Recherche 'gwalenn...' : 24 mots trouvés
Page 1 : de gwalenn (1) à gwalennerez (24) :- gwalenngwalenn
f. –où, gwalinier
I.
(1) Verge, férule.
●(1499) Ca 93b. Goalenn. g. verge. ●(1575) M 249. hep santaff taul goalen, tr. «et ne sentent pas le coup du fléau.» ●(1633) Nom 96b. Virgultum, cremium, abrisseau portant verges et houssines : vn guezennic iaouancq pehiny á doucq goualinner. ●172a. Tibicines : bastons qui soutiennent la toile : an goulinner (lire : goualinner) en tenn, pere so da souten an lien. ●237a. Virgetum : lieu planté de verges à lier les vignes : læch á ve leun á goualinner da coulmaff an guyniennou. ●237a-b. Virgultum : petits arbrisseaux, ne produisants que verges & houssines : guezigou munut pe na produisont na rohont memet (lire : nemet) goualimier (lire : goualinner), ha guial.
●(1659) SCger 150a. goalen, tr. «verge.» ●(1744) L'Arm 24b. Baguette, tr. «Goaleenn.. neu. f.»
●(1891) MAA 48. ar voalen a zo enn he zourn evit skei.
(2) Fût d'une croix.
●(1874) FHB 486/122a. troad ar groas pe ar voalen a dlie caout var dro pemzek troatad hed, hag an dreuziaden vardro nao droatad.
(3) (architecture) Aiguille de clocher.
●(1732) GReg 326b. Éguille de clocher, tr. «goalen an tour.» ●(1744) L'Arm 126a. Eguille (…) De clocher ou de tour, tr. «Goaleenn clohér ou tourr.»
(4) Tennadeg d'ar walenn : sorte de jeu.
●(1909) FHAB Gwengolo 280. Da genta e oue tennadek d'ar voalen.
(5) (anatomie) Gwalenn ar fri : arête du nez.
●(1732) GReg 656a. La partie alongée du nez, tr. «Goalenn an fry.»
(6) Battant du fléau à battre.
●(1924) SBED 69. Er fraill neoah / Get goalen ha tedouch. ●(1943) DIHU 388/340. goalen (s. f.) : bah er freill e sko ar er bannad.
(7) Arbre, noyau (d'escalier tournant).
●(1633) Nom 147a. Scapus : l'arbre de l'eschelle à viz : an goüalen viçc.
●(1732) GReg 658b. Noïau d'escalier, tr. «Goalenn ar vinçz.» ●(1744) L'Arm 141a. L'arbre de cet [Escalier], tr. «Goaleenn er vince.»
(8) Fléau de balance.
●(1732) GReg 76b. Le fleau d'une balance, tr. «Van[netois] goalenn ur balançz.» ●(1744) L'Arm 159a. Fleau d'une balance, tr. «Goaleenn.»
(9) Timon.
●(1744) L'Arm 159a. Fléche (...) D'un carosse, tr. «Goaleenn ur haroche.»
●(1897) EST 28. En neu éjon nerhus hum daul ar er holen, tr. «les bœufs vigoureux se jettent sur le timon.»
●(1907) VBFV.fb 44a. flèche de voiture, tr. «goalen, f. (pl. neu).»
(10) An teir gwalenn a gastiz : les trois fléaux de Dieu.
●(18--) SAQ I 228. An teir walen a gastiz : ar gernez, ar vosen hag ar brezel.
(11) Tige, canon de clef.
●(1744) L'Arm 61a . Clef (…) La tige, tr. «goaleenn f.»
(12) Kouezhet eo ar walenn warnañ : on lui a jeté un sort.
●(1982) PBLS 80. (Sant-Servez-Kallag) kouezed eo ar walenn warnañ, tr. «on lui a jeté un sort.»
(13) Pied central d'un chandelier.
●(1633) Nom 165b. Candelabri scapus : la verge du chandelier : goualen an quantolor.
●(1732) GReg 150a. Verge du chandelier, tr. «Goalenn ar c'hantolozr. p. goaleigner.» ●(17--) TE 95. en Hantulér eur (…) huéh branq staguét tro-ha-tro d'er oalèn, péhani e formai ur seihvèt branq.
(14) Tige (de chaussure).
●(1744) L'Arm 382a. Tige (…) De bottes, tr. «Goalênn Hézeu.»
(15) Aune.
●(1659) SCger 150a. goalen, tr. «aune.» ●(1744) L'Arm 22b. Aune, tr. «Goalenn.. neu. f.» ●(1790) MG 209. peèd goalèn en devou.
●(1856) VNA 208. Combien vendez-vous l'aune de celui-ci, tr. «Péguement e huerhet-hui er hoalen a hennen.» ●Coupez-en moi huit aunes, tr. «Trohet-d'ein eih goalen a nehou.» ●(1879) GDI 199. dêc goalen danné.
(16) Fléau, calamité.
●(1580) G 200. an teyr goalenn so astennet, tr. «Les trois fléaux se sont étendus.»
●(1890) BSS 7. pellaat diouto goalinier Doue. ●10. distrei goalinier an Ee divar ar vro. ●(18--) SAQ I 163. naonegez ha goalinier a bep giz.
●(1906) KPSA 96. an oll waligner : ar brezel, ar vosen, an naouenegez.
(17) (botanique) Tige (de plante).
●(1732) GReg 922b. La tige d'une jeune plante, tr. «Goalenn ur blantenn yaoüancq.»
(18) Style (de quadran).
●(1633) Nom 148b. Gnomon : la verge d'vn quadran : goualen vn quadran.
(19) Pied central d'un meuble.
●(1732) GReg 922b. Tige de guéridon, tr. «Goalenn ar garidon.»
(20) Anneau, bague.
●(1633) Nom 171a. Monile segmentum : bague qu'on pend au col : goualen á læcquer ez querchen an gouzouc. ●171b. Bulla : bague ronde : goualen round. ●Annulus : vn anneau : vn goualen, vn bisou, sinet.
●(1732) GReg 74b. Bague, anneau d'or, ou, d'argent, où il y a quelque pierre précieuse enchassée, tr. «Goalen. p. goaleigner.»
●(1821) SST 262. er oelen beniguet e ra en dein yoanq d'é briet. ●(1854) GBI II 94. ur walenn arc'hant, tr. «un anneau d'argent.» ●(1889) ISV 136. Ar c'his d'ar goas da lacat eur voalen pe eur bizaou var bez ar vaouez, pa eureujont, a zo, evit doare, coz meurbet. ●138. An itron-ma ta a lezaz ar voalen en he c'haset.
(21) Anneau.
●(1633) Nom 167b. Annuli velares, qui & cortinales : les anneaux de courtine : goualinner vn courtin.
II.
(1) Lemel a-zan ar walenn ha monet e-dan ar vol : de Charybde en Scylla.
●(1912) RVUm 317 (Gu). Lemel a zan er hoalen, ha monet édan er vol, tr. P. ar Gov «Se garer du brancard pour tomber sous la roue.»
(2) Muzuliañ diouzh e walenn : mesurer les autres à son aune.
●(1942) DIHU 374/117-118 (G) L. Herrioù. Lod e lar éh on kuhet én ur menahti, é skriù ul lévr, e uerhein kir bras goudé er brezél ! Réral, hag e vezul peb unan doh ou goalen, éh on é Pariz éh obér hoari gaer get er merhed !
(3) Muzuliañ spered ar re all gant e walenn e-unan : mesurer les autres à son aune.
●(1907) VROJ Even 51. en Rostren (...) e zo politik acherien (lire : politikacherien), hag a vuzul spered ar re-all gant o gwalen o-hunan.
- gwalenn-c'hlavgwalenn-c'hlav
f. (météorologie) Arc-en-ciel.
●(1982) PBLS 481. (Langoned) ur walenn c'hlaw, tr. «un arc-en-ciel.»
- gwalenn-c'houzouggwalenn-c'houzoug
f. (bijouterie) Bague de col.
●(1633) Nom 171a. Monile baccatum : bague du col auec perles : goualen gouzouc perleset.
- gwalenn-eured
- gwalenn-garrgwalenn-garr
f. gwalennoù-karr, gwalinier-karr Timon, flèche de charrette.
●(1732) GReg 154b. Gaule de charrette, tr. «Goalenn-garr. p. goalennou qarr, goaleigner-qarr.» ●922b-923a. Timon, parlant de carosse, de charrette, &c., tr. «goalenn garr. p. goaleigner qarr.»
●(1876) TDE.BF 259a. Gwalenn-garr, s. f., tr. «Timon de voiture.»
- gwalenn-gebrgwalenn-gebr
f. (architecture) Chevronnière.
●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. (Plouarzhel) Gwalenn-geb = riblenn e pennou an doenn. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 210. (note de F. Vallée) Gwallenn-ger. Eus ker «arête (du toit)» [mal lu par F. Vallée]. ●(1982) TIEZ I 292. Chevronnière, tr. «gwalan-geb.» ●(1988) TIEZ II 101. une chevronnière (gwall an gebr, mein gebr, kebrenno). ●102. Dre gwall an gebr deu dour en ti ! C'est par la chevronnière que l'eau pénètre dans la maison !
- gwalenn-gein
- gwalenn-glouedgwalenn-gloued
f. =
●(1732) GReg 172b. Gaule d'une claye, tr. «goaleñ-clouëd. p. goaleigner-clouëd.»
- gwalenn-real
- gwalenn-roue
- gwalenn-sparlgwalenn-sparl
f. Palonnier.
●(1876) TDE.BF 259a. Gwalenn-sparl, s. f., tr. «Palonnier de voiture.»
(1949) KROB 12/12. Ar walenn-sparl he devezo bec'h hirio !
- gwalenn-vougerez
- gwalenn-vrec'h
- gwalenn-vroud
- gwalenn-vuzul
- gwalennadgwalennad
f. –où
(1) Coup de bâton.
●(1879) ERNsup 155. gwalennad, coup de bâton, Trév[érec].
●(1931) VALL 332a. coup de gaule, tr. «gwalennad f.»
►sens fig. Réflexion désobligeante.
●(1907) AVKA 310. Beteg al laeron, en kroaz evelthan, a skoe gwalennado ganthan. ●(1925) BILZ 123. ha goalennajou skoet war hemañ. ●Goalennajou, tr. «mots piquants, méchants.»
(2) Calamité.
●(1872) ROU 77a. Calamité, tr. «Goalennad. (b[as] L[éon]).» ●(1890) MOA 154a. Calamité, s. f., tr. «Goalennad, f.»
(3) Aunée.
●(1633) Nom 211b. Cubitum, vlna, sesquipes : coudée de pied & demy, aulne : vn troattat ha hanter, vn goüalennat.
●(1659) SCger 11a. vne aune 2 aunes, tr. «vr goalennat, diou oualennat.» ●150b. goalenat, tr. «vne aune.» ●(1732) GReg 68a. Une aune d'étoffe, tr. «Ur voalénnad mezer.» ●ibid. Dix aunes de toile, tr. «Deq goalénnad lyen.» ●(1744) L'Arm 22b. Aunée, tr. «Goalennatt.. adeu. f.»
●(1867) BUE 88. da gerchet taer walen mezer gwenn (corrigé p. 4 : gwalennad mezer). ●(1876) TDE.BF 258b. Gwalennad, s. f., tr. «La longueur d'une aune.» ●(1877) EKG I 132. eur voalennad rubanou zeiz.
- gwalennadiñ
- gwalennaj
- gwalennañ / gwalenniñgwalennañ / gwalenniñ
v. tr. d.
(1) Auner, mesurer à l'aune.
●(1732) GReg 68a. Auner, mesurer à l'aune, tr. «goalenna.» ●(1744) L'Arm 22b. Auner, tr. «Goalennein.»
●(1876) TDE.BF 258b. Gwalenna, v. a., tr. «Mesurer à l'aune, parlant des étoffes.»
(2) Mesurer.
●(1876) TDE.BF 258b. Gwalenna, v. a., tr. «Mesurer ls terres avec telle mesure que ce soit.»
(3) Mesurer, juger.
●(1790) Ismar 241-242. er-ré e zizoar er-ré varhue eit goalennein ou buhé treménét ha gobér ou frocæs.
(4) Mettre une bague (au doigt de qqn).
●(1912) MMKE 41. Prometet em eus d'ei, / Gwalenni he biz klei.
(5) (ornithologie) Baguer (un oiseau).
●(1969) LIMO 19 avril. Nezé é mant studiet, pouizet ha goalennet ken bout laosket de voned kuit endro.
- gwalennatagwalennata
v.
I. V. tr. d.
(1) Mesurer à l'aune, auner.
●(1927) GERI.Ern 9. gwalennata, tr. «mesurer à l'aune, auner.»
(2) Frapper à coups de verge.
●(1907) AVKA 116. int o strahino dirak ar varnerien, o koalenatao en ho synagogo. ●224. ar re-ma a gemero dihued ganthan, a skopo ouz e vizaj, en gwalenateo hag en stago ouz ur groaz da vervel.
(3) sens fig. Sermonner.
●(1974) TDBP III 210. Darn euz an aotrounez-ze a zo techet da walennata al labourerien, tr. « certains de ces messieurs sont enclins à sermonner les cultivateurs »
II. V. intr. sens fig. Médire.
●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. Gwalennata, tr. «donner des coups de langues.» ●(1931) VALL 417b. donner des coups de langue, tr. «gwalennata.»
- gwalennataer
- gwalennekgwalennek
adj. Plein de verges.
●(c.1500) Cb 94a. [goalenn] Jtem vibicosus / sa / sum. g. plain de verges. b. goalennec.
- gwalenner
- gwalennerez