Recherche 'fer...' : 49 mots trouvés
Page 1 : de fer-1 (1) à fervor (49) :- fer .1fer .1
coll. (botanique) Lentilles.
●(1732) GReg 568b. à Crozon dans la B[asse] Cor[ouaille] où ils sèment beaucoup de lentilles, de celle qu'on appelle en lat. Lens major, ils la nomme en Breton : Fer.
●(1927) GERI.Ern 150. ferenn C[ornouaille] f., tr. «Lentille, legume, col. fer.» ●(1931) VALL 422b. Lentille, tr. «fer col. sg. ferenn.»
- fer .3
- fer .4fer .4
adv. Fermement. cf. ferv
●(1530) Pm 123d (Tremenuan). Maz eu laquaet ? fer leueret, tr. «Où est-il mis ? Dites-(le) fermement.» ●124d (Tremenuan). Mar deu mar fer ez leueret, tr. «Aussi fermement que vous le disiez.» (rimes en –er). ●245b (Mab Den). Ha bez feru seder quent meruel (rime en -er), tr. « Et sois ferme et sûr avant de mourir. » ●(1580) G 151-152 Autrou chetu ny duet, arryfet, credet fer / Hep pyryll na tourmant en o hoant tout antyer tr. « Seigneur nous voici venus, arrivés, croyez-le fermement / sans péril ni tourment, selon votre désir tout entier » ●1187-1190 Breman nysseomp, sellomp fer / an deu, eza, leun an grygneur ; / nysseomp, na leveromp guer / ha groiomp hon bech en on syher. tr. « Maintenant approchons, regardons fortement (avec soin), / si n’est pas, donc, plein le grenier ; / approchons, ne disons mot, / et cousons notre fardeau dans nos sacs. »
- fer* .2fer* .2
f. (anatomie) Cheville. [mot qui n'existe pas, voir ETCE t. 11, p. 141, voir 4. fer]
●(1931) VALL 118b. Cheville, tr. «fer f. (ancien).»
- feradenn
- feramant
- ferañ
- ferc'hierferc'hier
plur. forc'h
- ferdilhferdilh
s. Bande d'enfants espiègles.
●(1916) KZVr 190 - 03/11/16. Ferdilh, tr. «bande d'enfants espiègles.» ●(1924) NFLO. une bande de gamins, tr. «eur strollad ferdilh.»
- FerelFerel
n. de l. Férel.
●(1985-1986) ADEM 62-63. A pa vehe bet Marsel vehe bet oaet da Ferel pa oa oaet an Alamaned.
- ferenn .1
- ferenn .2
- fererez
- fererezh
- feret .1
- feret .2
- ferfoutiñferfoutiñ
v. tr. d.
(1) Rembarrer.
●(1934) BRUS 80. Rembarrer, tr. «ferfoutein.»
(2) [empl. comme interj.] Au diable.
●(c.1825/30) AJC 3340. doned a ris da heul nem lared ferfouter / Me reinc gueled penos evou ar bed en quer, tr. «Je suivis le mouvement en em disant : «Au diable, / Il faut que je voie ce qui va se passer en ville !»
- ferial
- feriñ .2feriñ .2
v. tr. d. Fabriquer (un bateau).
●(1958) BAHE 14/11. ar baramantourien (…) a zilez tamm ha tamm an doare all da besketa, hag a zalc'h da feriñ (da aozañ, da fardañ) bigi brasoc'h.
- feriñ / ferañ / ferat .1feriñ / ferañ / ferat .1
v. tr. d. Repasser (vêtements).
●(1834) SIM 130. hac e fer bremâ coeffou. ●(1890) MOA 439a. Repasser avec un fer, tr. «ferra ou ferrat.»
●(1927) GERI.Ern 150. feri, tr. «repasser (le linge).» ●(1941) ARVR 12/3c. Evit feri ar c'hoefou.
►absol.
●(1873) SBI I 284. Hoc'h ampezi hac o ferri, tr. «Qui empèse et qui repasse.»
●(1907) PERS 140. griat, ober stam, goalc'hi, fera. ●(1912) KANNgwital 121/215. empeza ha ferra. ●(1913) FHAB Mezheven 183. Ferrit goudeze ar pez a vezo gellet ferra. ●(1920) AMJV 98. ar merc'hed a rea ar gegin, ampeza, ferra ha poazat ar bara a reant ive. ●(1925) BILZ 152. gwriat, ferra, broda, ober dantelez. ●(1928) LEAN 60. O feri (...) he doa rouzet (...) tammou lien.
- FerlezFerlez
n. de l. Ar Ferlez : chenal du Ferlas (devant Loguivy-de-la-Mer).
●(1970) BHAF 129. Diou ganol-vor : an hini a gas diouz an aber d'an donvor ; ar Ferlez, a dremen dirag porz Logivi.
- ferlinkiñ
- fermferm
adj.
I. Attr./Épith.
A. (en plt de qqc.)
(1) Ferme, solide.
●(c.1500) Cb 84b. Fermm. g. fermez. l hic stabilis et hoc / le. ●(1633) Nom 141b. Columna solida : colomne forte : coulonnen creuf, start ha ferm. ●228a. Continens terram firmam, nuncupant : terre ferme : an douar ferm an douar calet.
(2) (Traction) ferme, assurée.
●(1872) DJL 36. gret eur janch ferm var he vanne.
B. (en plt de qqn)
(1) Ferme, décidé, résolu.
●(1576) Cath p. 12. ez aparissas an eal dezy hac he admonetas da bezaff ferm a constant, tr. «un ange lui apparut et l'exhorta à être ferme et constante.» ●15. bezaff constant ha ferm da gouzaff merzirienty, tr. «être constants et fermes à souffrir le martyre.» ●(1621) Mc 11. gand vn volontez ferm. ●60. Caffout vn propos ferm.
●(1792) BD 4250. mes cals ahanoch so ferm o amitié, tr. «Mais beaucoup d'entre vous sont fermes dans leur amitié.»
(2) (en plt de qqn) Bezañ ferm e : être ferme dans.
●(1860) BAL 187. da veza ferm en e lezen.
II. Adv. Ez ferm : fermement.
●(1732) GReg 201b. Constamment, avec fermeté, tr. «ez ferm.»
- ferm-difermferm-diferm
adv. (en plt d'une habitation) Loué sans arrêt à différents locataires.
●(1977) PBDZ 783. (Douarnenez) atav eo bet he zi ferm-diferm, tr. «sa maison n'a jamais été louée bien longtemps au même, les locataires n'y font que passer.»
- ferm-treuz
- fermaatfermaat
v.
I. V. intr.
(1) Devenir plus ferme, plus assuré.
●(1880) SAB 302. Mar tle o feiz mont var scleraat, e tle ive fermaat.
(2) S'affermir.
●(1860) BAL 186. eleac'h laoscaat, ne ree nemet fermaat en e lezen.
(3) Mont war fermaat : se consolider.
●(1890) MOA 182b. Se consolider, tr. «mont var fermaat.»
II. V. tr. d.
(1) Affermir (qqn).
●(1860) BAL 3. fermaat an dud e lezenn Doue. ●(1869) FHB 229/157b. an Aotrou Le Cauchois-Feraud ne eane o fermaat an oll.
(2) Consolider.
●(1890) MOA 182b. Consolider, tr. «Fermaat, lakaat da fermaat.»
- fermadurfermadur
m.
(1) Clôture.
●(c.1500) Cb. [serraff] g. cloture. b. fermadur.
(2) Fermadur a-ziabarzh : interclusion.
●(c.1500) Cb. [serraff] g. interclusion. b. fermadur a diaparz.
- fermailhedfermailhed
m. Fermaillet.
●(1633) Nom 274b. Amuletum : fermailles pendant au col : vr fermaillet á vez lecquæt ouz an gouzoucq á enep an pouesoun.
- fermamant
- fermañ / fermiñfermañ / fermiñ
v. tr. d.
(1) Fermer.
●(1398) Gwenediz 187. fermet, fermet, fermet, donet a rant. tr. Herve Bihan « Fermez, fermez, fermet, ils arrivent (ils viennent) » ●(c.1500) Cb 25b. [bez] g. qui clot ou fait le sepulchre. brito. ne (lire : nep) a gra an bez : pe en ferm. ●84a. [ferm] gal. fermer. b. fermaff. ●(1621) Mc 52. Gand an men bras sé a pechet ez deu da fermy outaff é hunan, porz an Barados, hac ez digor henyn ifern. ●(1633) Nom 276b. Med. cicatricem obducens : emplastre pour fermer la playe : palastr euit serraff pe fermiff an gouly.
(2) Lacer.
●(1659) SCger 71b. lacer, tr. «fermi.»
- fermderfermder
m.
(1) Fermeté.
●(c.1500) Cb 84a. [ferm] g. fermete. b. fermder.
●(1732) GReg 201b. Constamment, avec fermeté, tr. «Gand fermder.» ●Constance, force d'esprit qui entretient toujours l'ame dans une même affaire & fermeté, tr. «fermder.»
●(1806) JOS 6. gant quement a fermder. ●(1834) SIM 229. gant fermder, gant courach, ha gant oaz. ●(1872) ROU 78b. Fermder, signifie aussi, solidité, attitude assurée. ●85a. Fermeté, tr. «Fermder, au moral et au physique.» ●(1880) SAB 24. lavarou, dislavarou dalc'h ebet dezo, fermder ebed.
(2) Constance.
●(1890) MOA 182b. Constance, Perséverance dans ses goûts, tr. «fermder.» ●Il n'a pas de constance, tr. «n'en deuz fermder ebed.»
(3) Consistance.
●(1774) AC 42. fermder ebet, tr. «sans consistance.»
- fermier
- fermiñ .1
- fermiñ .2fermiñ .2
voir fermañ
- fermoni
- ferofero
adj. Fixe.
●(1900) KZVr 104. (Lannuon) Mott pe fero a ve laret en Lannuon euz eun dra na finv ket. Da skouer : «Chomet eo mott ; eun dra fero 'n e blas.
- feroniferoni
voir fervni
- ferrimet
- ferrimiñferrimiñ
v. intr. (en plt de lait) Brûler.
●(1907) VBFV.fb 15a. brûler en parl. de laitage, tr. «ferrumein.»
- ferteferte
voir frete
- fertilfertil
adj. Fertile.
●(1633) Nom 10a. Mulier fœcunda : femme fertile : gruec fertil. ●52a. Annonæ laxitas, vbertas, vilitas : bon marché, année fertile : marchat mat, bloauez mat ha fertil. ●228b. Terra ferax, fertilis : terre fertile, de grand rapport : douar mat ha fertil, á ro vn rapport mat. ●233a. Solum pingue, argilosum, terræ vber : lieu fertile : læch fertil.
- ferul
- fervferv
adj. cf. fer .4
I. Attr./Épith.
(1) Ferme.
●(1499) Ca 83b. Ferf. g. fermez. ●163b. Prennaff. g. fermer. l. firmo / mas. Jtem vide in ferff et in sparll.
(2) (en plt de qqn) Dur, ferme.●(1530) Pm 245b (Mab Den). Ha bez feru seder quent meruel (rime en -er), tr. « Et sois ferme et sûr avant de mourir » ●(1575) M 431. Nedeux negun quen feru, pan preder á meruell, / Na vez é neuz queuzet, tr. «Il n’est personne de si dur, quand il pense à mourir, / Dont la mine ne soit chagrine.»
●(1876) TDE.BF 204a. Fero, adj., tr. «Cruel, inhumain, hagard.» ●(1896) LZBt Meurzh 24. red oa d'in bean krenv, bean ferv evid ho zouten.
●(1927) GERI.Ern 150. fero adj., tr. «bouillant, emporté.»
(2) Bezañ ferv en udb. : être ferme.
●(1869) LZBt Gouere 227. o wélet pégen ferw a oa bét hé vugel muan kared enn hé gréden.
(3) Féroce.
●(1732) GReg 405b. Feroce, cruel, tr. «Fero.» ●Les bêtes feroces, tr. «Al loëzned fero.»
●(1927) GERI.Ern 150. fero adj., tr. «Cruel, féroce.» ●(1957) BRUD 2/47. hag ar Pichon ne skuize ket o konta d’e genseurt penôz, heb aon da goll e vuhez, e-nevoe bet an treh war ar gouez fero, goude eur pegad poaniuz.
II. Adv.
(1) Fermement.
(1575) M 289-290. Cret feru an amseruez, mazvezez entreze, / Nen deo quet vn moment, tr. «Crois fermement que le temps que tu es parmi ces choses / N'est pas un moment.»
●(1866) LZBt Genver 90. Kredet ferv eta, c'houi holl a zell ou-z-hac'h Breuriez ar Fe, hoc'h euz hanterourien vad e-kichenn an Otro Doue.
(2) Absolument.
●(1575) M 270. Er ret eo feru meruell, ha lesell an bet man, tr. «Car il faut absolument mourir et quitter ce monde.»
- fervaat
- fervant
- fervded
- fervder
- fervnifervni
f. Férocité.
●(1732) GReg 405b. Ferocité, tr. «ferony.»
●(1821) GON 214b Féroni. Le même que Fervder. ●(1876) TDE.BF 204a. Feroni, s. m. Évitez ce mot. Je l'ai trouvé employé au sens de férocité.»
●(1927) GERI.Ern 150. feroni f., tr. «férocité.» ●(1963) LLMM 99/267. D’am meno ar feroni gaset da benn a zo unan eus gwellañ stummoù an druez.
- fervor