Devri

Recherche 'gwar...' : 96 mots trouvés

Page 1 : de gwar-1 (1) à gwaregan (50) :
  • gwar .1
    gwar .1

    [vbr -guar- (dans annguarhaheitic « immodéré, monstrueux » DGVB 66b), mbr goar, corn gwar « civilized » (George 261a), whar « meek, humble, gentle, placid, submissive, mild » (Nance 179a), vgall gvar, mgall gwar, virl gor (DIL 136 ss gor .2 « warm ») < de la racine de uereor « révérer, respecter » DGVB 66b] cf. ezwar, diwar .2, arwareg, gwarez

    Adj.

    (1) Attr./Épith. Doux.

    (14--) N 1939. Heman a ioa goar hegarat, tr. «Il était doux aimable.» ●(14--) Jer.ms 22. Hep mar en goar Mary, tr. «Sans doute en la douce Marie.» ●(1650) Nlou 113. Te guerches goar Mary, tr. «Toi, douce vierge Marie.» ●(1530) Pm 15. ma mam goar heg arat, tr. «ma mère douce et aimable.» ●46. An den goar, tr. «L’homme doux.» ●(1557) B I 527. Na laca mar doucc goar eual cares, tr. «n’en doute pas, tu seras ma douce amie.»

    (2) Adv. Humblement.

    (1530) Pm 5. Nep a pet goar he trugarez, tr. «Qui implore humblement sa pitié.»

  • gwar .2
    gwar .2

    [brpm goar, /ouar > voir gwar .1]

    F. & adv.

    I.

    (1) Temps libre, loisir.

    (1790) PEdenneu 146. Er-ré en dès un tamiq ouar. ●(1790) MG viii. a boén en hun nès-ni ouar de larèt ur Pater. ●2. quer sorbét vér que ne vai quet a ouar de bedein Doué.

    (c.1802-1825) APS 18. eit n’ou dès aüar é amzer erbet aral. ●33. a p’en dès ouar. ●(1856) VNA 187. je n’ai pas le tems de rester davantage, tr. «ne mès quêt a ouar de chom peèlloh.»

    (1905) KDBA 28. n’em es chet hoar de chomel amen.

    (2) Kemer ar goar da : prendre le temps de.

    (1767) ISpour 391. ne quemérant quet quasi enn oar de bédein Doué.

    (3) Reiñ goar da ub. : donner le termps à qqn.

    (1831) RDU 121-122. hemb rein dehi en oar de gumér nitra.

    II. Loc. adv. Àr ar oar : tranquillement, d’une allure non pressée.

    (c.1718) CHal.ms i. aller bellement, tr. «monet ar er c’hoar

    ►[form. comb.]

    A.

    S1 àr ma gwar

    (1723) CHal 85. Ar men goar, tr. «à mon aise.»

    (1924) SBED 22. ar men goar é labourat.

    S2 àr da war

    S3m àr e war

    (1723) CHal 85. Ar é ouar, tr. «pour le masculin, doucement, à son aise.»

    (1838) OVD 8. Ur péhour (…) e guêrhe ar é houar.

    S3f àr he gwar

    (1723) CHal 85. Ar hé gouar, tr. «pour le feminin, doucement, à son aise.»

    P1 àr hor gwar

    (1825) COSp 255. groamb hun labour ar hun gouar.

    (1924) SBED 16. Néamb ta, ar hun goar. ●25. damb d’er gér ar hun goar.

    P2 àr ho kwar

    (1723) CHal 85. Ar hou coar, tr. «à vôtre aise.» ●(1732) GReg 25a. Vous ferez cela à vôtre aise, tr. «Van[netois] en dra-ze e réhet ar hou coar

    (c.1802-1825) APS 81. Leinet ar hou coar. ●(1838) OVD 147. hum hastet ar hou couar, èl ma lare er hoh proverbe. ●(1856) VNA 89. Dites-les posément, tr. «Laret-ind ar ou couar

    P3 àr o gwar

    (c.1718) CHal.ms ii. les beaus ouurages ueulent estre faits a loisir, tr. «en oeuureu caër a c’houlen bout ar ou goüar.» ●(1723) CHal 85. Ar ou goar, tr. «à leur aise.»

    B.

    P2 ho kwar

    (1924) SBED 14. Kerhet hou koar.

  • gwar .3
    gwar .3

    [vbr -guer (dans emguer « perversité, injustice » DGVB 158b) & -hoir « sinueux, tordu, courbe » (élément d’hydronyme, GVB 166), brpm gwar, mgall gvyr, gall gŵyr « oblique, crooked, etc » « dishonest, wrong, etc », virl fíar « défaut, perversité, fausseté » « courbé, pervers » < celt *wēro- « crooked » < proto IE *weyh1- « turn, twist » (EDPC 414-415), cf. vangl wīr « wire », lat uieō ; pour le sens figuré de gwar voir le suivant]

    Adj. Courbe.

    (821) Credon f° 87r°. a fine rannelan donroch. dofosmatuuor. cohiton fos. do imhoir. ultre imhoir. per lanam. dofois. finran. dofhion. dofinran. hael morin. cohiton. hifosan. dorudfos. coihiton rudfos. per lannam dofinran. loudinoc. pont. imhoir. haeldetuuid. scripsit. ●(830) Credon f°89r°. super ripam hemhoir. ●(834) Credon f° 7r°. de uno latere flumine quod uocatur imuuor. & defronte terra riant car. ●(834) Credon f° 90v°. de uno latere flumine quod uocatur himboir.

    (1716) PEll.ms 624. Gwar, tr. «Courbe, courbé tout ce qui n’est pas droit.»

    (1876) TDE.BF 234a. Goar, gwar, adj., tr. «Courbé, tortu.»

  • gwar .4
    gwar .4

    [voir gwar .3]

    M.

    I. (en plt de qqc.) Courbure, voilure.

    (1872) ROU 79b. Courbe, tr. «Goar enna.» ●(1890) MOA 191b. On dit aussi : goar a zo enn-han, il est courbe, il est arqué, au lieu de goar eo. ●216b. Déviation de la colonne vertébrale, tr. «goar al livenn gein.»

    (1962) TDBP ii 193. Neuze e teu gwar er plenken, tr. «alors il vient du gauchissement dans les planches (alors les planches gauchissent, ou se gondolent.» ●Gwar zo eet er rod (ou : gwar zo enni), tr. «la roue (ou : elle) est voilée).» ●N’eus ket a war em gwerzid, tr. «il n’y a pas de courbure dans mon fuseau (mon fuseau n’est pas faussée).» ●250. Ar rod-mañ he-deus kemret gwar, tr. «cette roue-ci a pris une faussure (est voilée).» ●359. Gwar zo er rod, tr. «il y a un gauchissement dans la roue, la roue est voilée (état). » ●Gwar eo eet er rod, tr. «un gauchissement est entré dans la roue (on a l’impression du mouvement de torsion qui affecte la roue).» ●445. Eet a zo (ez eus) gwar em rod, tr. «une courbure est entrée dans ma roue (ma roue est voilée).»

    II. sens figuré.

    (1) Perversité, injustice.

    (c.850) MSvbr X Orléans ms 221 f° 76, gl. 141. emguer gl. piacula (tr. « perversité, injustice ») dans le contexte suivant « propter piacula regum… semina eorum, ne regnarent, extinxit Deus ».

    (2) (en plt de qqn) Bezañ gwar en ub. : être faux.

    (1912) MELU xi 404. An dén-ze ’zo gwar ennan, tr. «Il y a (du bois) tordu (courbe, gondolé) dans cet homme, il est faux, perfide (M. Lec’hvien).»

  • gwarañ
    gwarañ

    [brpm gwara < gwar .3 + -añ]

    V.

    I. V. tr. d.

    (1) Courber, arquer.

    (1716) PEll.ms 624. Gwara, tr. «rendre courbé. Ce mot est assez commun dans l'usage.»

    (1876) TDE.BF 234a. Goara, gwara, v. a., tr. «Courber.»

    (1931) VALL 37a. Arquer, tr. «gwara.» ●163b. gwara, tr. «tordre, gauchir, fausser.»

    (2) par ext. Bosseler, bossuer.

    (1659) SCger 18a. cabocer, tr. «gouara.» ●(1732) GReg 105a. Bossuer, faire une bosse à de la vaisselle, tr. «goüara. pr. goüaret

    II. V. intr. Devenir courbé, arquer, s'arquer.

    (1716) PEll.ms 624. Gwara, tr. «devenir courbé. Ce mot est assez commun dans l'usage.»

  • gwarant .1
    gwarant .1

    adj.

    (1) Garanti.

    (1732) GReg 448a. Garantir, être garant, tr. «beza goarand

    (2) Abrité, protégé.

    (1855) BDE 405. El m'éma gronnet ha goarant Jerusalem guet mannéeu.

  • gwarant .2
    gwarant .2

    m. –ed Garant, protecteur.

    (1530) J 163a. Piou so nac ayoa hoz goarant / Da disquenn hoz hunan an croas / Iesus, tr. «Qui vous a permis de descendre Jésus de la croix ?» ●(1621) Mc 67. ma Doue, ma nerz, ha ma goarant.

    (1659) SCger 61b. garand, tr. «goarant.» ●(1732) GReg 448a. Garant, qui fait bon d'une chose venduë, tr. «Goarand. p. goaranded

    (1850) MOY 203. Ha mar pe neb ezom, me a vo da voarant.

  • gwarant .3
    gwarant .3

    m. –où

    (1) Garantie.

    (1575) M 3349. men lauar gant goarant, tr. «je le dis avec garantie.»

    (3) Garantie (pièce écrite).

    (1732) GReg 448a. Garants, Titres, Contrats, &c., tr. «Goarand. p. goaranchou.» ●925b. Titre, toute piece, & tout écrit qui sert à faire foy, & à prouver une chose, tr. «goarand. p. goaranchou

  • gwarantaj
    gwarantaj

    m. Garantie.

    (1732) GReg 448a. Garantie, tr. «Goarantaich. Van[netois] goarantach

  • gwaranter
    gwaranter

    m. –ion Assureur maritime.

    (1732) GReg 58a. Assureur, marchand qui répond d'un vaisseau qui est à la mer, tr. «goarantèr. p. goarantéryen

  • gwarantiñ
    gwarantiñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Garantir, promettre.

    (c.1350) Io ms latin 14355 f°399r°. Mar hamguorant va karantit da vout in / nos ohecostit uamgaret. nep pret. etc. tr. « Si me garantit mon amour d'être la nuit à son côté, femme aimée, à tout instant, etc »

    (2) Abriter, protéger.

    (1557) B I 612. Jesu eu ma car am gorant / Rac e ampris so souffisant, tr. «Jésus est l'ami qui me défend, et son pouvoir suffit.» ●(1580) G 534-537. Loth santel a guelas hac a ententas se ; / Hac a yez quen buan ehunan ahane / Ef he groec he merhet affyn ret pan ede / An Aelez excellant vayllant ho goarantez (lire : goarante), tr. «Le saint Loth vit et compris cela, / Il s'en alla aussitôt, vite, lui-même, de là, / Lui et sa femme et ses filles, à bonne fin (?) parce qu'il y avait / Les anges excellents qui bravement les gardaient.»

    (1659) SCger 61b. garantir, tr. «goarenti.» ●(1732) GReg 448a. Garantir, exempter, défendre de quelque mal, tr. «Goaranti. pr. et.» ●(1790) Ismar 163-164. ou devær e zou hur gorantein én dangérieu a hur buhé.

    (1844) DMB 10. Aveit goarantein hun inean, tr. « A la garde de notre âme. » ●(1849) LLB 9-10. Hui (...) / E houarant er blaiad, el laka de greskein.

    (1924) NOLU 33. Men divachel hou koarantou. ●(1977) LIMO 26 mars. ur sah eid goarantein o fenn.

    (3) Gwarantiñ diouzh : abriter de.

    (1790) MG 147. hui ou goarantou doh un afin a fauteu.

    (c.1802-1825) APS 83. Hui e oarant hou sujité doh en drougeu a beré é mant menacet. ●(1849) LLB 824. Mar venet gouarantein hou treu doh en ahuel. ●880. gouarantein hou freh a zoh er fal amzer. ●(1856) VNA 224. les garantir de la vermine, tr. «ou goarantein doh en anstu.»

    (3) Garantir, être garant.

    (1732) GReg 448a. Garantir, être garant, tr. «Goaranti. pr. goarantet

    II. V. pron. réfl. En em warantiñ.

    (1) Se protéger.

    (1921) BUFA 38. Aveit hum hoarantein doh er goal amzér.

    (2) En em warantiñ ouzh : se garder de.

    (1790) MG 244. ha hui e hum oarantou doh hilleih a béhedeu.

    III. [devant une prop. amenée la part. verb. v. «e, ne»]

    (1867) FHB 118/108b. goueranti a reaz d'ez-ho oll n'ho dilezche biken.

    (1900) MSJO 131. eur vaouez koz a voarantas oa bet badezet. ●(1911) BUAZperrot 874. ne fellas ket d'ezan kredi an Ebestel, hag a c'hoarante d'ezan e oa Jezuz savet eus e vez leun a vuhez.

  • gwarantisañ
    gwarantisañ

    v. tr. d. Garantir, protéger.

    (1710) IN I 126-127. e vouarantissa diouz quement noas a glasque an Hæretiquet da ober dezàn. ●(1732) GReg 448a. Garantir, exempter, défendre de quelque mal, tr. «goarantiçza. pr. goarantiçzet

  • gwarantiz
    gwarantiz

    f. Garantie.

    (1732) GReg 448a. Garantie, tr. «goarantiçz

    (1905) BOBL 23 septembre 53/2f. ar re a ro gwarantis.

  • gward .1
    gward .1

    conj. Gward ma : pourvu que.

    (1973) LBFR 48. Gward ma gavon ma zraou. ●(1974) THBI 193. Gward ma zimezon ket da eun den gis Youen-bleo-ruz... ●(1978) MOFO 37. Gward ma bad an traou !

  • gward .2
    gward .2

    m. –ed, –où

    I.

    (1) Garde (homme).

    (1576) Cath 22 f° 9 v° 19-22 – f° 10 r° 1. ez deuz da estimi ez oa bezet repuet ha maguet gant vn re en prison, heuelep gant e furor maz gourhemenas ez vihe punisset ha tourmantet an gouardou, tr. « il en vint à supposer qu’elle avait été sustentée et nourrie par quelqu’un de la prison, de sorte que dans sa fureur il ordonna qu’on punît et qu’on tourmantât les gardes ».

    (1659) SCger 61b. garde, tr. «goard p. et.» ●(c.1718) CHal.ms ii. garde, tr. «goärd pl. goardet

    (1878) EKG II 292. Goard ar prizoun.

    (1907) AVKA 168. Ar goardo a distroas da gâd Prinset ar veleien.

    (2) (La) Garde.

    (1732) GReg 214a. Corps-de-garde, ceux qui font la garde, tr. «ar goard

    II. (droit)

    (1) Curateur.

    (1732) GReg 240b. Curateur, nommé pour avoir soin des biens d'une personne émancipée, ou interdite, tr. «Goard. p. goarded

    (1942) SAV 23/65. Unan eus ar re o devoa da welout (l’un des intéressés) a oa bet lakaet ar gouriz-plouz (interdit ; pourvu d’un conseil judiciaire) d’ezañ hag e rankje e ward dont war al lec’h evit an ivantor pe digas e sinatur a-raok.

    (2) Gward-bras : curateur, tuteur légal, tuteur datif.

    (1938) WDAP 2/123. Gward-Bras, hano gourel, liester Gwarded-Vras. An neb en deus bet karg a-berz al lezenn pe a-berz kuzul-tiegez eun emzivad dindan-oad da deurel evez outañ, d’e sevel ha da lakaat e zanvez da dalvezout. ●(1942) SAV 23/64. C’hoant en devoa da c’houzout hag hen e rankje ar gward-dibadour (subrogé-tuteur) beza war al lec’h pa zeuje ar gward bras (tuteur légal, tuteur datif) da zigas an arc’hant d’ar studi.

    (3) Gward-bras da heul : tuteur ad hoc.

    (1938) WDAP 2/123. Pa vez enebiez etre mad ar gward hag hini an emzivad e vez bodet ar c’huzul-tiegez evit henvel eur gward-bras-da-heul pe gward-da-heul (Tuteur ad hoc, e galleg).

    (4) Gward-dibabour : subrogé-tuteur.

    (1938) WDAP 2/123. Gward-Dibabour, hano gourel, liester, Gwarded-Dibabour, Azgward (?) hervez Vallée. Gward-dibabour a dalv kement hag ar ger galleg «subrogé-tuteur» hag anavezet mat eo gant an holl tro-war-dro da Bleiben, Ar C’hastell-Nevez, Kastellin, Gwezeg ha marteze e lec’h all. ●(1942) SAV 23/64. C’hoant en devoa da c’houzout hag hen e rankje ar gward-dibadour (subrogé-tuteur) beza war al lec’h pa zeuje ar gward bras (tuteur légal, tuteur datif) da zigas an arc’hant d’ar studi.

    (5) Gward-dibabour da heul : subrogé-tuteur ad hoc.

    (1938) WDAP 2/123. Pa vez enebiez etre mad ar gward-dibabour hag hini an emzivad e vez bodet ar c'huzul-tiegez evit henvel eur gward-dibabour-da-heul (Subrogé-tuteur ad hoc, e galleg).

    (6) Tuteur.

    (1659) SCger 122a. tuteur, tr. «goart p. et

    (7) Sevel gward gant ub. : nommer un tuteur.

    (1910) ISBR 117. Ur geu aral e hras hoah Alan doh Breih kent é varù, é seùel goard get é vab Drogon hag é lakat de vout goard dehon un dianvézour, Tibaud, kont Chart.

  • gward .3
    gward .3

    s. Tutelle.

    (1732) GReg 403a. Les femmes sont en la tutelle de leur mari, tr. «Ar graguez a so dindan goard ho ezac'h.»

  • gward .4
    gward .4

    f. =

    (c.1785) VO 139. laqueit ur oard ar hou squendeu.

  • gward-adreñv
    gward-adreñv

    m. Arrière-garde.

    (1931) VALL 38a. Arrière-garde, tr. «gward-adreñv m. pl. gwardou-

  • gward-aod / gward-an-aod
    gward-aod / gward-an-aod

    m. Garde-côte.

    (1732) GReg 449a. Garde-cote, vaisseau armé pour garder la côte, tr. «lestr goard-an-aud

  • gward-chase
    gward-chase

    m. Garde-chasse.

    (1732) GReg 449b. Garde-chasse, tr. «Van[netois] Goard-chaçze

    (1931) VALL 330a. Garde-chasse, tr. «gward-chase

  • gward-hentoù
    gward-hentoù

    m. Garde champêtre.

    (1890) MOA 280a. Garde-champêtre, tr. «goard-henchou, m.»

  • gward-jiboez
    gward-jiboez

    m. Garde-chasse.

    (1732) GReg 449b. Garde-chasse, tr. «Van[netois] goard-giboes

    (1931) VALL 330a. Garde-chasse, tr. «V[annetais] gward-jiboez

  • gward-kael
    gward-kael

    m. Garde-barrière.

    (1931) VALL 330a. Garde-barrière, tr. «gward-kael pl. gwarded-kael

  • gward-kêr
    gward-kêr

    m. Garde municipal.

    (1847) FVR 10. tud yaouank Landreger en em sav enep gwardou kear.

  • gward-kloued
    gward-kloued

    m. Garde-barrière.

    (1931) VALL 330a. Garde-barrière, tr. «gward-kloued pl. gwarded-kloued

  • gward-koad
    gward-koad

    m. Garde forestier.

    (1732) GReg 449a. Garde-bois, tr. «Goard-coad. Van[netois] goard-coëd

    (1931) VALL 330a. Garde-bois, tr. «gward-koad pl. gwarded-koad»

  • gward-maezioù
    gward-maezioù

    m. Garde-champêtre.

    (1889) ISV 494. Eur goard-meziou. ●(1890) MOA 280a. Garde-champêtre, tr. «Goard-meziou, m.»

    (1931) VALL 330a. Garde-champêtre, tr. «gward-maeziou.» ●(1933) DAGO 4. Anton, gward-maeziou.

  • gward-mor
    gward-mor

    m. Garde marine.

    (1931) VALL 330a. Garde-marine, tr. «gward-mor pl. gwarded-vor

  • gward-parkeier
    gward-parkeier

    m. Garde champêtre.

    (1890) MOA 280a. Garde-champêtre, tr. «goard-parkeier, m.»

  • gward-ruioù
    gward-ruioù

    m. Gardien de la paix.

    (1931) VALL 330b. Gardien de la paix, tr. «gward-ruiou

  • gward-tan
    gward-tan

    m. Garde-feu.

    (1732) GReg 449a. Garde-feu, grille pour empêcher que les enfans ne tombent dans le feu, tr. «Goard-tan. goard-an-tan

  • gward-tutor
    gward-tutor

    m. Curateur.

    (1659) SCger 35b. curateur, tr. «goard tutor

  • gwardaj
    gwardaj

    m. –où Tutelle.

    (1732) GReg 945b. Tutelle, tr. «Van[netois] goardag. p. goardagéü

  • gwarde
    gwarde

    m. =

    (1929) CDFi 16 fevrier. An daou c'hwardê.

  • gwardenn
    gwardenn

    f. Garde (d'une épée).

    (c.1718) CHal.ms iii. la plaque d'une Epée, tr. «goarden ur glean.»

  • gwardez
    gwardez

    f. –ed Gardienne.

    (c.1718) CHal.ms ii. une garde, tr. «ur c'hoardés goardeset

  • gwardian
    gwardian

    m. –ed Gardien.

    (1907) BSPD I 91. goardiéned er prizon. ●(1908) BOBL 14 novembre 203/2c. dindan evesa eur gwardian.

  • gwardianez
    gwardianez

    f. Gardienne.

    (1868) FHB 187/241b. O veza en dez all e couent ar Gapucinet, ar vam goardianez a c'houlennaz he vennoz outhan.

  • gwardlec'h
    gwardlec'h

    m. –ioù Échauguette.

    (1732) GReg 515a. Echauguette, tour ou lieu élevé sur les côtes de la mer, pour placer une sentinelle, tr. «goardlec'h. p. goardlec'hyou

  • gwardoni
    gwardoni

    f. Garde.

    (c.1718) CHal.ms ii. garde, tr. «goard', goardoni.» ●uous estes sous ma garde, tr. «hui so didan men goardoni

  • gwardonidigezh
    gwardonidigezh

    f. Tutelle.

    (1744) L'Arm 393b. Tutelle, tr. «Goardonnidiguiah.. heu.» ●Les femmes sont sous la perpétuelle tutelle de leurs maris, tr. «Er groagué a zou berpéd édan Goardonnidiguiah ou friætt.»

  • gwardoniezh
    gwardoniezh

    f.

    I. Garde.

    (1732) GReg 448b. Garde, action de garder, tr. «Goardounyez

    (1839) BSI 118. cundui a[r] re dindan o goarduniez.

    II. (droit)

    (1) Curatelle.

    (1732) GReg 240b. Curatelle, tr. «Goardounyez. p. goardounyezou

    (2) Tutelle.

    (1659) SCger 122a. tutelle, tr. «goardouniez.» ●(1732) GReg 403a. Les femmes sont en la tutelle de leur mari, tr. «Ar graguez a so ê goardounyez o ezac'h.» ●945b. Tutelle, tr. «Goardounyez. p. goardounyezou

  • gwardoù
    gwardoù

    plur. Garde-fou.

    (1931) VALL 330a. Garde-fou, tr. «V[annetais] gwardeu pl.»

  • gwared
    gwared

    voir gwarediñ

  • gwarediñ / gwared
    gwarediñ / gwared

    v. tr. d.

    (1) Aider.

    (1530) J 95b. goret an cas ne gallas dif, tr. (DEBm 298) « me préserver de ce crime. » (DGVB 198b) littéralement « aider à ce fait il ne put », « il ne put aider en cette affaire. »

    (1659) SCger 75b. ie n’e npuis (lire : je n’en puis) mais, tr. «ne hallân goret an drase.»

    ►absol.

    (1557) B I 304. Ma coscor ne allaf goret, tr. (DGVB 198b) « Mes bonnes gens, je ne puis qu’y faire. » ... « je ne puis aider », « je ne puis mais. »

    (2) Abriter.

    (1919) BUBR 4/106. hep kleuz na toull ebet d’o c’huzet ha d’o gwaredi.

    (3) Protéger.

    (1931) VALL 600b. Protéger, tr. «gwaredi

  • Gwareg
    Gwareg

    n. de l. Gouarec.

    (1905) ALMA 67. Goarec. ●(1913) PRPR 42. person Gouarek. ●(1924) BUBR 39/857. An draonienn all-man, hir ha moan, stardet etre mene noaz ar « Boned-ru » ha koajeier goue ar « C’hovellou », a gas ganti eus a Ouarek tre d’ar Morbihan (...) dour braz ar Blavez. ●(1925) ARVG 3/72. An Otrou chaloni Guitterel, person koz Gouareg. ●(1935) ANTO 59. Traoniennou enk ha don heñvel ouz ar re ma kammigel stêr ar Blaved en o goueled, en-dro da Wareg. ●(1970) BHAF 126. Pegeid a zo etre Plougerneve ha Gwareg, diou leo marteze. ●(1995) LMBR 80. etre Gwareg ha Mur.

    (2002) TEBOT 107a. Bezañ 'zo c'hoazh pemp kanton / En korn ar brezhoneg / Tu Korle, Sant-Nikolaz / Mael Rostren ha Gwareg.

  • gwareg
    gwareg

    [mbr goarec, goarac, gouarecq, brpm goarec, /ouaræg, goarac, vcorn guarac gl. diploma (Campanile 54), mcorn gwarak, mgall gwarag < gwar .3 + -eg ; en breton le suffixe -ag a été concurrencé par le suffixe -eg ; à noter cependant les formes mbr & brpm goarac]

    F. –où, –eier, –i

    I.

    A.

    (1) (armement) Arc.

    (1499) Ca 94a. Goarec. g. arc. l. hic arcus / us / ui. ●(c.1500) Cb 94b. Goarac. g. arc. l. hic arcus / us / ui. ●(1633) Nom 185b. Arcus, cornu : arc, arbalestre : gouarecq, arbalastr. ●Corytus : carquois à mettre l’arc : vn bouestl da douen an gouarec. ●186a. Neruus arcus, neruus equinus : corde d’arc ou d’arbalestre : corden an gouarecq pe’n arbalastr.

    (1659) SCger 11b. bander vn arc, tr. «stigna vr goarec.» ●150b. goarec, tr. «arc.» ●(c.1718) CHal.ms i. tendre un arc, tr. «stignein, bandein ur goarec.» ●(1744) L’Arm 16a. Arc, tr. «Goarêc.. égui. f.» ●(1732) GReg 48b. Arc, arme très ancienne pour tirer des flèches, tr. «Goarec. p. goaregou. goarac. p. goaragou. Van[netois] Goarec. p. goaregui, goareguéü.» ●78a. Bander un arc, tr. «Steigna ur voarecq

    (2) Gwareg an neñvoù : la voûte des cieux.

    (1744) L’Arm 289b. la voute des cieux, tr. «er Ouaræg ag enn Neanhueu

    B. (architecture)

    (1) Voûte, arc.

    (1732) GReg 48b. Arc de bâtiment, voûte & trompe courbées en rond, tr. «Goarec. p. goaregou.» ●(1744) L’Arm 16a. Arcade, tr. «Goarêc.. égui. f.» ●(17--) TE 155. er oarêq a driomfl en doai greit er Roué sehuel.

    (1868) FHB 166/74. Setu en eun taol ar pilier hag ar voareg eleac’h ma edo ar gador brezeg. ●(1869) FHB 205/386b. en daou du d’ar c’hœur er goaregou etre ar pillerou. ●(1880) SAQ i 75. Eun ilis ploum var he filierou, nerzus var he goareier mein-bên.

    (1903) MBJJ 192. Pa deu diou oarek d’en em droc’han, e reont eun ojiven. ●(1998) OPVI II 281. [ar hloastr euz an XIIved kantved] Siwaz ! n’eus mui toenn e-béd warnañ med e bilierou bihan, reñket daou-ha-daou, 44 anezo, kenkoulz hag ar gwaregeier, a zo atao eun dudi da weled.

    (2) Arche (de pont).

    (1732) GReg 49a. Arche d’un pont, tr. «goarec ur pound. p. goaregou-pound.» ●(1744) L’Arm 16b. Arche d’un pont, tr. «Goarêc.. égui. f.

    (3) Gwareg zoubl : arcade double.

    (1872) ROU 81b. Ar voareg zoubl, tr. «l’arcade double.»

    (4) War, àr wareg : en arche.

    (1744) L’Arm 331b. Remenée ou Arriere-voussure, Linteau vouté, au-lieu de Palatre, tr. «Gourin-dor ar ouarêc diabarh d’en ti.»

    (5) War, àr waregoù : à arches multiples.

    (1633) Nom 140b. Paries fornicatus : muraille courbe, ou faite sur les arcs : muraill pe moguer pleguet, eilcostezet, pe græt voar gouaregou.

    (1744) L’Arm 16b. Eglise en arcades, tr. «iliss ar goarêgui.» ●285a. Pile (…) Masse de maçonnerie au bout des ponts & au milieu, pour en soutenir les arches, tr. «Massonatt tihüe, doh péhani é vatissér ur pond ar ouarêgui

    II.

    (1) Gwareg-voc’h : pendoir.

    (1732) GReg 709b. Pendoir, bare courbe pour suspendre un cochon qu’on vient de tuer, tr. «goarecg. p. goaregou. ur voarecg-moc’h

    (2) [au plur.] (agriculture) Ar gwaregoù : nom de deux chevilles qui passent dans le soc de la charrue.

    (1732) GReg 155a. Deux chevilles qui passent dans le bois du soc, tr. «Ar goaragou

    (1876) TDE.BF 234a. Goarag, gwarag, s. m., tr. «Cheville du soc de la charrue.»

  • gwareg-an-neñv
    gwareg-an-neñv

    [mbr gouarec an euff < gwareg + an + neñv]

    F. Arc-en-ciel.

    (1633) Nom 219b. Iris, arquus, arcus cælestis : l'arc au ciel : gouarec an euff.

  • gwareg-ar-glav / gwareg-c'hlav
    gwareg-ar-glav / gwareg-c'hlav

    [mbr goarec an glau, gouarec an glao, brpm goarec er glaü', goarec-ar-glao < gwareg + an + glav]

    F.

    I. Arc-en-ciel.

    (1499) Ca 90a. Ganiuedenn an glau. vide in goarec an glau. ●94b. Goarec an glau. g. larc du ciel. ●(1633) Nom 219b. Iris, arquus, arcus cælestis : l'arc au ciel : gouarec an glao.

    (c.1718) CHal.ms i. arc en Ciel, tr. «goarec er glaü'.» ●(1732) GReg 49a. Arc-en-ciel, tr. «goarec-ar-glao. p. goaregou-ar-glao. Van[netois] Goarec er glaü.» ●(1744) L'Arm 16a. Arc-en-Ciel, tr. «Goarêg-er-glau.. goarégui-er-glau. f.»

    (1856) VNA 13. l'Arc-en-ciel, tr. «er Hoarêc-glàu

    (1934) BRUS 185. Un arc-en-ciel, tr. «ur hoareg-glaù.» ●(1996) VEXE 152. Si l'arc-en-ciel du matin prédit le beau temps, Gwadig ar glao deuz ar beure, / Tad da falz ha kê d'ar mene (Arc-en-ciel le matin, prends ta faucille et va à la montagne). celui du soir est signe de pluie ou de vent : Gwadig ar glao deuz an noz / Glao pe avel antronoz (Arc-en-ciel le soir, de la pluie ou du vent pour le lendemain).

    II. Hir ha moan evel gwareg-ar-glav (kloareg-ar-glav) : long et mince comme l’arc-en-ciel.

    (1876) RECe iii 451. Le dicton : Hir ha moan evel cloarec ar glao, c'est-à-dire : long et mince comme le clerc de la pluie, est connu de tout le monde, en Basse-Bretagne.

  • gwaregañ
    gwaregañ

    [brpm goarega < gwareg + -añ]

    V. intr. Tirer à l’arc.

    (1732) GReg 48b. Tirer de l'arc, tr. «Goarega. pr. goareguet

    (1821) GON 255a. Gwaréga ou Goaréga, v. n., tr. «Tirer de l'arc.» ●(1890) MOA 121b. goarega, tr. «combattre avec l'arc.»

    (1931) VALL 24a. tirer de l'arc, tr. «gwarega

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...