GERI.Ern 129. eilpennet, tr. «mis ainsi [sens dessus dessous] culbuté.»
- eilpenniñeilpenniñ
voir eilpennañ
- eilpennvan
- eilplanedenneilplanedenn
f. –où (astronomie) Satellite d'une planète.
●(1931) VALL 676a. Satellitte de planète, tr. «eilblanedenn f.»
- eilplegeilpleg
m. –où Repli.
●(1732) GReg 199a. les plis, & replis de la conscience de chaque personne, tr. «ar plegou hac an eil blegou eus a goustyançz pep hiny.» ●807b. Repli, tr. «Eil-bleg. p. eilblegou.» ●Les plis & les replis du cœur de l'homme, tr. «Eilblegou, ha displegou ar galoun.»
●(1839) BSI 10. dispacqa a reé dira-z-ân an eil blégou ha displégou e goustiançz.