Devri

Recherche 'ez...' : 52 mots trouvés

Page 1 : de ez-1 (1) à ezwan (50) :
  • ez .1
    ez .1

    part. adv. cf. ent, er

    (1) [devant un adj.] Élément de formation d’adverbe. cf. en, ent

    ●(1530) J 45b. Me guel ez mat ez quemyadet, tr. « Oui, je vois bien que c’est un adieu. » ●(1530) Pm 227 (Mab Den). Ez duy an anquou ez louen, tr. «La mort viendra avec empressement.»

    ●(1732) GReg 145b. Certainement, tr. «Ez certen.»

    ●(1877) BSA 10. Ez iaouankic e tiscuezas pegement e carie ar vertus. ●(1883) IMP 8. Es vianic e velis an techou-ze ennâ : / Divar 'neuze e claskis an tu d'o divoenna. ●(1894) BUZmornik 204. en em denna ez-veo enn eur garrek kleuz, evel enn eur bez.

    ●(1903) ADBr xviii 346. evel ec'h ordinal. ●(1911) BUAZperrot 53. Ez yaouank e teskas diouz an armou. ●167. Bez e vezint ez-vras ar pez ma vezint bet ez-vihan.

    (2) [devant un subst.] Élément de formation d’adverbe.

    ●(c.1500) Cb 32b. [cadoer] Jtem cathedraliter ad. qualitatis. g. cathedraument. b. ez cadoer. ●(c.1500) Cb [peuch]. Item pacifice aduer. g. paisiblement. b. ez peuch.

  • ez .3
    ez .3

    prep. Dans tes. [souvent couplé à la prép. en dans la langue mod.]

    ●(1530) Pm 245. Ma map labour flour ez tourel, tr. «Mon fils, travaille bien dans ta tour.»

    ●(1888) SBI ii 178. tapout crog en hes bleo, tr. «prendre prise en tes cheveux !»

  • ez / e .2
    ez / e .2

    part. verb.

    (1) [introduit une subordonnée] Que.

    ●(897) MSvbr IV f° 78b, main A (DGVB 231a, DVBR 496). is amal it duducer memor porté sur « quas et proximo secuturas » tr. « c’est ainsi que le souvenir est apporté ».

    ●(1360) Hd Tours n° 576 f°119v°. nep na ra mat her da guel / dezouf he hunan he fel tr. « quiconque ne fait le bien tant qu’il peut / à lui-même il manque » ●(1456) Credo 10. Den inferne ez disquennas, tr. «Il descendit en enfer.» ●(1472) Js ms latin BNF 1294 f°198. Gruet eu tom hep chom an comun goude dilun an suzun guen. / breman ez guellet guelet scler na gueu quet ter map an spernenn. tr. « Le commun (des saints) a été fait vivement, sans s’arrêter, après le lundi de la semaine blanche (des Rogations) ; / Maintenant vous pouvez voir clairement si le fils de l’Épine n’est pas expéditif. » ●(14--) Jer.ms A.242. Hac ez spyen caffout remet, tr. «Et j’espérais trouver remède.» ●(1499) Ca 81. Ez. g. que. ●(c. 1501) Donoet 2-4. brezonec, ez quiffir ennaff, tr. « le breton, où l’on trouvera » ●(1530) Pm 155. Dan tut bouzar ez rente ho cleuet, tr. «Aux sourds il rendait l’ouïe.» ●(1612) Cnf 79b. mar deu an holen da neant, pegant tra ez saller ?

    ●(1834) SIM 161. e pelec’h ec’h espere ober ur c’hoari gaer. ●(1856) GRD 91. Quentéh m’en doé er Sant-men téhet a inou, é rézas en ty ar er mæstr-zé.

    ●(1907) AVKA 65. Kredi ret ec’h on barrek d’o kwellât ? ●195. Hag an triwec’h den-ze e fraillas warnhe tour siloe. ●(1908) PIGO ii 19. Itien e trec’h ar gounnar war e spont, hag e sav e zorn da flastra al loen divergont.

    (2) [précédée d’une forme adverbiale]

    ●(14--) N 269. Rac se tut clet parfet ez hoz pedaf, tr. « Aussi, mes vaillants amis, je vous prie instamment » ●tr. Fleuriot GVB 279 « parfaitement je vous prie. » ●(1575) M 2816. meurbet ez eu hy glorius, tr. Fleuriot GVB 279 « très glorieusement est (cette royauté). »

  • ez- / es-
    ez- / es-

    Préfixe nominal < *eks. Cf. ezwar.

  • ez-eeun
    ez-eeun

    voir ouzh-eeun

  • ez-krec'h
    ez-krec'h

    voir ouzh-krec'h

  • ez-traoñ
    ez-traoñ

    voir ouzh-traoñ

  • eza
    eza

    adv. Donc.

    ●(1530) J p. 34a. Autrou Doe, eza pez a gray / Ma calon gant don melcony ? tr. «Seigneur-Dieu, que fera donc mon cœur dans sa douleur profonde ?» ●50a. Deut mat gant joa eza ra vech, tr. «Soyez donc les bienvenus.» ●67a. Oarse eza ne dleaf quet / En nep guys bezaf punisset, tr. «je ne dois donc en aucune façon être puni.» ●74b. Rac se eza a te na cret, tr. «Ne crois-tu donc pas.» ●(1530) Pm 133. Quen buhan tiz ez cretsont yza, tr. «Aussitôt vite ils crurent donc.»

    ●(1557) B I 390. Eza detry maz ouch y glan / Eomp guytibunan a hanenn, tr. «Allons vite, tous tant que nous sommes, quittons ce lieu.»

    ►[form. comb.]

    S1 meza : moi donc.

    ●(14--) Jer.ms 69. Myzaff a ya Autrou hep comps gou peur louen, tr. «Moi donc je vais, Seigneur, sans dire de mensonge, très volontiers.» ●223. Goaff myzaff Doe pan vyouff mam, tr. «Malheur Dieu à moi donc.» ●271. Goaff myzaff Doe pan voe dyff feut / Da Iesu seder ober breut, tr. «Malheur Dieu à moi puisque j'eus l'infortune / A Jésus, certes, de faire procès.» ●(1530) J p. 126a. Ach goameza, tr. «Ah ! malheureuse que je suis !»

    S2 teza : toi donc.

    ●(1530) J p. 201b. Les teza da arabadou, tr. «Laisse donc là toutes tes sornettes !» ●(1530) Pm 126. Penaus ez cretes teza quet / Bout e mam mary benniguet / A breman an bet decedet, tr. «Comment croirais-tu donc en quelque façon / Que sa mère Marie bénie est / A présent décédée.» ●260. Den crez goadyza dyouz a rez, tr. «Homme avare, malheur à toi donc à cause de ce que tu fais.» ●(1557) B I 691. A rez ez heuelez deza / Gant un termen a estrenua / Dre abec ung tra oz Caym ! tr. «et voilà que, par un crime énorme, tu vas, d'une certaine façon, ressembler complètement à Caïn !» ●798. Ez i deza breman ia dan iayn, tr. «tu vas aller pour jamais dans la torture.»

  • ezañs
    ezañs

    m. Encens.

    ●(1499) Ca 78b. Esancc. g. encens. ●(1633) Nom 198b. Acerra : cassette à l'encens : cassedic an esançc. ●Thus : encens : esançc.

    ●(1659) SCger 49b. encens, tr. «ezancç.» ●146a. ecens, tr. «ecens.» ●(1727) HB 299. o dêus squillet evel an esanç ur c'huez agreabl. ●(1732) GReg 338a. Encens, suc odoriferant d'un arbre, tr. «Ezeñç.» ●Les tirans vouloient obliger les Saints Martirs d'encenser les idoles, de brûler de l'encens devant les idoles, tr. «An dyranted a fellé dézo countraign ar sænt merzeuryen da azeuli ezéñs d'an Idolou.»

    ●(1872) DJL 18. rosti da ejanz.

    ●(1909) KTLR 64. Melchior hen doa eun ezansouer aour : ennhan an ezans a vogede. ●(1911) BUAZperrot 54. kinnig ezanz d'an doueou. ●(1929) MANO 132. Me lakfe an ezans-se da zevi evit ho kloar, va Doue.

  • ezañsadur
    ezañsadur

    m. –ioù Encensement.

    ●(1732) GReg 338a. Encensement, l'action d'encenser, tr. «Ezeñçadur.»

  • ezañsañ
    ezañsañ

    voir ezañsiñ

  • ezañser .1
    ezañser .1

    m. –ion Encenseur.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 221). esancier, encenseur. ●(c.1500) Cb 79a. [esancc] g. encenseur. b. esancer.

    ●(1659) SCger 146a. ecenser, tr. «ecensoir.» ●(1732) GReg 338a. Celui qui encense les Autels, tr. «Ezeñser. p. ezeñséryen.»

  • ezañser .2
    ezañser .2

    m. –ioù Encensoir.

    ●(1499) Ca 78b. Esancer. g. encencier.

    ●(1659) SCger 49b. encensoir, tr. «ezancer.»

  • ezañsiñ / ezañsañ
    ezañsiñ / ezañsañ

    v. tr. d. Encenser.

    ●(c.1500) Cb 79a. [esancc] Jtem. turifico / as. g. encencier. b. esanccaff.

    ●(1659) SCger 49b. encenser, tr. «ezanci.» ●(1732) GReg 338a. Encenser, tr. «Ezeñsi.» ●Encenser les Autels, tr. «Ezeñsi an auteryou.» ●(1790) Ismar 484. Ançansein e rér en Autærieu.

    ●(1854) MMM 143. ac ec'h esancer an dud fidel epad an offiç. ●(1894) BUZmornik 196. Eunn devez m'edo Zakarias oc'h ezansi ann aoter.

    ●(1903) MBJJ 243. goude bean ezanset ar c'heur.

    ►absol.

    ●(1868) FHB 194/302b. A gleiz hag a ziou ez oa elez oc'h ezansi. ●(1894) BUZmornik 434. edo el leac'h santel oc'h ezansi dirak ann aoter.

    ►[empl. comme subst.]

    ●(1880) SAB 20. evel ma z-eo an ezansi. ●63. An ezansi-ma, a ra an ofisseur eb lavaret pedenn ebed.

  • ezañsouer
    ezañsouer

    m. –ioù Encensoir.

    ●(1633) Nom 198b. Thuribulum : encensoir : esançouër.

    ●(1732) GReg 338a. Encensoir, tr. «Ezeñsouër. p. ezeñsouërou.»

    ●(1880) SAB 106. ezansoer an templ. ●(1894) BUZmornik 282. kregi enn ezansouer epad ann offisou.

    ●(1909) KTLR 64. Melchior hen doa eun ezansouer aour.

  • ezaouet
    ezaouet

    adj. Égaré.

    ●(1907) AVKA 205. ar pez-arc'hant ezaouet (égaré). ●207. ezaouet a oa hag ec'h eo kavet ! ●290. Me a skoo ar maesaër hag oll ar vanden denved a vo ezaouet.

  • ezaouiñ
    ezaouiñ

    v.

    (1) V. intr. S'égarer. (?) cf. ezeviñ (?)

    ●(1907) AVKA 155. Un den hag an eus kant danvad, mar deu unan da ezaoui (...) an naonteg ha pevar-ugent-all n'int ket bet ezaouet.

    (2) V. tr. d. Égarer.

    ●(1927) GERI.Ern 144. ezaoui, tr. «égarer.»

  • Ezekiel
    Ezekiel

    n. pr. Ézéchiel.

    ●(1580) G 549. Evel Ezechiel duet quentel da goelvan, tr. «Comme Ezéchiel ; l'heure des pleurs est venue.»

  • ezel
    ezel

    m. izili

    (1) Membre.

    ●(14--) N 1833. Pan eo debil da ysily, tr. «Puisque tes membres sont débiles.» ●(1557) B I 532. Ma ysily chetu y net / Ha groaet salu pesq fresq heb esquem, tr. «voilà que tous mes membres, sans exception, sont sains et pleins de vigueur.» ●(1580) G 1023. An marou estlam am groy dren ysyly, tr. «La mort terriblement me point par les membres.» ●(1650) Nlou 15. Pan voe greyet en croas, allas dren Isily, tr. «lorsqu'il fut cloué en croix, hélas, par les membres.»

    ●(1659) SCger 40a. deboister les os & les membres, tr. «dilec'hi an jsili.» ●78a. membre, tr. «membr, p. ou, jsili.» ●155a. isili, tr. «membres.» ●(1752) PEll 294. Ezel, Membre, partie du corps. Pl. Isili, qui est seul, ou presque seul, en usage. ●(1738) GGreg 15. hoc'h isily, tr. «vos membres.» ●(17--) EN 2599. a pa dorfend diustu o peuar esel dach, tr. «et quand ils vous casseraient tout de suite les quatre membres.»

    ●(1869) SAG 196. An daoulagat, an teod, an ijili. ●(1869) FHB 215/45b. d'ho bourrevi ha da zihompra oc'h ijili. ●(1878) EKG II 57. evit tomma hon izili a ioa hanter-skournet. ●(1879) ERNsup 153. eunn ézel d'han zo bet diwikhofreet, diwikhewret, Trév[érec], il s'est démis un membre.

    ●(1900) KEBR 20. An izil, tr. « Le membre » ●An izili, tr. « Les membres ». ●(1907) PERS 327. an avel (…) a deue da droc'ha he vizaj ha da sklasa he izili.

    (2) par ext. Os.

    ●(17--) TE 63. Mé hou pèd enta, ne lausquet quêt me isili amen ; mæs casset int gueneoh d'en doar a Ghanaan. ●239. Ean (…) e losquas ar ou Auterieu izili er faus Profætèt.

    ●(1838) OVD 34. hou corve-memb (…) blaouahus de huélet, corromplet hag uset bet en isili.

    (3) Pron. ind. Aucun membre.

    ●(1867) FHB 130/202a. ne alle finval ezel pell a voa.

    (4) Poan-izili : rhumatismes.

    ●(1902) LZBt Du 21. Dalc'het oa gant ar boan izili. ●(1911) BUAZperrot 54. unnek vloaz a oa gant ar boan-izili. ●153. en devoa klaz da c'houzanv gant ar boan-izili. ●(1920) LZBt Meurzh 26. heman an eve awechou poan izili.

    (5) Birviñ war e izili : ne plus tenir en place.

    ●(1866) FHB 94/333b. Evidomme, otrou a verve var va izili.

    (6) Disec'hañ war e izili =

    ●(1860) BAL 75-76. Ac e rancfe un den (…) dizec'ha var e izili.

    (7) Ezel-koar : prothèse.

    ●(1955) STBJ 132. A bep tu d’ar skeudenn eoa gouestlou a bep seurt, renkennadou bizier-loaek pe flac’hou, izili koar a bep ment hag a bep stumm, gwir desteniou a anaoudegez-vat a-berz ar glañvourien baour.

  • ezelet
    ezelet

    adj. [suivi d'un adj.] Qui a des membres souples, etc.

    ●(1909) NOAR 47. E gen-henter avad a yoa yaouank, bras hag ezelet kaer.

  • ezempl
    ezempl

    m. –où Exemple.

    ●(1869) SAG 135. Setu-aman ezemplou hag her prou sklear. ●179. Setu aman eun ezempl var gement-ze.

  • ezen
    ezen

    plur. azen

  • ezeur / aezhur
    ezeur / aezhur

    s. Malheur, peine.

    ●(14--) Jer.ms 54. Hep anoez nac ezur, tr. Herve Bihan « Sans chagrin ni peine. » ●143. Dy Iesu Nazaret hep anoez nac ezur, tr. Herve Bihan « Là Jésus de Nazareth, sans chagrin ni peine. »

  • ezev / nezev
    ezev / nezev

    m. ezivi / nevizi

    (1) (charpenterie) Besaiguë, doloire.

    ●(1499) Ca 81b. Ezeff. g. bisague.

    ●(1927) GERI.Ern 144. eze, neze m., tr. «Besaiguë, outil de charpentier taillant par les deux bouts.»

    (2) (agriculture) Boucle d'attelage.

    ●(1752) PEll 294. Ezew, Cercle, anneau ou boucle servant à attacher les bœufs à la charrette & à la charruë. Pl. Izivi, ou Iziwi.

    ●(1919) DBFVsup 2a. ambléz (Bieuzy, Cl[éguérec]), f. pl. –blézi, amblézen, f., tr. «boucle d'attelage, cercle sur un balai. – Ailleurs, anneuéz, enaù, inal, inar, ézen, lagaden.» ●(1927) GERI.Ern 144. ezev, ezeo, m. pl. izivi, V[annetais] ézeu pl. i, tr. «Boucle d'attelage.»

    (3) par erreur Bissac.

    ●(1922) FHAB C'hwevrer 46. en eur denna ar volen eus an ezev.

  • ezevec'h
    ezevec'h

    voir ezevezh

  • ezeved
    ezeved

    m.

    (1) Manque, besoin.

    ●(1744) L'Arm 112a. Disette, tr. «Ézeuêtt.» ●229a. Manque, besoin, disette, tr. «Ézehuætt.» ●329b. Regret (...) De n'avoir plus une chose, tr. «Dïanæsstétt : Ézeuætt : Dïovêre : Amortætt.»

    ●(1903) EGBV 126. ezeùed, m., tr. «privation.» ●(1904) DBFV 76b. ézeùed, m., tr. «privation, disette, manque, besoin, misère.»

    (2) Misère.

    ●(1857) GUG 59. Ma ne vennamb dischen én dônnan ézeuèd. ●(1895) GMB 230. dischen én dônnan ézeuèd, tr. «tomber dans la plus profonde misère.» (d'après Guerz. Guill.).

    ●(1914) RNDL 116. pléget É Zrem ken kaer ar ézeùed en douar-man, tr. «...la misère de cette terre-ci.»

    (3) En ezeved : dans le besoin, dans la misère.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 11. bout-zou ul lod caër én izeuet hag ér beuranté. ●(1856) GRD 125-126. en hani en dès danné, hag e huél é vrér én ézeuet, penaus é heller credein en en dès caranté Doué én é galon, mar refus ag er secour ? ●128. ou gùerhein quirroh d'er bobl e zou én ezeuet.

    (4) Gouzout ezeved d'udb. : ressentir le manque de qqc.

    ●(1979) LIMO 21 juillet. Ne vè ket gouiet ézeùed d'er fetan, ken nen da de hesk.

    (5) (en plt d'un mort) Regret.

    ●(1904) DBFV 76b. ézeùed, m., tr. «regret.» ●(1927) DIHU 194/309 . izeuet : regretter un mort. Ne vo ket izeuet dehon (Mourieg). ●(1931) VALL 637b. il ne laissera pas de regret, tr. «ne vo ket ézewed anezañ.»

    (6) Bout ezeved da varv ub. : regretter la mort de qqn.

    ●(1910) ISBR 250. Merùel e hras Loeiz XIV é 1715. Ne oé ket bet é Breih ézeued get dén erbet d'é varù.

  • ezevezh / ezevec'h
    ezevezh / ezevec'h

    s. Manque.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 98. ne vezé iseuéh a dra erbet. ●100. De zougein-é ne zehé en iseuéh a vêlean d'hobér dehai turel termen d'ou honversion.

  • ezeviñ
    ezeviñ

    v. Ezeviñ da : regretter par suite du manque (?) cf. ezaouiñ (?).

    ●(1934) BRUS 80. Regretter (un mort), tr. «izeuein de ; izeuet.» ●(1942) VALLsup 148a. Regretter par suite du manque, tr. «ezevein da.»

  • ezhec'h
    ezhec'h

    plur. ozhac'h

  • ezhomm
    ezhomm

    m. –où

    I.

    A.

    (1) Besoin.

    ●(1521) Cc. yzom, besoin. (d'après GMB 230). ●(c.1500) Cb 82b. [ezomec] g. auoir besoing / ou necessite. b. caffout dieznes / pe ezom. ●(1557) B I 67. Mar bez ezom (variante : ezomp), tr. «s'il en est besoin.» ●(1612) Cnf 33a. en vn ezom bras bennac. ●(1621) Mc 85. hac em eux quement à ezom euel ma en gousoch.

    ●(1659) SCger 4b. i'ay affaire d'vn liure, tr. «ezom emeus, affer ameus eus vr levvr.» ●14a. besoin, tr. «ezom.» ●(c.1680) NG 136. Er haf prepet douh pep ehom. ●(1732) GReg 789b. Recourir, avoir recours à quelqu'un, tr. «recour da ur re-bennac èn e yzom.» ●(1744) L'Arm 29b. Besoin, tr. «Éhom.. meu. m.» ●(1752) PEll 284. Esom, Besoin, manque, indigence. ●Esom a m'eus, j'ai besoin. ●(1792) BD 463. homan eo an esom, tr. «tel est le besoin.»

    ●(1860) BAL 141. izomou e ene. ●(1889) ISV 460. Morse ne vez izom na baz, na fouet evit he gass. ●(1890) BSS 3. dre ma veze izom. ●(1890) MOA 141b. En cas de besoin, secourez-moi, tr. «var va ezhom, skoaz d'in !»

    ●(1942) DADO 20. Eur chimikenn ac’h eus ezomm, Gwilho ?

    (2) Dénuement, misère

    ●(14--) N 525. Aman em ezomp me chomo, tr. «Je resterai ici dans ma misère.» ●1924. ma sicourit rez em ezomp, tr. «aidez-moi dans ma nécessité.» ●(1557) B I 67. heb chom dre ezom, tr. «mais pour que nous ne nous arrêtions pas par dénuement.»

    ●(1659) SCger 44b. disette, tr. «ezom.»

    (3) Ezhomm da (+ v.) : besoin de.

    ●(1612) Cnf 27b. pediff eguidouff, hac eguit an re oz deueus ezom da pediff eguitto.

    ●(17--) EN 641. eom a meus, asur, da gemer ma repos, tr. «j'ai besoin, pour sûr, de prendre mon repos.»

    ●(1860) BAL 24. em euz izom da gaout grassou diganeoc'h. ●(1884) LZBt Meurzh 48. Eomm zo d'ober kement-se.

    ●(1911) SKRS II 35. E Doue an dud vad a gavo ar skoazel ho deuz ezom da gaout. ●(1923) KNOL 226. unan anezo en doa bet izomm da vont en eur park. ●276. N'ez peus ket ezomm da gaout aon.

    (4) Ezhomm a, eus (+ subst.) : besoin de.

    ●(1612) Cnf 13a. n'a vez quet à ezom ves à examination arall.

    ●(1710) IN I 162. Izom hoc'h eus a batiantet.

    ●(1860) BAL 73. n'en deuz izom ebed ahanomp. ●(1862) JKS 38. n'euz den n'en deuz ezomm euz ar re all. ●(1884) LZBt Meurzh 50. hep kad eomm deuz ar midisin. ●(1889) BFA 46. n'en diviche izoum ebed anez-hi.

    ●(1905) KANngalon Mae 394. biskoaz n'hon deus muioc'h izoum euz he skoazell. ●(1909) NOAR 58. Ar re-ma n'o doa ezom ebet a alvokad. ●62. mar ho pefe ezom eus eun dra bennak. ●149. Ezom 'zo eus eur prins. ●(1910) MBJL 80. ezom a zo a bolis. ●(1907) PERS 39. an Impalaër en doa kement a ezom a zoudarded. ●(1923) KNOL 222. n'eus ket izomm deuz a draou ar seurt-se. ●(1928) BFSA 128. ezomm he doa c'hoaz euz renadurez an hini en doa he savet.

    (5) Ezhomm ouzh, diouzh (+ subst.) : besoin de.

    ●(1876) TDE.BF 661b. Ezomm am euz out-hañ, tr. «j'ai besoin de lui.» ●(1884) LZBt Meurzh 47. ho deuz eomm diouz ann Uropeaned.

    ●(1907) PERS 57. evel pa n'en divije mui ezom outhan. ●83. den n'euz ezom outho. ●96. n'en divije ket ezom ebet outhi.

    (6) [sans prép.] Besoin de.

    ●(1884) LZBt Meurzh 47. M'ho de eomm zikour.

    ●(1907) KANngalon Genver 296. Izoum braz 'zo ive kazetennou kristen. ●(1911) BUAZperrot 107. Iliz Jezuz he deus ezom beleien nevez. ●706. evit an digarez vat m'he deus ezom danvez. ●(1919) LZBl Genver 16. em bije ezom eur vag peuz-postek. ●(1923) KNOL 197. n'em eus ket izom arc'hant.

    B.

    (1) Terriñ an ezhomm : assouvir ses besoins.

    ●(1872) ROU 92. Le stricte nécéssaire, tr. «kement ha terri an izom.»

    ●(1902) PIGO I 221. Bepred e kavent peadra da dorri o ezom.

    (2) Ne'c'h eus ezhomm, n'hoc'h eus ezhomm : n'ayez crainte.

    ●(17--) EN 2323. henon ne teus eom, evou vaqued guenid, tr. «là, ne crains rien, on s'occupera de toi.» ●2369-2370. mar en tapomb enon, n(o h)eus eom, Satan gos, / nin exersou (a) nean eb nemeur a repos, tr. «si nous l'attrapons là, n'ayez crainte, vieux Satan, / nous l'exercerons sans guère de repos.»

    (3) Ouzh, diouzh da ezhomm : en fonction de tes besoins.

    ●(1792) BD 371. Pa na heus na substans naboet ous da esom, tr. «Puisque tu n'as ni subsistance ni nourriture selon tes besoins.»

    II. euph. [généralement au plur.]

    (1) An ezhommoù naturel : les besoins naturels.

    ●(1866) HSH 145. e santas un ezom naturel da vont a gostez.

    ●(1976) BAHE 90/45. Privezioù : al lec'h distro evit an ezhommoù naturel.

    ►absol.

    ●(1915) HBPR 224. Ar baillou evit ober an ezomou oa e pevar c'horn ar gambr hag a ampoezone anezhi. ●(1925) FHAB Ebrel 144. eur bailh da ober ennan o ezommou.

    (2) Lec'h an ezhommoù : les toilettes.

    ●(1865) LZBt Gouere 4. gwele, lec'h ann eomo.

  • ezhommeg
    ezhommeg

    m. ezhommeien Personne dans le besoin.

    ●(1530) J p. 12b. Reif dan peauryen ezomeyen en bet, tr. «donner aux pauvres et aux indigents du monde.» ●(1612) Cnf 45b. An heny à pren digant an ezomec è eth.

    ●(1752) PEll 284. Esomec, nécessiteux, indigent, pauvre, qui a besoin.

    ●(1857) HTB 23. ar paour hag an ezomek. ●(1857) LVH 341. er peur hag en éhomêk !

  • ezhommegezh
    ezhommegezh

    f. Besoin, indigence.

    ●(1719) CHal.ms iii. pauureté, tr. «peuranté ehommigueh.» ●(1723) CHal 70. éhomigueh, tr. «Besoin.»

  • ezhommek
    ezhommek

    adj.

    I. (en plt de qqn)

    (1) Qui a besoin (de qqc.).

    ●(1464) Cms (d’après GMB 230). Ezommec, indigent. ●(1499) Ca 81b. Ezomec. g. souffrateux / ou besoigneux. poure / qui na de quoy viure. ●(1521) Cc (d’après GMB 230). yzomec (besoigneux).

    ●(1659) SCger 89b. pauure, tr. «ezommec.» ●(1727) HB 553. Roit deomp hirio ho bara pemdeziec / Eus ho craçou pa zomp quen izomec. ●(17--) CCn 648-649. me so deut do cafet / euit clasq eur botto. Teripl on esomeq.

    (2) Indigent, pauvre, nécessiteux.

    ●(1744) L'Arm 198a. Indigent, tr. «Éhomêc.» ●(1792) BD 78. souten nep aso esomec. ●(17--) EN 3620. en toes ar beuien, a re muan eomec, tr. «parmi les pauvres les plus nécessiteux.»

    ●(1859) MMN 6. cass sicour d'an dud izomec. ●(1860) BAL 205. ar re a gave muia izomog. ●(1880) SAB 105. d'ar re izomeg roed madou braz. ●(1889) ISV 311. ne zonjont nemeur e dienez ar re izomek.

    ●(1900) MSJO 80. Eun dever stris eo evid peb den sikour he nesa pa ves ezomek. ●(1911) BUAZperrot 664. Mat oa (…) d'an dud ezommek. ●(1928) LEAN xv. kement a dud ezommek. ●(1933) ALBR 78. Micherourien ezommek.

    (3) Ar baourentez ezhommekañ : la grande pauvreté.

    ●(1903) MBJJ 133. e-kreiz ar baourante an ezommekan.

    II. (en plt de qqc.)

    (1) Qui a besoin (de qqc.).

    ●(1906) GWEN 13. Ar pod a vezo kaset evelse betek ar gesten ezome (lire : ezomek).

    (2) Dont on a besoin.

    ●(1943) FHAB Meurzh/Ebrel 254. O klask evit ober ar pred / An traou ezommek a vez ret.

    (3) Qui dénote l'indigence.

    ●(1835) AMV 105. en oll gantoniou ezommec.

  • ezhommekaat
    ezhommekaat

    v.

    (1) Avoir besoin.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 230). Ezommecat, être indigent. ●(1499) Ca 81b. g. auoir deffault de biens. b. ezomecat.

    ●(1732) GReg 599b. Manquer, avoir besoin, tr. «Yzommeqât.» ●(1752) PEll 284. Esomecaa, tr. «être, ou devenir.»

    (2) V. tr. d. Apauvrir.

    ●(1659) SCger 8a. apauurir, tr. «ezomecaat.» ●(1752) PEll 284. Esomecaa, tr. «rendre indigent.»

  • ezhommus
    ezhommus

    adj. Dans le besoin.

    ●(1876) KTB.ms 14 p 56. bepred e chommont paour hag ezommus.

    ●(1995) BRYV v 95. (Milizag) famillou ezommuz.

  • ezop
    ezop

    s. voir izop

  • ezou
    ezou

    adj.

    I. (en plt de qqn)

    (1) Rebelle, indocile.

    ●(1502) Voyer 1. me a due ales alan seul a guelaff me biou buguel breiz gourhez querchen mar bez essou goae da glen [texte et traduction établis par L. Fleuriot : Me a due a les, a lan ! / Seul a guelaff / me biou ! / Buguel Breiz, gour ez querchen, / mar bez essou / goae da glen !] , tr. «Je viens de la cour, du monastère. Tout ce que je vois, je (le) possède. Enfant de Bretagne, l'homme à ton entour, s'il est rebelle, malheur à toi.»

    (2) Dévergondé.

    ●(1557) B I 357. A ! paillardes ! pautres esou, / Penaux ez deu yen az guenou / Blasfemaff ma doeou louen, tr. «Ah ! coquine, fille dévergondée, comment ta bouche ose-t-elle blasphémer froidement mes dieux bienheureux.»

    II. (en plt d'une peine, d'un châtiment.) Horrible.

    ●(1575) M 2300. an tourmantou, han poanyou esouhaff, tr. «les tourments et les peines très horribles.» ●2386. en poaniou esaouhaff, tr. «dans les peines les plus horribles.»

  • ezrevel
    ezrevel

    v. tr. d. Raconter, conter.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 230). Ezreuel, raconter. ●(1499) Ca 81b. Ezruell. g. raconter. ●143b. Narraff vide in ezreuell. ●(1650) Nlou 37. Meur ve ezr euel na sellet, / Peguement a poan voar an bet, / En deffouen mabic benniguet, tr. «Il serait grand de conter ou de voir / combien de souffrance dans le monde / eut l'enfançon bénit.»

    ●(1732) GReg 776b. Raconter, tr. «ezrevel.»

  • ezur
    ezur

    voir ezeur

  • ezvan
    ezvan

    s.

    (1) N'ober ezvan ebet : faire semblant de ne pas remarquer.

    ●(1910) MAKE 29. An holl a c'hoarzas d'he heul, mes Paskolig ne reas ezvan ebet evit-se, na Soazig kennebeut, ha setu ma savas aon gant an holl.

    (2) Ober an ezvan da : faire semblant de.

    ●(1910) MAKE 44. Hag e plege etre daou, hag e ree an ezvan da gaout poan bouzellou. ●(1934) GTWZ 5. Den ne reas an asvan da glevout. ●(1936) IVGA 49. o lenn e vreviel en e jardrin. Ezvan da lenn. ●310. Neuze e reas an ezvan da skoi. ●(1972) SKVT I 48. Ober a ra an ezvan da gousket. ●(1973) SKVT III 165. me ray an azvan da vouzañ pe da leñvañ. ●(1992) HYZH 189/57. (Treboull) ober an asvan da zeskiñ ma lesonioù.

  • ezvet
    ezvet

    v. = (?).

    ●(1727) HB 314. Evit enori ar Gouel-mâ ta ouzpen ma ranquer lacat evez na ezvet d'e brofani dre an dançou.

  • ezvezañ
    ezvezañ

    v. intr. Être absent.

    ●(1499) Ca 79b. Esuezaff. g. esestre.

  • ezvezañs
    ezvezañs

    f. Absence.

    ●(1732) GReg 6a. Absence, tr. «Ezvezançz.»

    ●(1857) HTB 99. evezans pe absans ar barner.

    ●(1927) GERI.Ern 145. ezvezañs f., tr. «absence.» ●(1931) VALL 4a. Absence, tr. «ezvezañs f.»

  • ezvezant .1
    ezvezant .1

    adj. Absent.

    ●(1732) GReg 6a. En mon absence, tr. «Pa edoan ezvezand.» ●Les absents, tr. «ar re ezvezand.»

    ●(1927) GERI.Ern 145. ezvezant adj., tr. «absent.»

  • ezvezant .2
    ezvezant .2

    m. –ed Personne absente.

    ●(1732) GReg 6a. Absent, tr. «Ezvezand. p. ezvezanded.» ●Les absents, tr. «an ezvezanded.» ●214b. Correspondant, associé absent, tr. «Nep èn deus eñtentidiguez gand un ezvezand.»

    ●(1931) VALL 4a. Absent subs., tr. «ezvezant, pl. –ed.»

  • ezvezhiad
    ezvezhiad

    m. –ed, –idi Absent.

    ●(1927) GERI.Ern 145. ezveziad m. pl. –idi, tr. «Absent.» ●(1931) VALL 4a. Absent subs., tr. «ezveziad, pl. –zidi, –ziaded.»

  • ezvezhiadeg
    ezvezhiadeg

    m. –ed Absentéiste.

    ●(1931) VALL 4a. Abstentéiste subs., tr. «ezveziadeg.»

  • ezvezhiadegezh
    ezvezhiadegezh

    f. Absentéisme.

    ●(1931) VALL 4a. Absentéisme, tr. «ezveziadegez f.»

  • ezvezhiadek
    ezvezhiadek

    adj. Absentéiste.

    ●(1931) VALL 4a. Abstentéiste adj., tr. «ezveziadek.»

  • Ezwan
    Ezwan

    voir Erwan

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...