Recherche 'fard...' : 22 mots trouvés
Page 1 : de fard-1 (1) à fardin-2 (22) :- fard .1fard .1
m. –où
(1) Fard.
●(1633) Nom 250a. Cerussa : cerusse : fard : cerusa, fard.
●(c.1718) CHal.ms iii. du rouge, tr. «fard ru.» ●(1732) GReg 398a. Fard, composition pour embellir le visage, tr. «Fardd.» ●398b. Se farder, tr. «lacqat fard var e façz.»
●(1889) ISV 452a. Var da zivoc'h eun tamik ruz, / Eun tamik fard laket dre guz.
(2) En e holl fard : dans toute sa splendeur.
●(c.1718) CHal.ms iii. Il parle le breton dans toute sa pureté, tr. «ean a goms er brehonnec, en e ol fard.»
- fard .2fard .2
m. & adv. –où
(1) M. Assaut, charge.
●(1915) LILH 30 a Wengolo. en déieu-men é vo fard hoah ar er Germaned. ●(1941) DIHU 364/345. lahet, en darn vuian anehè, é fard amoet miz Imbril 1917. ●(1974) KMDR 288. Bout e zo ama tud hag en des harzet pear blé hantér doh fardeu er Germaned ha n'hellant ket harz doh kemenneu ken dibret.
(2) Loc. adv. (marine) Mont a-holl-fard : cingler.
●(c.1718) CHal.ms i. Cingler, tr. «ul lestr aya er mor a ol fard'.»
- fard .3fard .3
m. –où Fare de marais salant.
●(1744) L'Arm 455b. Marais (…) Salant (…) Mort, ici, Apartenance, tr. «Fartt.. fardeu. m.»
●(1883) DBB 34. (Batz) Fard, pl. eo, tr. «fares, œillets dans lesquels passe l'eau destinée à faire le sel, pour le saturer avant d'arriver à l'aderne.»
●(1904) DBFV 78a. fard, m. pl. eu, tr. «mort, appartenance», terme de marais salant (l'A.) ; presqu'île du Croisic fard, pl. eo, en franç. du pays «fares», œillet par où passe l'eau salée, avant d'arriver à l'«aderne». ●(1906) RECe XXVII 251. (Batz).Voici deux phrases d'un dialogue sur Les Marais (Er Palut) : Er glôen a gamer dour abar er chter, hag a rei ter er hamladure u moneit abar gobié. « La vasière prend l'eau dans l'étier par le cui, puis elle coule par le camladure pour aller dans le cobié » ; En dour ar gobié a ga abar en drô, hag aven drô abar fardéo a zobeir kenjiment atao en drô ar silin. « L'eau du cobié va dans le tour, puis du tour dans les phares qui font presque toujours le tour de la saline ».
- fard .4fard .4
m. –où
I. (marine)
(1) Tonnage.
●(1927) GERI.Ern 148. fard m., tr. «Tonnage, charge d'un navire.»
(2) Cordage.
●(1862) JKS.lam 403. fard ann heor. ●(1882) BAR 13. caout eun heor crenv ha fardou mad.
●(1927) GERI.Ern 148. fard m., tr. «câble, grosse corde.»
(3) Penn-fard : corde, bout.
●(1925) DIHU 169/290. (Groe) Penfart, tr. «(s. m.) amarre.» Dastumet get Bleimor. ●(1944) GWAL 163/162. (Ar Gelveneg) Ur penn-fard a reer eus un tamm kordenn-lestr.
II. (pêche)
(1) Fard rouedoù : ensemble de filets nécessaire à une pêche spécifique.
●(1952) LLMM 32-33/134. (Douarnenez) ur fard rouejoù, an niver rouedoù a zo ret da bep martolod da vont gant ar sardin, pe gant ar brilli, h.a. N'eus ket an hevelep niver rouedoù en holl fardoù. D'ober ur fard rouedoù sardin, e vez ret eun 30 roued bennak ; en ur fard rouedoù brilli ez eus e-tro 20 roued ; d'ober ur fard rouejoù don pe rouejoù glizigoù, 6 a zo tra-walc'h. An holl fardoù asamblez a ra ur stumm. ●(1979) VSDZ 75. (Douarnenez) Evit micher ar brilli, ar rouejoù vie kijet tout penn-da-benn (…) vie graet fartoù deus an dra-se, tr. (p. 238) «Pour pêcher le maquereau on amarrait les filets bout à bout, on appelait ça des ‘fard'.»
(2) Fard drag : ensemble des cordages nécessaire à la manœuvre du chalut.
●(1944) GWAL 163/162. (Ar Gelveneg) An holl gerdin a zo o paramantiñ ar sac'h-drag a anver fard-drag ; hag alies e lavarer fard hepken evit fard-drag : «prenet em eus ur fard nevez (ur fard-drag)».
►[avec valeur de coll.]
●(1925) BILZ 106. astenn ar fard war ar bili evit o digwea. ●110. ar roued ne vo ket kollet, nag ar fard. ●(1944) GWAL 163/162. (Ar Gelveneg) Fard a zo anv-stroll an holl gerdin eus ur vag, pe c'hoazh anv ur strollad kordenn. (...) «prenet em eus fard nevez (kerdin nevez)». ●(1979) VSDZ 31. (Douarnenez) Seul vuioc'h a fart a toe, tr. (p. 200) «Plus tu avais de cordage.»
(3) Palangre.
●(1910) BSAf xxxvii 13. Peskig bien, peg e m' fard ! tr. «Petit poisson, mords à ma palangre !» ●(2003) ENPKP 12. (Ploueskad) da voueta farchou, tr. «pour appâter des palangres.»
III. sens fig. Chose encombrante.
●(1927) GERI.Ern 148. fard m., tr. «chose encombrante.»
- fardachennfardachenn
f. –ed Grosse femme.
●(1922) BUBR 14/41. eur fardachen deo a deu da doull an nor. ●(1924) NFLO. grosse femme, tr. «fardachenn.»
- fardaj .1
- fardaj .2fardaj .2
m. (marine) Fardage.
●(1744) L'Arm 76a. Cordages [tout l'appareil de cordes pour un vaisseau], tr. «Fardage ul lêsstre. m.»
●(1849) LLBg III 65. er fardaj e huitel. ●(1893) LZBg 51vet blezad-4e lodenn 217. Gùerni, fardaj ha poli. (...) fardaj ha poli el læstr.
●(1913) RNDL 91. Er gléyen e gañne ér fardaj.
- fardañ / fardiñfardañ / fardiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Préparer, apprêter (de la nourriture).
●(1659) SCger 148a. farda, tr. «charger, remplir, accommoder.»
●(1824) BAM 93. Ar gourmandis a ra deomp farda gant re a sourci an traou a dleomp da zibri. ●(1876) TDE.BF 202a. Farda boed, tr. «apprêter à manger.»
●(1909) BROU 237. (Eusa) Kea da farda mern d'eomp, tr. «va nous préparer à dîner.» ●(1925) SFKH 4. un dén bourabl, lan a farseu. ●51. inou é vezé devér en treu ha groeit lod-kaér a farseu. ●(1927) GERI.Ern 148. farda, tr. «apprêter, préparer (de la nourriture).» ●(1934) PONT 12. Hi 'farde ar boued.
(2) Écrire (un livre).
●(1902) MBKJ 159. fardet eul leor dispar.
(3) Préparer, concocter (une loi).
●(1905) KANngalon Ebrel 372. Setu al lezen e maïnt o farda brema. ●(1915) HBPR 104. farda eul lezen. ●222. e derou miz ebrel 1796 e fardaz al lezen-ma.
(4) Fabriquer, construire (un bateau, etc.).
●(1935) LZBl Du/Kerzu 207. farda eun dreïnell. ●(1936) IVGA 187. bagour aet da galvez abaoe ma ne vez ket mui fardet bagou.
(5) Farder.
●(1659) SCger 55b. farder, tr. «farda.»
●(c.1718) CHal.ms ii. farder, tr. «fardein.» ●(1732) GReg 398b. Farder, tr. «Farda ur re-bennac.»
(6) Attacher avec une grosse corde.
●(1927) GERI.Ern 148. farda, tr. «attacher avec une grosse corde.»
(7) (marine) Charger (un navire).
●(1732) GReg 153a. Charger un navire, tr. «Farda ul lestr.»
●(1876) TDE.BF 202a. Farda, v. a., tr. «Charger ou armer, parlant d'un navire.»
●(1927) GERI.Ern 148. farda, tr. «équiper (un navire).»
(8) Habiller avec soin.
●(1927) GERI.Ern 148. farda, tr. «arranger, habiller avec soin.»
(9) Fardañ douar nevez : faire les travaux de défrichage.
●(1960) EVBF I 335. Outre les expressions données plus haut, on trouve encore, pour «défricher» : (…) farda douar nevez, Mahalon, faire de la terre neuve, expression qui couvre tous les travaux de défrichage.
II. V. intr.
(1) Être sur le point de, faillir.
●(1935) TRAG 112. An Ao. Flaouter a fardas pennfolli o welout oa re wir ar pez a lavared diwar-benn e verc'h. ●(1936) ONEN 31. En em zifret a ra ma'z eo spontus ha m'emañ e roched o fardañ mont er maez eus e vragez.
(2) Se préparer, s'apprêter à.
●(1766) MM 735. medon o farda mont en (lire : em) zro, tr. «que j'étais sur mes préparatifs pour m'en aller.»
●(1860) BAL 7. pa dosta ar pardaez, an eol o farda cuzat.
●(1909) BROU 237. (Eusa) Emañ o farda mont kuit, tr. «il fait ses préparatifs de départ.» ●(1935) TRAG 108. edo Gwennole Naour o farda mervel.
III. V. pron. réfl. En em fardañ : se farder.
●(1612) Cnf 42a. Em accoutriff brauoch hac em fardiff. ●(1647) Am.ms 683. Ma caffemp un ard bragard de’m fardy., tr. « Si nous trouvions un moyen pour me parer élégamment. »
●(1732) GReg 398b. Se farder, tr. «En hem farda.»
IV.
(1) Fardañ krampouezh : voir krampouezh.
(2) Bezañ fardet e votoù a-raok e dreid : voir botoù
- fardell .1
- fardell .2fardell .2
f. –où Petit barrage pour diriger une irrigation.
●(1872) GAM 22. ober eur fardel e kanol ho nessa, distrei an dour divar he foennok. ●(1876) TDE.BF 202a. Fardell, s. f., tr. «Barrage ou endiguement momentané d'un cours d'eau dans une prairie pour diriger les eaux d'une certaine façon.»
●(1927) GERI.Ern 148. fardell f., tr. «barrage, petite digue pour diriger les eaux dans une prairie.» ●(1949) KROB 11/13. Pa vez barrek an dour o ruilh war bep pengenn, eo aesoc'h gwelet al labour, ober stankou nevez, cheñch lec'h d'ar re goz, renevezi eur fardell dismantret.
- fardell .3
- fardelladfardellad
f. –où Grande quantité, fardeau.
●(1895) GMB 233. pet[it] Trég[uier] fardelat diyat grande quantité de linge (à laver, etc.).
- fardelladennfardelladenn
f. –ed Personne grasse et lourde.
●(1942) VALLsup 88b. personne grasse, tr. «fardelladenn (et lourde) f.»
- fardellañfardellañ
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) Arrêter (l'eau) par un barrage.
●(1930) FHAB Here 368. Al lenn-ze fardellet he dour gand eur chaoser uhel.
(2) spécial. Faire un barrage pour irriguer.
●(1876) TDE.BF 202a. Fardella, v. n., tr. «Faire un barrage pour aménager l'eau d'une prairie.»
●(1927) GERI.Ern 148. fardella v. a. et n., tr. «faire ce barrage [pour diriger les eaux dans une prairie].»
B. sens fig.
(1) Fardellañ e spered =
●(1935) FHAB C'hwevrer 59. Renerien yaouankizou Breiz-Izel, a-raok staga da ober netra a vije mat d'ezo ivez fardella o spered, diskenn enno o-unan, ha selaou mouez Doue.
(2) par métaph. Arrêter.
●(1943) FHAB Gwengolo/Here 334. fardellit dour-beuz ar giziou pagan a venn hor goueledi.
II. V. intr. Fardellañ ouzh : arrêter (l'eau) par un barrage.
●(1935) LZBl Du/Kerzu 191. Klasket eus neuze fardellat ouz an dour en eur lakat eun nebeut plench ouz ar peuliou.
- fardellegfardelleg
m. fardelleion Emmerdeur.
●(18--) SCD 172. penos fardellec cos a credin a reste / e ve ma merch eur pes fall quen neubeut a me. ●176. pa voas ous ma boutan a ma henvoel fardellec.
●(1957) AMAH 252. Ne oa ket da dortañ : a-du gant ar fardelleg-se e oa al lezenn. ●290. fardilhon : (pe fardelleg) un den kasus tre o vezañ ne baouez ket da veskañ ha da zifretañ.
- fardellekfardellek
adj.
(1) Qui marche mal.
●(1920) KZVr 366 - 07/03/20. Fardellek, tr. «qui a une hernie, qui marche mal.»
(2) Encombrant.
●(1927) GERI.Ern 148. fardellek, tr. «encombrant.»
(3) Kravazh-fardellek : brouette.
●(1971) CSDC 45. Me oa deut da vell g'ean me hellet kemer ar c'hranvaz vardelleg evit mond beteg an aod da gerc'ha teil., tr. «la brouette.»
- fardellet
- fardet
- fardikezfardikez
s. (boucherie) Morceau de porc de dernière catégorie.
●(1909) BROU 237. (Eusa) Fardikez, tr. «C'est une pièce du porc que l'on jette, qu'on met de côté pour les graissages.»
- fardilhonfardilhon
m. –ed Casse-pieds, casse-couilles.
●(1955) VBRU 30. lammat a ra en tren un druilhad fardilhoned divergont, maltouterien ha me oar. ●191. fardilhon : un den pe ur c'hrennard dalc'hmat o trubuilhañ hemañ pe henhont : vulgo, un torr reor. ●(1957) AMAH 248. biskoazh n'en deus taolet ar fardilhon-se ur sell war va labour. ●290. fardilhon : (pe fardelleg) un den kasus tre o vezañ ne baouez ket da veskañ ha da zifretañ.
- fardiñ .1fardiñ .1
voir fardañ
- fardiñ .2fardiñ .2
v.
I. V. tr. d.
(1) Mettre, poser.
●(1906) DIHU 14/241. pothoarneu ha piligeu e oé fardet ar en tan.
(2) fam. Fourrer.
●(1932) BRTG 76. hé devehè (…) fardet hé lardoér en é doul gargaten.
II. V. intr.
(1) Fardañ er-maez : s'élancer dehors.
●(1732) GReg 327b. S'élancer dehors, tr. «Farda èr mæs.»
●(1900) LZBg 57 blezad-1añ lodenn 39. hag e fard a rideg én tiér.
(2) Fardiñ àr ub. : se jeter, foncer sur qqn.
●(1913) HIVR 3. e lauskas é soudarded de fardein ar er venéh. ●(1921) GRSA 329. Nasien e fard arnehon hag en didok grons. ●(1927) GERI.Ern 148. fardein V[annetais] v. n., tr. «Se précipiter (ar sur).»
(3) Fardiñ kuit : partir rapidement.
●(1942) DHKN 65. er moualhi (...) e fardè kuit éañn, èl un ten, én ur rifal spontet.