Recherche 'gwell...' : 25 mots trouvés
Page 1 : de gwell (1) à gwellochik (25) :- gwellgwell
adj.
(1) Mieux.
●(14--) N 772. Ne caffet quet guel eguedoff, tr. «On ne trouverait pas meilleur que moi.» ●(1499) Ca 101a. Guell. g. meilleur. ●(1580) G 611. Guell ve guell pyguellat hac arat en stat se, tr. «Mieux vaudrait, bien mieux, piocher et charruer ainsi.» ●(1621) Mc 16. ha ma istim ez é guel n'en grahet quet.
●(1659) SCger 79b. mieux, tr. «guel.» ●(1723) CHal 152. é sifféra en devout guel, tr. «en s'attendant à avoir mieux.» ●(1744) L'Arm 19b. En attendant avoir mieux, tr. «É-ciféra enn devout guell.»
●(1856) VNA 145. Je ne demande pas mieux, tr. «Ne houlennan quet gùel.»
●(1911) BUAZperrot 71. kalz gwell.
(2) A betra gwell : à quoi bon.
●(1905) IMJK 2. A betra guel konz get abilted a vistér en Drinded ma nen doh izél a galon. ●3. mes a betra guel bout abil ma ne hues doujans Doué ? ●6. A betra guel torrein hur pen get en treu kuhet ; petra e vern d'emb ni divizeu ken ihuél ? ●90. a betra é veet hui guel ?
(3) Goulenn a well : demander mieux.
●(1877) EKG I 108. pep hini ac'hanomp ne c'houlenn ket a vell eget c'hoari eun taol ouc'h an dud fall. ●111. Ha te, ne c'houlennez ket a vell eget beza atao o kluka banneou.
(4) Ober gwell : aller mieux.
●(1903) MBJJ 70. 'man war e wele en hospital. Na ra ket gwell kalz. ●(1919) BSUF 43. Ivon ne hré tamm guel. ●44. é vab Ivon e hré guel.
(5) Kas war well : améliorer.
●(1912) FHAB Genver 30. en em glevet da gas ar relijion war well en o farrez.
(6) Ez well =
●(1862) JKS 158. Red eo kuzet ez vuel enn hon ene ar grasou a zeu d'e-omp digant Doue.
(7) =
●(1936) LZBl Du/Kerzu 421. karout a rea o c'hempenn, an dudiusa'r gwell !
(8) Amélioration de santé.
●(1912) BUAZpermoal 330. goude touch an diou gentan ne reas tamm gwell ebet ; mes dal ma oe tostaet an drede, ar glanvourez a'n em gavas pare.
(9) Na gwell na gwazh : ni meilleur ni pire.
●(1913) LZBt Gwengolo 2. Allas ! hon doare n'eo na well na was.
(10) Mard eo gwell ganeoc'h : si vous préférez.
●(1612) Cnf 40a. gant querent pé quareset do priedou pé do graguez, bedé an peuaré lignez (pé grezyen mar deo guell gueneoch).
●(1870) FHB 277/125b. Azioc'h stanken menez Allorm ez euz eul loc'h pe eul lagen, pe mar deo guell ganeoc'h, eul lenn vraz.
●(1902) PIGO I 3. eur c'hamarad, mar geo gwell ganac'h.
(11) Bezañ gwell gant ub. : préférer.
●(1499) Ca 102b. Guell ve gueneff. g. ie vouldroye mieulx.
●(1659) SCger 79b. i'aime mieux, tr. «guel eo guenên.»
●(1839) BESquil 50. ha gùel e oé bet guet-ou retourne d'é gouvand.
(12) Bezañ gwell a, diouzh : se trouver mieux de.
●(1825) COSp iii. N'eller quet el lenein hemp bout guel a nehou.
●(1906-1907) EVENnot 17. (Ar Veuzid) N'e ket bet gwall well deuz i arc'hant.
(13) Kavout gwell : préférer.
●(1911) BUAZperrot 164. e kavas gwell koll e vuez eget astenn anezi o terri e werc'hded.
(14) Gwell eo : il vaut mieux.
●(1659) SCger 122b. il vaut mieux étudier que iouer, tr. «guell eo studia euit c'hoari.»
II. Loc. adv.
(10) Gwell a-se : tant mieux.
●(1870) MBR 68. Gwell a ze, eme houman, tr. «Tant mieux, dit celle-ci.»
●(1911) BUAZperrot 71. ma vevont mat, gwell a ze.
(11) Gwell a-se : d'autant mieux.
●(1612) Cnf 14b. eguit ma gallo guell à se an pœnitant en em prepariff da confes è pechedou.
- gwell-àr-segwell-àr-se
adv. & prép.
(1) Loc. adv. Tant mieux.
●(1787) PT 60. eit arriv gùél arzé ?
●(1905) KDBA 28. N'arriùou bikin kement-sé genemb ha guélarzé. ●(1907) BSPD I 119. Vennein e hré diskein get hé, guel ar huel, hent er santeleh. ●(1908) NIKO 43. me lar mé guel arzé ! ●(1912) BOEG 72. (En Tad) Pe vehé deit neoah de vout peur ? (Ruben) Guelarzé !
(2) Loc. prép. Gwell-àr-se da :
●(1896) HIS 3. Mès guèl arzé d'en hani en devou diskoeit en Eutru Doué d'er vugalé.
- gwell-àr-wellgwell-àr-well
adv. De mieux en mieux.
●(1744) L'Arm 29a. De plus belle, tr. «Guell-ar-huell.» ●(1787) BI 79. de bratiquein gùel ar-ùel er vertuyeu ag é stad. ●(1792) CAg 8. Hà t'em harou gùel-ar-ùel. ●(17--) TE 336. hé desquai gùel-ar-uel de garein en humilité.
●(c.1802-1825) APS 139. hou cârein gùel-ar-ùel. ●(1857) LVH 25. dalhmad ha guél-ar-huél. ●377. ma querhehemb guèl ar huèl bamdé én hent ag er justice. ●(1861) BSJ 146. comprenein gùel-ar-huel er huirioné.
●(1903) JOZO 26. Penaus é ha geti hiniù ? Ha ! guel-ar-huel !
- gwell-dre-wellgwell-dre-well
adv.
(1) De mieux en mieux.
●(1925) DIHU 169/299. én ur gañnal guel-der-huel. ●(1939) RIBA 75. Pinùikat ha lardein e hrent guel-der-uel.
(2) [avec un v. à l'impér.] Du mieux que vous pouvez.
●(1905) IMJK 83. kerhet guel-d'er-huel én hent d'er salvedigeh. ●(1931) GUBI 113. Soñnet Anna-Paul, guèl d'er huèl.
- gwell-ouzh-gwell
- gwell-pe-well
- gwellaatgwellaat
v.
I. V. intr.
(1) Gwellaat da ober udb. : progresser en bien dans l'accomplissement d'une tâche.
●(1928) LEAN 70. Pa voe lavaret d'ezi oa galvet da wiska dilhad leanez, e welleas c'hoaz da bedi.
(2) Gwellaat eus ur c'hleñved : guérir d'une maladie.
●(1867) LZBt Genver 232. evit gwellaat euz ma derjen.
(3) (en plt d'un malade) Aller mieux.
●(1744) L'Arm 11b. Se porter mieux, tr. «Guellatt.»
●(1894) BUZmornik 234. n'oa ket iac'h eunn tachad a ioa, ha ne vellea tamm.
(4) Mont dre wellaat : s'améliorer.
●(1834) SIM 178. a drugare Doue e za bepret ar c'hustumou dre voellât.
II. V. tr.
A. V. tr. d.
(1) Améliorer.
●(1659) SCger 78a. meliorer, tr. «guellaat.» ●91a. perfectionner, tr. «guellaat.» ●(1732) GReg 32b. Ameliorer, faire des amelioremens, tr. «Güéllaat. pr. güélléet.» ●(1744) L'Arm 12a. Améliorer, tr. «Guellat.»
●(1849) LLB 82. guèlat ur gommenand. ●662. Disket guèlat ou frèh, disket guèlat ou gué.
(2) Guérir (une maladie).
●(1659) SC 105. Petra liuirit-u eus are a laqua, pe a ya da vuiniguen oc'h drouc ar mamou, ar vizcoul, ar barr auèl, ar chancr, al laerès, an aviés, ar roncet, nag eus are a ya da spina, da stanca ar goat, pe da vellaat clênvegeou dre oræsounou ha cæremoniou, ne int quet approuuet gant an Ilis ?
●(1907) AVKA 119. da wellât pep klenved.
(3) Guérir (un malade).
●(1790) MG 95. hur gùellad ag en droug-dèntt.
●(1907) AVKA 65. Kredi ret ec'h on barrek d'o kwellât ? ●124. ha gwellât a reas ho c'hlanvourien. ●(1913) AVIE 61. bout guelleit ag ou hlinùedeu. ●94. Jézus e huellas ur ioh tud ag ou hlinùedeu.
(4) Gwellaat ub. da ober udb. = e lakaat d'ober gwelloc'h an dra-se.
●(1905) KANngalon Eost 480. N'euz ket par d'ar C'hannad evit guellât an dud da henori ar Galoun Zakr.
(5) par euph. Châtrer, castrer (un animal).
●(1934) BRUS 361. Est-il châtré ? tr. «guelleit (spaùet) é ?»
(6) Gwellaat ub. ag udb. : faire passer (une envie, etc.) à qqn.
●(1792) HS 28. Mæss Doué e ouïass assèss hou guellat ag ur fantasi quenn estrange el ma hoai honnont.
► absolu.
●(1974) TDBP III 206. Ar gignadenn am-oa graet em gar na wella ket, tr. « l’écorchure que je m’étais faite à la jambe ne guérit pas »
B. V. tr. i.
(2) Gwellaat da : guérir (une maladie, etc.).
●(1856) GRD 286. eit gùellat de glinhuèd en inenaneu.
●(1907) BSPD I 153. eit guellat d'em goulieu. ●(1913) AVIE 61. El lovroni e zou ur hlinùed nen des ket a huellat dehou.
(2) Gwellaat da ub. : guérir qqn.
●(1913) AVIE 60. Eutru, mar karet, hui e hell guellat d'ein. ●(1919) BSUF 5. er burhudeu en doé groeit aveit guellat dehé. ●(1921) BUFA 192-193. ean e huellas d'ur voéz.
III. V. pron. réfl. En em wellaat.
(1) Guérir (d'une maladie).
●(1861) BSJ 76. Medecinour, hum huelleit hui-memb guet hou trameu. ●(1866) LZBt Ebrel 102. Evit en em wellaat euz ar friad en devoa bet.
(2) S'améliorer.
●(1950) KROB 26-27/7. evit en em wellaat war o micher.
IV. V. impers. Gwellaat war.
(1) (en plt de qqn de malade) S'améliorer, aller mieux.
●(1902) PIGO I 190. N'o devoa netra da rei d'ei da wellâd warni, rag an ti a oa paour noaz.
(4) (en plt d'une marchandise) Enchérir.
●(1866) FHB 73/167a. Evelse e vella var an ed hag ec'h eller esperout e talc'ho da vellat varnezhan.
- gwelladeg
- gwelladenngwelladenn
f. –où
(1) Guérison.
●(17--) CSbsm 10. E cavér gùelladen d'er brassan clinhuédeu.
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 72. de houlenn men gùelladen.
●(1906) HIVL 120. Tregont guelladen e oé bet klasket pen dehé. ●(1912) BUEV 98. perpet é laké er huelladen ar goust er santéz. ●(1913) AVIE 60. Guelladen un dén lovr.
(2) Kavout gwelladenn : trouver la guérison.
●(1921) GRSA 379. Pier é tivroein eit kavet guelladen.
(3) Gwelladenn ar marv : rémission d'un mourant.
●(1918) BNHT 3. En ol e sellé en dra-zé èl ur huelladen d'er marù.
- gwelladur
- gwelladurezh
- gwellaenngwellaenn
f. –où
I. (en plt de qqc.)
(1) Amélioration, amendement.
●(1732) GReg 32b. Ameliorement, ou, amelioration, tr. «güéllahen. p. güéllahennou.» ●(1744) L'Arm 11b. Amendement, tr. «Guellahenn. f.» ●12b. Améliorement, tr. «Guellahen.. neu. f.»
●(1869) FHB 205/392a. e lec'hiennou zoken ez euz eun dra bennag a vellaen. ●(1876) TDE.BF 266a. Gwellaenn, s. f., tr. «Amélioration ; pl. ou.»
●(1926) FHAB Mae 174. e teuas buan gwellaenn en traou.
(2) Ober ur wellaenn : apporter une amélioration.
●(1732) GReg 32b. Quand on retire une terre, il faut compenser les amelioremens utiles et necessaires qu'y avoit fait le possesseur de bonne foi, tr. «Pa acquytér un doüar e renqér derc'hel cound eus ar güéllahennou mad ha red da ober, d'an hiny èr poçzedè aberz vad hac ê lealded diaguent.»
(3) Degas gwellaenn : apporter une amélioration.
●(1911) BUAZperrot 378. Gwellaën a oa ezom da zigas. ●381. da zigas gwellaën en Iliz.
(4) Lakaat gwellaenn en udb. : améliorer qqc.
●(1867) FHB 102/396a. An Aôtrou Kure pe Vikel euz ar barrez, beleg santel, leun a skiant, a vouiziegez, a c'hoantegez ag a bep sort donezou mad, a voa o klask, pell a voa, eur voyen benâg da lakaat gwellaenn er barrez.
(5) (commerce) Enchérissement.
●(1866) FHB 73/167b. Ar vellen so deut var an ed a eller cridi a zalc'ho mad. Ne ket doareet mad avoalc'h an eost evit sonjal e tiskenfe. Vardor pevar real dre boezel eo guelleat var ar guiniz. Er broiou estren ez eus ar memes guellenn evel er vro-ma.
II. (en plt de qqn)
(1) Amélioration de santé.
●(1787) BI 206. gùellaenn er-ré clan. ●(1792) HS 260. guellaènn é servitour. ●(17--) TE 221. gùellaèn Naaman.
●(1921) PGAZ 97. ar vellaenn ne badaz nemeur.
(2) Ober ur wellaenn : aller mieux.
●(1921) PGAZ 97. Pa glevas ar vamm baour oa chommet he map iac'h ha divac'hagn diouz ar brezel, e reas kerkent eur vellaenn.
(3) Gwellaenn ar marv : rémission d'un agonisant.
●(1890) MOA 432b. Dernier reflet d'un mourant, tr. «guellaenn ar maro.»
●(1958) BRUD 5/45. «Nann, setu hi o rohad. Gwellaenn ar maro !»
►absol.
●(1860) BAL 177. Goude ur vellaen ac a oue berr, e oue roed e zacramanchou dezi.
(4) Etre gwellaenn ha fallaenn : entre amélioration et détérioration (de la santé).
●(1934) GTWZ 43. bet nouennet diou wech, ha chomet miziou ha miziou etre gwellaenn ha fallaenn.
- gwellaer
- gwellañgwellañ
adj.
I. Adj.
(1) Mieux, meilleur.
►[au dimin.]
●(1825) COSp 235. groeit meditation attàu guelliquan ma ellehet.
(2) A wellañ ma c'hall / gwellañ ma c'hall : du mieux qu'il peut.
●(1787) BI 55. ean ë impléai enn dyeu santél-zè à ùellan ma houai possible dehou.
●(c.1802-1825) APS 85. A me zu me resist a ùellan ma ellan. ●(1877) BSA 273. petra benac mac'h enebe an aotrou Guillouzo guella ma c'helle.
●(1907) VBFV.bf 29a. a huellan ma hel, tr. «du mieux qu'il peut.»
(3) Eus e wellañ : de son mieux.
●(1963) LLMM 99/268. Met daoust da se e skoazelle eus e wellañ El Lobo hag e genseurted.
(4) Loc. adv. ...añ-wellañ =
●(1908) KMAF 79. Beza, liesa gwella, e-unan deiz ha noz. ●(1939) DIHU 341/golo ix. treu d’obér koursan guellan.
(5) Da wellañ =
●(18--) SAQ i 195. Dre natur, mad da vella ; Oc’h red leal ha just : setu petra eo evidomp an Aotrou Doue.
(6) Gwellañ a c’hellit : de votre mieux.
●(1792) BD 1118. clesquet droguerio ha groet goellan ellet, tr. «Cherchez des drogues et faites de votre mieux.»
(7) Ar pep gwellañ : ce qu’il y a de mieux.
●(1911) BUAZperrot 34. ar peb wella en devoa gwelet ober. (…) ar peb wella a gave war e hent.
(8) Gwellañ pezh zo : heureusement.
●(1911) BUAZperrot 101. Gwella pez a zo, ne c’heller ket barn eun den keit ha ma vez buez ennan. ●(1923) FHAB Gouere 260. Me a ya droug ennoun evit an distera tra ; tear oun ; met gwella pez a zo ne bad ket ganen ; n’oun ket gourvennek ; ankounnac’haat a ran dioc’htu...laza a rafen eun den ha pemp munut goude e paefen eur banne d’ezan. ●(1948) KROB 7/11a. Gwella pez ’zo, kreñv eo c’hoaz ene kristen Breiz.
(9) Evel ma kavot gwellañ : comme vous voudrez, vous préférerez.
●(1710) IN I 105. evel ma queffot guella.
(10) Evit gwellañ mad an holl : dans l’intérêt de tous.
●(1908) BOBL 12 décembre 207/2e. Evid gwella mad an holl ar perc’hen eo a dlefe planta e-unan a war e goust.
II. [empl. comme subst.]
A. [au dimin.]
(1) Ober ur gwellaig : aller un peu mieux.
●(1874) FHB 472/13a. Ann Duk a Angoulem a reas eur gwellaik, pa erruaz Herri e Goritz.
(2) Ober e wellañ-wellaig : faire de son mieux.
●(1962) BRUD 14-15/80. va gwella-gwellaig a rên ha dond a ris da veza eur maill war ar vicher.
(3) Diouzh e wellaig : le mieux qu'il peut, de son mieux.
●(1958) BAHE 14/5. e tiblusken diouzh va gwellaig ul llenor kembraek. ●(1962) BAHE 33/38. treiñ al latin diouzh o gwellaik, ha setu tout.
B.
(1) Bezañ en e wellañ oc'h ober udb. : être en plein dans une occupation.
●(1925) BUAZmadeg 241. A greiz ma oa en he vella o labourat evit silvidigez ar Vretouned.
(2) Bezañ en e wellañ : dans la force de l'âge.
●(1914) KANNgwital 144/483. An Aotrou Doue en deuz galvet an daou veleg iaouank-ma e kreiz ho nerz, p'edont en ho guella.
(3) Mont en e wellañ = (?).
●(1906) BOBL 06 janvier 68/2a. Dider a anavezez pell braz zo. Selaou anezan ; ez a en e vella, emezan.
C. [avec une terminaison plur.]
●(1877) FHB (3e série) 7/52a. unan eur (lire : eus) guellaou gounidigez a c'houffet da ober.
III. Mont war wellañ : s'améliorer.
●(1870) FHB 309/381b. Koulskoude keris ne ket var vella e zeant. ●(1889) ISV 404. ha kær Redon a ielo var vella.
●(1911) SKRS II 207. n'e ket var vella ez a an traou gantho. ●(1921) PGAZ 31. n'euz netra guelloc'h evit ober d'ar vugale mont var vella.
IV.
(1) Bezañ kac'het ar gwellañ : être au bout du rouleau.
●(1993) PONTEKROAZ (Ki) R. Gargadenneg. Kac'het eo ar gwellañ gantañ : il est au bout du rouleau.
(2) Bezañ gwellañ den zo o vale : voir bale.
(3) Koll ar gwellañ dant eus e benn : voir dant.
- gwellañ-deuet
- gwellañ-karet
- gwellat
- gwellausgwellaus
adj. Perfectible.
●(1931) VALL 22a. Qu'on peut améliorer, qui peut s'améliorer, tr. «gwellaüs.» ●548b. Perfectible, tr. «gwellaüs.»
- gwellec'h / gwellechgwellec'h / gwellech
(cuisine) = (?).
●(1867) FHB 119/120a. eur souben great gand eur guellech lard (...) eur souben great gant eur guellec'h lard.
- gwellechgwellech
voir gwellec’h
- gwellentezgwellentez
f.
(1) Amélioration.
●(1878) BAY 14. gullañté, tr. «amélioration.»
(2) Guérison.
●(1913) RNDL 181. Guellanté er ré glanù.
(3) Excellence, supériorité, avantage.
●(1939) RIBA 65. é teviz er groagé diar guellanté en deu gafé. ●66. Ur hov nañnek ne sel ket ken tost-sé doh guellanté pé fallanté er hafé. ●(1942) VALLsup 15b. Avantage, supériorité, tr. «gùellante V[annetais].»
- gwellidigezhgwellidigezh
f. Amélioration, amendement.
●(1732) GReg 214b. On a beau faire des predications, on ne voit point de correction, tr. «Caër a so prezecq da'r bopl, ne vellér qet a vellidiguez.»
●(1839) BSI 149. ne scrivin nemed daou [viracl] pere a zo bet choaset esprés, e feat guëllidiguès.
●(1931) VALL 22a. Amélioration, tr. «gwellidigez f.»
- gwellikañgwellikañ
m. Ar gwellikañ ma c’hell : du mieux qu’il peut.
●(1957) BRUD 2/42. Esoh, avad, e oa he spered evid an derhent hag an hast da weled hoaz dremm garet he mab, a-barz ma vije douget d’ar bez, a roe nerz dei da zifrea ar gwellika ma helle.
- gwelloc'hgwelloc'h
adj.
(1) Mieux, meilleur.
●(1857) HTB 27. bean eo-han eurusoc'h, dougen a ra-han gwelloc'h iec'het ? ●(1862) JKS 9. eur vuez vad a zo gwelloc'h a bep hent evit an traou-ze.
●(1927) FHAB Meurzh 59a. hennez a veze digemeret eur barr gwelloc'h.
(2) Kavout gwelloc'h : préférer.
●(1910) FHAB Genver 15. Me gafje gwelloc'h gwelet o mab o c'hoari gant ar benveziou a roio ar maro dezan. ●(1939) KTMT 14. Gwelloc'h e kav, eun tamm mat, mont da vezineta pe da besketa.
(3) Gwelloc'h a se : d'autant mieux.
●(1924) FHAB Mezheven 215. selaouit ac'hanon mat hag e klevoc'h gwelloc'h a-ze. ●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 32. evit gellout en em zistroba gwelloc'h a-ze diouz ar bed.
(4) Bezañ gwelloc'h da ub. : être préférable pour qqn.
●(1909) HBAL 29. Lez da storlok zo gwelloc'h d'id.
(5) Dont war welloc'h : s'améliorer nettement.
●(1924) BILZbubr 42/977-978. evelkent, abaoe m'eo dimeet, eo deut eun tammig war vad. – Lavar war welloc'h.
- gwelloc'hik