Devri

Recherche 'fer...' : 49 mots trouvés

Page 1 : de fer-1 (1) à fervor (49) :
  • fer .1
    fer .1

    coll. (botanique) Lentilles.

    ●(1732) GReg 568b. à Crozon dans la B[asse] Cor[ouaille] où ils sèment beaucoup de lentilles, de celle qu'on appelle en lat. Lens major, ils la nomme en Breton : Fer.

    ●(1927) GERI.Ern 150. ferenn C[ornouaille] f., tr. «Lentille, legume, col. fer.» ●(1931) VALL 422b. Lentille, tr. «fer col. sg. ferenn.»

  • fer .3
    fer .3

    m. Fer à repasser.

    ●(1890) MOA 265a. Fer à repasser, tr. «ferr, m.»

  • fer .4
    fer .4

    adv. Fermement. cf. ferv

    ●(1530) Pm 123d (Tremenuan). Maz eu laquaet ? fer leueret, tr. «Où est-il mis ? Dites-(le) fermement.» ●124d (Tremenuan). Mar deu mar fer ez leueret, tr. «Aussi fermement que vous le disiez.» (rimes en –er). ●245b (Mab Den). Ha bez feru seder quent meruel (rime en -er), tr. « Et sois ferme et sûr avant de mourir. » ●(1580) G 151-152 Autrou chetu ny duet, arryfet, credet fer / Hep pyryll na tourmant en o hoant tout antyer tr. « Seigneur nous voici venus, arrivés, croyez-le fermement / sans péril ni tourment, selon votre désir tout entier » ●1187-1190 Breman nysseomp, sellomp fer / an deu, eza, leun an grygneur ; / nysseomp, na leveromp guer / ha groiomp hon bech en on syher. tr. « Maintenant approchons, regardons fortement (avec soin), / si n’est pas, donc, plein le grenier ; / approchons, ne disons mot, / et cousons notre fardeau dans nos sacs. »

  • fer* .2
    fer* .2

    f. (anatomie) Cheville. [mot qui n'existe pas, voir ETCE t. 11, p. 141, voir 4. fer]

    ●(1931) VALL 118b. Cheville, tr. «fer f. (ancien).»

  • feradenn
    feradenn

    f. –où

    (1) Séance de repassage.

    ●(1931) VALL 647b. séance de repassage, tr. «feradenn f.»

    (2) Quantité de linge repassée en une fois.

    ●(1931) VALL 647b. ce que l'on repasse en une fois, tr. «feradenn f.»

  • feramant
    feramant

    m. –où Ferrement.

    ●(1499) Ca 83b. Ferramant. g. idem.

  • ferañ
    ferañ

    v. intr. Courir à toutes jambes.

    ●(1927) GERI.Ern 150. fera L[éon] v. n., tr. «Courir à toutes jambes.» ●(1931) VALL 164a. Courir à toutes jambes, tr. «fera L[éon].»

  • ferc'hier
    ferc'hier

    plur. forc'h

  • ferdilh
    ferdilh

    s. Bande d'enfants espiègles.

    ●(1916) KZVr 190 - 03/11/16. Ferdilh, tr. «bande d'enfants espiègles.» ●(1924) NFLO. une bande de gamins, tr. «eur strollad ferdilh.»

  • Ferel
    Ferel

    n. de l. Férel.

    ●(1985-1986) ADEM 62-63. A pa vehe bet Marsel vehe bet oaet da Ferel pa oa oaet an Alamaned.

  • ferenn .1
    ferenn .1

    f. –où, fer (botanique) Lentille.

    ●(1927) GERI.Ern 150. ferenn C[ornouaille] f., tr. «Lentille, legume, col. fer.» ●(1931) VALL 422b. Lentille, tr. «fer col. sg. ferenn.»

  • ferenn .2
    ferenn .2

    f. –où (optique) Lentille.

    ●(1927) GERI.Ern 150. ferenn f., tr. «Lentille, verre grossissant (pl ou).» ●(1931) VALL 422b. Lentille de verre, tr. «ferenn-(wer).»

  • fererez
    fererez

    f. –ed Repasseuse.

    ●(1914) DFBP 284b. repasseuse de linge, tr. «Fererez.» ●(1954) VAZA 33. aet eo da droadañ ar fererezed a rae war-dro ar c’hatiolennoù. ●(1927) GERI.Ern 150. fererez f., tr. «Repasseuse.» ●(1973) SKVT II 168. ar ferourez koefoù.

  • fererezh
    fererezh

    m. Repassage.

    ●(1954) VAZA 32. pennober ar vroderezh hag ar fererezh !

  • feret .1
    feret .1

    adj. Repassé.

    ●(1987) BAPR 48. O plegañ he zraou feret.

  • feret .2
    feret .2

    adj.

    (1) Rhumatisant.

    ●(1919) DBFVsup 22b. féret (Gr[oix]), part., tr. «rhumatisant.» ●(1931) VALL 659b. Rhumatisant, tr. «feret V[annetais].»

    (2) Engourdi par le froid.

    ●(1970) GSBG 35. (Groe) feret, tr. «engourdi, perclus (par le froid).»

  • ferfoutiñ
    ferfoutiñ

    v. tr. d.

    (1) Rembarrer.

    ●(1934) BRUS 80. Rembarrer, tr. «ferfoutein.»

    (2) [empl. comme interj.] Au diable.

    ●(c.1825/30) AJC 3340. doned a ris da heul nem lared ferfouter / Me reinc gueled penos evou ar bed en quer, tr. «Je suivis le mouvement en em disant : «Au diable, / Il faut que je voie ce qui va se passer en ville !»

  • ferial
    ferial

    adj. Férié.

    ●(1499) Ca 83b. Ferial. g. feriez / ou festuez. ●(c.1500) Cb 84a. [ferial] Jtem ferio / as. g. ferier / ou festiuer b. ober ferial / pe ober goel.

  • feriñ .2
    feriñ .2

    v. tr. d. Fabriquer (un bateau).

    ●(1958) BAHE 14/11. ar baramantourien (…) a zilez tamm ha tamm an doare all da besketa, hag a zalc'h da feriñ (da aozañ, da fardañ) bigi brasoc'h.

  • feriñ / ferañ / ferat .1
    feriñ / ferañ / ferat .1

    v. tr. d. Repasser (vêtements).

    ●(1834) SIM 130. hac e fer bremâ coeffou. ●(1890) MOA 439a. Repasser avec un fer, tr. «ferra ou ferrat.»

    ●(1927) GERI.Ern 150. feri, tr. «repasser (le linge).» ●(1941) ARVR 12/3c. Evit feri ar c'hoefou.

    ►absol.

    ●(1873) SBI I 284. Hoc'h ampezi hac o ferri, tr. «Qui empèse et qui repasse.»

    ●(1907) PERS 140. griat, ober stam, goalc'hi, fera. ●(1912) KANNgwital 121/215. empeza ha ferra. ●(1913) FHAB Mezheven 183. Ferrit goudeze ar pez a vezo gellet ferra. ●(1920) AMJV 98. ar merc'hed a rea ar gegin, ampeza, ferra ha poazat ar bara a reant ive. ●(1925) BILZ 152. gwriat, ferra, broda, ober dantelez. ●(1928) LEAN 60. O feri (...) he doa rouzet (...) tammou lien.

  • Ferlez
    Ferlez

    n. de l. Ar Ferlez : chenal du Ferlas (devant Loguivy-de-la-Mer).

    ●(1970) BHAF 129. Diou ganol-vor : an hini a gas diouz an aber d'an donvor ; ar Ferlez, a dremen dirag porz Logivi.

  • ferlinkiñ
    ferlinkiñ

    v. tr. d. (marine) Ferler.

    ●(1904) DBFV 79a. ferlinkein, v. a., tr. «ferler (les voiles), (Gr[oix]).» ●(1934) BRUS 282. Ferler les voiles, tr. «ferlinkein.»

  • ferm
    ferm

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A. (en plt de qqc.)

    (1) Ferme, solide.

    ●(c.1500) Cb 84b. Fermm. g. fermez. l hic stabilis et hoc / le. ●(1633) Nom 141b. Columna solida : colomne forte : coulonnen creuf, start ha ferm. ●228a. Continens terram firmam, nuncupant : terre ferme : an douar ferm an douar calet.

    (2) (Traction) ferme, assurée.

    ●(1872) DJL 36. gret eur janch ferm var he vanne.

    B. (en plt de qqn)

    (1) Ferme, décidé, résolu.

    ●(1576) Cath p. 12. ez aparissas an eal dezy hac he admonetas da bezaff ferm a constant, tr. «un ange lui apparut et l'exhorta à être ferme et constante.» ●15. bezaff constant ha ferm da gouzaff merzirienty, tr. «être constants et fermes à souffrir le martyre.» ●(1621) Mc 11. gand vn volontez ferm. ●60. Caffout vn propos ferm.

    ●(1792) BD 4250. mes cals ahanoch so ferm o amitié, tr. «Mais beaucoup d'entre vous sont fermes dans leur amitié.»

    (2) (en plt de qqn) Bezañ ferm e : être ferme dans.

    ●(1860) BAL 187. da veza ferm en e lezen.

    II. Adv. Ez ferm : fermement.

    ●(1732) GReg 201b. Constamment, avec fermeté, tr. «ez ferm.»

  • ferm-diferm
    ferm-diferm

    adv. (en plt d'une habitation) Loué sans arrêt à différents locataires.

    ●(1977) PBDZ 783. (Douarnenez) atav eo bet he zi ferm-diferm, tr. «sa maison n'a jamais été louée bien longtemps au même, les locataires n'y font que passer.»

  • ferm-treuz
    ferm-treuz

    m. Bâcle (barre pour fermer la porte).

    ●(1912) ADBr xxviii 560. lakeid er ferm treuz g'en ôr. ●561. Er ferm-treuz-se.

    ►absol.

    ●(1912) ADBr xxviii 561. lakeid er ferm ged en ôr.

  • fermaat
    fermaat

    v.

    I. V. intr.

    (1) Devenir plus ferme, plus assuré.

    ●(1880) SAB 302. Mar tle o feiz mont var scleraat, e tle ive fermaat.

    (2) S'affermir.

    ●(1860) BAL 186. eleac'h laoscaat, ne ree nemet fermaat en e lezen.

    (3) Mont war fermaat : se consolider.

    ●(1890) MOA 182b. Se consolider, tr. «mont var fermaat.»

    II. V. tr. d.

    (1) Affermir (qqn).

    ●(1860) BAL 3. fermaat an dud e lezenn Doue. ●(1869) FHB 229/157b. an Aotrou Le Cauchois-Feraud ne eane o fermaat an oll.

    (2) Consolider.

    ●(1890) MOA 182b. Consolider, tr. «Fermaat, lakaat da fermaat.»

  • fermadur
    fermadur

    m.

    (1) Clôture.

    ●(c.1500) Cb. [serraff] g. cloture. b. fermadur.

    (2) Fermadur a-ziabarzh : interclusion.

    ●(c.1500) Cb. [serraff] g. interclusion. b. fermadur a diaparz.

  • fermailhed
    fermailhed

    m. Fermaillet.

    ●(1633) Nom 274b. Amuletum : fermailles pendant au col : vr fermaillet á vez lecquæt ouz an gouzoucq á enep an pouesoun.

  • fermamant
    fermamant

    adv. Fermement.

    ●(1612) Cnf 65a. proposiff fermamant.

    ●(1727) HB 173. E gridi a ran fermamant.

    ●(1846) DGG 76. ar re-ma oll a gred fermamant quement a gredomp-nî.

  • fermañ / fermiñ
    fermañ / fermiñ

    v. tr. d.

    (1) Fermer.

    ●(1398) Gwenediz 187. fermet, fermet, fermet, donet a rant. tr. Herve Bihan « Fermez, fermez, fermet, ils arrivent (ils viennent) » ●(c.1500) Cb 25b. [bez] g. qui clot ou fait le sepulchre. brito. ne (lire : nep) a gra an bez : pe en ferm. ●84a. [ferm] gal. fermer. b. fermaff. ●(1621) Mc 52. Gand an men bras sé a pechet ez deu da fermy outaff é hunan, porz an Barados, hac ez digor henyn ifern. ●(1633) Nom 276b. Med. cicatricem obducens : emplastre pour fermer la playe : palastr euit serraff pe fermiff an gouly.

    (2) Lacer.

    ●(1659) SCger 71b. lacer, tr. «fermi.»

  • fermder
    fermder

    m.

    (1) Fermeté.

    ●(c.1500) Cb 84a. [ferm] g. fermete. b. fermder.

    ●(1732) GReg 201b. Constamment, avec fermeté, tr. «Gand fermder.» ●Constance, force d'esprit qui entretient toujours l'ame dans une même affaire & fermeté, tr. «fermder.»

    ●(1806) JOS 6. gant quement a fermder. ●(1834) SIM 229. gant fermder, gant courach, ha gant oaz. ●(1872) ROU 78b. Fermder, signifie aussi, solidité, attitude assurée. ●85a. Fermeté, tr. «Fermder, au moral et au physique.» ●(1880) SAB 24. lavarou, dislavarou dalc'h ebet dezo, fermder ebed.

    (2) Constance.

    ●(1890) MOA 182b. Constance, Perséverance dans ses goûts, tr. «fermder.» ●Il n'a pas de constance, tr. «n'en deuz fermder ebed.»

    (3) Consistance.

    ●(1774) AC 42. fermder ebet, tr. «sans consistance.»

  • fermier
    fermier

    m. Fermier.

    ●(1834) SIM 170. ar fermier a c'honneze arc'hant mad.

  • fermiñ .1
    fermiñ .1

    v.

    (1) V. intr. S'affermir.

    ●(1612) Cnf 65a. fermiff è propos en pechet maruel, hep deuzruezout ober pinigien.

    (2) V. tr. d. Enfermer.

    ●(1741) RO 1939. Ha fermy à hanout ebars en eur prison.

  • fermiñ .2
    fermiñ .2

    voir fermañ

  • fermoni
    fermoni

    f. Fermeté.

    ●(1825) COSp 206. er fermoni dalhable guet pehani en ou andur.

  • fero
    fero

    adj. Fixe.

    ●(1900) KZVr 104. (Lannuon) Mott pe fero a ve laret en Lannuon euz eun dra na finv ket. Da skouer : «Chomet eo mott ; eun dra fero 'n e blas.

  • feroni
    feroni

    voir fervni

  • ferrimet
    ferrimet

    adj. (Lait) brûlé.

    ●(1907) VBFV.bf 21b. ferrumet, part. tr. «brûlé (en parlant du lait).» ●(1927) GERI.Ern 150. ferrimet, ferrumet V[annetais] p. Brûlé, parl. du lait.»

  • ferrimiñ
    ferrimiñ

    v. intr. (en plt de lait) Brûler.

    ●(1907) VBFV.fb 15a. brûler en parl. de laitage, tr. «ferrumein.»

  • ferte
    ferte

    voir frete

  • fertil
    fertil

    adj. Fertile.

    ●(1633) Nom 10a. Mulier fœcunda : femme fertile : gruec fertil. ●52a. Annonæ laxitas, vbertas, vilitas : bon marché, année fertile : marchat mat, bloauez mat ha fertil. ●228b. Terra ferax, fertilis : terre fertile, de grand rapport : douar mat ha fertil, á ro vn rapport mat. ●233a. Solum pingue, argilosum, terræ vber : lieu fertile : læch fertil.

  • ferul
    ferul

    s. Férule.

    ●(1499) Ca 83b. Ferul. g. paumelier.

  • ferv
    ferv

    adj. cf. fer .4

    I. Attr./Épith.

    (1) Ferme.

    ●(1499) Ca 83b. Ferf. g. fermez. ●163b. Prennaff. g. fermer. l. firmo / mas. Jtem vide in ferff et in sparll.

    (2) (en plt de qqn) Dur, ferme.●(1530) Pm 245b (Mab Den). Ha bez feru seder quent meruel (rime en -er), tr. « Et sois ferme et sûr avant de mourir » ●(1575) M 431. Nedeux negun quen feru, pan preder á meruell, / Na vez é neuz queuzet, tr. «Il n’est personne de si dur, quand il pense à mourir, / Dont la mine ne soit chagrine.»

    ●(1876) TDE.BF 204a. Fero, adj., tr. «Cruel, inhumain, hagard.» ●(1896) LZBt Meurzh 24. red oa d'in bean krenv, bean ferv evid ho zouten.

    ●(1927) GERI.Ern 150. fero adj., tr. «bouillant, emporté.»

    (2) Bezañ ferv en udb. : être ferme.

    ●(1869) LZBt Gouere 227. o wélet pégen ferw a oa bét hé vugel muan kared enn hé gréden.

    (3) Féroce.

    ●(1732) GReg 405b. Feroce, cruel, tr. «Fero.» ●Les bêtes feroces, tr. «Al loëzned fero.»

    ●(1927) GERI.Ern 150. fero adj., tr. «Cruel, féroce.» ●(1957) BRUD 2/47. hag ar Pichon ne skuize ket o konta d’e genseurt penôz, heb aon da goll e vuhez, e-nevoe bet an treh war ar gouez fero, goude eur pegad poaniuz.

    II. Adv.

    (1) Fermement.

    (1575) M 289-290. Cret feru an amseruez, mazvezez entreze, / Nen deo quet vn moment, tr. «Crois fermement que le temps que tu es parmi ces choses / N'est pas un moment.»

    ●(1866) LZBt Genver 90. Kredet ferv eta, c'houi holl a zell ou-z-hac'h Breuriez ar Fe, hoc'h euz hanterourien vad e-kichenn an Otro Doue.

    (2) Absolument.

    ●(1575) M 270. Er ret eo feru meruell, ha lesell an bet man, tr. «Car il faut absolument mourir et quitter ce monde.»

  • fervaat
    fervaat

    v. tr. d. Assujettir, fixer.

    ●(1931) VALL 42a. Assujettir, fixer, tr. «fervaat.»

  • fervant
    fervant

    adj. Fervent.

    ●(1557) B I 524. Bez fier feruant ha prudant hac antier, tr. «sois fière, fervente, sage et sans reproche.»

    ●(1688) MD I 17. Eur peden humbl ha fervant d'an Treindet.

    ●(1859) MMN 74. eur c'hristen fervant a calounec.

  • fervded
    fervded

    f. Fermeté.

    ●(1499) Ca 83b. g. fermete. b. ferfdet.

  • fervder
    fervder

    m. Férocité.

    ●(1732) GReg 405b. Ferocité, tr. «Fervder.»

    ●(1821) GON 214b. Fervder, s. m., tr. «Férocité. Cruauté.»

    ●(1927) GERI.Ern 150. fervder m., tr. «férocité.»

  • fervni
    fervni

    f. Férocité.

    ●(1732) GReg 405b. Ferocité, tr. «ferony.»

    ●(1821) GON 214b Féroni. Le même que Fervder. ●(1876) TDE.BF 204a. Feroni, s. m. Évitez ce mot. Je l'ai trouvé employé au sens de férocité.»

    ●(1927) GERI.Ern 150. feroni f., tr. «férocité.» ●(1963) LLMM 99/267. D’am meno ar feroni gaset da benn a zo unan eus gwellañ stummoù an druez.

  • fervor
    fervor

    s. Ferveur.

    ●(1659) SCger 126b. ZEle, tr. «ferueur.»

    ●(1859) MMN 71. renevezi ar fervor e servich Doue.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...