Devri

Recherche 'ere...' : 35 mots trouvés

Page 1 : de ere-1 (1) à erezus (35) :
  • ere .1
    ere .1

    m., prép. & interj. –où

    I. M.

    A.

    (1) Lien.

    ●(1575) M 2413-2414. Hac en treit ereou, dadouen, poanyou couen : / Hac en daou dornn fournis, tr. «Et aux pieds des liens, pour supporter des peines affreuses, / Et aux mains aussi.» ●(1633) Nom 136a. Laqueus : lacqs, liens : laçcou, ereou.

    ●(1659) SCger 73b. lien, tr. «ere, p. eou.» ●(1732) GReg 59a. Attache, lien qui joint deux choses ensemble, tr. «ere. p. ereou.» ●418a. Le lien qui lie le manche & la gaule du fleau, tr. «ere freilh.» ●(1752) PEll 280. Ere, Lien, attache, ligature. Sing. Ereen. Pl. ereou.

    ●(1867) BSSo 15-16. Ind e guemér arieu eid en derhel.

    ●(1904) DBFV 11a. ari, m. pl. eu, tr. «lien.» ●(1927) GERI.Ern 25. ari V[annetais] m., tr. «Lien.»

    (2) Licol.

    ●(1499) Ca 78a. g. licull. b. ere.

    (3) =

    ●(1909) TOJA 28. troc'han eun tam diwar ma bragou, an hed gant an êre-man.

    B.

    (1) Teurel ub. en ereoù : mettre qqn aux fers.

    ●(1928) FHAB Gouere 251. Annaïg ha Mariannig a voe taolet en ereou.

    (2) par ext. En ereoù : en prison.

    ●(1894) BUZmornik 527. Sant Per enn ereou pe er chadennou.

    ●(1911) BUAZperrot 125. Dont a ran d'en em erbedi ouzit, evit va mab Onestim, am eus ganet en ereou. ●508. daou vloaz en ereou.

    II.

    A. Prép. Par.

    ●(1530) J p. 83b. Eguyt gobr e drouc / Ere e gouzouc / Ef enem crougas, tr. «une corde au cou, juste prix de son crime, il se pendit.» ●100a. Breman en pret hep arretaf / Am dou dorn iffam hep amouc / Ez mennaf tizmat dre ma drouc / Ere an chouc ma em crougaf, tr. «Maintenant il faut que, sans broncher, j'attache tout de suite à mon cou, pour mon malheur, le lien qui doit m'étrangler.» ●(1557) B I 394. En amguin me az trahino / E ry an bleu hac az breuo, tr. «Je te traînerai par les cheveux, sans pitié, et je te briserai le corps.»

    ●(17--) EN 2098. hac hely da housouc eteuy dan jfern, tr. «et par le cou tu viendras en enfer.»

    ●(1831) MAI 137. tennet dre ners deus an ty heli he vrec'h. ●138. treinet eur pennat heli he zroad.

    ●(1900) RECe xxi 137. kas eur vuoh ari er stag, tr. «conduire une vache par la corde, en laisse.» ●(1925) FHAB Gouere 253. a gas anezo heli o fri.

    B. Loc. prép. En ere.

    (1) Attaché par.

    ●(1908) PIGO II 137. Seiz [ki]a digasas gantan 'n êre diou gorden. ●(1904) DBFV 11a. én ari, tr. «(traîner) par (les cheveux), (mener) (l'attache).» ●(1934) MAAZ 16. kaset e vè én ari ur stag.

    (2) Accroché à.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 28. Er vugalé (…) e ride arlerh er vam en héli er vroh hag en dantér.

    ●(1912) BUAZpermoal 76. Red eo e gas da Zamas, 'n heli an dorn. ●791. Stlejan rejont neuze korf an arc'heskob santel dre ar ruiou, 'n heli e zivesker.

    (3) En ere da : (épinglé) à l'aide de.

    ●(1910) MBJL 70. ar groaz a zo spilhennet ouz eur c'horn eus o forpan en ere d'eur zeiennig.

    C. Loc. prép.

    (1) A-ere : par.

    ●(1741) RO 533. derhel an itron à hely ma chaden.

    ●(1866) FHB 96/348a. a héléd hé dorn. ●(18--) KTB.ms 14 p 103. Ha setu chachet Fanch keiz a-hèli he droad.

    ●(1904) DBFV 11a. a ari, tr. «(traîner) par (les cheveux), (mener) (l'attache).»

    (2) En ere : par.

    ●(1910-15) CTPV I 187. En hul i diweskel e vé taped on eiñn, tr. «C'est par les ailes qu'on attrape un oiseau.» ●227. En ér en diwaskel e fé dalhed on eiñn, tr. «C'est par les ailes qu'on retient un oiseau.»

    III. Loc. interj . (forme atténuée pour «ene»).

    (1) Daonet ’vo va ereoù ! : que je sois damné !

    ●(1950) LLMM 23/51. Ya daonet vo va ereoù ! Graet e vo goap eus Fañch Kilgarzh ?

    (2) Daonet e vo mil va ereoù ! : que je sois damné !

    ●(1952) LLMM 30/32. Daonet e vo mil va ereoù ! peoc’h ebet ne’m bo digant an drutell vrein-mañ ?

    IV.

    (1) Degas ub. d'an ere : forcer qqun à se taire, à se calmer.

    ●(1766) MM 897-898 (Li) C.-M. le Laé. Achata, nequet evelsé / Eo digazz an dud dan heré, tr. G. Esnault «allons donc, n'est-ce pas ainsi qu'il sied d'envoyer les gens se coucher ?»

    ●(1872) ROU 99. Réduire, en parlant des êtres indociles, tr. V. Roudaut «digass d'an ere. Express. pitoresq.»

    (2) Dont d'an ere : forcé de se taire, de se calmer.

    ●(1766) MM 1438 (Li) C.-M. le Laé. Neuse e renquas dont dan here, tr. G. Esnault «il fut envoyé coucher, forcé.»

    (3) Bezañ stag gant ereoù plouz kerc'h : voir plouz.

  • ere .2
    ere .2

    voir eren .2

  • ere-dorn
    ere-dorn

    adv. Mont ere-dorn : aller main dans la main.

    ●(1924) SBED 14. D'er sul pe ien ari-dorn / Get mamm goz d'en overen.

  • ere-loer
    ere-loer

    m. (habillement) Jarretière.

    ●(1659) SCger 67b. iarretiere, tr. «ere loer.» ●(c.1718) CHal.ms ii. Iarretiere, tr. «ari luer pe loer, on dit a sarz[eau] stag' luer, Iartiel.» ●(1732) GReg 508b. Jaretiere, tr. «Ere-loëzr. p. ereou-loëzr, ereou-lezrou. Van[netois] ary lor.» ●(1744) L'Arm 190a. Jaretiere, tr. «Ari-lore. m.»

    ●(1904) DBFV 11a. ari lor, tr. «jarretière.» ●(1927) GERI.Ern 25. ari lor, tr. «jarretière.» ●(1931) VALL 405a. Jarretière, tr. «ere-loer m.»

  • eread-dour
    eread-dour

    m. Deux seaux d'eau reliés par un cercle.

    ●(1919) DBFVsup 3b. ariad deur (Gr[oix]), s., tr. «deux seaux reliés par un cercle.» ●(1927) GERI.Ern 25. ariad deur m., tr. «deux seaux d'eau reliés par un cercle.»

  • ereadur
    ereadur

    m. –ioù

    (1) Lien.

    ●(c.1500) Cb 78b. [eren] g. lien / liement. bri. ereadur. ●g. lien / ligure. b. ereadur.

    ●(1927) GERI.Ern 137. ereadur m., tr. «lien.»

    (2) Ligature (d'une plaie).

    ●(1744) L'Arm 454a. Ligature. Maniere de lier les blessures, tr. «Arriadur. m.»

    ●(1904) DBFV 11a. ariadur, m., tr. «ligature, manière de lier les blessures.» ●(1927) GERI.Ern 138. ariadur, tr. «ligature (d'une plaie).»

    (3) Syntaxe.

    ●(1732) GReg 869b. Sintaxe, construction du discours, tr. «Ereadur a c'heriou, hac a phrasénnou, hervez ar gramell.»

  • ereedigezh
    ereedigezh

    voir ereidigezh

  • ereenn
    ereenn

    f. –où Lien.

    ●(1633) Nom 136a. Manicæ : menottes, liens à lier les mains : menottou, grisillounou, eren pe ouarn da ereiff an daouarn.

    ●(1752) PEll 280. Ere, Lien, attache, ligature. Sing. Ereen. Pl. ereou.

  • ereer
    ereer

    m. –ion Lieur.

    ●(c.1500) Cb 78b. [eren] g. lieur. b. ereer. ●g. ouurier de buche / qui lie fagoté et bourrées. b. ereer da coat.

    ●(1927) GERI.Ern 137. ereer, tr. «celui qui lie.»

  • ereerez
    ereerez

    f. –ed Lieuse.

    ●(c.1500) Cb 78b. [eren] g. lieresse. b. ereeres.

  • ereerezh
    ereerezh

    m. Ligature de sorcellerie.

    ●(1744) L'Arm 454a. Ligature, Superstition, tr. «Arriereah.»

    ●(1927) GERI.Ern 138. ariereh m., tr. «ligature, pratique superstitieuse.»

  • ereet
    ereet

    adj.

    (1) Lié.

    ●(c.1500) Cb 48a. g. homme liez de plusieurs cordes. b. ereet gant querdeynn. ●(1612) Cnf 19a. rac hir amser à dallch ereet an pecher.

    ●(c.1680) NG 923. Taulet vaint guet en trait, houarnet hac arriet. ●1700. Arriet doh vr post.

    (2) Bout ereet e anal : avoir du mal à respirer.

    ●(1904) DBFV 11a. ariet é é hanal, tr. «sa respiration est pénible.»

  • Ereg
    Ereg

    n. pr.

    (1) Ereg : Waroch, Guérec, Gueroc, Uuerec.

    ●(1839) BESquil 345. Erec pé Riothime, péhani e oé bet goudé roué er vretonnèd.

    ●(1913) HIVR 20-21. Er hont Vérok e feahas mar a huéh soudarded er roué Chilpérik hag er roué Gontran.

    (2) (ancien) Bro-Ereg : pays de Vannes.

    ●(1716) PEll.ms 140. on dit au Palais et dans les affaires civiles, La coûtume de Browerec que l’on prononce Brôerec, c’est à dire la coûtume du pais Vennetois. ●(1752) GMB 97. Carantor en Brouerec.

    ●(1910) ISBR 78. Ne houiér ket nitra diar Breihiz Kernèu na ré Broereg épad tost de 200 vlé. ●(1921) LABR x. roué evehè rèhoc’h é Broérék, meit gloèù e vehè guell. ●(1937) TBBN 44. Donet e hras tierned Domnoné, Kerné, Bro-Éreg de huélet Nominoé aveit en trugèrékat. ●(1971) LLMM 147/277. kontelezh Bro-Wereg. ●(1995) LMBR 34. Mirdi Bro-Ereg.

  • ereidigezh / ereedigezh
    ereidigezh / ereedigezh

    f. Liaison.

    ●(1732) GReg 197b. Connexion, connexité, liaison, appartenance, tr. «Ereëdiguez. ereëdiguezyou.»

  • ereiñ
    ereiñ

    voir eren .2

  • erell
    erell

    plur. arall

  • eren .1
    eren .1

    s. (ichtyonymie) Congre.

    ●(1931) VALL 144a. Congre, tr. «(à Sein) f. eren.»

  • eren / ereiñ / ere .2
    eren / ereiñ / ere .2

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Lier, ligoter.

    ●(1499) Ca 78a. Eren. g. lier. ●(1557) B I 569. gruet he haeren en mat / Oz un post prenn, tr. «liez-la bien à un poteau de bois.» ●(1633) Nom 97b. Vitilia : liens de vigne, soit d'osier, ou d'autre : guial da eren an guynien. ●136a. Manicæ : menottes, liens à lier les mains : menottou, grisillounou, eren pe ouarn da ereiff an daouarn.

    ●(1659) SCger 62a. garotter, tr. «eren p. eet.» ●(1732) GReg 59a. Attacher, lier, tr. «erèn. pr. ereet.» ●574a. Jesus-Christ a donné le pouvoir de lier & de delier, tr. «Hon Salver en deveus roët d'e Ilis ar galloud da eren ha da dieren he bugale.» ●(1752) PEll 280. Je lis dans les vieux Diction. Eren & Heren, lier : mais c'est par abus. Je trouve Erea, lier dans les anciens livres, & spécialement dans un Casuiste fort exact, où la troisième personne plur. du présent de l'indicatif, est Ereont & Disereont, lient & délient : & par-tout le le participe pass. Ereet et une fois Eareet. Quelques-uns de nos Bretons disent Earea ur-fagoden, lier un fagot. ●(1774) AC 38. pa erener a nisi goude ar guilioud, tr. «lorsqu'on fait la ligature après l'accouchement.» ●(1792) HS 92. hac ean ou lausque d'enn arie. ●(1792) HS 41. e rass é zeourn d'ariein.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 74. arlerh é oé bet ariet men deourn ardran me hain. ●(1857) CBF 120. striz eo ar skoulm a ere etre-z-ho iez eur bobl (…) hag he feiz, tr. «Il y a une intime connexion entre le langage d'un peuple (…) et ses croyances.» ●(1891) CLM 68. Deu læstr (...) e oé ariet dirac er guér a Dourane.

    ●(1904) DBFV 11a. ariein, ari, v. a., tr. «lier.» ●(1912) MMPM 106. int dija erennet ha ne hellont ken terri ho liammou.

    ►absol.

    ●(1921) BUFA 161. dehon em es reit karg ha bili de ariein ha de ziariein ar en doar.

    (2) Eren ouzh : attacher à.

    ●(1732) GReg 59a. Attacher à quelque chose, tr. «erèn ouc'h.»

    II. V. tr. i. Eren àr udb. : enfermer qqc.

    ●(1906) DIHU 10/171. Goudé en devout ind kontet (...) ean ou zaul ér ialh, e ari arnehé, ou gronn get é vouched.

    III. V. pron. réci. En em eren =

    ●(1910) MBJL 171. hag en em ereomp start etrezomp.

  • erep
    erep

    voir enep

  • erer .1
    erer .1

    m. –ed (ornithologie) Aigle. cf. er .2

    ●(1732) GReg 21a. Aigle, le plus grand, le plus fort, & le plus vite des Oiseaux de proyes, tr. «érèr. p. érered. eryr. p. eryred.»

    ●(1931) GUBI 229. El ma neij un érér en ebr ag en amzér.

  • erer .2
    erer .2

    plur. arar

  • ererez
    ererez

    f. –ioù (agriculture) Lieuse.

    ●(1907) BOBL 05 janvier 119/2e. An Eosterez hag an erërez a c'hello tremen easoc'h etouez an ed.

  • erestel
    erestel

    voir errestel

  • eretenn
    eretenn

    f. Planche de jardin.

    ●(c.1718) CHal.ms i. airette de Iardin, tr. «earüen, ou erüen Iardin, taulen, planquen, a Sarz[eau] Erretten.»

    ●(1934) BRUS 279. Une planche de jardin, tr. «un ereten.»

  • eretik .1
    eretik .1

    adj. (religion) Hérétique.

    ●(1499) Ca 110a. Heretic. g. idem. ●(1612) Cnf 21a. scridou hæretic.

    ●(1659) SCger 65b. Heretique, tr. «Heretic.»

    ●(1894) BUZmornik 263. eunn eskop heretik.

  • eretik .2
    eretik .2

    m. –ed Hérétique.

    ●(1612) Cnf 21a. Meuliff an hæretiquet.

    ●(1838) OVD 90. broyeu carguet a hérétiquet. ●(1894) BUZmornik 147. heretik ebed nag er c'hargou, nag enn arme.

    ●(1905) KANngalon Mae 398. kaloun eun heretik. ●(1911) BUAZperrot 82-83. eur ouenn heretiked a boble kreiz deiz ar Frans. ●250. heretiked ar c'huz-heol.

  • eretikez
    eretikez

    f. –ed Femme hérétique.

    ●(1557) B I 731. Pa em songiaff a muyhaff pres / ma bout dre feut quen reuseudic / Guelet ma merch so am quic / Dre drouc aplic heretiques, tr. «quand je songe au terrible malheur que j'ai de voir ma fille, née de ma chair coupable d'hérésie.»

  • erev
    erev

    m. –ed (ornithologie) Guillemot.

    ●(1941) SAV 20/19. Ereo, ano gourel, liester : ereved. Houad berr-askell ; «pingouin» e galleg (Lechiagad). ●(1977) PBDZ 818. (Douarnenez) eor, petit pingouin ; Alca Torda, ereved. ●(1979) VSDZ 137. (Douarnenez) An aereved aze teue war-lerc'h ar pesked, tr. (p. 300) «Les guillemots, eux, suivent le poisson.»

  • erevent
    erevent

    plur. aerouant

  • erez .1
    erez .1

    f.

    I.

    (1) Aversion, malice, antipathie, outrage, jalousie.

    ●(1557) B I 133. Den sauant antier hep eres, tr. «un homme tout à fait savant et sans malice.» ●(1575) M 1974. So tenn enhy diæs, en eres hep espernn, tr. « Qui s’y trouve, empilé incommodément, dans la douleur, sans pitié » ●2252. En eres hac espernn, gante en Iffernou, tr. « Dans l’envie et la misère avec eux dans les enfers » ●3458. Hep nep eres dieznes na bresel, tr. « Sans aucune contrariété, privation, ni lutte »

    ●(1659) SCger 64b. haine, tr. «erés.» ●147a. eres, tr. «haine.» ●(1732) GReg 65b. Aversion, repugnance, tr. «Herès.» ●130b. Il faudra boire le calice, tr. «red a vezo ober un dra evit pehiny e santèr un erès vras.» ●880b. L'aversion qu'on a pour quelque viande, cause le soulevement de cœur, tr. «An heres a zigaçz an heug.»

    ●(1752) PEll 280-281. Erès, Malice importune & persévérante contre quelqu'un ; Froideur & division entre les personnes d'une même famille ou communauté. Cela est de l'usage de Cornwaille.

    (2) Kemer erez ouzh ub. : concevoir de l'aversion contre, pour qqn, qqc., prendre qqn, qqc. en aversion.

    ●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 39. hag a zeu da gemeret erez outhi, da c'hortoz ma kemerint cassoni.

    (3) Kaout erez ouzh ub. : éprouver de l'aversion contre, pour qqn.

    ●(1732) GReg 65b. Avoir de l'aversion, tr. « kaout herès.» ●258a. Degoût, aversion pour les personnes quand elles deplaisent, tr. «Erès.» ●J'ai du degoût pour lui, pour elle, tr. «Erès am eus ountâ, oundhy.»

    ●(1862) JKS.lam 46. Ann hini en deuz ar gwir garantez (…) N'en deuz erez oc'h den.

    (4) Kaout erez oc'h ober udb. =

    ●(1867) FHB 144/318b. Eur c'higer iaouang o teski he vicher, en deuz ive herez o laza eul leue.

    II.

    (1) Jalousie.

    ●(1752) PEll 280. Erès, Envie, tristesse, chagrin du bonheur des autres. Cela est de l'usage de Cornwaille. (…) J'ai entendu en Bas-Léon Erés, envie.

    ●(1847) FVR 313. Dizunvaniez hag erez e tre ar pennou. ●(1862) JKS.lam 517. ann erez, mamm an torfejou.

    ●(1909) FHAB Mae 132. an henoriou a zach d'ho heul goarizi hag erez.

    (2) Disec'hañ, difoñsañ gant an erez : crever de jalousie.

    ●(1925) BILZ 151. Ha koulskoude, plac'h yaouank koz viret ne chomo ket, nann, ah ! nann !… Plac'h yaouank koz viret ne vo ket : ne fell ket d'ei, henvel eus he moereb, c'hoar he mamm, tintin Katell, dizec'ha war droad gant ar c'heun hag an erez. ●157. Koant meurbed e oa Janedig o tiskenn eus he c'harronz : ar merc'hed a zifonse gant an erez.

    (3) Bezañ erez en ub. : être jaloux, envieux.

    ●(1925) BILZ 155. Erez enne abalamour m'he devoa dilezet Erwan ?… Ya sur, met ive divinet abalamour da betra c'hoaz, ya, divinet abalamour da betra ? Itron e vo Janedig !…

    III. Situation difficile.

    ●(1557) B I 624. en eres nam leset, tr. «ne me laissez pas dans cette situation odieuse.»

  • erez .2
    erez .2

    f. Femelle de l’aigle.

    ●(c. 1501) Donoet 8-3-4. an [er] han eres.

  • erezañ
    erezañ

    voir ereziñ

  • erezi / herezi
    erezi / herezi

    f. –où Hérésie.

    ●(1499) Ca 110a. Heresi. g. heresie. deuision de la foy catholique. ●(1557) B I 496. eguit ma guir ez eu hir martires rac maz ten fres (variante : tenfres) proces an heresy, tr. «et pour ma cause, elle souffre un long martyre ; car on la met en jugement pour sa foi.»

    ●(1576) H 50. Blasphem. Heresy. Auoeltriez. Dorn laquaet en perssonag ecclesiastic. Excommunication, tr. « blasphemy : heresy : adultery : hand laid on an ecclesiastical personage : excommunication. »

    ●(1612) Cnf 39a. pechet maruel ha heresy.

    ●(1659) SCger 65b. Heresie, tr. «Heresi.»

    ●(1882) BAR 163. rag ac'hano e teuaz an hereziou. ●(1894) BUZmornik 147. ann dud all o doa bevet enn herezi.

    ●(1911) BUAZperrot 226. o welet pegement oa gounezet an Allemagn gant an hereziou. ●462. sila o hereziou e Bro-C'hall. ●818. dizroët eus an herezi var barlen hor Mamm zantel an Iliz katolik.

  • ereziñ / erezañ
    ereziñ / erezañ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Haïr.

    ●(1659) SCger 147a. eresi, tr. «hayr.»

    (2) Irriter, agacer.

    ●(1530) J 213b (Resurrection). Lyst hoz compsou couls eu poues / Hoz holl pres eu ma eresaf, tr. « Assez de paroles ! donnez-moi la paix ; votre empressement m’irrite. »

    ●(1847) FVR 294. Kement-ma ho erezaz a grenn enep ar re goz. ●(18--) SAQ I 302. Perseveri, er c'hontrol, eo errezi an Env.

    ●(1943) FHAB Meurzh/Ebrel 269. Chicardi (en bigoudennie) = agacer, d’où le nom chigarder ; à St-Nic on dit erezi qui a également le sens d’envier.

    (3) Envier, jalouser.

    ●(1752) PEll 281. J'ai entendu en Bas-Léon Erési, envier, porter envie.

    ●(1927) GERI.Ern 138. erezi, tr. «envier, avoir de l'aversion pour.» ●(1943) FHAB Meurzh/Ebrel 269. Chicardi (en bigoudennie) = agacer, d'où le nom chigarder ; à St-Nic on dit erezi qui a également le sens d'envier.

    II. V. intr. Avoir de l'aversion.

    ●(1732) GReg 65b. Avoir de l'aversion, tr. «Heresi. pr. herèset.»

    III. V. pron. réci. En em ereziñ : se haïr, se détester.

    ●(1732) GReg 40a. Il sont antipathiques, tr. «em eresi a reont dre natur.»

  • erezus
    erezus

    adj.

    (1) Antipathique, répugnant.

    ●(1732) GReg 40a. Antipathique, qui a de l'antipathie, tr. «Eresus dre natur.» ●258a. Degoutant, ante, qui donne du degoût, de l'aversion, tr. «erèsus.»

    ●(1847) FVR 218. tud erezuz.

    ●(1927) GERI.Ern 138. erezus, tr. «antipathique.»

    (2) Envieux, jaloux.

    ●(1927) GERI.Ern 138. erezus, tr. «envieux, jaloux.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...