Recherche 'eo...' : 83 mots trouvés
Page 1 : de eo (1) à eosterezh (50) :- eoeo
v. & adv. cf. bezañ, bout
(1) Est, c’est.
●(897) MSvbr IV f° 75b, main A (DGVB 235b). is petguar blidan iu em, tr. « est (de) quatre années qu’il est lui ».
●(1557) B I 799. Allas allas cals diblasdet / Eu bout gant tourmant dismantet / An roe affet nedeux quet sy / Ny so en fin orfelinet / Ouz guelet honn penn dispennet / Disgroatet eu net ycomedy, tr. « Hélas ! hélas ! quelle horreur, de voir le roi ainsi foudroyé ! Nous voilà orphelins, notre chef est perdu ; Nicomédie est ruinée. » ●(1580) G 588-589. Danzomp, hoaryomp, groeomp cher/ pan eou hon mecher ober yoay, tr. «Dansons, jouons, faisons la vie, / Puisque notre métier de faire la joie.»
●(1752) PEll 895. Toull ew va sahe, tr. « ma robe est percée. »
●(1847) FVR 149. Loeiz XVI, ha kabluz ef-hen ?
(2) [copule qui marque une équivalence]
●(1915) KANNlandunvez 44/333. Eur c’hristen mad eo eun den badezet.
(3) Adv. [affirmation à une question négative ; cf. français si]
●(1962) EGRH I 76. eo adv., tr. « si (affirmation). »
- eog .1eog .1
adj.
(1) Dour eog : eau de rouissage.
●(1895) GMB 201. en petit Tréguier dour og, eau où l'on a roui le lin. ●(1897) EST 48. ag en deur-aug é saù ur vlaz ponnér.
●(1904) DBFV 13b. deur aug, tr. «l'eau qui sert à rouir.»
(2) Roui.
●(1732) GReg 832a. Ce lin est assez rouï, tr. «Eaug avoalc'h eo al lin-hont.»
●(1897) EST 49. Er hoarh e zou aug mat.
●(1904) DBFV 13b. aug, adj., tr. «roui.» ●(1920) KZVr 359 - 25/01/20. og, tr. «roui.»
(3) Mûr.
●(1752) PEll 278. Eog, Mûr, ammoli, attendri. Frouez eog, fruit mûr, bon à manger.
●(1909) BROU 202. (Eusa) Aog, tr. «Mûr.» ●(1927) GERI.Ern 136. eok adj., tr. «mûr.» ●(1988) PERUgliz 27. Tremen eok eo ar maiz !
- eog .2eog .2
m. Rouissage cf. og
●(1732) GReg 831b. Cette viande est rouie pour avoir été longtems dans le pot sans la faire bouillir, tr. «blas an eaug a so gad ar c'hicq-mâ.»
- eog .3eog .3
m. –ed (ichtyonymie) Saumon.
●(1499) Ca 74b. Ehoc. g. saumon. ●(c.1500) Cb 74b. Eheuc. g. saumon.
●(1659) SCger 108a. saumon, tr. «pen eauc, p. eauquet.» ●146a. eauc, tr. «saumon.» ●(1732) GReg 847b. Saumon, poisson qui naît dans la mer, & qui au printemps remonte dans les rivieres jusqu'à leur source, tr. «Eucq. p. eugued. eaucq. p. euagued.» ●Un saumon, tr. «Ur penn-éaucq. un éaucq. ur penn-eucq. un eucq.» ●(1738) GGreg 42. Eeucg p. Eeuged, tr. «saumon.» ●(1752) PEll 255. Eaug, Eäog, disyllabe, & Eog, saumon, poisson. Singulier, Ur-pen Eaug.
●(1856) VNA 25. un Saumon, tr. «ur Saumon pé Eauq.» ●(1857) CBF 14. siliou, dluzed, eunn eok bennag, pe eur beked, tr. «des anguilles, des truites, un saumon ou un brochet.»
●(1904) DBFV 70b. eaug, m. pl. ed, tr. «saumon.» ●(1934) BRUS 257. Un saumon, tr. «un éaog –ed.»
► Penn-eog.
(1) (ichtyonymie) Penn-eog : un saumon.
●(1732) GReg 847b. Un saumon, tr. «Ur penn-éaucq. un éaucq. ur penn-eucq. un eucq.» ●(1752) PEll 255. Eaug, Eäog, disyllabe, & Eog, saumon, poisson. Singulier, Ur-pen Eaug.
(2) (Blason populaire) Penn-eog [au pl.] Penn(où)-eog : saumon(s) (surnom des gens de Châteaulin).
●(1732) GReg 157a. Les Habitans de Chateaulin. Qastellinis. (Par derision : Peñ-eeucq, ou, peñ-eaucq.) id ẽ, tête de saumon.
●(1855) FUB 84. Penn-sardinenn ar C'honkiz, / Penn-éog ar C’hastell-Liniz, / Ha Penn-Merluz ar C'hon-Bridiz. ●(1869) TDE.FB xviiia. Kastellinad, m. pl. Kastelliniz. On les appelle aussi ironiquement Penn eok, m. pl. Pennou eok, tête de saumon. ●(1878) SVE 951. Penn-sardinenn ar C'honkiz, / Penn-eog ar C'hastel-Liniz, / Ha Penn-merluz ar C'hon-Bridiz.
●(1923) KNOL 157. Mat a rafec'h o lakaat ar penn-eog-se eur pennadig er purkator ●note Jezegou : « Penn-eog : lezhano ar C'hastellinad ».
●(2003) TRMOR 49. Kastelliniz penn eog / Kombridiz penn merluz / Konkiz penn sardinenn.
- eogadenneogadenn
f. –où Rouissage.
●(1869) FHB 224/119a. al lin (...) dinerzet tre eo dre an ogadenn hir hen deuz bet.
- eogañeogañ
voir eogiñ
- eogenneogenn
f. –où Rouissoir, routoir.
●(1732) GReg 831b. Le lieu où l'on met le lin, ou le chanvre à roüir, le rutoir, tr. «Eauguenn. p. eauguennou.»
●(1857) CBF 94. Eogen, f., tr. «Routoir.»
●(1927) GERI.Ern 136. eogenn f., tr. «Lieu où l'on met à rouir.» ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 198. E kichen ar poullou-lin, an ogedou, e veze mein da deurel war al lin da ogi.
- eogerez
- eogerezh
- eogeri
- eoget
- eogiñ / eogañeogiñ / eogañ
v.
I. V. intr.
(1) (en plt des plantes textiles) Rouir.
●(1732) GReg 151a. Rouir le chanvre, tr. «lacqât at c'hanab da eaugui.» ●831b. Mettre du lin, ou du chanvre a rouir, tr. «Lacqât lin, pe ganab da eaugui.»
●(1857) CBF 92. Doura al lin, he lakaat da eogi, tr. «Faire rouir le lin.» ●(1869) FHB 224/119a. e lec'h kas al lin d'ar poull (...) e leder aneza war ar park hag hen lezer enno eur pennad mad da ogi, pe gentoc'h da arneui ha da vreina. ●(1897) EST 47. Aveit mé augou guèl. ●48. er hoarh e rikei hir anzér eit augein, / Hag e vou dré zé én danjér a vreinein, tr. «Le chanvre exigera plus de temps pour rouir, et sera ainsi en danger de se gâter.»
●(1904) DBFV 70b. éaugein, augein, v. n., tr. «rouir.» ●(1920) KZVr 359 - 25/01/20. oga, tr. «rouir.» ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 198. E kichen ar poullou-lin, an ogedou, e veze mein da deurel war al lin da ogi.
(2) par ext. Tremper.
●(1973) LIMO 28 septembre. Tré ma vezè er bugad éh aogein pé é veruein. ●Aogein, tr. «tremper.»
(3) Mûrir.
●(1752) PEll 278. Eoghi, tr. «meurir.»
●(1876) TDE.BF 812. Gant kolo hag amzer / Eogi a ra ar mesper.
II. V. tr. d. Faire rouir.
●(1732) GReg 151a. Rouir le chanvre, tr. «eaugui ar c'hanab.»
●(1869) FHB 224/119a. Ogit ho lin er giz coz. ●(1897) EST 47. A pe augér er hoarh.
●(1904) DBFV 70b. éaugein, augein, v. a., tr. «rouir.»
- eokeok
voir eog .1
- eoleol
voir eoul
- eon
- eonañ / eoniñeonañ / eoniñ
v. intr.
(1) Écumer, produire de l'écume.
●(c.1500) Cb. [spoum] ga. écumer. b. eonaff.
●(1659) SCger 48a. ecumer, tr. «eonna.» ●147a. eona, tr. «écumer.» ●(1752) PEll 279. Eôna, écumer, faire ou devenir écume.
●(1903) MBJJ 12. terri ar goagenno, hag o lakat d'eoni.
(2) Écumer, baver.
●(1907) AVKA 150. ma n-em ruille eno en ur eôni.
- eonenneonenn
f.
(1) Écume de mer.
●(1633) Nom 15a. Spuma : escume : an cumen (lire : ecumen), eonen. ●250b. Halosachne, spuma arida maris, lanugo maris, sali spuma, salsa aspergo : escume de mer : an ëonen ves an mor.
●(1659) SCger 147a. eonenn, tr. «ecume.» ●(1744) L'Arm 123b. Ecume, tr. «Évoneenn : Ivoneenn.. neu. f.» ●(1752) PEll 279. Eon, Sing. Eonen, Ecume. (…) A Morlaix, on prononce Ewen, & Ewenenni.
●(1870) FHB 284/179a. ne velet nemet eur roudennad eonen eleac'h ma voa bet treuzet an tarziou gant kein al lestr. ●(1877) EKG I 227. al lestr (...) eun aridennad eonenn var he lerc'h.
●(1924) BILZbubr 43-44/1026. en mesk inoenn an tarziou-mor.
(2) Écume, bave qui mousse.
●(1732) GReg 321b. Écume, tr. «eonnenn. p. eonnénnou.»
●(1854) MMM 19. he c'hinou leun a yonen. ●(1874) FHB 477/56b. an eonen a deue euz he ginou. ●(1877) BSA 238. ar verc'hic (…) a zislounc (…) eun nebeut eonen liou ar goad. ●(1889) SFA 221. eun ionenn liou ar goad o tivera dioc'h bek he deod.
(3) Écume, sueur qui mousse.
●(1982) MABL I 143. (Lesneven) an eonenn o tont dac'h ar c'hezeg.
(4) Écume, scories.
●(1633) Nom 248b. Ætis (lire : Æris) squamma : l'escume d'airain : an ecumen pe an eonen ves an cuefr. ●249b. Scoria, retrimentum vel retramentum, stercus : l'escume & l'ordure du metal : an eonen pe an ecumen ves an metal. ●Auri scoria : escume d'or : eonen aoür. ●Helcima : escume d'argent : eonen archant. ●Plumbi scoria, recrementum, galli cacaturam vocant : escume de plomb : eonen ploum. ●250a. Argenti spuma, lythargyrium, lythargiros : escume d'argent : ecumen an archant, eonen an archant.
- eonennañeonennañ
voir eonenniñ
- eonennekeonennek
adj. Écumant.
●(1955) STBJ 80. eun dachennad ker bras a zour glas a ruilhe he gwagennou eonennek war-zu an aod.
- eonenneteonennet
adj. (en plt de la sueur) Transformé en écume.
●(1877) EKG I 16. eonennet ar c'houezen var ho c'hezek.
- eonenniñ / eonennañeonenniñ / eonennañ
v. intr.
(1) Écumer, produire de l'écume.
●(c.1718) CHal.ms ii. mousser, faire mousser la biere dans le verre, tr. «ober eonnenein, iuonennein er bier' er c'hüeren.» ●(1744) L'Arm 123b. Ecumer, rendre de l'cume, tr. «Évoneennein : Ivoneennein.» ●(1752) PEll 279. Je lis dans nos vieux livres Eonennaff, fait du singulier Eônen. (…) A Morlaix, on prononce Ewen, & Ewenenni.
●(1868) FHB 186/237b. ar mor (...) a lamm en eur ionenna. ●(1889) ISV 13. ar c'houagou o sevel evel meneziou beteg an oabl, oc'h eonenna.
●(1907) VBFV.fb 34a. écumer, bouillir, tr. «ivonennein.»
(2) Écumer, produire de la bave.
●(1854) MMM 50. ac a yonen gat an arrach.
●(1923) KNOL 74. daoulagad ar c'homiser a oa diskeulfet, e c'hinou a eonenne.
- eonennus
- eoniñeoniñ
voir eonañ
- eontreontr
m. –ed (famille)
I. Oncle.
●(1499) Ca 77b. Eontr. g. oncle. ●(1633) Nom 332b. Auunculus. Matris frater : mon oncle du costé de ma mere, frere de ma mere : ma eontr á quefren ma mam, breuzr ma mam.
●(1659) SCger 86a. oncle, tr. «eontr p. et.» ●147a. eontr, tr. «oncle.» ●(c.1718) CHal.ms iii. oncle, tr. «yondre, yondreh, yondré.» (voir GMB 580) ●(1752) PEll 279. Eontr, Oncle, frere du pere ou de la mere. Plur. Eontret. [Ven[etois] Jondr. Plur. Jondret. ●(17--) TE 23. qùittad é yondr.
●(1856) VNA 95. Demandez-lui des nouvelles de mon oncle, tr. «Goulennet guet-hi en doairé a me yondr.» ●(1894) BUZmornik 28. eur belek santel hag a ioa eontr d'ezhan.
●(1910) MAKE 32. Ma yontr Per. ●(1911) BUAZperrot 354. Eun eontr d'ezan. ●(1913) HIVR 12. é iondr, é ganderùed.
II. Bout he moereb a-raok he eontr er prehesion : voir moereb.
- eontr-doujoù
- eontr-kompezeontr-kompez
m. eontred-kompez (famille) Oncle direct, propre.
●(1732 GReg 674a. Oncle propre, frere du pere, ou de la mere, tr. «Eontr compès. p. eontred compès.»
●(1911) BZIZ 29. Alan Durand a oa iontr-kompez da Erwan Durand.
- eontr-kordenneontr-kordenn
m. eontred-kordenn fam. Gendarme.
●(1886) RECe vii 192. Me yont korden e wè en ti, komans t'en im zelet, tr. «Mes oncles la Corde (les gendarmes) qui étaient dans la maison commencent à s'entre-regarder.» ●194. Ag evit o ammerdein tout ha me yontow korden, tr. «Pour les emmerder tous ainsi que mes oncles la corde.»
●(1905) RECe xxvi 83. me iondr korden, tr. «(mon oncle la corde), gendarme.» ●(1925) SFKH 22. ranjennet er pautr Iann get me iondred korden. ●(1929) MKRN 103. On ne désigne le gendarme que sous le nom de «Beg-e-dok» dans cette région [Skaer], à cause de la forme de son chapeau. – «Me iondr-kordenn», dans le pays de Pontivy, à cause de ses aiguillettes. ●(1936) DIHU 303/129. ne hellehè ket mui hañni bout barnour pé «iondr-korden». ●(1971) LIMO 5 mai. iondr korden Gregam.
►absol
●(1909) DIHU 50/313. Méhekeit e oé er «iondred» de virùikin. ●(1910) DIHU 64/159. Lausket me iondr a kosté pé nezé ne vein ket mui a du genoh.
- eontr-kozh
- eonuseonus
adj. Écumant.
●(1866) BOM 8. ar c'houmm eonuz, / (…) / O tidarza, (…) / Dreist ar c'hereg huel.
- eoreor
m. –ioù (marine)
(1) Ancre.
●(1633) Nom 153b. Funis anchorarius, prymnesium, anchorale, retinaculum : le cable de l'ancre : chabl an eaur. ●Anchora, vncus : ancre : an eaufr.
●(1659) SCger 154a. heor, tr. «ancre.» ●(c.1718) CHal.ms i. ancrer moüiller l'ancre, tr. «turul en your, en ancr'.» ●(1744) L'Arm 13a. Ancre, tr. «E'hourr.. rieu ou reu : Ivor.. rieu ou reu. m.» ●(1732) GReg 652b. Ancre, tr. «Héaur. éaufr.» ●(1752) PEll 279. Eor, ou Enhor, Ancre de navire. ●Sevel an-eor, lever l'ancre.
●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 94. que n'en devou er vâg sàuet hé éhourieu. ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 50. el læstr (...) e zas de durel é éhour. ●(1877) EKG I 217-218. ar viskinen (...) a zave he heoriou euz a borz Brest. ●(1877) BSA 224. e taole he heor.
●(1921) LABR v. klasket en doè énon inizi eùit turul en éhour ha stagein é vag doc’htè, tr. « il avait cherché des îlots pour jeter l’ancre, y attacher sa barque. » ●(1960) GOGO 210. (Kerlouan, Brignogan) une ancre, eol. ●(1987) GOEM 100. L'ancre, evac'h à Porspoder, evarn à Portsall.
(2) War eor : mouillé, à l'ancre.
●(1954) VAZA 134. Chom a rejomp war eor pell diouzh Mogador.
(3) Maen-eor : pierre qui sert d'ancre.
●(1978) ARVA I 27. L'ancre de travail à jas de pierre (mineor). ●(1987) GOEM 100. L'ancre de pierre, ar c'hiez, ar men evac'h a été aussi utilisée. (...) L'ancre de pierre : une forte pièce de chène incurvée, percée de deux trous dans lesquels on a enfoncé à force, par le bas, deux branches d'aubépine qui enserrent une grosse pierre.
●(1752) PEll 279. Maën-eor, pierre qui sert d'ancre à un bateau.
(4) Teurel an eor : jeter l’ancre.
●(1905) DIHU 4/67. Chetu er vag disohet, ha taulet dehi en anhor.
- eoraj
- eoret / eoriet
- eoriadur
- eoriañ / eoriñeoriañ / eoriñ
v. (marine)
(1) V. tr. d. Mouiller.
●(1575) M 1505. Pe euel Lestr dre'n mor, agor na eorer, tr. «Ou comme le navire par la mer, qu'on ne tient point à l'ancre.»
●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 56. p'en dé gùir en en dès laqueit eidh dé ar-n-uiguênd aveit donnet de zoarein é province Nam-Dinh, étal péhani é évouras (...) el læstr.
(2) V. intr. Jeter l'ancre.
●(1659) SCger 154a. heori, tr. «ancrer.» ●(1732) GReg 36b. Ancrer, moüiller, jetter l'ancre, tr. «Héauri. pr. héauret.» ●642b. Mouiller, jetter l'ancre, tr. «Eauri. pr. éauret.» ●(1752) PEll 279. Eoria, ancrer, mouiller l'ancre.
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 111. éhourein dirac er hetan quérik. ●(1847) FVR 291. eur pemzek lestr bihan Zaoz, hag a heoraz eno e pad eunn eiz deiz. ●Eur c'houezek lestr Zaoz all a zeuaz a darre, eunn nebeut deisiou goude, da heori e plek-vor Sant-Briek.
- eorieteoriet
voir eoret
- eoriñeoriñ
voir eoriañ
- eorlec'h
- EostEost
m. Août.
●(1464) Cms (d’après GMB 200). Eaost, août. ●(1499) Ca 73a. Eaoust. g. aoust. ●(c.1500) Cb 73b. Eaust. g. aoust. ●(1633) Nom 224a. Augustus, Sextilis : Aoust : Eaust. ●(1612) Cnf 45b. è mis Eust, pé en guenngolo.
●(1744) L'Arm 14a. Août, mois, tr. «Æst. m.» ●(1752) PEll 256. Mis-Eaüst, Mois d'Août.
●(1849) LLB 111. Ne hortet ket miz est aveid priein hou ler.
- eost .1eost .1
adj.
(1) Du mois d'août.
●(1895) GMB 200. moâl est, mûres du mois d'août.
(2) Mûr.
●(1752) PEll 256. Eaüst signifie aussi Mûr. Un-aval eaüst, une pomme mûre.
●(1957) DSGL 208. Er méz a pen dint est e zistag doh en derù, tr. «Les glands, quand ils sont mûrs, se séparent du chêne.» ●(1957) ADBr lxiv 4/532. (An Ospital-Kammfroud) Ar foenn ne oa ket eost awalh p'eo kerhet d'ar gêr : deut eo da doufa en e vern.
- eost .2eost .2
m. –où
I.
A.
(1) Moisson.
●(c.1500) Cb. Treuat alia eaust. g. moisson. ●(1575) M 543-544. tremenet eo an haff, / An eaust medest he stat, hac amser an hadaff, tr. «L'été est passé, / L'époque de la moisson, je l'atteste, et le temps de semer.» ●(1633) Nom 74a. Messis : la moisson : an eaust, an moëssoun.
●(1659) SCger 146a. Eaust, tr. «Aoust.» ●(c.1680) NG 758. Pe day en est, me ray duh ed. ●(1744) L'Arm 14a. Août, récolte, tr. «Æst.. eu. m.» ●(1752) PEll 256. Eaüst, moisson.
●(1849) LLB 3. Me larou d'oh penauz é cherrehèt est mat. ●(1856) VNA 172. Tu n'as donc pas fait une bonne récolte ? tr. «Né hès quet enta chairret un æst-caër ?» ●(1866) SEV 232. al labourerien-ze digaset gant Doue de (lire : da) vedi he eost. ●(1877) BSA 279. eun eost ar c'haera. ●(1889) SFA 10. parkeier leun a eost.
●(1939) RIBA 12. Esteu kaer a segal, a gerh, a uénih, a vel, a uhénihtu.
(2) Époque de la moisson.
●(1893) IAI 160. Mont a reant enn eost da vedi gant ar gouerien.
●(1920) FHAB Mezheven 355. Pa deue d'an eost d'ar gear.
(3) Ober an eost : faire la moisson.
●(1659) SCger 80b. faire la moisson, tr. «ober an eaust.»
●(1883) MIL 133. he servicherien a zo oc'h ober an eost.
(4) (en plt d'une terre) Dougen eost : rapporter.
●(1906) KANngalon Eost 181. an douar a labourent keit ha ma touge eost, pa ne roe mui, hen dilezent.
B.
(1) Liñsel eost =
●(1909) FHAB Du 347. Var o fenn e tougint peb a linzer eost.
(2) Labour eost =
●(1916) KANNgwital 166/158. Greomp vijil en desped d'al labour eost.
(3) Kastell-eost : chartil.
●(1732) GReg 155b. Chartil, grande charrete pour les foins, & les blez, tr. «qastel-éaust.»
C. (religion) Gouel-Hanter-Eost : fête de l'Assomption.
●(1854) MMM 48. en deves diaguent gouel anter-eost.
●(1933) MMPA 158. derc'hent gouel Hanter-Eost.
II. sens fig. Moisson, récolte.
●(1929) FHAB Gwengolo 360ter. Eun eost mat a levriou brezonek.
III.
(1) Debriñ e eost diwar e c'har : manger son blé en herbe.
●(1872) ROU 88 (L). Manger son blé en herbe, tr. V. Roudaut «dibri e eost divar e c'har.» ●(1890) MOA 293 (L). Manger son blé en herbe, tr. J. Moal «dibri he eost diwar he c'har.»
(2) Bezañ gwelloc'h eget an eost da vankout : être mieux que qque chose d’épouvantable à venir.
●(1957) BRUD 2/29 (K) Y. ar Gow. «Fei Doue 'vad ! n'on ket 'vid lared netra pa n'ouzon ket e pe zoñj emaint, med gwelloh, sur, 'vefe an dra-ze d'ober 'vid an eost da vankoud.
(3) Ober plegadenn miz Eost : voir plegadenn.
(4) Bezañ dall ha mezv evel ar yer e-kerz an eost : voir dall.
- eost-dueost-du
m. Récolte du sarrasin.
●(1911) KANNgwital 106/72. pa vezo poent d'an eost du ! ●(1929) MKRN 17. Skourret eo ar freilhou da c'hortoz an eost du, tr. «les fléaux sont suspendus en attendant la récolte du blé noir.»
- eost-gwenneost-gwenn
m. Récolte du froment.
●(1912) KANNgwital 118/178. abenn hanter guengolo, e vezo echu an eost guen. ●(1935) FHAB Here 304. Mard'oa bet eur blijadur ober an eost gwenn, ar gwiniz du, siouaz, a zo bet eur binijenn dont a-benn anezo. ●(1949) KROB 17/14. Peurc'hraet an eost gwenn, setu ar poent da ober ar gweleou fresk.
- eost-rezin
- eostad
- eostañ / eostiñeostañ / eostiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Moissonner.
●(1612) Cnf 29b. eustiff fouen. ●(1633) Nom 84b. Fœnum furcillis versare : tourner le foin auec les fourches : eaustiff foüen, treiff an foüen gant ferchyer.
●(1659) SCger 55b. fanner le foin, tr. «eausti foen.» ●80b. faire la moisson, tr. «eausti.» ●146a. eausti, tr. «moissonner.» ●(c.1718) CHal.ms i. aouster, tr. «Estein.» ●(1752) PEll 256. Eaüsti, moissonner, faire la recolte des bleds. (…) [Ven[netois] Estein, moissonner. ●(1790) Ismar 387. æstein gunéh.
●(1911) BUAZperrot 664. Eosti a rea e unan an ed hag ar rejin a yea da ober ar bara hag ar gwin-offeren.
►absol.
●(1732) GReg 362b. Faire la moisson, tr. «Eausti. pr. éaustet.» ●Le tems a été fort propre cette année pour faire la moisson, tr. «amser gaer a so bet da éausti èr bloaz mañ.»
●(1849) LLB 131. Ne golet ket amzer arlerh me hues estet.
●(1913) AVIE 50. Unan e had, un al e est. ●(1928) LEAN 51. en eur lenva edont oc'h hada, met e kreiz al levenez oc'h eosti.
►[empl. comme subst.]
●(1872) ROU 80b. Cela dépend de la matière de récolter, tr. «an eosti eo a ra.»
●(1908) FHAB Gwengolo 285. Eur gwall eosti zo bet, rag tom e veze an amzer.
(3) par ext. Collecter, récolter.
●(1849) LLB 1863. Aveid estein ha koer ha mél er huérenein. ●(1860) BAL 222. labourat evit an diaoul ac ada evita, evit eosti evelda.
●(1923) DIHU 150/375. E vrér Franséz a Noal e oé ur mat d'obér ardro er guerén ; Jean Matelin e zo bet berpet un tammig eunus ha medek : mes, get sekour er réral, é té de ben a estein pep blé ur garg mél, eit brasan plijadur en dud ag é di.
(4) sens fig. Récolter.
●(1925) DIHU 163/214. hag é vezè kofitet rah é begos dehon, get er skoarnadeu e estè. ●(1936) DIHU 296/28. Selleu rous e estan get en ol ha gozik é karér dein er fal lojeris !
II. V. intr. (en plt de pois, etc.) Mûrir.
●(1744) L'Arm 239a. Meurir (…) Parlant des poids, &c., tr. «Æsstein.»
III. V. pron. réfl. (en plt de pois, etc.) En em eostiñ : mûrir.
●(1744) L'Arm 239a. Meurir (…) Parlant des poids, &c., tr. «Um æsstein.»
●(1927) GERI.Ern 136. um estein V[annetais], tr. «mûrir.»
- eostekeostek
adj. (agriculture)
I (en plt des fruit, etc.)
(1) Précoce.
●(1633) Nom 70b. Ficus præcox : figue hastiue : fies buhan, fies eausticq.
●(1895) GMB 200. pet[it] Trég[uier] per eostek, tr. «poires précoces.»
(2) Avaloù trenk-eostek : pomme de garde.
●(1915) FBBF 59 (28 juin). pommes «trinq Eostic ».
II. (agriculture) Kastell-eostek : chartil.
●(1732) GReg 155b. Chartil, grande charrete pour les foins, & les blez, tr. «qarr-æstecq. p. qirry-æstecq.»
●(1962) EGRH I 28. kastell-eostek, tr. « bâti de charrette composé de ridelles. » ●76. kastell-eostek, tr. « garniture de claies d’une charrette pour charger le blé, le foin, le bois, etc. »
- eostereoster
m. –ion
(1) Moissonneur.
●(1732) GReg 633a. Moissonneur, tr. «Eauster. p. éausteryen. (Van[netois] æstour. p. yon.» ●(1744) L'Arm 14a. Qui font la récolte ou la moisson, tr. «Æssterion.»
●(1869) FHB 217/60b. a ia d'ar parc da velet he labourerien, he eosterien. ●(1869) FHB 229/154b. Ar vederyen pe eosteryen. ●(1883) MIL 133. Eun eoster a zo en he genver. ●(1889) ISV 423. Eno ec'h ellet lavaret oa braz eost an aotrou Doue, ha nebeut a eosterien.
●(1911) BUAZperrot 864. an eoster a sko var an ed a vez en e leur.
(2) Estivant.
●(1966) LIMO 10/06. Kent pél en estizion e vo karget anehé én hor bro. ●ibid. Estizion, estivants.
- eosterez .1eosterez .1
f. –ed Moissonneuse (femme).
●(1732) GReg 633a. Moissonneuse, oûteuse, tr. «Eausterès. p. éaustéresed.»
- eosterez .2eosterez .2
f. –ioù
(1) Moissonneuse (machine).
●(1907) BOBL 05 janvier 119/2e. An Eosterez hag an erërez a c'hello tremen easoc'h etouez an ed. ●(1907) BOBL 27 juillet 148/. Abaoue implij an eosterezed.
(2) Eosterez-endrammerez : moissonneuse-javeleuse.
●(1907) BOBL 20 juillet 147/2f. an eosterez simpl, an eosterez-endrammerez, an eosterez-liammerez.
(3) Eosterez-liammerez : moissonneuse-lieuse.
●(1907) BOBL 20 juillet 147/2f. an eosterez simpl, an eosterez-endrammerez, an eosterez-liammerez.
- eosterezh