Recherche '"galloù"...' : 12 mots trouvés
Page 1 : de gallou (1) à gallout-gellout (12) :- galloùgalloù
adj. De Haute-Bretagne.
(1) Ar vro galloù : le pays gallo, la Haute-Bretagne.
●(1934) BRUS 293. La Bretagne gallaise er vro Galleu. ●(1938) DIHU 328/151. guiskemanteu er vro galleu. ●(1985-1986) ADEM 61. Bro Galloù.
(2) Breizhad galloù : Breton de Haute-Bretagne.
●(1934) OALD 48/110. Da skuer : 12 Kuzulier ar Pouellgor a zo evelhenn o orin : 3 Gernevad, 1 Leoniad, 1 Tregeriad, 3 Gwenedour, ha 4 Breizad-Gallo.
- Galloù
- galloudgalloud
m. –où
I.
(1) Pouvoir.
●(14--) N 716. A(n) gracc a(n) gallout, tr. «La grâce, le pouvoir.» ●956. Ha te den dall az eux gallout, tr. «Et toi aussi, aveugle, tu le peux.» ●(c. 1501) Donoet 23-1. galloet an Rational, tr. « pouvoir du rationnel » ●(1530) J p. 26b. Ho gallout diuin infinit, tr. «votre infinie puissance divine.» ●56a. Dihuy oar vndro ez roaf / An gallout man glan, tr. «Et en même temps je vous donne sur l’heure le saint pouvoir.» ●(1621) Mc 53. é oll gallout. ●88. ouz en em fiziout non pas em nerz nac em gallout, hoguen en hoz gard puissant. ●(1633) Nom 289a. Centurio, qui centum numero prœrat militibus : Centenier : Cantener, vnan en deus gallout voar cant den armet.
●(1659) SCger 96a. le pouuoir, tr. «ar gallout.» ●(1732) GReg 574a. Jesus-Christ a donné le pouvoir de lier & de delier, tr. «Hon Salver en deveus roët d'e Ilis ar galloud da eren ha da dieren he bugale.» ●(1792) BD 1988. na gallout na sicour da gauet asistans. ●(17--) TE 368. guêlloud er Juivèt.
●(1849) LLB 8. Hou kelloud zou hemb som, hou madeleah hemb par. ●(1854) PSA I 312. er berh hag er guelloud en dès. ●(1870) MBR 46. dre c'halloud va maeronez. ●(1874) POG 124. dre c'halloud he asav burzuduz. ●(1877) BSA 251. Bez' ez euz sent a zeblant beza recevet digant Doue eur galloud dispar.
●(1909) FHAB Genver 4. oberiou an ene, ar zonjou hag ioulou ar volontez, a zo dreist galloud ar c'horf. ●(1925) SFKH 25. er gelloud de lakat er huirioné de splannein.
(2) Pouvoir politique.
●(1575) M 1797. Ne spont rac nep gallout, na ne quemer doutanç, tr. «Il n'a peur d'aucune puissance et il n'a pas d'hésitation.»
●(1869) FHB 252/339b. Truez on eus eus ar gristenien-se a zo o clask sevel safar var galloud ar Pab, o clask musula ar galloud-se, o clas aspoes dezhan. ●(1905) BOBL 14 octobre 56/1b. Beza republikan a zo c'hoantaad en defe ar bobl eur gwir c'halloud.
●(1908) FHAB Mae 139. Ar ganfarted diskurpul ha divergont-se eur veach ma zint deuet a benn, e bro pe vro, da asten ho c'hraban var ar galloud ha var an danvez, a zo diez-all ober dez-ho diskregi.
(3) Autorité.
●(1744) L'Arm 23a. Autorité, tr. «Guelloutt.»
II. [en locution]
(1) Ober e c'halloud : faire son possible, ce qui est en son pouvoir.
●(1557) B I 88. Gruet houz gallout, tr. «Faites votre possible.»
●(1866) FHB 55/10b. Greomp hor gallout evit pleustri hag entent mad ar c'henteliou-ze. ●(1866) FHB 70/145b. Ober a reont ho gallout. ●(1866) FHB 79/213a. Ober a reas he gallout evit miret oc'h he zad. ●(1866) FHB 82/235b. emeus great va oll gallout. ●(1889) ISV 85. e rea an daou botr brasa ho gallout gant ho rouenvou evit enebi.
●(1925) BUAZmadeg 918. Va galloud a rin. ●(1942) FHAB Du/Kerzu 218. ar Prefed meur a lavaras d'ezan e raje e c'halloud evit rei e wiriou, er skoliou, d'ar brezoneg.
(2) Ober ar pezh zo en e c'halloud : faire ce qui est en son pouvoir.
●(1910) FHAB C'hwevrer 44. Ne velit-hu ket e ran, a ners kalon, kement zo em gallout.
(3) Hervez e c'halloud : selon ses moyens.
●(14--) N 958. Heruez da gallout, tr. «Selon ton pouvoir.» ●(1612) Cnf 46a. ma en deuezo græt restitution ves è vsurerez heruez è gallout.
●(1905) KANngalon Genver 298. e promettomp, p'hon devezo bet ar grasou-ze, boutina, peb unan ervez he c'halloud, evit kinnig d'an Itroun-Varia eur baniel e prof.
(4) Dastum e holl c'halloud : rassembler toutes ses forces.
●(1879) BMN 288. e tastumas kemend ha ma hellas he oll nerz, he oll c'halloud.
(5) Kaout galloud war ub. : avoir du pouvoir sur qqn.
●(1612) Cnf.epist 35. gant an ré peré oz deueus gallout varnouff.
(6) Bezañ e galloud : avoir le pouvoir.
●(1580) G 283. Doe so e galloet, credet se, tr. «Dieu a le pouvoir, croyez-le.»
- galloudeggalloudeg
m. galloudeion Puissant.
●(1821) GON 226b. Galloudek s. m., tr. «Puissant. pl. du subst. galloudéien.»
- galloudegadur
- galloudegañgalloudegañ
v. tr. d. Donner procuration à.
●(1931) VALL 595a. donner procuration à, tr. «galloudega act.»
- galloudegezhgalloudegezh
f. –ioù
(1) Puissance.
●(1727) HB 444. Disquezet en deveus ivez / eus e vreac'h ar galloudeguez. ●(1732) GReg 765a. Puissance, tr. «Galloudéguez. Van[netois] galloudigueh»
(2) Capacité.
●(1911) BUAZperrot 245. Red eo lakât ar galloudegeziou da dalvezout.
- galloudekgalloudek
adj.
(1) Puissant.
●(1521) Cc. [bras] g. grand / ou puissant. b. bras pe galoudec.
●(1659) SCger 99a. puissant, tr. «galloudec.» ●149b. galloudec, tr. «puissant.» ●(1732) GReg 765a. Puissant, ante, qui a du pouvoir, du credit, tr. «galloudecq.»
●(1857) HTB 23. an dud galloudek. ●(1860) BAL 182. ace o braz a galloudeg an ini en d-euz great an oll draou caer-ze.
●(1906) KPSA 1. eur spered galloudek. ●(1907) AVKA 9. ur Salver galloudeg.
(2) Bezañ galloudek da : avoir le pouvoir de.
●(1612) Cnf 67b. hac ezouch galloudec da guelchiff ma holl indigniteou.
- galloudezhgalloudezh
f. Puissance.
●(1688) MD I 17. ners ha galloudez. ●(1732) GReg 425b. Force, puissance, tr. «Galloudez. Van[netois] galloudeh.» ●765a. Puissance, tr. «galloudez.» ●885a. Souveraineté, qualité, & autorité du Prince souverain, tr. «Galloudez absolud.»
●(1847) FVR 33. Doue en deuz laket diou C'halloudez er bed. ●(1880) SAB 166. var ar meen-ze e savin va Iliz, ha doriou an ifern, galloudezou an ifern, – n'o devezo levezon ebed varni.
- galloudusgalloudus
adj.
I. (en plt de qqn) Puissant.
●(1499) Ca 89. Galloedus. g. puissant. ●(c.1500) Cb 90b. Galloudus. g. puissant. ●(1557) B I 114. Doeou galloudus da usaff, tr. «qu'il faut regarder comme des dieux puissants.» ●124. Eual doe parfet galloedus, tr. «comme un dieu parfait et puissant.» ●(1612) Cnf 62a. An exampl-man gallodus.
●(1659) SCger 99a. puissant, tr. «galloudus.» ●149b. galloudus, tr. «puissant.» ●(1732) GReg 765a. Puissant, ante, qui a du pouvoir, du credit, tr. «Galloudus.»
●(1847) MDM 85. dirag an aotrou-Doue, ken doujab ha ken galloudus. ●(1862) JKS 16. n'en em veulit ket evit ho mignouned dre ma'z int gallouduz. ●(1889) ISV 422. bruzuna eskern ar galloudusa martolod.
●(1910) MAKE 57. Daoust ha n'eo ket furoc'h d'ar re dinerz ha dister plega d'ar re galloudus ha krenv ?
II. (en plt de qqc.)
(1) =
●(1612) Cnf 62a. An exempl-man gallodus.
(2) =
●(1864) SMM 21. Ha caret a rit-hi an danvez, an aour, an aour ker skedus ha ker galloudus ?...
- galloudusek
- gallout / gelloutgallout / gellout
v.
(1) Pouvoir.
●(1360) Hd Tours n° 576 f°119v°. nep na ra mat her da guel / dezouf he hunan he fel tr. « quiconque ne fait le bien tant qu'il peut / à lui-même il manque » ●Sorbonne ms. 791 f°3r°. nep na ra mat her dra guiell / dezo… tr. « quiconque ne fait le bien tant qu'il peut, à lui… » ●(1472) Js ms latin BNF 1294 f°198. Gruet eu tom hep chom an comun goude dilun an suzun guen. / breman ez guellet guelet scler na gueu quet ter map an spernenn. tr. « Le commun (des saints) a été fait vivement, sans s'arrêter, après le lundi de la semaine blanche (des Rogations) ; / Maintenant vous pouvez voir clairement si le fils de l'Épine n'est pas expéditif. » ●(14--) N 431. Ne gallo son randon an sarmoner, tr. «Le prédicateur ne pourra prononcer une parole.» ●(1499) Ca 89b. Galloet. g. pouoir aulcune chose. ●(c. 1501) Donoet 17-3. hac ehel dilesel an lizeren se, tr. « et peut délaisser cette lettre-là » ●(1530) Pm 8. Ma map seuen pan tremeniff (…) / Ha pan guellet ma remediff, tr. «Mon aimable fils, quand je trépasserai (…) / Et, puisque vous le pouvez, secourez-moi.» ●52. meur a re / Ho niueraff (…) ne gallet, tr. «beaucoup de gens. / On ne pouvait (…) les compter.» ●(1557) B I 274. A un hat vil az compilas / A coat pe men ez quemenas / Sot ez nodas na allas quen, tr. «te composa en vile matière, / te tailla en bois et en pierre, et te fit sotte, ne pouvant mieux.» ●(1575) M 507. Bezaff purifiet, ne galles quet crett henn, tr. «Tu ne peux être purifié, crois-le.» ●1151-1152. Pan guellez ober mat, ha te da dilataff, / Hac é ober na gruez, te conto anezaff, tr. «Quand tu peux faire bien et que tu remets, / Et que tu ne le fais pas, tu en rendras compte.» ●1795. Fellel ne galhe quet, nepret en é setanç, tr. «Il ne saurait jamais faillir dans sa sentence.» ● 2011-2012. Er an tan an bet man, an tra man so haznat, / A guell bezaff lazet, ha steuzet á pret mat, tr. «Car le feu de ce monde, cette chose est évidente, / Peut être éteint et étouffé bientôt.» ●(1576) Gk II 94. Pé dré moyen ez guillir euitafu ha trechifu an pechedou maruel ? ●(1580) G 1026. ma selvel a meruel ne ell den, tr. «personne ne peut m'empêcher de mourir.»
●(1659) SCger 96a. pouuoir, tr. «gallout.» ●(1667) ARmorial 126. Kerautret en Plœcoulm Evesché de Leon C. burellé d’argent & de gueulle de dix pieces, auec deux Guiures affrontées d’azur en pal entrelassées dans lesdites fasces & pour deuise Pa Elly, quand tu pourras. ●(1792) BD 4490. na ellomp quet douttan, tr. «nous ne pouvons en douter.»
●(1829) CNG 65. Mæs sel breman, quênt lemel a dal-on, / D'out a telhai laret d'unan-benac pihue on.
●(1925) DLFI n° 7/2a. Pa lavar ar velein, marc'had, a c'hellac'h kredi.
(2) Na c'hallout ouzh ub. : être moins fort que qqn.
●(17--) CCn 1276. petra a veso groet ? Na ellomp quet outte, tr. «que faire ? Nous n'en pouvons rien obtenir.»
(3) Na c'hallout mui : n'en plus pouvoir.
●(c.1718) CHal.ms ii. Il est sur le bord de sa fosse, tr. «tostat ara d'é vé paré é, n'hel mui, eha qüitt'.»
(4) Gallout da : pouvoir.
●(1633) Nom 3b. Enchiridium : Manuel ou liure qui se peut tenir ou porter en la main : Manuel, vn leufr á haller da douguen en dorn. ●251b. Saxum manuale : pierre qu'on peut empoigner : mæn á haller da ampouing, creguiff ennaff.
(5) [loc. verb.] E c'hall bezañ : peut-être.
●(1659) SCger 91b. peut estre, tr. «ehel beza.»
(6) Gallout + nom verb.
●(1877) EKG i 215. mez ma vez gellout kaout an Aoutrou Poullaouec enn da lestr.
●(1942) DRAN 94. Ha neuze, re hir amzer int bet e « Verdun », evit gallout sponta rak kornadou evel heman, anterin ar gwez, an tiez, an trevadou e pep lec’h ennañ.