Recherche '"gwerc'h"...' : 13 mots trouvés
Page 1 : de gwerch (1) à gwerc_hus (13) :- Gwerc'hGwerc'h
voir Enez-Werc'h
- gwerc'h .1gwerc'h .1
adj.
I. (en plt de qqn) Vierge.
●(1499) Ca 104a. Guerch. g. vierge. l. hic et hec virgo / nis. ●(1530) Pm 10. Merch guerch ha dic, tr. «fille vierge et zélée.»
●(1732) GReg 959b. Vierge, qui n'a eu aucun commerce avec le sexe different tr. «Güerc'h. Treg[or] & Van[netois] goüerc'h.»
●(1838) OVD 156. Ne houyan quet, emé-ean, petra-é er groagué, ha neoah nen d'on quet guêrhe. ●157. en dud gùerhe ha vertuus.
●(1911) BUAZperrot 454. an eneou gwerc'h (…) dudiou an dud gwerc'h.
II. (en plt de qqc.)
(1) Mel gwerc'h =
●(1849) LLB 2117. Er mél avel se groeit e zou hanwet mél guerh.
(2) Eoul gwerc'h : huile vierge.
●(1732) GReg 959b. Huile vierge, qui n'a point été pressurée, tr. «Eol güerc'h.»
(3) Koar gwerc'h : cire vierge.
●(1633) Nom 48a. Cera punica, candida : cire blanche : coar guen, coar guerch.
●(1732) GReg 959b. De la cire vierge, tr. «Coar güerc'h.»
(4) Kleze gwerc'h : épée vierge.
●(1732) GReg 959b. Epée vierge qui n'a ni tué, ni blessé, tr. «Cleze güerc'h. p. clezéyer güerc'h.»
(5) (en plt d'une étoffe) = (?) vierge ou vert (?).
●(1849) LLBg I 6. Ou brohieu miher guerh.
●(1931) FEZO 5. get hé dantér belouz guerh ?
- gwerc'h .2
- gwerc'h .3gwerc'h .3
f. Vierge.
●(1530) Pm 36. Dan guerch guynuidic benniguet, tr. «A la bienheureuse Vierge bénie.»
- gwerc'hded / gwerc'htedgwerc'hded / gwerc'hted
f.
(1) Virginité.
●(1499) Ca 104a. Guerchdet. g. virginite. ●(1530) Pm 13. Euel merch a quendelch guerchdet, tr. «Autant que fille qui gardez la virginité.» ●(1612) Cnf 39a. terriff virginité, guerchdet, an guerch pé an guerches.
●(1659) SCger 124b. virginité, tr. «guerc'hdet.» ●152b. guerc'hdet, tr. «virginité.» ●(1732) GReg 963a. Virginité, pureté virginale, tr. «Güerc'hded Van[netois] güerhded. goüerhded. Treg[or] goërhted.»
●(1821) SST 34. col hé guerhtet.
●(1906) KANNgwital 40/315. Stad ar guerc'hded a zo dreizhan he-unan ar guella. ●(1911) BUAZperrot 397. A vihanik e westlas he gwerc'hded da Zoue. ●454. Ar werc'hded kristen.
(2) Lemel e wec'hded digant ub. : déflorer qqn.
●(1732) GReg 257a. Deflorer, tr. «lémel he guërc'hted digand ur verc'h.»
(3) Terriñ e werc'hded : perdre sa virginité.
●(1911) BUAZperrot 164. e kavas gwell koll e vuez eget astenn anezi o terri e werc'hded.
- gwerc'hder
- gwerc'hedigezh
- gwerc'henn / gwerzhenngwerc'henn / gwerzhenn
f. Canal d'irrigation dans une terre. (?) cf. gwazhenn, gouerenn (?)
●(c.1718) CHal.ms i. canal, tr. «ur han, guerhen ur c'huerhen.» ●(c.1718) CHal.ms ii. le fil de l'eau, tr. «cann' en deur, er guerhen es en deur, un oüaratan deur.» ●(c.1718) CHal.ms iv. Saignée dans les terres, tr. «ur g/han, ur g./uerhen, queüet aüeit sehein ul leh benac.»
●(1904) DBFV 101b. guerhen, f., tr. «canal, saignée dans les terres (Ch. ms.).»
- gwerc'hez .1gwerc'hez .1
adj. Vierge.
●(1557) B I 35. Memeux un merch net ha derch, so guerches, tr. «J'ai une fille pure et belle, qui est vierge.»
- gwerc'hez .2gwerc'hez .2
f. & interj. –ed, –où, –i
I.
A.
(1) (Femme, fille) vierge.
●(1499) Ca 39b. g. ventre de vierge. b. coff guerches. ●(1576) Cath p. 18. vn nompr bras a aelez ha guerheset, tr. «un grand nombre d'anges et de vierges.» ●29. goude se ez galuas an guerhes Cathell, tr. «Ensuite il appela la vierge Catherine.» ●(1580) G 305. Guercheset flam han yntaveset, tr. «De pures vierges et les veuves.» ●(1612) Cnf 39a. an guerch pé an guerches. ●(1633) Nom 12a. Virgo : vierge, pucelle : guerches.
●(1659) SCger 124b. Vierge, tr. «Guerc'hés.»
●(1854) PSA II 307. gùérhiézedigueu youank.
●(1907) PERS 84. ar gommunion eo a ra (…) ar guerc'hezed.
(2) (religion) Vierge.
●(1456) Credo 6-7. So conceuet an spirit glan han / guerhes maria ganet, tr. «Qui a été conçu de l'esprit sain / et est né de la Vierge Marie.» ●(1499) Ca 104a. g. saincte vierge. b. guerches santel. ●(1530) Pm 178. Rac an guerches a impetras / Eguit se priuilegou bras, tr. «Car la Vierge procura / Pour cela de grands privilèges.»
●(c.1680) NG 1084. er Virchies Varië.
(3) Rouanez ar gwerc'hezed : surnom de la sainte Vierge.
●(1907) PERS 92. goulen digant Rouanez ar guerc'hezed.
(4) [plur. –où, –i] par ext. Statue de la sainte Vierge.
●(1910) MBJL 128. eur Werc'hez vein a oa e kichen an oter. ●(1936) IVGA 68. fardet gwerc'hezou evit an ilizou. ●(1961) BAHE 27/15. Lavaret em eus deoc'h uheloc'h e oa bet lakaet 32 pe 33 a werc'hizi bihan da vont eus an eil ti d'egile. Gwerc'hizi a veze graet gant Plouberiz eus ar skeudennoù-se.
B. [en composition]
(1) Strinkennig-ar-Werc'hez : tache blanche sur l'ongle.
●(1896) GMB 663. à Tressignaux strinkennik ar Werc'hez tache blanche sur l'ongle.
(2) Daoulagad-ar-Werc'hez : myosotis.
●(1931) VALL 488b. Myosotis, tr. «daoulagad ar Werc'hez.»
(3) Mezherennig-ar-Werc'hez : bouillon-blanc.
●(1934) BRUS 263. Le bouillon blanc, tr. «mihérennig er Uerhiéz, f.» ●(1942) DHKN 260. peder delen Mehérennig-er-Uerhéz. ●301. Mehérennig-er-Uerhéz, tr. «bouillon-blanc (Verbascum thapsus).»
II. Loc. interj.
(1) Tud ar Werc'hez ! : gens de la Vierge !
●(1952) LLMM 32-33/134. (Douarnenez) O ! tud ar werc'hez !
(2) Gwerc'hez Vari ! : vierge Marie !
●(1955) STBJ 137. Gwerc'hez Vari ! nag a aon ho peus grêt din !
(3) Gwerc'hez santel ! : sainte Vierge !
●(1955) STBJ 206. Chesuz-Doue ! Gwerc'hez santel ! a estlammas ar vaouez.
III.
(1) argot (tunodoù) Gwerc’hez Vari a Goñfitur : bigote, grenouille de bénitier.
●(1957) RODE 100. Gwerc’hez-Varia Gonfitur, se dira d’une bigote aux manières trop cérémonieuses. Appliquée à un homme, cette expression est vraiment comique. ●(1970) BHAF 384-385. Eur gludenn a zo eur plah re zous he doareou ha gwidreuz e gwirionez. Eur Werhez-Varia-Gonfitur, evel ma vez lavaret a-wechou.
(2) fam. Gwerc’hez koñfitur : bigote.
●(1987) BAPR 34. Hañ feiz, vad, setu eur Werhez koñfitur adarre !
- gwerc'hlas
- gwerc'htedgwerc'hted
voir gwerc'hded
- gwerc'husgwerc'hus
adj. Plein de vierges.
●(c.1500) Cb 104a. [guerch] Jtem virginosus / a / um. g. lieu plain de vierges. b. guerchus.